Rusya’daki akaryakıt krizine dair bilinenler

Rusya, Kırım’dan Sibirya’ya yayılan benzin ve dizel kıtlığıyla mücadele ediyor. Hükümet, durumu kontrol altına almak için benzin ihracatını yasaklarken, fiyatları dengeleyen mekanizmada değişikliğe gitti. Kriz, özellikle çiftçileri ve bağımsız akaryakıt istasyonlarını vurdu.

Rusya hükümeti, ülke genelindeki akaryakıt istasyonlarında baş gösteren benzin ve dizel yakıtı sıkıntısını çözmek için harekete geçti. Yetkililer, bu kapsamda yakıt fiyatlarını dengeleyen mekanizmanın sıfırlanmasına yönelik bir moratoryum ilan etti.

Noviye İzvestiya gazetesindeki habere göre, benzin kıtlığının temel nedeni ülkedeki “plan dışı rafineri onarımları” olarak gösteriliyor.

Kriz Kırım’dan Sibirya’ya yayıldı

Kırım’da araç başına günlük benzin satış limiti ilk olarak 20 litre olarak belirlenmişti. Ancak Kırım Bakanlar Kurulu Başkanı Yuriy Gotsanyuk, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada bu miktarın 30 litreye çıkarıldığını bildirdi.

Akaryakıt sıkıntısı, sınır bölgelerinin ardından Sibirya’ya da ulaştı. Novosibirsk oblastına bağlı Berdsk kentinde Aİ-92 ve Aİ-95 oktan benzin bulunamadığı belirtildi.

Alyans Plyus akaryakıt istasyonları zincirinin sahibi Aleksey Goloveşenko, yerel haber portalı Berdsk Online‘a yaptığı açıklamada, Omsk rafinerisinden çıkan benzinin artık ülkenin Avrupa kısmına yönlendirildiğini söyledi. Goloveşenko, bu durumun lojistiği zorlaştırdığını ve sevkiyatlarda gecikmelere yol açtığını anlattı.

Novosibirskli çiftçiler de yakıt tedarikinde sorunlar yaşıyor. İş portalı Kontinent Sibir Online‘ın haberine göre, oblastın tarım bakanı Andrey Şindelov, bir çalışma toplantısında yakıt tedarikinde zorluklar yaşandığını kabul etti. Şindelov, bu durumdan öncelikle küçük ölçekli çiftliklerin etkilendiğini ekledi.

Altay Krayı Valisi Viktor Tomenko ise Telegram kanalından yaptığı açıklamada sorunu kısmen kabul etti.

Tomenko, bölge yönetiminin büyük tedarikçilerle en kısa sürede çözüm bulmak üzere görüşmeler yürüttüğünü belirtti.

Tomenko, “Bazı yerlerde belirli akaryakıt istasyonlarına benzin sevkiyatlarında gecikmeler yaşanıyor. Şunu özellikle vurgulamak gerekir: Sosyal kurumlar ve acil durum hizmetleri gerekli miktarda yakıtla donatıldı ve olağan şekilde çalışıyor” diye yazdı.

Çelyabinsk’te fiyatlar rekor seviyede

Çelyabinsk oblastında durum ülke genelindeki en kötü düzeyde olmasa da hem fiyatlar hem de benzin bulunabilirliğiyle ilgili sorunlar bildiriliyor. Kartalinskiy ilçesi ve Ozersk kent idaresi, akaryakıt istasyonu sahiplerinin fiyat politikasına ilişkin Federal Tekelcilikle Mücadele Teşkilatına (FAS) başvurdu.

Kartalinskiy ilçesindeki bazı istasyonlarda Aİ-95 benzininin litresi 81,2 rubleye kadar çıkarken, Ozersk kentinde fiyat 71 rubleye ulaştı. Bazı istasyonlarda ise yakıt dağıtımına limit getirildi.

Çelyabinsk İstatistik Dairesinin verilerine göre, bu yıl benzin fiyatları yüzde 9,35 arttı. Ancak ekim ayındaki artışa ilişkin veriler henüz açıklanmadı.

Hükümetin acil durum önlemleri devrede

Rusya’da durumu istikrara kavuşturmak amacıyla Devlet Başkanı Vladimir Putin, yakıt ve enerji alanında ekonomik tedbirler öngören kararnameyi imzaladı. Belge, 1 Mayıs 2026’ya kadar yürürlükte kalacak.

Bu kararnameyle, iç ve dış piyasa fiyatları arasındaki farkı devletin karşıladığı fiyat dengeleme mekanizmasında değişikliğe gidildi. Bu sistem, yurt dışı fiyatları daha yüksek olduğu için üreticilerin tüm yakıtı ihraç etmesini önlemek amacıyla kurulmuştu.

Yeni düzenlemeye göre, fiyat dengeleme mekanizmasının hesaplama yöntemi artık Aİ-92 benzin ve dizel yakıtın ortalama toptan fiyatlarındaki izin verilen sapmalar dikkate alınmadan belirlenecek.

Bunun yanı sıra, Rusya hükümeti yıl sonuna kadar benzin ihracatını yasakladı. Yasak, doğrudan üreticiler dâhil tüm ihracatçıları kapsıyor. Dizel, gemi yakıtı ve diğer gazyağları için de aynı süreyle yurt dışına yeniden satış yasağı getirildi. Ancak doğrudan üreticiler bu tür yakıtları ihraç etmeye devam edebilecek.

Moratoryum fiyatları düşürecek mi?

Uygulamaya konan moratoryum sayesinde petrol şirketleri, yakıtı yüksek fiyattan satsalar bile devletten aldıkları tazminat haklarını kaybetmeyecek. Bu tedbirin yakıt kıtlığını hafifletmeye yardımcı olabileceği, ancak fiyatları düşürmesinin beklenmediği belirtiliyor.

Fiyat artışlarını frenleyebilecek tek kurum olarak Federal Tekelcilikle Mücadele Teşkilatı öne çıkıyor. RBK gazetesinin aktardığına göre, kurum bazı bölgelerde incelemeler yürütüyor.

Mevcut durumda önceliğin fiyat kontrolünden ziyade akaryakıt arzında olduğu ifade ediliyor. Bu nedenle, FAS’ın akaryakıt istasyonları üzerindeki baskısının azalması ihtimal dâhilinde.

Krizden en fazla etkilenenler ise bağımsız akaryakıt istasyonları oldu. Rosneft, Lukoil gibi büyük şirketler, yakıtı öncelikle kendi istasyonlarına yönlendiriyor. Noviye İzvestiya gazetesine göre, ülkedeki akaryakıt istasyonlarının yüzde 2 ila 2,5’inin bu ay kapanması muhtemel.

Asıl belirleyici olan, moratoryumun rafineri onarımlarını hızlandırıp hızlandıramayacağı olacak. Eğer süreç olumlu sonuçlanırsa, rafineriler tam kapasiteyle çalışmaya dönebilir, kıtlık sona erer ve fiyat artış hızı yavaşlayabilir.

Aksi takdirde, yakıt yetersiz kalmaya devam edecek ve fiyatlar daha da hızlı yükselecek.