Rusya’dan Akkuyu santralinin finansmanı için doğalgaz çözümü

Rusya, ödeme sorunları nedeniyle Türkiye’deki Akkuyu Nükleer Santrali’nin (NGS) inşaatını doğalgazla ödemeye çalışıyor. Bloomberg‘e konuşan kaynaklara göre, Rosatom ve Gazprom, Avrupa pazarını kaybeden Gazprom’un gelirlerini artırmayı ve sınır ötesi ödemelerdeki engelleri aşmayı amaçlayan bir plan geliştirdi.

Moskova, şirketler için takas anlaşmaları konusunda bir kılavuz hazırladı ve bazı küçük şirketler bu tür anlaşmalar yaptı. Şimdi sıra en büyük devlet şirketlerine geldi.

Bloomberg‘in haberine göre, Rosatom ve Gazprom, Avrupa pazarını kaybeden doğalgaz devine para akışı sağlamayı ve Türkiye ile yapılan hesaplaşmalarda sınır ötesi ödemelerden kaçınmayı sağlayacak bir plan geliştirdi.

Bu plan, Rosatom’un tamamlayamadığı Akkuyu Nükleer Santrali’ni (NGS) de içeriyor.

Rusya, Türkiye’ye santral inşaatının bazı maliyetlerini üstlenmesini teklif etti.

Bloomberg‘e konuşan ve her iki ülkeden de duruma aşina olan kaynaklar, Rosatom’un eşdeğer miktarda rubleyi Gazprom’a aktaracağını ve Gazprom’un da bu miktarı Türkiye’nin Rus doğalgazı ithalatı için yaptığı aylık ödemeden düşeceğini belirtti.

Planın hiçbir katılımcısı yaptırım altında değil. Fakat, Batı’nın uyguladığı kısıtlamalar nedeniyle Rusya, gecikmelerle yapılan para transferlerinde sorunlar yaşıyor.

ABD’nin Aralık 2023’te Rusya’nın savunma sanayisine yardımcı olan yabancı finans kuruluşlarına ikincil yaptırımlar uygulama kararını açıklaması ve Haziran 2024’te “savunma sanayii” kavramını genişleterek yaptırım altındaki bankaları da dahil etmesiyle durum daha da karmaşık hâle geldi.

Bunun ardından, Rusya ile aktif ticaret yapan Çin, Hindistan ve Türkiye gibi ülkelerin bankaları, ödemeleri titizlikle incelemeye, sıklıkla geciktirmeye veya işlemleri tamamen reddetmeye başladı.

Bu arada santral, “yap-işlet-devret” modeliyle inşa ediliyor, yani istasyonun işletilmesini sağlayacak olan Rosatom, şu anda inşaatını finanse etmek zorunda. İnşaat zaten gecikmelerle ilerliyor: Birinci bloğun 2024’te faaliyete geçmesi planlanıyordu, ancak Siemens ekipmanları, ABD’nin uyguladığı ihracat kontrol önlemleri nedeniyle gecikti.

Bu durum, başka bir tedarikçi arayışına ve montajın gecikmesine yol açtı. Ekipman Çin malı ile değiştirildi ve açılış Temmuz 2025’e ertelendi.

Bloomberg, “Türk yetkililere göre, açılış 2026’ya kadar ertelenebilir,” diye yazıyor.

Rosatom’un diğer üç bloğun inşaatına da devam etmesi gerekiyor. Her birinin gücü 1200 MW, toplamda ise 4800 MW olacak.

Ukrayna üzerinden Avrupa’ya yapılan transit sevkiyatların ocak ayında durdurulmasının ardından, Gazprom’un Avrupa’ya yönelik beş rotasından sadece Türkiye’den Avrupa’ya uzanan boru hattı kaldı.

Türkiye için Gazprom en büyük tedarikçi olmaya devam ediyor: Türkiye Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu verilerine göre, 2023’te doğalgaz ithalatının yüzde 42’sini Gazprom sağladı.

Bloomberg‘e konuşan bir kaynak, Türkiye’nin tüketim seviyesine bağlı olarak Rus doğalgazı için aylık 300 milyon avrodan 800 milyon avroya kadar ödeme yaptığını belirtiyor.

The Wall Street Journal‘da geçen aylarda yer bulan habere göre, 2022’de Rusya, yaptırımları aşmasına yardımcı olacak bir “offshore dolar rezervi” oluşturmak için Akkuyu’yu kullanmaya çalıştı.

Planlama sürecine, Merkez Bankası Başkanı Elvira Nabiullina da dahil olmak üzere üst düzey Rus yetkililer katıldı.

Gazprombank’ın Merkez Bankası’ndan gizlice alacağı ve ardından NGS inşaatı için kredi olarak sağlayacağı yaklaşık 9 milyar doların, ABD bankaları aracılığıyla Türkiye’nin en büyük kamu bankası olan Ziraat’teki Rus şirketlerinin hesaplarına aktarılması planlanıyordu. Bu, Moskova’nın ABD üzerinden daha fazla işlem yapma ihtiyacını ortadan kaldıracaktı.