WSJ: ABD, Rusya’nın Türkiye’deki gizli dolar rezervi planına engel oldu

The Wall Street Journal’ın haberine göre, Rusya, dondurulan döviz rezervlerini kullanmak ve ABD yaptırımlarını aşmak amacıyla Türkiye’de Akkuyu Nükleer Güç Santrali projesi üzerinden gizli bir dolar rezervi oluşturmaya çalıştı. ABD’nin müdahalesiyle plan kısmen engellendi.

The Wall Street Journal, Rusya’nın merkez bankasının döviz rezervlerinin dondurulmasının ardından ABD yaptırımlarını aşmak için Türkiye’de nükleer santral inşaatı finansmanı altında “offshore dolar rezervi” oluşturmaya çalıştığını yazdı.

Gazetenin kaynaklarına göre, plan şu şekilde işleyecekti: Rusya ve Türkiye, o dönemde yaptırım altında olmayan Gazprombank’ın Akkuyu Nükleer Güç Santrali’nin inşası için yaklaşık 9 milyar dolar kredi sağlaması konusunda anlaştı (NGS inşaatına, o da yaptırım altında olmayan Rosatom da katılıyor).

Paranın, Türkiye’nin en büyük kamu bankası olan Ziraat Bankası’ndaki bir hesaba aktarılması ve aynı bankada hesabı olan Rus şirketlerine gönderilmesi gerekiyordu. Bu krediyi gizlice Rusya Merkez Bankası finanse edecekti.

WSJ, bu planla Moskova’nın ABD’den para giriş ve çıkışını ortadan kaldırmayı amaçladığını ifade etti.

Gazete, Türkiye’nin bu konudaki teşvikinin ise finans sistemindeki dolar arzını artırmak olduğunu belirtti.

Sonuç olarak, Rus tarafı iki Amerikan bankası —JPMorgan ve Citigroup— aracılığıyla 5 milyar dolardan fazla para transfer etmeyi başardı.

2022 yazında Gazprombank, Citi aracılığıyla Ziraat’taki Akkuyu hesaplarına 3 milyar dolar gönderdi. JPMorgan aracılığıyla 2 milyar dolardan biraz fazla para geçti.

Bundan sonra, ABD Adalet Bakanlığı, bir sonraki 2 milyar dolarlık dilimi bloke etmek için JPMorgan ile iletişime geçti ve bu paralar donduruldu.

2024 yılında savcılar, bu paraya el koymak için hukuki yolları aramaya başladı, ancak Beyaz Saray, bunun “Ankara ile ilişkileri bozacağından ve ABD’nin Türkiye ile esir takası, terörle mücadele çalışmaları, Suriye ve Gazze Şeridi’ndeki savaşı sona erdirme çabaları” gibi tüm konulardaki işbirliğini baltalayacağından endişe duydu.

Sonuç olarak, Biden yönetimi el koyma sürecini durdurdu.

WSJ’nin kaynaklarına göre, Merkez Bankası’nın döviz rezervlerinin Şubat 2022’de dondurulmasının ardından Başkanı Elvira Nabiullina ve devlet şirketleri doğrudan Kremlin’den bu parayı kullanmanın yollarını bulma talimatı aldı.

ABD ayrıca, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın yardımcısı, Milli İstihbarat Teşkilâtı Başkanı İbrahim Kalın’ın da plana dahil olduğundan şüpheleniyor.

Rosatom’un basın servisi, santrla için tahsis edilen tüm fonların proje finansmanı ve Türkiye’deki yüklenicilerin ve diğer sosyal ve mali yükümlülüklerin ödemesi için kullanıldığını açıkladı.

Rusya Merkez Bankası, Gazprombank ve Ziraat Bankası, konuya ilişkin henüz bir açıklama yapmadı.

Gazprombank’a yönelik yaptırımlar Kasım 2024’te uygulandı. Yurt dışındaki altı iştiraki de kısıtlamalara dahil edildi.

Bundan önce, Rus gazı alıcılarıyla “dost olmayan” ülkelerden ödeme yapılmasını sağlayan tek banka olmaya devam etti.

Bloomberg, Avrupa Birliği’nin ABD’ye Gazprombank’a yönelik yaptırımları hafifletmenin yollarını bulması için baskı yaptığını, ancak yaptırımların henüz yürürlükte olduğunu yazdı. Rosatom’a yönelik yaptırımlar ABD’de henüz uygulanmadı.