Starlink’in 11 bin uydusuna karşı AB’nin yeni ağı 2029’a kaldı

Avrupa ülkeleri, Elon Musk’ın Ukrayna’daki bağlantıyı kısıtlama kararının ardından kendi uydu ağlarını kurmak için harekete geçti ancak bürokrasi engeline takıldı. AB’nin 17,5 milyar dolarlık IRIS2 projesinde ilk fırlatmalar 2029’a planlanırken, mevcut Avrupalı alternatifler hantal terminalleri ve az sayıdaki uydusuyla Starlink’in gerisinde kalıyor.

Avrupa ülkeleri, Ukrayna için Starlink’e rakip olacak kendi uydu ağlarını kurma çalışmalarını hızlandırdı ama bürokrasi duvarına çarptı.

The Wall Street Journal (WSJ) gazetesinin haberine göre Avrupa’yı kendi uydu projelerinde gaza basmaya iten gelişme, SpaceX’in patronu Elon Musk’ın Ukrayna’da Starlink iletişim ağının kullanımını kısıtlama kararı oldu.

Avrupa Birliği (AB), 348 uydudan oluşacak kendi ağı IRIS2’yi kurmak için Eutelsat ve iki ayrı şirketle sözleşme imzaladı.

Yaklaşık 17,5 milyar dolara mal olacak projede ilk uyduların 2029’da fırlatılması planlanıyor.

Fransız Stratejik Araştırmalar Vakfı kıdemli araştırmacısı Serge Plattard, “En büyük engel yönetim” dedi.

Plattard’a göre proje, tıpkı planlanandan neredeyse 10 yıl gecikmeyle 2016’da çalışmaya başlayan uydu navigasyon sistemi Galileo gibi gecikme riski taşıyor; uzman, AB’nin IRIS2 projesi için finansman ve alt yüklenici seçimi konularında henüz tam mutabakata varamadığına dikkat çekiyor.

Mevcut alternatiflerin terminalleri hantal, yeni uydular ise yıllar sonra

Bugün alçak Dünya yörüngesinde uydu işletebilen tek Avrupalı şirket, Eutelsat’ın alt kuruluşu OneWeb.

Şirket şimdilik yaklaşık 650 uyduyu yönetiyor ve bu sayıyı 2030’a kadar yaklaşık 1300’e çıkarmayı hedefliyor; buna karşılık Starlink’in yörüngesinde halihazırda 11 binden fazla uydu var.

WSJ’ye göre OneWeb teknolojisi, “hantal, ağır ve çok enerji harcayan” terminalleri yüzünden Ukrayna’nın kullanımına pek uygun değil.

Üstelik SpaceX kendi özel teknolojilerini kullandığı için, Starlink veya Starshield’dan OneWeb’e geçmek binlerce terminalin değiştirilmesini gerektirecek.

SpaceX’in ticari uydu ağı Starlink; bireylerin, şirketlerin ve kamu kurumlarının kullandığı geniş bant internet erişimi sağlıyor ve doğrudan SpaceX tarafından yönetiliyor.

Starshield ise güvenli iletişim, Dünya gözlemi ve uydulara özel ekipman yerleştirilmesi dahil ulusal güvenlik alanındaki devlet görevleri için tasarlanmış ayrı bir SpaceX kolu.

Ek kriptografik koruma araçları barındıran ve gizli verilerle çalışmayı öngören bu sistem, Starlink teknolojilerini kullanıyor; hatta bazı iletişim hizmetleri aynı uydu grubuna ve yer altyapısına dayanıyor ama kontrolü ABD hükümetinin elinde.

Diğer yandan Helsinki ve Kiev yönetimleri, 300 milyon avroluk yardım paketi kapsamında Ukrayna’nın Finlandiyalı uydu operatörü Iceye ile Nokia’nın kuracağı planlanan uydu iletişim ağına katılacağını perşembe günü duyurdu.

Ancak bu projede de ilk uyduların fırlatılması ancak 2028 yılı için planlanıyor.

Teknolojik egemenliği sağlamak adına Kanadalı uydu iletişim şirketi Telesat da kendi alçak yörünge uydu ağı Lightspeed’i tanıttı.

Şirket, 288 uydudan ilkini aralık ayında fırlatmayı ve 2028 başlarına kadar tam kapasiteyle çalışmaya başlamayı hedefliyor.

Ukrayna SİHA’larında hız sınırı ve kesintiler başladı

Ukrayna insansız hava araçlarına iletişim sağlayan Starshield’ın çalışmasındaki kısıtlamalara dair ilk haberler 14 Ekim gecesi geldi.

Ukrayna Savunma Bakanı’nın eski danışmanı Serhiy Sternenko, terminaller saatte 160 kilometreden hızlı hareket ettiğinde bağlantının koptuğunu açıkladı.

Sternenko daha sonra kısıtlamaların sıkılaştırıldığını, kendi verilerine göre bağlantının artık saatte 60 ila 70 kilometre hızda bile kesildiğini duyurdu.

Financial Times gazetesinin kaynaklara dayandırdığı haberine göre bu kesintiler; insansız hava araçlarının yönetimini, ön cephedeki birliklerin ikmalini ve cephe gerisindeki hedeflere yönelik vuruşları zorlaştırdı.

Ukrayna lideri Volodimir Zelenskiy, 16 Ekim’de sistemin kısmen yeniden çalışmaya başladığını bildirdi. Zelenskiy eski hız parametrelerinin kademeli olarak geri döndüğünü, ancak Ukrayna ordusuna yönelik kısıtlamaların henüz tamamen kaldırılmadığını söyledi.

22 Ekim akşamı ise ABD Başkanı Donald Trump, Musk’ın Ukrayna’nın Starshield erişimini yeniden açtığını duyurdu.

Bundan önce WSJ, Amerikan liderinin kısıtlamaları kaldırmasını istemek için Musk’ı telefonla aradığını yazmıştı; gazetecilerle konuşan Trump ise iş insanını bu konuyla ilgili arayıp aramadığını açıklamayı reddetti.

Kısıtlama emrini kimin verdiği konusunda iddialar çelişiyor

The Economist dergisinin verilerine göre Musk, Rus petrol rafinerilerine düzenlenen saldırılar nedeniyle Kiev’i cezalandırmak için Ukrayna’da Starlink’in çalışmasını kısıtlama talimatı verdi.

Dergiye konuşan kaynaklardan biri, SpaceX patronunun Beyaz Saray ile kısıtlamaları devreye soktuktan sonra iletişime geçtiğini söyledi.

Musk’ın Ukrayna’da Starlink’i kısıtlama emrini bizzat verdiğini daha önce The Wall Street Journal da yazmıştı; The Telegraph gazetesine göre ise iş insanı Starlink’in çalışmasını kısıtlamayı teklif etti ve Trump da bunu kabul etti.

Musk, Starshield’ın ABD hükümetine ait olduğunu ve onun tarafından yönetildiğini, dolayısıyla sistemin kullanım şartlarını Amerikan makamlarının belirlediğini açıklamıştı.

Trump ise kısıtlamalarda parmağı olduğu iddiasını reddederek “Kim olabileceğini bilmiyorum ama her halükarda ben değilim. Elon olması da pek muhtemel değil” dedi.

ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio da 18 Ekim’de Washington’ın Starlink’i yavaşlatma talimatı vermediğini savundu.

Daha sonra, 24 Ekim’de açıklama yapan Musk, Ukrayna ordusunun Starlink uydu iletişim sisteminin kullanım şartlarını ihlal ettiğini ve sistemi insanları öldürmek amacıyla insansız hava araçlarıyla saldırı düzenlemek için kullandığını söyledi.

Musk ayrıca Starlink’in “karıştırılması veya imha edilmesi imkansız tek sistem” olduğu gerekçesiyle Ukrayna savunması için belirleyici önem taşıdığını belirtti.

SpaceX patronu, “Starlink kapatılırsa Ukrayna cephesi derhal çöker. Bu bir tehdit DEĞİL, sadece bir gerçeğin tespiti” ifadelerini kullandı.