Diplomasi

Trump’la el sıkışmadan hemen önce Xi ve Putin’den Batı’nın ‘korumacılığına’ ve yaptırımlarına sert eleştiri

Yayınlanma

Çin Devlet Başkanı Xi Jinping çarşamba günü ticarette korumacılığa karşı mücadele etme sözü verirken, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin Batı’nın yaptırımlarını eleştirdi. İki liderin açıklamaları, ABD Başkanı Donald Trump ile yapılacak kritik üçlü zirve öncesinde geldi.

Xi ve Putin, Çin’in güneyindeki teknoloji merkezi Shenzhen’de düzenlenen Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) CEO Zirvesi’nde konuştu. Trump ise bu hafta Manila’da ABD’nin bölgedeki önemli müttefikleriyle yaptığı görüşmelerin ardından, liderlerin konuşmalarından birkaç saat sonra Çin’e ulaştı.

Xi, Trump’ı havaalanında karşıladı. Bu, Xi’nin devlet başkanı olduğu tarihten bu yana yabancı bir lideri ilk kez havaalanında karşılaması anlamına geliyordu. Xi böylece, iki liderin son kez bir araya geldiği eylül ayında Trump’ın kendisini Joint Base Andrews Hava Üssü’nde karşılamasına aynı şekilde karşılık vermiş oldu.

İki lider kısa süre kucaklaşarak birkaç kelime konuştuktan sonra kendilerini bekleyen araçlara yöneldi.

Çin devlet haber ajansı Xinhua’nın aktardığına göre Xi, “Çin, nezaket kurallarına önem veren bir ülkedir ve kendisine gösterilen nezakete karşılık verme geleneğine sahiptir” dedi.

Xi, Trump ile Çin-ABD ilişkilerini, Asya-Pasifik işbirliğini ve küresel gelişmeleri ele almayı sabırsızlıkla beklediğini belirtti.

Xinhua’nın haberine göre Trump da Xi ile yaptığı bütün görüşmelerin “çok hoş” geçtiğini söyledi.

İki lider daha sonra Putin ve diğer liderlerle birlikte APEC Zirvesi’nin düzenlendiği alana geçti. Burada liderler birbirleriyle tokalaştı, aile fotoğrafı çektirdi ve ziyafete katıldı.

Xi, Putin ve Trump perşembe günü zirve kapsamında üçlü bir görüşme gerçekleştirecek. Görüşmede Ukrayna savaşı, ABD’nin İran’a karşı yürüttüğü savaş, ticaret, yapay zekâ ve nükleer silahlar gibi kritik konuların ele alınması bekleniyor.

Üçlü zirve, ABD, İngiltere ve Sovyetler Birliği arasında 1945 yılında düzenlenen Yalta Konferansı’yla karşılaştırılıyor. Yalta Konferansı, nüfuz alanlarının belirlenmesi ve İkinci Dünya Savaşı sonrası uluslararası düzenin şekillenmesi bakımından tarihî bir dönüm noktası olmuş, aynı zamanda büyük güçlerin küçük ülkelerin kaderini kendi aralarında belirlediği anlaşmaların simgesi haline gelmişti.

Bu karşılaştırmalar, dünyanın en büyük askerî güçlerinin kendi çıkarlarını gözetirken diğer ülkelerin çıkarlarını göz ardı edebileceğinden endişe eden bazı Avrupa ve Asya başkentlerinde de tedirginliğe yol açtı.

Xi, zirvenin açılış konuşmasında “serbest ve açık ticarete” destek verilmesi çağrısında bulundu. Böylece Trump yönetiminde gümrük tarifelerini artıran ve dış politikada daha sert bir çizgi benimseyen ABD’nin aksine, Çin’i uluslararası alanda istikrarlı bir ortak olarak konumlandırmaya çalıştı.

Xi’den APEC Zirvesi’nde Trump’ın korumacı politikalarına karşı serbest ticaret çağrısı

Xi’nin mesajı Küresel Güney’de karşılık bulabilir

Xi’nin açıklamaları, Washington’ın Nvidia gibi şirketlerin gelişmiş yapay zekâ çiplerine Çin’in erişimini daha da kısıtlayan yeni önlemler açıklamasının ardından geldi. Söz konusu kısıtlamalar, Pekin ile Washington arasındaki kırılgan ticaret ateşkesini daha da karmaşık hale getirebilir. Çin ise bu adımlara misillemeyle karşılık vereceğini duyurdu.

Xi, iş dünyasının temsilcilerine hitaben yaptığı konuşmada şunları söyledi:

“Dünya Ticaret Örgütü’nün merkezinde yer aldığı, kurallara dayalı çok taraflı ticaret sistemini kararlılıkla savunmalı, serbest ve açık ticareti ve yatırımları desteklemeliyiz.”

Batılı ticaret ortakları, Çin’i tüketim yerine imalat sektörünü destekleyen politikalarla yıllık 1 trilyon doları aşan dış ticaret fazlası vermekle eleştiriyor.

Pekin, büyüme modelinin dünyanın en zengin ekonomilerini yakalamaya çalışan bir ülke için uygun olduğunu savunuyor. Ancak Washington ve Brüksel, Çin’in tedarik zincirlerindeki hâkimiyetinin Pekin’e jeopolitik bir koz sağladığından endişe ediyor. Ayrıca Çin’in ekonomi politikalarının kendi sanayilerini ve istihdamlarını tehdit ettiğini ileri sürüyorlar.

Xi, Çin’in sanayi altyapısına ve yeni teknolojilere yatırım yapmayı sürdüreceğini belirtti. Dünyanın ikinci büyük ekonomisinin gümrük tarifelerini düşüreceğini ve pazarlarını daha fazla dışa açacağını söyleyen Xi, korumacılığa ve tek taraflı politikalara karşı mücadele edeceklerini vurguladı.

The Asia Group’un ortağı ve dijital uygulamalar biriminin başkanı George Chen, Xi’nin açıklamalarını Reuters’a şöyle değerlendirdi:

“Bu mesajın Küresel Güney’deki birçok ülkede karşılık bulması muhtemel. Ayrıca Pekin’in kendi teknoloji stratejisini Washington’ın yaklaşımından farklı gösterme çabalarını da güçlendiriyor.”

Trump’ın Asya ziyareti, Cumhuriyetçi Parti’nin ara seçimlerde uğradığı yenilgiden bu yana bölgeye yaptığı ilk ziyaret olma özelliğini taşıyor. Öte yandan Nvidia’nın kurucusu Jensen Huang ve Çin adına casusluk yaptığından şüphelenilen bir kişiyle ilgili iddialar da iki ülke arasındaki gerilimi artırıyor.

Takaichi’ye soğuk karşılama

Avustralya, Kanada, Güney Kore ve diğer ülkelerin liderleri Çin’e vardıklarında dans gösterileri ve tüfeklerini havaya kaldıran askerlerin yer aldığı törenlerle karşılandı.

Japonya Başbakanı Sanae Takaichi ise ülkeye inişinin ardından herhangi bir karşılama töreni düzenlenmeden doğrudan aracına götürüldü.

Takaichi’nin Çin ziyareti, Pekin ile Tokyo arasında bir yıl önce başlayan gerilimin gölgesinde gerçekleşiyor. Söz konusu gerilim, Takaichi’nin Çin’in Tayvan’a yönelik bir hamlesinin Japonya topraklarını da tehdit etmesi halinde Tokyo’nun askerî güç kullanabileceğini söylemesiyle başlamıştı.

APEC Zirvesi: Çin, Trump’la ilişkilerinde “duygusal değer” sanatını nasıl kullanıyor?

Ukrayna’nın, Kırım’ı Rusya’ya bağlayan ve stratejik öneme sahip Kerç Köprüsü’nü ağır hasara uğratmasının ardından konuşan Putin, Xi’den sonra kürsüye çıktı.

Putin konuşmasında Batılı güçleri “eski hegemonlar” olarak nitelendirdi.

Avrupa’nın “aşağılayıcı bir gerileme” içinde olduğunu söyleyen Putin, Ukrayna’ya yönelik askerî harekâtının ardından Rusya’ya uygulanan yaptırımların ters teptiğini vurguladı.

Putin şunları söyledi:

“Deneyimler, ekonomik hâkimiyetin ve fiilî zorlamanın geleneksel araçlarının büyük ölçüde işlevini yitirdiğini, korkutucu güçlerinin önemli bir bölümünü kaybettiğini gösterdi.”

“Yaptırımlar, gümrük tarifeleri ve ihracat kısıtlamaları hâlâ belirli ölçüde caydırıcı etki yaratabilir. Ancak bunlar rakip ekonomilerin büyümesini durdurmak bir yana, onları çökertmeye bile muktedir değildir.”

Trump ise Manila’da yaptığı açıklamada, Güney Çin Denizi’ndeki tartışmalı bölgeler nedeniyle Pekin ile giderek artan gerilim yaşayan Filipinler’le savunma işbirliğini derinleştirme sözü verdi.

Trump daha önce Kuzey Kore lideri Kim Jong Un ile Çin’de görüşebileceği ihtimalini de gündeme getirmişti. Ancak böyle bir görüşme henüz doğrulanmadı.

Kremlin bu hafta üçlü zirvenin Yalta Konferansı’yla karşılaştırılmasını “siyaset bilimcilerin oyunları” olarak nitelendirerek reddetti. Bununla birlikte görüşmenin dünya meseleleri üzerinde büyük etkisi olacağını belirtti.

Pekin ise üçlü zirvenin dünya barışına katkı sağlayacağını açıkladı.

Putin, dünyanın “çalkantılı” bir dönemden geçtiğini ancak anlaşmazlıkların “müzakere masasına oturularak” çözülebileceğini söyledi.

Rusya Devlet Başkanı sözlerini şöyle tamamladı:

“Bu nedenle yaklaşan üçlü görüşmenin büyük faydalar sağlayabileceğini düşünüyorum.”

Rus basını ve uzman camiası APEC Zirvesi’ni nasıl değerlendirdi?

Çok Okunanlar

Mobil sürümden çık