Yakıt krizi ve enflasyon Rusya toplumunda kötümserliği artırdı

Kamuoyu Görüşü Vakfı (FOM) tarafından yapılan anket çalışması, Rusya’da maddi durumunun bir yıl içinde kötüleşeceğini düşünenlerin oranının yüzde 22’ye ulaştığını ortaya koydu. Fiyat artışları ve yakıt kriziyle derinleşen ekonomik sorunlar, halkın refah beklentilerini son 11 yılın en düşük seviyesine geriletti. Ülkede tasarruf eğilimi artarken, tüketici güven endeksleri de seferberlik döneminden bu yana görülen en düşük seviyelere yakın seyrediyor.

Rusya’da artan fiyatlar ve yakıt krizinin derinleştirdiği diğer ekonomik sorunlar, önümüzdeki bir yıl içinde maddi durumunun kötüleşeceğini düşünen Rus vatandaşlarının oranını keskin bir şekilde artırdı.

Kamuoyu Görüşü Vakfı (FOM) tarafından 10-12 Temmuz tarihlerinde gerçekleştirilen anketin sonuçlarına göre, maddi durumunda kötüleşme bekleyenlerin oranı bir ay içinde yüzde 16’dan yüzde 22’ye yükseldi. Bu oran, 2015 yılından bu yana kaydedilen en yüksek seviye olarak kayıtlara geçti.

Aynı dönemde, refah düzeyinin iyileşmesini bekleyen Rusların oranı da gerileyerek kötümserlerle eşitlendi. Haziran ayında yüzde 23 seviyesinde olan iyimserlerin oranı da yüzde 22’ye düştü.

Genellikle geleceğe daha umutla bakma eğiliminde olan Rus kamuoyunda, kötümserler ile iyimserlerin oranının eşitlendiği son dönem Haziran 2021 olmuştu.

Son dönemde Rusya vatandaşlarının refah düzeylerine yönelik endişelerini artıran çok sayıda gelişme yaşandı. Belirginleşen ekonomik sorunlar, yakıt krizinin de eklenmesiyle daha karmaşık bir hal aldı.

Geçen yılın sonundan bu yana Rus halkı kitlesel olarak tasarruf moduna geçiş yaptı. Beyaz eşya, elektronik, giyim ve ayakkabı gibi gıda dışı birçok ürünün satışlarında düşüş yaşanırken, tüketiciler daha ucuz muadillere ve daha erişilebilir alışveriş formatlarına yöneldi.

Levada Center ve FOM tarafından hesaplanan tüketici güven endeksleri bu yıl kötümserlik bölgesine gerileyerek, kısmi seferberlik ilan edildiği dönemden bu yana en düşük seviyelerin yakınında seyretmeye başladı.

Makroekonomik Analiz ve Kısa Vadeli Tahmin Merkezi (TsMAKP) verilerine göre, Rusların zorunlu ödemeler düşüldükten ve enflasyona göre düzeltildikten sonra ellerinde kalan reel harcanabilir gelirleri son üç yılda ilk kez azaldı. Mevsimsel etkilerden arındırılmış verilere göre, ilk çeyrekteki reel gelirler bir önceki çeyreğe kıyasla yüzde 1 daha düşük gerçekleşti.

Tarihi kötümserlik verileri

İlkbahar aylarında yayımlanan yıllık Gallup anketi de Rusların son 20 yılda görmediği düzeyde bir kötümserlik içinde olduğunu ortaya koymuştu. 2006 yılından bu yana ilk kez katılımcıların çoğunluğu, kendi bölgelerindeki ekonomik durumun kötüleştiğini beyan etti.

Küresel finans krizinin yaşandığı ve gayri safi yurtiçi hasılanın (GSYH) yüzde 7,9 oranında çöktüğü 2009 yılında durumun kötüleştiğini söyleyenlerin oranı yüzde 40 düzeyindeydi.

Pandemi döneminde ise bu oran 2020’de yüzde 45, 2021’de yüzde 50 olarak ölçülmüştü. Güncel verilerde ise bu oran yüzde 60’a ulaştı. Mevcut yaşam standardının kötüleştiğini bildirenlerin oranı ise yüzde 56 ile anket tarihinin en yüksek seviyesine çıktı.

Yakıt krizi ülkede enflasyonu da hızlandırdı. Rusya Federal Devlet İstatistik Servisi (Rosstat) verilerine göre, mayıs ayında yüzde 0,17 olan aylık enflasyon haziranda yüzde 0,87’ye yükseldi; temmuz ayının ilk iki haftasında ise fiyatlar yüzde 0,43 daha arttı.

Yıl başından bu yana benzin fiyatları yüzde 16,4, dizel yakıt fiyatları ise yüzde 18 oranında zamlandı. Rusların yarısı yakın gelecekte fiyat artışlarının daha da hızlanmasını bekliyor.

Savaşın mali yükü hissediliyor

Akaryakıt istasyonlarındaki kuyruklar ve fiyat etiketleri, halka ekonomideki gidişatın kötü olduğunu düzenli olarak hatırlatıyor.

Yılın ilk beş ayında Rusya GSYH’si, ağırlıklı olarak savunma sanayiinin etkisiyle sadece yüzde 0,2 oranında büyüme kaydetti.

Sivil sanayi kollarında ise ikinci kez daralma yaşandı. Rusya Merkez Bankası tarafından gerçekleştirilen işletme anketleri, haziran ayında iş dünyasındaki faaliyetlerin derin bir gerileme içinde olduğunu gösterdi.

Stratejik ve Uluslararası Çalışmalar Merkezi (CSIS) analizlerine göre, Rusya halkının ruh hali, savaşın sonuçlarını doğrudan hissettikçe ve kendilerine yönelik maddi maliyetler arttıkça kötüleşiyor.

CSIS Kıdemli Uzmanı Maria Snegovaya, anketlerin genel olarak güvenilir olduğunu ve mevcut eğilimleri net bir şekilde yansıttığını ifade etti.

FOM tarafından yapılan bir diğer araştırma ise maddi duruma yönelik iyimserliğin yaş ilerledikçe ve eğitim seviyesi yükseldikçe azaldığını gösterdi.

Geleceğe dair en yüksek beklenti en genç yaş grubunda gözlendi. 30 yaş altı grupta iyimserlik baskınken, 31-45 yaş grubunda da bu eğilim ağırlığını koruyor. Ancak 46-60 yaş grubunda durum kötümserliğe dönerken, daha ileri yaştakiler arasında kötümserlik tamamen hakim hale geliyor.

Yükseköğrenim mezunları arasında kötümser beklentiler ağırlık kazanırken, orta öğretim mezunlarında nötr bir yaklaşım, orta öğretim altı grupta ise belirgin bir iyimserlik eğilimi öne çıkıyor.