AB, Frontex’i AI ile donatma hazırlığında

AB, Frontex’in rolünde önemli bir değişiklik yapmayı değerlendiriyor ve üye ülkeler, ajansın gelecekteki daimi kadrosunda drone operatörleri, siber izleme birimleri ve yapay zeka (AI) destekli gözetim ekiplerinin yer alıp almayacağını inceliyor.

Euractiv’in gördüğü yeni Avrupa Konseyi tartışma belgelerine göre, dönüşümlü Konsey başkanlığını yürüten Danimarka üye ülkelerden bu meseledeki tutumlarını belirlemelerini istedi.

Kopenhag’dan giden 25 Kasım tarihli iki not, başkentlere, AB sınır kontrol ajansının geleneksel “sınır muhafızlığı” görevlerinin ötesine geçip, belge sahteciliğinin tespiti ve gerçek zamanlı izleme için insansız hava sistemlerinin işletilmesine kadar uzanan özel teknik yetenekler geliştirmesi isteyip istemediklerini, 2026 için planlanan Frontex yönetmeliği gözden geçirme öncesinde belirtmelerini istiyor.

Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, geçen yılki siyasi kılavuzunda, ajansın daimi birliğinin 2027 yılına kadar 30.000 kişiye üç katına çıkarılmasını önermişti ama başkentler henüz ikna olmamış durumda.

Bu amaçla Danimarka, AB başkentlerinin en çok hangi kapasiteye ihtiyaç duyduğunu soruyor: daha fazla insan kaynağı mı, yoksa teknik ekipman mı?

Notta, ajansın işe alacağı personelin, AB ülkelerine drone gözetimi, belge sahteciliği ve organize suçla mücadele konularında destek sağlayabileceği belirtiliyor.

Belgeye göre Frontex’in, “gelişen hibrit ve teknolojik tehditler göz önüne alındığında” ülkelere siber güvenlik ve yapay zeka konusunda yardım etmek için görevinin genişletilmesi de söz konusu olabilir, fakat notta bunun tam olarak ne anlama geldiği belirtilmiyor.

Euractiv geçen ay, bloğun hava sahası gözetimi ve kritik altyapının korunmasına yardımcı olmak için AB sınır muhafızlarına yetki verme planlarını halihazırda araştırdığını bildirmişti.

Başkentler ayrıca, “olağanüstü durumlar” için konuşlandırılmak üzere Frontex tarafından eğitilmiş ulusal personelden oluşan yeni bir sınır yönetimi gücü kurulmasını da tartışıyor.

Yeni kategorinin üç katına çıkarılan daimi birlik içinde sayılıp sayılmayacağı henüz belirsiz.

Belgelerde, AB’nin dış sınırlarındaki “sürekli gelişen tehditlerin doğası” nedeniyle yeni yetki alanının daha da değişebileceği belirtiliyor.

AB göç sorumlusu Magnus Brunner, Komisyon’un Frontex’in geri kabul operasyonlarında ve blok dışındaki ortak ülkelerle işbirliğinde daha geniş bir rol üstlenmesini de değerlendirdiğini söyledi.

Euractiv, eylül ayında ajansın, mevcut kuralların izin vermediği, AB dışı ülkeler arasında göçmen transferlerini organize etmek gibi görevleri üstlenebileceğini bildirmişti.

Ajansın yeniden genişlemeye hazırlanmasıyla birlikte, hükümetler ajansın tepesindeki gücün yeniden düzenlenmesini de tartışacaklar. Bu düzenleme, ajansın faaliyetlerini ilk kez denetlemek üzere bir dış değerlendirme organının kurulmasını da içeriyor.

Mevcut Frontex yönetmeliği, Avrupa Parlamentosu, Konsey ve Sayıştay’a önemli bütçe ve denetim yetkileri veriyor.

Günlük yönetim, 30’dan fazla yasal görevi yerine getiren ama tüm AB başkentlerini içeren resmi bir hazırlık organı olmadan faaliyet gösteren icra direktörü ve yönetim kurulunun elinde toplanmış durumda.

Danimarka ayrıca, Frontex’e özel yeni bir değerlendirme mekanizması oluşturulmasını (bugün mevcut olmayan bir mekanizma) ve yönetim kurulu ile icra direktörü arasındaki yetkilerin yeniden dengelenmesini öneriyor.

Temel hakların denetimi de karmaşıklığı artıran bir başka unsur. Mevcut çerçeve –temel haklar görevlisi, 40 gözlemci, şikayet mekanizması ve faaliyetleri askıya alma yetkisi veren 46. madde– kağıt üzerinde önemli görünse de uygulamada eşitlikten uzak.

Bu durum, bazı delegasyonların Frontex’in yaklaşan gözden geçirme sürecinde yeni görevler üstlenmeden önce daha sıkı ve daha uygulanabilir önlemlerin gerekli olup olmadığını düşünmelerine neden oluyor.