ABD’nin adımları Rusya’yı harekete geçirdi: Füze moratoryumunun sona ermesi ne anlama geliyor?

Rusya, ABD’nin Avrupa ve Asya-Pasifik’teki füze konuşlandırmalarını gerekçe göstererek 2019’dan bu yana uyguladığı orta ve kısa menzilli füze moratoryumunu sonlandırdığını duyurdu. Kremlin, artık hiçbir kısıtlamaları kalmadığını belirtirken, uzmanlar bu adımın Avrupa’da Soğuk Savaş dönemini andıran yeni bir gerilim dalgasını tetikleyeceği uyarısında bulunuyor.

Rusya, 2019’dan bu yana sürdürdüğü orta ve kısa menzilli füzelerin (RSMD) konuşlandırılmasına ilişkin tek taraflı moratoryumdan vazgeçtiğini duyurdu.

Rusya Dışişleri Bakanlığından 4 Ağustos’ta yapılan açıklamada, bu kararın Batı’nın adımlarına karşılık olarak alındığı belirtildi. Kremlin Sözcüsü Dmitriy Peskov ise dün yaptığı açıklamada, “Rusya’nın bu konuda artık hiçbir kısıtlaması kalmadı. Rusya artık kendini herhangi bir şeyle sınırlı görmüyor. Bu, Rusya’nın gerektiğinde ilgili adımları atma hakkını kendinde gördüğü anlamına geliyor,” ifadelerini kullandı.

Moskova, 2019’da Orta ve Kısa Menzilli Füzeler Anlaşması’nın (INF) sona ermesinin ardından tek taraflı moratoryum ilan etmiş ve başta ABD olmak üzere NATO üyelerine de benzer kısıtlamaları uygulama çağrısında bulunmuştu.

Ancak NATO, Rusya’nın 9M729 füzesini konuşlandırarak anlaşmayı zaten ihlal ettiğini öne sürerek bu teklifi “güvenilmez” olarak nitelendirmişti.

Moskova’yı harekete geçiren adımlar

Rusya Dışişleri Bakanlığı, moratoryumdan vazgeçme kararını Batılı ülkelerin attığı somut adımlara dayandırdı. Bakanlığın açıklamasında, “ABD ve müttefikleri, Amerikan yapımı karada konuşlu RSMD’leri çeşitli bölgelere yerleştirme planlarını açıkça belirtmekle kalmadı, aynı zamanda niyetlerini hayata geçirme konusunda önemli ilerleme kaydetti,” denildi.

Moskova’nın kararını gerekçelendirdiği adımlar şunlar:

— Yeni füzelerin geliştirilmesi: ABD, çeşitli orta ve kısa menzilli füzeler geliştiriyor, testlerini tamamlıyor ve bazılarının seri üretimine başlamış durumda.

— Altyapı hazırlığı: Pentagon, RSMD’lerin ileri düzeyde konuşlandırılması ve kullanılması için yurt dışında özel birlikler konuşlandırıyor ve altyapı hazırlıyor.

— Tatbikatlarda kullanım: ABD, müttefikleriyle düzenlediği tatbikatlarda bu sistemleri giderek daha sık kullanıyor. Örneğin, 2023’te Danimarka’nın Bornholm Adası’ndaki tatbikatta RSMD fırlatma kabiliyetine sahip Mk70 lançerleri kullanıldı. 2024’te ise Filipinler’e Mk41 lançerlerini içeren Typhon füze sistemleri sevk edildi.

— Almanya ile anlaşma: Temmuz 2024’te ABD ve Almanya, Washington’un 2026’dan itibaren Almanya’da uzun menzilli silahları geçici olarak, gelecekte ise kalıcı olarak konuşlandırması konusunda anlaştı.

Bakanlık, ABD’nin M142 HIMARS ve M270 MLRS gibi sistemleri de orta ve kısa menzilli füze lançeri olarak gördüğünü ve bu silahların Ukrayna da dahil olmak üzere müttefiklere önemli miktarda sevk edildiğini vurguladı.

Açıklamada, “Kolektif Batı’nın bu adımları, Rusya’ya komşu bölgelerde istikrarı bozan ve ülkemizin güvenliğine yönelik stratejik düzeyde doğrudan tehdit oluşturan füze potansiyelleri yaratmaktadır,” denildi.

“Soğuk Savaş benzeri kriz kapıda”

Rus uzmanlar, Moskova’nın kararının Avrupa’da gerilimi tırmandıracağı konusunda hemfikir. Rusya Bilimler Akademisi Dünya Ekonomisi ve Uluslararası İlişkiler Enstitüsünden (IMEMO) Sergey Oznobişçev, RBK gazetesine yaptığı değerlendirmede, “Bu durum, 1970’lerin sonlarında Avrupa’ya orta ve kısa menzilli füzelerin konuşlandırıldığı krizin yeni bir düzeyde tekrarına yol açacaktır,” dedi.

Oznobişçev, “Her iki tarafın da misilleme yaptığını düşündüğü bu karşılıklı önlemler sistemi, Soğuk Savaş döneminin bir özelliğidir. Şu anda gerilimin tırmandığı bir aşamadayız,” diye konuştu.

IMEMO’dan bir diğer uzman İlya Kramnik ise ABD’nin Avrupa’da fiilen RSMD konuşlandırdığını ve Rusya’nın buna cevapsız kalmayacağının aşikâr olduğunu belirtti. Kramnik’e göre bu karar, Rusya’nın muhtemelen “Oreşnik” hipersonik füze sistemini ve 9M729 seyir füzesini Avrupa’daki topraklarında konuşlandıracağı anlamına geliyor.

Uzman, “Kaliningrad Oblastı üç taraftan NATO ülkeleriyle çevrili ve savunmasız. Bu nedenle oraya büyük güçler yığmak tedbirsiz bir karar olur. Elbette orada da bir şeyler olacaktır ama Leningrad, Pskov ve Smolensk gibi diğer batı bölgelerinin de ilgili birlikleri alacağını ve kesinlikle Belarus topraklarında da bir şeyler ortaya çıkacağını düşünüyorum,” değerlendirmesinde bulundu.

Anlaşmanın çöküşü ve moratoryumun başlangıcı

SSCB lideri Mihail Gorbaçov ve ABD Başkanı Ronald Reagan tarafından 1987’de imzalanan RSMD Anlaşması, menzili 500 ila 5 bin 500 kilometre arasında olan karada konuşlu balistik ve seyir füzelerinin imhasını öngörüyordu. Anlaşma, deniz ve hava bazlı füzeleri kapsamıyordu.

2018’de dönemin ABD Başkanı Donald Trump, Rusya’yı 9M729 (NATO kodu: SSC-8) füzesini test ederek anlaşmayı ihlal etmekle suçladı ve ülkesini anlaşmadan çekme niyetini açıkladı.

Çekilme süreci Şubat 2019’da başladı ve Rusya da buna karşılık verdi. Anlaşma, 2 Ağustos 2019’da resmen sona erdi.

Bu gelişmenin ardından Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, ABD’nin Avrupa’da benzer füzeleri konuşlandırmadığı sürece moratoryuma bağlı kalacaklarını açıklamıştı.

Hatta Putin, iyi niyet göstergesi olarak, ABD’nin Avrupa’daki Aegis Ashore füze savunma sistemlerinin ve Rusya’nın Kaliningrad’daki 9M729 füzelerinin karşılıklı denetlenmesini teklif etmişti. Fakat bu teklifler Batı’da karşılık bulmadı.