Amerika
ABD’nin güncellenen çip kısıtlamaları, üreticileri ve Çin’i nasıl etkileyecek?

Washington, Amerikan teknolojisini kullanan tüm ABD’li çip üreticileri ve yabancı çip tedarikçileri için getirdiği ihracat kurallarını güncelledi. Uzmanlara göre, yerel teknoloji sektörü ve çip üreticileri buna uyum sağlayacaktır, ancak bu daha fazla zaman ve para gerektiriyor.
Güncellenen ve 18 Ekim’de açıklanan ihracat kontrol kuralları uyarınca, Çin ve diğer belirlenmiş pazarlardaki müşterilere son teknoloji yapay zeka çipleri göndermek isteyen şirketlerin lisans başvurusunda bulunması gerekecek. Kurallar, Nvidia hariç olmak üzere 16 Kasım’da yürürlüğe girecek. Washington, ekim ayı sonunda yapay zeka çipi devine yeni kuralların derhal uygulanacağını söyledi.
Daha sıkı kontroller, geçen yıl ekim ayında getirilen ve Pekin’in çip teknolojisini her yönüyle engellemeyi amaçlayan kapsamlı ihracat kısıtlamalarını daha da genişletiyor. Daha önceki kurallar, ABD şirketlerinin belirli sınıflardaki gelişmiş çip ekipmanlarını lisanssız olarak herhangi bir Çinli müşteriye göndermesini yasaklamış ve Çin’in süper bilgisayarlarda ve yapay zeka uygulamalarında kullanılan son teknoloji çipleri elde etme veya üretme kabiliyetini kısıtlamıştı. Şimdi ise, daha geniş bir çip ve çip yapım araçları yelpazesini kapsıyor. Yeni kısıtlamalar İran ve Rusya da dahil olmak üzere daha fazla ülke için geçerli.
Ayrıca Çinli çip tasarımcıları Moore Thread ve Biren de Washington’ın ticari kara listesi olan Varlık Listesi’ne eklendi.
ABD şirketleri nasıl etkilenecek?
Nikkei Asia’nın verilerine göre, Applied Materials, Lam Research ve KLA gibi Amerikalı yarı iletken ekipman üreticilerinin geçen yılki kurallara nasıl uyacaklarını ve normal Çin işlerine nasıl devam edeceklerini çözmeleri biraz sürdü, ancak 2023’ün ortalarına gelindiğinde, Çin’den elde ettikleri gelir büyük ölçüde önceki seviyelere dönmüştü.
Son kısıtlamalarla da benzer bir durumun yaşanmasının muhtemel olduğu belirtiliyor.
Nvidia’nın birinci sınıf yapay zeka çiplerinin tek üreticisi olan Taiwan Semiconductor Manufacturing Co. kısa vadedeki etkinin “yönetilebilir” olduğunu söyledi, ancak uzun vadeli etkiyi hala değerlendirdiğini ekledi.
Techcet’te yarı iletken analisti olan Kuang-Han Ke Nikkei Asia’ya, “ABD hükümeti iki elli bir yaklaşım benimsedi. Premium tarafta daha sıkı düzenlemeler yapmayı umuyor, ancak diğer yandan olgun ve daha az gelişmiş parçalar için [kapıyı] geniş ölçüde açık bırakmayı umuyor,” dedi.
Kuang-Han Ke, tedarikçilerin Çinli müşterilerin taleplerini karşılayabildikleri sürece karşılamak için ellerinden geleni yapacaklarını söyledi. Ve eğer piyasada ciddi bir gerileme olursa, ABD hükümeti “ekonomik sonuçları da göz önünde bulundurabilir ve kendi şirketlerinin büyük bir darbe almasını önlemek için uygun lisanslar verebilir.”
Hawaii merkezli bir düşünce kuruluşu olan Pasifik Forumu’nun bölgesel ilişkiler direktörü Rob York, Nikkei Asia’ya yaptığı açıklamada ABD’li çip üreticilerinin bir gecede Çin pazarına sırtlarını dönmelerinin pek olası olmadığını söyledi. Ancak York, Çin’in kendi kendine yeten bir tedarik zinciri kurma arzusunu fark eden ve “başka pazarlar arayarak uyum sağlamaya başlayan şirketlerin uzun vadede kendilerine iyilik yapmış olacaklarını” söyledi.
Yeni kısıtlamalar Çin’in yapay zeka hedefleri için ne anlama geliyor?
Yeni kısıtlamaların daha yüksek maliyetlere ve daha uzun geliştirme sürelerine sebep olacağı düşünülüyor.
Örneğin, Bernstein Research tarafından yapılan bir tahmine göre, yapay zeka sunucularını eğitmek %50’ye kadar daha pahalıya mal olacak ve en gelişmiş çiplere erişim olmadan bu sonuçları uygulamak iki kattan daha fazla maliyet getirecek. Bunun nedeni, şirketlerin eşdeğer miktarda bilgi işlem gücü elde etmek için daha fazla çipe ihtiyaç duyacak olması ve bunun da daha az enerji verimliliği anlamına gelmesi.
ABD’nin ticaret kara listesine eklediği Çinli yapay zeka çip girişimleri Biren Technology ve Moore Threads’in TSMC, Samsung, GlobalFoundries ve Intel gibi önde gelen küresel çip üreticileriyle çalışması zorlaşacak.
Daha geniş anlamda ABD, çiplerinin çok gelişmiş olduğu düşünülen küresel sözleşmeli çip üreticilerinin Çinli müşterilere hizmet vermesini zorlaştırıyor. Örneğin, Alibaba tarafından geliştirilen Hanguang 800 AI çipinin hesaplama gücü yeni ABD eşiğini aşabilir.
Bernstein Research analisti Mark Li, Çinli çip geliştiricilerinin ABD’nin baskısı nedeniyle eninde sonunda yerli üretim ortakları bulmaları gerekebileceğini söyledi. Li, “Ancak çip geliştiricilerinin çip üretimini başka bir tedarikçiye taşıması yaklaşık iki yıl alacaktır” dedi.
Morgan Stanley analisti Gary Yu, Baidu ve Alibaba gibi şirketlerin geçen yılki ihracat kontrollerinin yürürlüğe girmesinden bu yana çok sayıda çip stokladığını, bu nedenle son sıkılaştırmanın yapay zeka araştırma ve geliştirmelerini hemen etkilemeyeceğini söyledi. Bu internet devleri eninde sonunda kendi şirket içi çiplerini daha fazla kullanabilecekler.
Daha küçük Çinli şirketler için ise son ihracat kontrollerinin muhtemelen çok daha büyük bir engel olacağı düşünülüyor: “Yalnızca büyük [Çinli] teknoloji oyuncuları, ister alternatif çipler satın almak ister şirket içi çip üretimi olsun, bu alana sürekli yatırım yapabilecek finansal kapasiteye sahip olabilir. Bunun [Çin’de] sektör konsolidasyonunu daha da hızlandıracağına inanıyoruz,” diyor Gary Yu.
Güncellenen kurallar Huawei için ne anlama geliyor?
Huawei büyük bir yapay zeka hamlesi yapıyor. Yapay zeka platformunu ve bilgi işlem modellerini yeniledi ve bunların hava tahmini, finansal tahminler ve ilaç geliştirme gibi gerçek dünya uygulamalarında zaten kullanıldığını söyledi.
Analistler, Nvidia’nın üst düzey çiplerini artık Çin’e gönderememesi durumunda Huawei’nin ürünlerinin bir alternatif olabileceğini söylüyor. Bernstein tarafından yapılan bir analize göre, yapay zeka hızlandırıcıları için Nvidia Çin pazarının yaklaşık %85’ini kontrol ederken, 2 numaralı Huawei’nin payı yaklaşık %10.
Ancak, Samsung ve TSMC gibi küresel liderler çiplerini üretemediği için Huawei önemli üretim darboğazıyla karşılaşabilir.
Bernstein’ın tahminlerine göre Çin için iyi haber, talep patlasa bile yapay zeka sunucu çiplerine yönelik yıllık talebin yalnızca 400.000 adet civarında olması. Bu rakam akıllı telefonlar ve diğer tüketici elektroniği için gereken çip sayısından çok daha az, yani Semiconductor Manufacturing International Corp. gibi Çinli çip üreticilerinin yerel ihtiyaçları karşılayabilmesi gerekiyor. Ancak Bernstein, maliyetlerin yerli çipler için ithal edilenlerden daha yüksek olacağını ve yabancı çip üreticilerinin teknolojisi ilerledikçe zaman içinde daha az rekabetçi olabileceğini de sözlerine ekledi.
Çin nasıl tepki verdi?
Çin Ticaret Bakanlığı 17 Ekim’de ABD’nin son ihracat kontrollerine güçlü itirazlarda bulunarak, bu tür önlemlerin ABD yarı iletken şirketleri için büyük kayıplara neden olduğunu ve diğer ülkelerdeki çip şirketlerini etkilediğini söyledi.
Bir bakanlık sözcüsü “Çin meşru haklarını ve çıkarlarını sıkı bir şekilde korumak için gerekli tüm tedbirleri alacaktır” dedi.
Çin bu yılın başlarında karşı tedbirler uygulamaya başladı. Micron’u kritik altyapılardan men etti ve bu da Amerikan bellek yonga üreticisinin kazançlarını vurdu. Asya’nın en büyük ekonomisi aynı zamanda çip yapımı için hayati öneme sahip galyum ve germanyum ile elektrikli araçlar için batarya yapımında kullanılan grafit üzerinde de ihracat kontrolleri uyguladı. Dışişleri Bakanlığı da eylül ayındaki bir basın brifinginde Apple’ın iPhone’una ilişkin güvenlik endişelerini dile getirmişti.
Bu gelişmeler, ABD Başkanı Biden ile Xi Jinping arasında kasım ayında San Francisco’da bir görüşme yapılmasına dair beklentilerin arttığı bir döneme denk geldi. Ekim ayı sonunda Çin Dışişleri Bakanı Wang Yi ile bir araya gelen Biden, her iki ülkenin de “ilişkilerdeki rekabeti sorumlu bir şekilde yönetmesi ve açık iletişim hatlarını sürdürmesi” gerektiğini vurguladı.
Amerika
ABD Senatosu, dijital dolar yasağını içeren tasarıyı kabul etti

ABD Senatosu, Fed’in 31 Aralık 2030’a kadar merkez bankası dijital para birimi (CBDC) niteliğinde bir dijital dolar çıkarmasını yasaklayan düzenlemeyi kabul etti. 85’e karşı 5 oyla geçen hüküm, 21st Century ROAD to Housing Act tasarısına Cumhuriyetçilerin girişimiyle eklendi. Düzenlemenin yürürlüğe girmesi için Temsilciler Meclisi’nin de onayı ve Başkan Trump’ın imzası gerekiyor.
ABD Senatosu, Merkez Bankası’nın (Fed) merkez bankası dijital para birimi (CBDC) olarak dijital dolar veya CBDC’ye “esaslı ölçüde benzer” herhangi bir dijital varlık çıkarmasını 31 Aralık 2030’a kadar yasaklayan 21st Century ROAD to Housing Act tasarısını kabul etti.
Tasarı Senato’da 85’e karşı 5 oyla geçti.
CBDC, nakit ve kaydi paranın yanında ulusal para biriminin üçüncü biçimi olarak tanımlanıyor. Bu tür dijital para birimlerinin ihracı ve kontrolü doğrudan merkez bankaları tarafından yürütülüyor.
Bazı CBDC projelerinde kripto para ve blokzincir teknolojilerinden yararlanılsa ve dijital para birimleri kriptografik tokenlar şeklinde ihraç edilse de, bu varlıklar merkezi bir ihraççıya sahip olmaları nedeniyle kripto para olarak değerlendirilmiyor.
Dünyada birçok ülke kendi CBDC projelerini geliştiriyor veya test ediyor.
Çin, dijital yuanı 2020 yılından bu yana deneme programları kapsamında test ederken, Rusya’da dijital rublenin geniş çaplı kullanımına 1 Eylül’de başlanması planlanıyor.
Esasen emlak piyasasına ilişkin düzenlemeler içeren 21st Century ROAD to Housing Act tasarısındaki CBDC yasağı hükmü, Cumhuriyetçilerin girişimiyle metne eklendi.
Tasarının şimdi Temsilciler Meclisi’nde oylanması, ardından da Başkan Donald Trump’ın imzasına sunulması gerekiyor.
Trump yönetimi daha önce de dijital doların hayata geçirilmesine karşı çıkarken, sabit kripto para birimlerini destekleyen bir çizgi izledi.
ABD’de GENIUS Act adlı sabit kripto para yasasının kabul edilmesinin ardından Hazine Bakanı Scott Bessent, ABD devlet tahvilleriyle desteklenen sabit kripto para birimlerinin Amerikan kamu borcuna yönelik yeni bir talep kaynağı oluşturacağını ve doların dijital ödemelerdeki konumunu güçlendireceğini söyledi.
Fed de dijital dolar fikrinden bir yıldan uzun süre önce uzaklaşmıştı.
Kurumun eski başkanı Jerome Powell, görev süresi boyunca ABD’de merkez bankası dijital para biriminin hayata geçirilmeyeceğini açıklamıştı. Powell’ın yerine gelen mevcut Fed Başkanı Kevin Warsh da CBDC karşıtı bir tutum sergiliyor.
Avrupa Birliği ise dolar bazlı sabit kripto para birimlerinin yaygınlaşmasına karşılık dijital euro projesini bir CBDC olarak destekliyor. Birlik, pazarını korumaya yönelik adımlar da attı.
Bu yıl yürürlüğe giren MiCA kripto varlık düzenlemeleri, Avrupa’daki kripto para borsalarında işlem gören tüm sabit kripto para birimlerinin, özel lisans almış ve AB içinde faaliyet gösteren ihraççılar tarafından çıkarılmasını şart koşuyor.
Toplam piyasa değeri 317 milyar dolar olan sabit kripto para piyasasının yüzde 90’dan fazlasını dolar bazlı ürünler oluşturuyor.
En büyük sabit kripto para birimleri, 186 milyar dolarlık piyasa değerine sahip Tether’in USDT’si ile 74 milyar dolarlık piyasa değerine sahip Circle’ın USDC’si olarak öne çıkıyor.
Trump ailesiyle bağlantılı kripto para projesi World Liberty Financial tarafından yaklaşık bir yıl önce piyasaya sürülen USD1 adlı sabit kripto para birimi ise yaklaşık 4,5 milyar dolarlık piyasa değeriyle kategorisinde dördüncü sırada yer alıyor.
USD1 arzının yaklaşık yüzde 75’i Binance’te tutuluyor.
Amerika
Google yapay zeka için A24 stüdyosuna ortak oluyor

Google, yapay zeka alanında iş birliği geliştirmek amacıyla bağımsız film stüdyosu A24’e yaklaşık 75 milyon dolar yatırım yapmaya hazırlanıyor. The Wall Street Journal gazetesinin kaynaklara dayandırdığı habere göre ortaklık kapsamında sinema sektörüne yönelik yeni yapay zeka araçlarının geliştirilmesi hedefleniyor.
The Wall Street Journal gazetesinin konuya aşina kaynaklara dayandırdığı haberine göre Google, yapay zeka alanındaki ortaklık kapsamında bağımsız film stüdyosu A24’e yaklaşık 75 milyon dolar yatırım yapacak.
Gazete, bu adımın teknoloji devinin bir sinema stüdyosundan ilk kez hisse satın aldığı örnek olduğunu kaydetti.
Google bünyesindeki yapay zeka birimi DeepMind ile A24, filmlerin üretimi ve dağıtımı için yeni araçlar geliştirmeyi planlıyor.
A24 stüdyosunun teknoloji ve inovasyon alanındaki çalışmalarını yürüten ortağı Scott Belsky, geliştiricilerin yapay zekayı film üretimini hızlandırmak ve maliyetleri düşürmek amacıyla öne çıkardığını, ancak bu durumun sinemacılar arasında memnuniyetsizlik yarattığını ifade etti.
Sürece ilişkin değerlendirmede bulunan Belsky, “Yaratıcı kontrolü koruyan ve risk alma isteğini teşvik eden daha etkili yapay zeka uygulama yöntemlerinin olduğuna inanıyoruz” dedi.
Yeni araçların, kullanıcı taleplerine göre doğrudan içerik üreten üretken yapay zekadan farklı olacağını belirten Belsky, Google’ın A24 stüdyosunun film ve televizyon arşivine erişim hakkı elde etmeyeceğini kaydetti.
DeepMind Başkan Yardımcısı Eli Collins ise ortaklığa ilişkin, “Teknolojinin, alanındaki en iyi uzmanların ellerine ulaştığı anlarda büyük ilerlemelerin kaydedileceğine inanıyoruz.” açıklamasında bulundu.
ABD merkezli bağımsız bir sinema şirketi olan A24 stüdyosu, özellikle yazar ve festival filmleri üzerine odaklanmasıyla tanınıyor. Yakın zamanda “Gerçekliğin Sahne Arkası” (Y2K) ve “Marty Supreme” filmlerini izleyiciyle buluşturan stüdyonun portföyünde, yedi Oscar ödülü kazanan “Her Şey Her Yerde Aynı Anda” (Everything Everywhere All at Once) yapımının yanı sıra “Yeşil Şövalye” (The Green Knight), “Deniz Feneri” (The Lighthouse), “Cadı” (The Witch), “Ritüel” (Midsommar), “Geçmiş Yaşamlar” (Past Lives), “Demir Pençe” (The Iron Claw), “When You Finish Saving the World” ve “İç Savaş” (Civil War) gibi filmler yer alıyor.
Amerika
SpaceX, 6,3 milyar dolarlık bilgi işlem gücü anlaşması imzaladı

SpaceX, açık kaynaklı yapay zeka girişimi Reflection AI ile önemli bir bilgi işlem gücü anlaşması imzaladı.
Anlaşma kapsamında Reflection, gelişmiş modelleri eğitmek ve çalıştırmak için kullanılan en üst düzey yapay zeka çipleri olan Nvidia GB300’lere anında erişim elde edecek.
CNBC’nin incelediği belgelere göre, 1 Temmuz 2026’dan itibaren 2029 yılına kadar SpaceX’e aylık 150 milyon dolar ödeme yapmayı kabul etti.
Anlaşma süresi sonuna kadar devam ederse, ödemelerin toplam tutarı yaklaşık 6,3 milyar dolara ulaşacak.
Her iki şirket de ilk üç ayın ardından 90 gün önceden bildirimde bulunarak sözleşmeyi feshedebilir.
Anlaşma, SpaceX’in rekor kıran halka arzının ardından devasa veri merkezi altyapısını nasıl kullandığını gösteriyor.
Şirket, Colossus’u kısmen ChatGPT’nin rakibi olan Grok’a güç sağlamak amacıyla kurmuştu.
Şimdi ise SpaceX, bu altyapıyı dışardaki yapay zeka şirketlerine hesaplama gücü kapasitesi satmak için de kullanıyor.
SpaceX, daha önce Anthropic, Google ve Cursor ile hesaplama gücü konusunda anlaşmalar imzalamıştı. Musk’ın şirketi şu anda Cursor’u satın alma sürecinde.
Reflection, bu listeye stratejik açıdan farklı bir müşteri daha ekliyor: Hükümetlerin ve işletmelerin kapalı yapay zeka sistemlerine olan bağımlılığını yeniden değerlendirdiği bir dönemde, açık kaynaklı modellere odaklanan bir yapay zeka laboratuvarı.
Zamanlama dikkat çekici. Anthropic’in Fable ve Mythos’a erişimi kesmesinin ardından açık kaynaklı yapay zeka ivme kazandı.
Bu durum, kritik işler için kapalı model sağlayıcılarına güvenmenin riskleri konusunda soru işaretleri yarattı.
Bu olay, açık model şirketlerine, müşterilerin modelleri daha fazla kontrol sahibi olarak inceleyebilmesi, özelleştirebilmesi ve çalıştırabilmesi gerektiği yönünde daha güçlü bir argüman sağladı.
Reflection, son değerlemesi 25 milyar dolar olan bu girişim olarak, OpenAI, Anthropic ve Google’ın öncü sistemleriyle rekabet edebilecek Amerikan açık kaynaklı yapay zeka modelleri geliştirmeye çalışırken, hükümetlere ve işletmelere kapalı sistemlere kıyasla daha fazla esneklik sunma hedefiyle bu yaklaşımı doğrudan benimsedi.
Reflection sözcüsü yaptığı açıklamada, “Son zamanlarda yaşanan olaylar, açık kaynağın yapay zeka ekosistemi için ne kadar önemli olduğunu ortaya koyuyor; giderek daha fazla ülke ve işletme, yalnızca kapalı modellere bağımlı olmanın getirdiği riskleri ve maliyetleri fark ediyor,” dedi.
Reflection, bu anlaşmanın kendisine “Amerikan açık zekası” olarak adlandırdığı şeyi hızlandırmak için ek hesaplama gücü, yani hesaplama kapasitesi sağladığını belirtti.
Girişim henüz halka açık bir öncü açık kaynaklı model yayınlamadı fakat hükümet ve ulusal güvenlik müşterileriyle ivme kazanmaya devam ediyor.
Şirket, Enerji Bakanlığı’nın Genesis Misyonu ile birlikte çalışıyor ve Pentagon’un daha geniş kapsamlı yapay zeka çabalarının bir parçası.
SpaceX için bu anlaşma, hesaplama gücünün yapay zeka yarışında stratejik bir değer haline geldiğinin bir başka işareti.
Gelişmiş Nvidia çiplerine erişim, öncü modelleri eğitmeye ve kullanmaya çalışan şirketler için hâlâ en büyük kısıtlamalardan biri olmaya devam ediyor.
Colossus’u dış müşterilere açarak şirket, kıt grafik işlem birimi kapasitesini satmak için yarışan bulut sağlayıcıları ve yapay zeka altyapı şirketlerinin yanına konumlanıyor.
Bu aynı zamanda SpaceX’e, büyüyen yapay zeka altyapısı anlatısını haklı çıkarmak için başka bir yol sunuyor.
Yatırımcılar, SpaceX’in roketler ve Starlink’in ötesine geçerek yapay zeka, veri merkezleri ve hesaplama hizmetlerine genişleyip genişleyemeyeceğini izliyor.
Amerika6 gün öncePeter Thiel’in gizli cemiyeti: “Dialog”
Görüş2 hafta önceYeni Delhi’den Yükselen Ses: BRICS’in Yeni Dünya Düzeni Manifestosu
Asya1 hafta önceÇKP, ‘Xi Jinping’in Parti İnşası Üzerine Düşüncesi’ni resmi doktrin ilan etti
Dünya Basını2 hafta önceİran’ın Yeni Büyük Stratejisi
Görüş1 hafta önceSavaşın kısa tarihi ve senaryolar – 5
Ortadoğu1 hafta önceİran, ABD ile varılan anlaşmanın detaylarını açıkladı
Asya2 hafta önceGüney Kore’de askeri istihbarat teşkilatına tarihi darbe
Görüş2 hafta önceSavaşın kısa tarihi ve senaryolar – 4









