Avrupa
Bulgaristan yapay zeka yatırımları için Ukrayna’nın nükleer teklifini reddetti

Bulgaristan’daki iktidar koalisyonu, iki Rus nükleer reaktörünün Ukrayna’ya satışını engelledi ve bunun yerine bölgenin devasa yapay zeka ve veri merkezleri inşa etmek için Silikon Vadisi parasını çekeceğini umuyor.
Söz konusu reaktörler 2016 yılında Rusya’nın Atomstroyexport şirketinden 601 milyon avro karşılığında satın alınan VVER-1000 üniteleri.
Bulgaristan’ın uzun süredir terk edilmiş olan Belene nükleer enerji santrali için tasarlanmışlardı; Tuna Nehri yakınlarında onlarca yıllık bir proje olan ve 1 milyar avronun üzerinde kamu fonuna mal olan fakat nihayetinde mali, siyasi ve jeopolitik kaygılar nedeniyle rafa kaldırılan bir proje.
Ne var ki 2023’te kararlaştırıldığı gibi ekipmanı Ukrayna’ya satmak yerine, Sofya yurt içinde yeni bir fırsat görüyor.
Bulgaristan’ın AB yanlısı koalisyonunun önemli isimlerinden merkez sağ GERB partisi lideri Boyko Borissov çarşamba günü yaptığı açıklamada, “en büyük üç küresel yatırım fonunun” reaktörlerin bulunduğu alanı büyük ölçekli yapay zeka ve veri merkezleri için kullanmak istediklerini ifade ettiklerini söyledi.
Borissov’a göre, bu fonların temsilcileri Bulgaristan’dan reaktörleri Ukrayna’ya satma kararını ertelemesini istediler çünkü ABD Başkanı Donald Trump ile olası yatırımlar konusunda daha fazla görüşmek için zamana ihtiyaçları vardı.
Borissov, “En iyi altyapıya, en iyi elektrik şebekesine ve kalifiye işgücüne sahibiz. Halihazırda geliştirilmekte olan bir nükleer sahamız var,” dedi.
Fakat uzmanlar, özellikle AB’nin mevcut yaptırımları göz önüne alındığında, Bulgaristan’ın Rus ekipmanı kullanarak bağımsız olarak yeni nükleer kapasite geliştirme araçlarından yoksun olduğunu belirtiyor.
Tek olası çözüm, Rusya’nın Rosatom’u ile ortak bir girişim yürüten Fransız Framatome olabilir.
Borissov reaktörleri Ukrayna’ya satmak yerine ülkesinin mevcut nükleer altyapısını ve istikrarlı elektrik şebekesini kullanarak ABD’li büyük teknoloji firmalarından yatırım çekmek istiyor.
“Bekleyelim. Reaktörleri önümüzdeki ay ya da beş ay içinde satma seçeneğimiz var,” diyen Borissov, üst düzey görüşmelere zaman tanımak için satışı durdurma fikrini ortaya attı.
Bu arada, Trump, Elon Musk, Microsoft, Bill Gates ile konuşmak istediğini söyledi ve “dünyanın en güçlü yapay zeka altyapısının burada olmasına karşı çıkacak tek bir Bulgar olduğuna inanmadığını” ekledi.
Borissov, sembolizmin, Silikon Vadisi’nin büyük oyuncularına cazip geleceğini, kullanılmayan Rus reaktörlerinin ise Rusya yanlısı ve Batı yanlısı gruplar arasında siyasi olmayan bir pazarlık kozu olarak hizmet edeceğini umuyor.
Bulgar Sosyalist Partisi’nin (BSP) lideri Başbakan Yardımcısı Atanas Zafirov’un konuşmasından bir gün önce reaktörlerin Ukrayna’ya satışının gündemden düştüğünü açıklaması, kararın lojistik değil siyasi olduğu yönündeki şüpheleri güçlendirdi.
Duyuru yurtiçinde siyasi tepkilere, yurtdışında ise kafa karışıklığına yol açtı.
Çevre örgütleri ve Sofya merkezli düşünce kuruluşu Demokrasi Çalışmaları Merkezi, Belene santralinden elde edilecek elektriğin, hızla düşen yenilenebilir enerji maliyetlerine kıyasla çok pahalı olacağı konusunda uzun süredir uyarıda bulunuyordu.
Bu arada, Bulgaristan’ın reaktör anlaşmasından vazgeçtiği Kiev’e resmi olarak bildirilmemiş olsa da, Ukrayna reaktörleri enerji karışımına entegre etmekle ilgilenmeye ve teknik olarak donanımlı olmaya devam ediyor.
Bu hafta başında Ukrayna Enerji Bakanlığı Suspilne Novyny’ye yaptığı açıklamada Bulgar hükümetinden resmi bir bildirim almadıklarını ve bu aşamada herhangi bir yorum yapmanın erken olacağını söyledi.
Muhalefet kanadında ise liberal Bulgaristan Demokratik İttifakı milletvekili Ivaylo Mirçev, kararın sosyalist parti içindeki “Rus vekillerden” etkilendiğini iddia ederek Bulgar yetkilileri Kremlin’in çıkarlarına hizmet etmekle suçladı.
Bununla birlikte, Borissov’un alternatif vizyonu etrafında bir ivme oluşmaya devam ediyor. Avrupa Komisyonu’nun, hükümetin ülkeyi bölgesel bir dijital merkez olarak konumlandırma çabası doğrultusunda, amiral gemisi bir yapay zeka fabrikası için Bulgaristan’a 90 milyon avro yatırım yapmaya hazırlandığı bildiriliyor.
Yerel teknoloji oyuncuları projenin ortak finansmanına ilgi duyduklarını ifade ettiler bile.
Bulgaristan Enerji ve Madencilik Forumu’ndan enerji uzmanı Ivan Hinovski’ye göre, Belene nükleer santralinin iki Rus reaktörüyle tamamlanmasına yönelik hazırlık çalışmaları en az üç yıl sürecek.
“Çalışmalar hemen başlarsa, santral yedi ila sekiz yıl içinde faaliyete geçebilir. İki ila üç yıl içinde jeopolitik durum değişebilir ve bu Rus ekipmanını kullanmamıza izin verebilir” diyen Hinovski, Avrupa’da şu anda devam etmekte olan daha geniş nükleer rönesansa da atıfta bulundu.
Avrupa
Radev: Bulgaristan Ukrayna koalisyonunda yer almayacak

Bulgaristan Başbakanı Rumen Radev, ülkesinin Ukrayna için kurulan “gönüllüler koalisyonuna” katılmayacağını açıkladı. Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron’dan şahsen davet aldığını belirten Radev, Ukrayna’ya mali ve askeri yardımın sürdürülmesini savunan bir yapıda yer almayacaklarını ifade etti.
Bulgaristan Başbakanı Rumen Radev, ülkesinin Ukrayna’ya yönelik destek kapsamında oluşturulan “gönüllüler koalisyonunda” yer almayacağını duyurdu.
Fransa’nın milli günü vesilesiyle Paris’te düzenlenen askeri geçit töreni öncesinde Bulgaristan Ulusal Radyosuna (BNR) açıklamalarda bulunan Radev, Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron’dan bu yapıya katılmaları için şahsi davet aldığını aktardı.
Radev, “Ukrayna’ya yönelik mali ve askeri yardımın devam etmesi konusunda ısrarcı olan bir koalisyonda yer almıyoruz” dedi.
Ukrayna’daki çatışmanın askeri araçlarla uzatılmasını doğru bulmadığını ifade eden Radev, çözümün askeri yöntemlerle süreci uzatmak değil, tansiyonun yükselmesini nihayet nihayete erdirecek “güçlü bir diplomatik misyon” yürütmek olduğunu kaydetti.
Bulgaristan, Paris’te düzenlenen “gönüllüler koalisyonu” toplantısına katılım göstermedi.
Kararların alınacağı yerler AB ve NATO
Paris’te gündeme gelen “anti-balistik koalisyon” oluşturulması yönündeki kararı da değerlendiren Radev, “Kolektif güvenliğimizi ilgilendiren tüm kararlar farklı bir formatta ve başka yerlerde alınıyor. Çok sayıda öneri ve fikirle karşılaştık. Bulgaristan karar alma süreçlerinde aktif olarak rol alıyor. Bu kararlar, Bulgaristan’ın da ağırlığa sahip olduğu ve aktif temsil edildiği AB ve NATO çerçevesinde alınıyor” ifadelerini kullandı.
Bulgaristan Başbakanı, geçen hafta yaptığı açıklamada ise Sofya’nın Kiev’e yardımlarını kendi imkanları sınırında tutacağını belirtmişti.
Radev bu sınırın, vatandaşlara yönelik sosyal yükümlülükler ve önceki hükümetlerin geride bıraktığı yüksek bütçe açığı gözetilerek belirleneceğini vurgulamıştı. Bulgaristan Başbakanı haziran ayında da Ukrayna’ya silah sevkıyatını durduracaklarını açıklamıştı.
Dolaylı mühimmat tedariki sürüyor
Bloomberg’in verilerine göre Bulgaristan, Avrupa Birliği bünyesinde Sovyet dönemi standartlarındaki mühimmatın en büyük üreticileri arasında yer alıyor.
Ukrayna ordusunun çatışmaların ilk aşamasında bu mühimmatlara önemli ölçüde bağımlı olduğu biliniyor. Sofya yönetiminin doğrudan sevkıyat yapmayı reddetmesine rağmen, Bulgar üretimi askeri malzemelerin üçüncü ülkeler üzerinden Ukrayna’ya ulaştığı belirtiliyor.
Bulgaristan, 2022 yılından bu yana Kiev’e 13 askeri yardım paketi gönderdi ancak bu yardımların hacmi ve mali değeri hakkında resmi bir açıklama yapmadı.
Kremlin Sözcüsü Dmitriy Peskov ise Paris’teki “gönüllüler koalisyonu” toplantısına tepki gösterdi.
Bu oluşumu “savaş kışkırtıcıları koalisyonu” olarak nitelendiren Peskov, “Bu yapı, barış istemeyen, savaşın sürmesini arzulayan ve ülkemizi stratejik bir yenilgiye uğratabilecekleri yönündeki derin bir yanılgıya kapılan ülkeler grubudur” değerlendirmesinde bulundu.
Avrupa
İngiliz savunma şirketlerine AB fonundan pay yolu açıldı

İngiltere Başbakanı Keir Starmer, İngiliz savunma şirketlerinin Avrupa Birliği’nin Ukrayna’yı desteklemek amacıyla oluşturduğu 90 milyar euroluk program kapsamındaki ihalelere katılabileceğini duyurdu. İngiltere hükümetinin basın servisinden yapılan açıklamaya göre bu anlaşma, Londra ile Brüksel arasında savunma ve güvenlik alanındaki işbirliğini geliştirmek adına önemli bir adım niteliği taşıyor.
İngiltere Başbakanı Keir Starmer, ülkesindeki savunma sanayisi şirketlerinin Avrupa Birliği (AB) tarafından Ukrayna’ya destek amacıyla yürütülen 90 milyar euro (yaklaşık 102,6 milyar dolar) hacimli program kapsamındaki sözleşme ihalelerine katılabileceğini açıkladı.
İngiltere hükümetinin resmi internet sitesinde yayımlanan basın açıklamasında, bu uzlaşmanın mayıs ayında düzenlenen Avrupa Siyasi Topluluğu Zirvesi’nin ardından Londra ile Brüksel arasında başlatılan müzakerelerin bir sonucu olduğu belirtildi.
İngiliz hükümeti, varılan anlaşmayı Londra ve Brüksel’in savunma ile güvenlik alanlarındaki işbirliğinde ileriye dönük önemli bir adım olarak nitelendirdi.
Başbakan Starmer, sağlanan mutabakatın İngiliz savunma işletmelerine yeni siparişler garanti edeceğini, istihdam olanakları yaratacağını ve ülkenin savunma sanayi kompleksini tahkim edeceğini kaydetti. İngiltere’nin bu programa yapacağı mali katkının boyutu, İngiliz şirketlerinin kazanacağı sözleşmelerin toplam değerine göre belirlenecek.
Londra yönetimi, bu yıl Ukrayna’ya hali hazırda 3,75 milyar sterlin (yaklaşık 4,8 milyar dolar) tutarında askeri yardım sağladığını hatırlattı.
Yapılan açıklamada ayrıca, Kiev’e her yıl 3 milyar sterlin (yaklaşık 3,8 milyar dolar) değerinde askeri destek sağlama taahhüdünün “gerektiği sürece” yürürlükte kalacağı vurgulandı.
Bloomberg’ün konuya vakıf kaynaklara dayandırdığı daha önceki haberinde, AB’nin Ukrayna’ya İngiliz şirketlerinden silah satın alabilmesi için 60 milyar euro (yaklaşık 69 milyar dolar) tutarındaki kredi imkanını kullanma izni vermeye hazırlandığı belirtilmişti.
Habere göre anlaşma, Ukrayna tarafının İngiliz savunma üreticileriyle imzalayacağı sözleşmelerin maliyetinin İngiltere tarafından tazmin edilmesini öngörüyor.
Haberde paylaşılan diğer ayrıntılara göre bu mutabakat, tarafların İngiltere’nin Avrupa savunma fonu SAFE programına katılımı konusunda ortak bir paydada buluşamaması üzerine geliştirilen bir uzlaşı formülü niteliği taşıyor.
Avrupa
Estonya, Rusya sınırına yeni askeri üs kuruyor

Estonya, Rusya sınırındaki Narva kentinde 15 milyon euro bütçeyle askeri üs inşa etmeye hazırlanıyor. Kamu yayıncısı ERR’nin aktardığına göre, İvangorod kentinin karşısında yer alacak üssün 2028 yazında tamamlanması planlanıyor. Savunma Bakanı Hanno Pevkur, projenin ulusal güvenlik için stratejik bir karar olduğunu iddia etti.
Estonya, Rusya sınırındaki Narva kentinde askeri altyapı kurma çalışmalarına başlıyor. Rusya’nın İvangorod kentinin karşısında ve St. Petersburg’a en yakın sınır noktalarından birinde yer alacak üs için Estonya Savunma Yatırımları Devlet Merkezi, 15 milyon euro değerinde tasarım ve inşaat ihalesi açtı.
Estonya kamu yayıncısı ERR’nin haberine göre proje, 7 bin 500 metrekareden geniş bir alanda 12 binanın ve mühendislik altyapısının inşasını kapsıyor.
Ana tesislerin 2028 yazında faaliyete geçmesi planlanıyor. İlk etapta 150 askerin 2027 yılının başında yerleştirileceği üs, tamamlandığında Estonya Savunma Kuvvetleri 1. Piyade Tugayı’na bağlı yaklaşık 200 askere ev sahipliği yapacak.
Ancak tesis, ihtiyaç duyulması halinde NATO müttefiklerinin askeri birimlerini de ağırlayacak şekilde 1000 kişi kapasiteli olarak tasarlanıyor.
Estonya Savunma Bakanı Hanno Pevkur, daha önce yaptığı açıklamada Narva’da bir üs kurulmasını ulusal güvenlik alanında “stratejik bir karar” olarak nitelendirmişti.
Geçen yıl onaylanan projenin hayata geçirilmesi, arazi mülkiyeti meseleleri ve yerel halkla yürütülen görüşmeler nedeniyle gecikti. Üs fikri, Estonya’da Rusça konuşan nüfusun en yoğun olduğu Narva kentinde bazı yerel sakinlerin tepkisini çekti.
Sakinlerden bazıları, olası bir çatışma durumunda askeri tesisin hedef haline gelebileceği yönünde endişelerini dile getirdi.
Estonya Genelkurmay Başkanı Tümgeneral Vahur Karus ise ordunun varlığının yerel halk için bir tehdit değil, aksine güvenlik garantisi olarak görülmesi gerektiğini ifade etti.
Yeni üssün inşası, Estonya ve NATO’nun doğu kanadını güçlendirme programının bir parçasını oluşturuyor. Rusya sınırı boyunca Baltık Savunma Hattı’nın yapımı devam ederken, 1. Piyade Tugayı Karargahı da Narva yakınlarındaki modernize edilmiş Jõhvi üssüne taşınıyor.
Ayrıca tanksavar hendeklerinin yapımına başlanırken, Estonya’nın sınır hattına yaklaşık 600 sığınak ve diğer mühendislik engelleri inşa etmeyi planladığı belirtiliyor.
Bu önlemler alınırken Tallinn yönetimi askeri harcamalarını artırmayı sürdürüyor. Estonya Savunma Bakanlığı verilerine göre, ülkenin savunma bütçesi 2026 yılında yüzde 42 artışla 1,7 milyar eurodan 2,4 milyar euroya yükselecek ve askeri harcamalar gayri safi yurtiçi hasılanın yüzde 5,4’üne ulaşacak.
Yetkililer, savunma harcamalarını en az 2029 yılına kadar GSYH’nin yüzde 5’inin altında tutmamayı planlıyor.
Görüş1 hafta önceZirve Salonunda Konuşulmayacak Hikâye: NATO Üyeliğinin Gerçek Bedeli
Diplomasi6 gün önceNATO ülkeleri, milyarlarca dolarlık savunma anlaşması açıkladı
Dünya Basını2 hafta önceİktisatçı Ann Pettifor: Faiz sistemi ekolojiyi tahrip ediyor
Amerika6 gün önceNATO 3.0’un mucidi: Elbridge Colby
Görüş6 gün önceAnkara’nın ikinci zirvesi: 22 yılın ardından NATO, kuralları yeniden yazan bir Türkiye’ye dönüyor
Dünya Basını2 hafta önceİran Ali Hamaney’e veda ediyor: Yas, hafıza ve sessizlik
Diplomasi2 hafta önceAB, Çin’e karşı gümrük vergileri koymaktan vazgeçti
Diplomasi6 gün önceNATO liderleri Ankara Deklarasyonu’nu kabul etti








