Dünya Basını
CIA’in eski Rusya analisti Beebe: Nükleer savaş korkusunu kaybetmek en büyük tehdittir

ABD Merkezi İstihbarat Teşkilatının (CIA) eski Rusya Analiz Direktörü ve Quincy Enstitüsü Büyük Strateji Direktörü George Beebe, Ukrayna’daki savaşı askeri gerilimi tırmandırarak çözme arayışlarının Batı adına büyük bir yanılgı olduğunu belirtti. Savaşın ancak iki tarafın da taviz vereceği bir uzlaşıyla sonlanabileceğini vurgulayan Beebe, nükleer caydırıcılık algısının aşınmasının dünyayı felaketin eşiğine getirdiğini kaydetti.
Norveçli siyaset bilimci Profesör Glenn Diesen’ın gerçekleştirdiği mülakata konuk olan eski CIA Rusya Analiz Direktörü ve Quincy Enstitüsü Büyük Strateji Direktörü George Beebe, Soğuk Savaş sonrası dönemden bugüne uzanan süreçte Batı dünyasının Rusya politikasında içine düştüğü stratejik hataları, Ukrayna’daki çatışmanın tarihsel arka planını ve tırmanan nükleer savaş risklerini ayrıntılı değerlendirmelerle ele aldı.
Beebe, Batı ittifakının jeopolitik gerçekliklerden koparak ideolojik bir körlüğe sürüklendiğini ve bu durumun küresel güvenliği tehdit ettiğini belirtti.
“Batı toplumu olarak boyumuzdan büyük işlere kalkıştık”
Soğuk Savaş’ın sona ermesi, Berlin Duvarı’nın yıkılması ve Sovyetler Birliği’nin dağılmasıyla birlikte Washington ve Avrupa başkentlerinde dış politikanın yeni yönünün ne olacağına dair büyük bir boşluk doğduğunu anlatan George Beebe, bu süreçte Batı’nın kendi sistemini küreselleştirme yanılgısına düştüğünü ifade etti.
Beebe, o dönemde karar alıcıların içine düştüğü iyimserliği şu sözlerle aktardı:
“Batı toplumu olarak Soğuk Savaş döneminde inşa ettiğimiz yapının çok başarılı olduğu hükmüne vardık. Bu yapı bünyesindeki halkların refahını ve güvenliğini başarıyla sağladı. Soğuk Savaş’ın bitiş şekliyle kendi ideolojimizin üstünlüğünü kanıtladığımızı düşündük. Bu doğrultuda, bu Batılı topluluğu genişleterek küresel bir topluluk haline getirmeyi kararlaştırdık. Eski Varşova Paktı üyelerini dönüştürecek, onları içeriden reforme ederek liberalleştirecektik. Aynı şeyi Rusya için de düşündük. Rusya’yı sosyal ve siyasi olarak Batı’ya benzeyecek şekilde yeniden tasarlayabileceğimizi varsaydık. Hatta bu yaklaşımı Ortadoğu’ya da teşmil ederek, oradaki devletlerin liberalleşmesinin bölgeye istikrar getireceğini ve onlarca yıldır süren kronik güvensizliği bitireceğini umduk. Fakat bu plan işe yaramadı. Batı toplumu olarak boyumuzdan büyük işlere kalkıştık. Gerçekte muktedir olmadığımız işleri yapmaya yeltendik.”
Yabancı kültürlerde sosyal mühendislik yapmanın imkansızlığına dikkat çeken Beebe, kendi ülkesinde bile son derece zor olan bu sürecin, tarihi ve siyasi kodları bilinmeyen coğrafyalarda felaketle sonuçlandığını vurguladı.
NATO ve Avrupa Birliği’nin genişlemesinin bu ülkeleri batılılaştırma amacı güttüğünü ancak Rusya’nın bu sürece tamamen karşı bir pozisyon aldığını kaydetti.
“Rusya için önerilen şey eşit ortaklık değil, ikincil bir statüydü”
Batı’nın genişleme hamlelerine karşı Rusya’nın gösterdiği tepkinin tamamen öngörülebilir olduğunu belirten Beebe, Moskova’nın eşit bir ortak olarak kabul edilmeyi beklerken sistemin dışına itildiğini ifade etti.
Eski CIA yöneticisi, Rusya’nın o dönemki bakış açısını şu cümlelerle özetledi:
“Ruslar durup, ‘Bir dakika, bizim hayal ettiğimiz şey bu değildi’ dediler. Onlar, Soğuk Savaş bittiğinde Batı topluluğuna eşit bir ortak olarak kabul edileceklerini düşünüyorlardı. Oysa kendilerine sunulan şey, ABD ve diğerlerinin yanında kural koyucu bir ortak olmak yerine, kuralları dikte edilen bir küçük ortak, yani ikincil bir statüydü. Ruslar, Batı’nın inşa ettiği bu genişleyen Avrupa topluluğunda kendilerine uygun bir rol görmediler. Bu yapının işleyişinde hiçbir söz hakları yoktu. Kendilerinden sadece söylenenleri yapmaları ve bunun da ötesinde sınırlarında bir NATO askeri varlığını kabul etmeleri isteniyordu. Bu, Rusya açısından kabul edilebilir bir anlaşma değildi. Bu şartlar Rusya için hiçbir cazibe taşımıyordu.”
Beebe, 1990’lı yıllarda Washington’da görev yapan ve Sovyetler Birliği sistemini iyi bilen eski kuşak uzmanların tamamının, NATO’nun Rusya sınırlarına yaklaşmasının Moskova’da büyük bir tehdit algısı ve tepki yaratacağı konusunda uyarılarda bulunduğunu hatırlattı.
“Ukrayna’yı NATO’ya dahil etme düşüncesi o dönem tamamen hayal edilemez bir şeydi”
1990’ların ortalarında Washington’da yürütülen tartışmalarda, eski Varşova Paktı ülkelerinin ötesine geçilerek Ukrayna gibi eski Sovyetler Birliği’nin çekirdek unsurlarının NATO’ya alınmasının tamamen gayriresmi ve imkansız bir senaryo olarak görüldüğünü belirten Beebe, bugün gelinen noktadaki zihniyet değişimine dikkat çekti:
“1994, 1995 ve 1996 yıllarında, Rusya uzmanları arasında Ukrayna’yı NATO’ya dahil etme düşüncesi o dönem tamamen hayal edilemez bir şeydi. Bugün geriye dönüp Washington’daki o tartışmaları hatırladığımda, Ukrayna’yı NATO’ya alma fikrinin o günlerde ne kadar kesin bir şekilde akıl dışı görüldüğünü düşünmek gerçekten hayret verici. Şimdiyse bu durum neredeyse sorgulanamaz bir genel kabul haline geldi. Ukrayna’nın kendi askeri ittifaklarını seçme hakkı olduğu, ev sahibi ülkenin kendi topraklarında hangi askeri güçleri barındıracağına kendisinin karar verebileceği söyleniyor. Bu durum neredeyse hiç kimsenin sorgulamadığı kutsal bir ilke haline getirildi. Bana göre bugün yaşadığımız çatışmanın kökeninde tam olarak bu dinamik yatıyor.”
Bu dinamikleri anlamanın, Rusya’nın Ukrayna’ya yönelik askeri müdahalesini meşrulaştırmayacağını, bu işgalin yasadışı ve haksız olduğunu vurgulayan Beebe, buna karşın olayın tamamen kışkırtmasız olduğunu savunmanın tarihi ve gerçekleri görmezden gelmek anlamına geleceğini ekledi.
Beebe, “Eğer bu dinamikleri anlamazsanız, içinde bulunduğumuz savaştan çıkış yolunu da bulamazsınız. Barış yapma çabalarınız sonuçsuz kalır” uyarısında bulundu.
“Farklı bir uzman kuşağı dış politikada coğrafya ve güç dengesini unuttu”
Mülakatı gerçekleştiren Glenn Diesen’ın, 2008 yılındaki Bükreş Zirvesi öncesinde eski CIA Direktörü William Burns’ün ve Almanya Başbakanı Angela Merkel’in Ukrayna’nın üyeliğinin Rusya tarafından bir savaş ilanı olarak algılanacağına dair net uyarılarını hatırlatması üzerine Beebe, Batı’daki uzman ve bürokrat profilinin zamanla nasıl dönüştüğünü anlattı.
Eski kuşağın sahneden çekilmesiyle birlikte yerine gelen yeni neslin klasik jeopolitik kurallardan habersiz olduğunu söyleyen Beebe, durumu şöyle açıkladı:
“Batı’da yeni bir Rusya uzmanları kuşağı yetişti. Bu insanlar, benim klasik reel politik, güç dengesi ve dış politika olarak adlandıracağım ekolden eğitim almadılar. Onlar, hepimizin bu ülkeleri dönüştürebileceğimizi, komünist totaliterlik ve otoriterlikten liberal piyasa demokrasilerine geçişlerini hızlandırabileceğimizi düşündüğümüz bir dönemde lisansüstü eğitim aldılar. Büyük Rusya araştırmaları programlarındaki müfredatın büyük kısmı bu demokratik geçiş sürecine odaklanmıştı. Dolayısıyla jeopolitikle ilgilenmek zorunda kalmadılar. Onlara göre jeopolitik zaten kendi başının çaresine bakardı. Rusya değişecek, bize benzeyecek ve demokratik barış teorisi gereği uluslararası sistemde tam bir uyum sağlanacaktı; çünkü liberal demokrasiler birbiriyle savaşmazdı. Sorun çözülmüştü. Ukrayna’nın jeopolitik yöneliminin yol açabileceği türden çatışmalar konusunda endişelenmelerine gerek yoktu. Sonuçta ortaya, yaşananların sorumluluğunu üstlenmek istemeyen bir kadro ile dış politikayı tamamen ülkelerin iç rejimlerinin niteliğine bağlayan ideolojik bir uzman topluluğu çıktı. Coğrafya ve güç dengesinin devlet davranışları üzerinde neredeyse hiçbir etkisi olmadığına inandılar. Kısacası bu durumu anlamadılar.”
“Avrupa Birliği jeopolitik bir aktör olmak yerine değer ihraç eden düzenleyici bir güce dönüştü”
Avrupa’nın Soğuk Savaş sonrasında büründüğü kimliğin de bu krizde büyük rol oynadığını belirten Beebe, Avrupa Birliği’nin genişleyerek kendi kendini felç ettiğini ve ortak bir jeopolitik irade gösteremediğini ifade etti.
Beebe, Avrupa’nın mevcut çıkmazına ilişkin şu tahlilde bulundu:
“Avrupa Birliği jeopolitik bir aktör olmak yerine değer ihraç eden düzenleyici bir güce dönüştü. Avrupa’nın sınırları dışındaki ülkeleri liberalleştirme ve Batı topluluğunu genişletme fikri, Avrupa Birliği’nin temel varlık sebebi haline geldi. Durum böyle olunca, Rusya ortaya çıkıp ‘Sizin bu yaptığınız bizim hayati çıkarlarımızı tehdit ediyor ve biz bunu durdurmak için savaşa girmeye hazırız’ dediğinde, Avrupa varoluşsal bir soruyla yüzleşmek zorunda kalıyor. Bizim amacımız ne, dünyadaki rolümüz ne? Soğuk Savaş sonrasında uzlaştıklarını düşündükleri o rol artık geçerli değil. Bu şartlar altında ne yapacaksınız? Avrupalıların şu an karşı karşıya olduğu ikilem tam olarak budur. Ukrayna’daki bu savaşın diplomatik bir uzlaşıyla sonlanmasını istememelerinin bir nedeni de budur. Çünkü Ukrayna’da tavizlere dayalı bir barış, onları bu soruyla yüzleşmeye ve otuz yılı aşkın süredir taşıdıkları vizyonun iflas ettiğini kabul etmeye zorlayacaktır.”
“Rusya için bu, Ukrayna’nın askeri olarak fiilen NATO’laştığı bir süreçti”
2014 yılında Ukrayna Devlet Başkanı Viktor Yanukoviç’in devrilmesinden sonraki süreci değerlendiren Beebe, Rusya’nın güvenlik kaygılarının anlık kararlarla değil, adım adım biriken gelişmelerle şekillendiğini belirtti.
Batı’nın Rusya’ya sürekli olarak NATO’nun savunma amaçlı bir ittifak olduğu güvencesini verdiğini ancak bu iddianın Kosova savaşıyla çöktüğünü ifade eden Beebe, Rusya’nın buradaki çelişkiyi nasıl okuduğunu anlattı.
Bucharest Zirvesi kararlarından sonra Ukrayna’nın resmi olarak ittifaka girmese dahi fiilen entegre edildiğini belirten Beebe, Rusya’nın askeri müdahale kararının arkasındaki mantığı şu sözlerle aktardı:
“Ukrayna’nın yakın zamanda ittifaka resmi olarak katılma ihtimalinin bulunmadığı doğrudur ancak Rusya için bu, Ukrayna’nın askeri olarak fiilen NATO’laştığı bir süreçti. NATO orduları ile Ukrayna arasındaki eğitim, teçhizat, standardizasyon, operasyonel prosedürler ve istihbarat işbirliği gibi bağlar her geçen gün derinleşiyordu. Ruslar bu sürece bakıp haklı olarak şu tahlili yaptılar: Eğer bu eğilim beş on yıl daha devam ederse, Ukrayna NATO ile o kadar iç içe geçecektir ki, Rusya sadece Ukrayna ile değil doğrudan NATO ile savaşı göze almadıkça bu resmi üyeliği engelleyecek askeri bir seçeneğe sahip olamayacaktır. Moskova yönetimi bu fırsat penceresinin kapanmakta olduğunu gördü. Bu durum ya Ukrayna’nın nihai üyeliğini kabul etmek ya da doğrudan savaşa girmek anlamına geliyordu. Putin bu ikilemle karşı karşıya kalmamak için önleyici ve yasadışı bir şekilde harekete geçti.”
“Eğer Rusya NATO toprağına vurursa Washington çok acı verici bir kararla baş başa kalacaktır”
Mülakatta tırmanan askeri gerilime ve Ukrayna’nın Batı yapımı uzun menzilli füzelerle Rusya içlerini hedef almasına da değinen Beebe, Kiev yönetiminin savaşa doğrudan NATO kuvvetlerini çekmek istediğini, bunun onlar için sahada ayakta kalmanın tek yolu olduğunu kaydetti.
Rusya’nın nükleer caydırıcılık unsurlarına yönelik saldırıların son derece tehlikeli provokasyonlar olduğunu vurgulayan Beebe, şöyle devam etti:
“Eğer Rusya bir NATO toprağına vurursa Washington çok acı verici bir kararla baş başa kalacaktır. Örneğin Letonya veya bir başka ülke beşinci maddeyi devreye soktuğunda ne yapacaksınız? Bu müttefiki korumak adına Rusya ile ucu nükleer bir felakete varabilecek bir savaşı mı göze alacaksınız, yoksa ‘Ayıyı çok fazla dürttünüz, bu sizin sorununuzdur’ diyerek NATO ittifakının içini mi boşaltacaksınız? Bu, iki ucu keskin ve son derece yıkıcı bir tercihtir. Bu yüzden ABD’nin diplomatik olarak devreye girmesi, bu savaşı bir uzlaşıyla sonlandırması ve bu tarz kararlarla asla yüzleşmemesi hayati önem taşımaktadır.”
“Biz Batı olarak nükleer savaşa yönelik korkumuzu büyük ölçüde kaybettik”
Nükleer caydırıcılık algısının Batı’da tamamen aşındığına dair endişelerini dile getiren George Beebe, Soğuk Savaş dönemindeki rasyonel korkunun yerini bugün tehlikeli bir lakayıtlığın aldığını belirtti:
“Biz Batı olarak nükleer savaşa yönelik korkumuzu büyük ölçüde kaybettik ve asıl büyük sorun da budur. Nükleer savaş korkusu, her iki taraf üzerinde de caydırıcı ve dizginleyici bir etki yaratır. Kararlara ciddiyet kazandırır. Şimdiyse sanki bu tehdit Soğuk Savaş’ta kalmış, artık böyle bir şey yaşanamazmış gibi bir hava var. Rusların bizi korkutmasına izin vermememiz gerektiği söyleniyor. Bu psikolojik iklim, nükleer savaşın dehşetini bilen eski dönemlerden çok farklıdır. Rusya tarafında da bu korkuyu yeniden tesis etmek isteyen Sergey Karaganov gibi sertlik yanlılarının sesinin yükselmesi bu yüzdendir. Korkuyu geri getirmeye çalışmak, kontrolü kolayca kaybedilebilecek bir tırmanış sarmalına yol açabilir.”
“Ukrayna’nın savaşı kazandığı yönündeki iddialar tamamen propagandadır”
Batı medyasında son dönemde yeniden dolaşıma sokulan “Ukrayna savaşı kazanıyor” yönündeki anlatıları da değerlendiren Beebe, bu iddiaların sahadaki askeri gerçeklerle uyuşmadığını ifade etti.
Beebe, Batı’nın stratejik çıkmazını şu sözlerle özetledi:
“Ukrayna’nın savaşı kazandığı yönündeki iddialar tamamen propagandadır. Bu, işgalin başlangıcından beri Rusya’ya karşı uygulanan ve başarısız olan stratejiyi ayakta tutma çabasıdır. Amaç, Rusya üzerinde o kadar büyük bir askeri ve ekonomik baskı kurmaktı ki, sonunda Moskova pes edip geri çekilecekti. Rus rublesini çökertme, Rus siyasetçilerini dünyadan tecrit etme ve askeri kayıplarla Putin’i dize getirme planlarının hiçbiri çalışmadı ve çalışmayacak. Bu kazanma anlatıları sadece zaman kazanmaya yöneliktir. Uzlaşıya karşı çıkanlar Rusya’nın tamamen teslim olmasını istiyorlar ancak bu bir fantezidir. Sahadaki gerçekler bu fanteziyi çürütmektedir. Savaşın sona ermesi için her iki tarafın da önemli ödünler vereceği bir uzlaşı masasına oturulması kaçınılmazdır. Aksi takdirde süreç ya küresel bir savaşa evrilecek ya da Ukrayna’nın işlevsel bir devlet olarak tamamen çöküşüyle sonuçlanacaktır.”
Dünya Basını
Pekin ve Brüksel, küresel enerji geçişinin kurallarını baştan yazıyor

Project Syndicate için bir makale kaleme alan Emmanuel Guerin, Avrupa Birliği ve Çin’in küresel enerji geçişinde egemenlik kurmak amacıyla birbirlerinin geleneksel güç alanlarına yöneldiğini belirtti. Emmanuel Guerin, Çin’in küresel standartları belirlemeye odaklanırken Avrupa’nın sanayi tabanını yeniden inşa etmeye çalıştığını vurguladı.
Project Syndicate platformunda Emmanuel Guerin imzasıyla yayımlanan “Pekin Modeli Brüksel Etkisiyle Buluşuyor” başlıklı makalede, küresel enerji geçişinde güç dengelerinin yeniden şekillendiği kaydedildi.
Sciences Po bünyesindeki Paris İklim Okulu Dekan Yardımcısı ve Avrupa İklim Vakfı Üst Yöneticisi Özel Danışmanı olan Emmanuel Guerin, yazısında Avrupa ve Çin’in uzun yıllar boyunca birbirine rakip kalkınma ve enerji dönüşümü modellerini temsil ettiğini aktardı.
Guerin, Avrupa’nın öncelikle pazarlara, ortak kurallara ve çok taraflı kurumlara bağlı kaldığını, Çin’in ise sanayi politikasına, altyapı yatırımlarına ve üretime ağırlık verdiğini belirtti. Makalede, “Avrupa sıklıkla küresel ölçekte referans noktası haline gelen düzenlemeler üretti (‘Brüksel Etkisi’). Çin ise fabrikalar üretti” ifadelerine yer verildi.
Ancak makaleye göre bu ayrım günümüzde ortadan kalkıyor. Avrupa sanayi tabanını hızla yeniden inşa etmeye çalışırken Çin, uluslararası standartları ve yönetişim çerçevelerini etkilemeye daha fazla odaklanıyor. Guerin, Avrupalı karar vericiler Pekin’in sanayi stratejisini incelerken, Çinli liderlerin de Avrupa’nın uzun süre önce öğrendiği bir gerçeği fark ettiklerini kaydetti: “Kalıcı güç sadece teknolojileri üretmekten değil, aynı zamanda onları yöneten kuralları yazmaktan gelir.”
Guerin, bu eğilimlerin jeoekonomik gücün yapısındaki bir değişimi yansıttığını savundu. Makalede belirleyici sorunun artık kaynakları kimin kontrol ettiği, ürünleri kimin ürettiği veya her teknolojide kimin liderlik ettiği olmadığı ifade edildi. Asıl sorunun, bir sonraki enerji ve teknoloji dönüşümünün gerçekleşeceği değer zincirlerini kimin yönettiği olduğu vurgulandı.
Avrupa’nın temiz enerji teknolojilerindeki Çin imalat hakimiyeti ve derinleşen bağımlılıkları karşısında sanayi politikasını yeniden keşfettiğini aktaran Guerin; Sanayi Hızlandırıcı Yasası, Kritik Hammaddeler Yasası ve ilgili tedbirlerin, sanayi kapasitesi olmadan ortaya konan iklim hedefinin dayanıklılık değil, bağımlılık yarattığı bilincinden doğduğunu yazdı.
Çin’in ise güneş panelleri, bataryalar, elektrikli araçlar ve elektrik şebekeleri için dünyanın en büyük ekosistemini kurduktan sonra yalnızca sanayi liderliğinin yeterli olmadığı sonucuna vardığı kaydedildi. Çin’in Küresel Enerji Şebekeleri Geliştirme ve İşbirliği Örgütü üzerinden fotovoltaik, hidrojen, enerji depolama, yüksek voltajlı iletim, akıllı şebeke ve karbon muhasebesi alanlarında standartlar belirlemek üzere teknik komiteleri topladığı aktarıldı.
Guerin, bu adımları değerlendirirken makalesinde şu ifadelere yer verdi: “Bunlar mühendislik çalışmalarına benzeyebilir ancak bundan çok daha fazlasıdır. Bunlar, Çin’in temiz enerji ekonomisinin işletim sistemine sahip olma çabasını temsil ediyor. Endüstri standartlarını belirleyen ülke, bir teknolojiyi düzenlemekten fazlasını yapar. Kendisini yatırımları yönlendirebilecek, neyin neyle uyumlu çalışabileceğine karar verebilecek ve herkesin üzerine inşa etmek zorunda olduğu mimariyi sabitleyecek bir konuma getirir.”
“Sanayi tabanını yeniden kurmak sermaye ve ucuz enerji gerektirir”
Makalede, Avrupa liderlerinin üretim kapasitesi olmadan koyulan kuralların stratejik özerklik sağlamadığını öğrendiği, Çin’in ise standartlar olmadan çalışan fabrikaların uluslararası etkiyi sınırlandırdığını gördüğü ifade edildi. Her iki tarafın da diğerinin onlarca yıldır mükemmelleştirdiği stratejik avantajların peşinden koştuğu vurgulandı.
Buna karşın bu yakınlaşmanın simetri anlamına gelmediğini belirten Guerin, iki tarafın da kendi geleneksel güç alanlarının ötesine uzanırken yeni ve yabancı zorluklarla karşılaştığını dile getirdi. Guerin makalesinde, “Bir sanayi tabanını yeniden kurmak sermaye, ucuz enerji, yoğun tedarikçi ağları ve örtük bilgi gerektirir; bunların hiçbiri yalnızca düzenlemeler yoluyla ortaya çıkarılamaz” değerlendirmesinde bulundu.
Küresel standartları belirlemenin de kolay olmadığını ekleyen yazar, bir devletin her teknik komiteye personel atasa bile ürettiği standartları dünyanın geri kalanına kabul ettirmekte başarısız olabileceğini kaydetti.
“ABD sahayı Avrupa ve Çin’e bırakıyor”
Sürecin sonucunun üçüncü büyük bir faktörden etkileneceğini belirten Guerin, Hindistan, Endonezya, Brezilya ve çeşitli Körfez ülkeleri gibi hırslı devletlerin kendi sanayi kapasitelerini inşa ettiklerini aktardı. Ancak çoğu ülkenin bu tür stratejileri izleyemeyeceğini, standartları yazamayacakları ve fabrikaları kuramayacakları için Brüksel veya Pekin’de tasarlanan işletim sistemlerini devralarak seçmedikleri bağımlılıkları kabul etmek zorunda kalacaklarını vurguladı.
Makalede Amerika Birleşik Devletleri’nin (ABD) konumuna ilişkin olarak ise şu ifadelere yer verildi: “Bir de enerji dönüşümünü tamamen terk ederek bu yarışın dışında kalmayı seçen Birleşik Devletler var. Fabrikalar kurmak veya elektrikleşmenin kurallarını yazmak yerine gümrük duvarları örüyor ve sahayı Avrupa ile Çin’e bırakıyor.”
“Üçüncü aşama zincirleri yönetmekle ilgili olacak”
Değer zincirlerinin yönetişiminin teknik olduğu kadar siyasi bir mesele de olduğunu vurgulayan Guerin, geleneksel sanayi politikası yaklaşımının değişmesi gerektiğini savundu. Temiz enerji yarışının ilk aşamasının teknolojileri icat etmek, ikinci aşamasının bunları ölçekli bir şekilde üretmek olduğunu belirten Guerin, makalesinde “Üçüncü aşama ise bunların dolaştığı, bağlandığı ve değer yarattığı zincirleri yönetmekle ilgili olacak” ifadelerini kullandı.
Guerin, Avrupa için çıkarılacak dersin sadece daha fazla fabrika kurmak olmadığını, Avrupa’nın gerçek stratejik avantajının kendi kurallarını herkesin kuralına dönüştürme konusunda kanıtlanmış yeteneği olduğunu kaydetti. Makale, “Enerji dönüşümü aynı nadir kombinasyonu ödüllendirir: Üretim kapasitesi, kural koyma yetkisi ve karmaşık sistemleri bir arada tutacak kurumlar. Hiçbir taraf sadece geleneksel güçlerine dayanarak kazanamaz” değerlendirmesiyle son buldu.
Dünya Basını
ABD-Japonya ittifakını savaşa hazır hâle getirmek için altı maddelik plan

ABD-Japonya ittifakını savaşa hazır hâle getirmek; ortak planlama, ortak üretim ve ortak caydırıcılık gerektiriyor.
David Santoro, Nikkei Asia
David Santoro, merkezi Hawaii’de bulunan Pacific Forum’un başkanı ve CEO’sudur. Kuruluş, Hint-Pasifik bölgesinde ABD ile müttefiklerinin caydırıcılığını güçlendirmek amacıyla kamu ve özel sektör temsilcileri arasında diyaloğu kolaylaştıran yıllık Honolulu Defense Forum’u düzenlemektedir.
***
ABD-Japonya ittifakını savaşa hazır hâle getirmek için altı maddelik plan
Guam açıklarında kısa süre önce gerçekleştirilen Valiant Shield tatbikatları sırasında hedef alınan bir gemi Filipin Denizi’nin sularına gömülürken Pasifik genelinde sessiz bir zaferin yankısı duyuldu. ABD kuvvetleri ile bir Japon denizaltısı arasındaki kusursuz ve gerçek zamanlı hedef takibi sayesinde gerçekleştirilen saldırı, yalnızca bir ateş gücü gösterisi değildi. Aynı zamanda, dünyanın en vazgeçilmez ittifaklarından biri hâline gelen savunma ortaklığının ulaştığı düzeyi ortaya koyuyordu.
ABD-Japonya ittifakı onlarca yıl boyunca “kalkan ve mızrak” şeklindeki bir iş bölümüne dayanıyordu. Japonya Öz Savunma Kuvvetleri ana adaların savunma kalkanı görevini üstlenirken, ABD kuvvetleri taarruz mızrağını kullanıyordu. Ancak çok sayıda kriz noktasının aynı anda ortaya çıkmasıyla bu çerçeve değişmeye başladı. Özellikle Başbakan Sanae Takaichi döneminde Tokyo tarihî bir yön değişikliğine giderek savunma bütçesini gayrisafi yurt içi hasılanın yüzde 2’sine doğru hızla artırdı, savunma ihracatına ilişkin düzenlemeleri gevşetti ve uzun menzilli karşı saldırı kabiliyetleri edinmeye başladı.
Bu değişim temel bir gerçeği ortaya koyuyor: ABD ile Japonya’nın güvenliği artık birbirine sıkı biçimde bağlı. Japonya, giderek daha düşmanca hâle gelen bir bölgede ayakta kalabilmek için ABD’nin savunma şemsiyesine güveniyor. ABD ise Tokyo’daki dayanak noktası olmadan güç yansıtamaz, müttefiklerini savunamaz ve özgür ve açık bir Hint-Pasifik düzenini sürdüremez.
İki ülkenin tam anlamıyla sağlam bir caydırıcılık oluşturabilmesi için artık altı adım atması gerekiyor.
İlk olarak, Japonya’da konuşlandırılacak kalıcı ve birleşik bir müşterek görev kuvveti kurulmalıdır. Modern çatışmalar bunu zorunlu kılıyor. Hipersonik silahlar, siber savaş veya elektronik karıştırmadan kaynaklanan tehditler, perde arkasında yürütülecek koordinasyona zaman bırakmıyor. Bu nedenle ittifak, Japonya’nın yeni Müşterek Harekât Komutanlığı ile ABD’nin Japonya’daki Kuvvetlerini birleştirerek müşterek kuvvet harekât karargâhına dönüştürmelidir. Bu komutanlık ayrıca pasif savunmadan taarruzi bir duruşa geçmeli; ABD Siber Komutanlığı’nın “ileri savunma” operasyonlarını, Japonya’nın gelişmekte olan Aktif Siber Savunma yetkisiyle uyumlu hâle getirerek bir çatışma başlamadan önce yabancı ağlar içindeki düşman yazılımlarını etkisizleştirmelidir.
İkinci olarak ittifak, Japonya’nın yerli savunma sanayisinin kapasitesi ve dayanıklılığı üzerine inşa edilmelidir. ABD’nin sanayi altyapısı tedarik kısıtlarıyla karşı karşıyayken ittifak, Japonya topraklarında ortak üretimi artırmak için Savunma Sanayii İşbirliği, Tedarik ve İdame Forumu’ndan yararlanmalıdır. İlk aşamada üretim, Patriot ve SM-3 füzelerinin ötesine taşınarak taarruz amaçlı Gelişmiş Orta Menzilli Havadan Havaya Füzeleri ve “işbirlikçi muharip hava araçları” olarak adlandırılan insansız hava araçlarını da kapsamalıdır. İttifak ayrıca ABD’nin hedefleme kapasitesini Japonya’nın karşı saldırı yetenekleriyle birleştiren ve fırlatma platformlarını ateş açmadan önce vurmayı amaçlayan “okçuyu vur” stratejileri aracılığıyla entegre bir hava ve füze savunma sistemine yönelmelidir. Dahası, ilk saldırıdan sağ çıkabilmek için eski üsler güçlendirilmeli ve güneybatıdaki Ryukyu Adaları boyunca dağınık, çift kullanımlı limanlara ortak yakıt ve mühimmat önceden konuşlandırılmalıdır.
Üçüncü olarak Pentagon, Japonya’nın dünya standartlarındaki tersanelerini ABD Donanması’nın lojistik sistemine entegre etmelidir. Yıpranmış veya savaşta hasar görmüş ABD savaş gemilerinin bakım için binlerce kilometre uzaktaki ABD ana karasına geri gönderilmesi ciddi bir zafiyet yaratıyor. Japonya’daki özel tersanelerin ABD savaş gemilerinin bölgede bakım ve onarımını yapmasına izin verilmesi, müttefik kuvvetleri harekâta hazır tutacak ve ön cephedeki varlıklarını artıracaktır. Bu adım aynı zamanda kapasitesini aşmış ve iş yükü birikmiş ABD tersaneleri üzerindeki baskıyı da azaltacaktır. Bunun işleyebilmesi için Washington, ABD’de ana limana bağlı gemilerin yurt dışında onarılmasını sınırlayan eski yasal kısıtlamaları kalıcı olarak ortadan kaldırmalıdır.
Dördüncü olarak, rakipler nükleer cephaneliklerini genişletirken ABD’nin güvenlik garantisi yeniden sağlam bir zemine oturtulmalıdır. Genişletilmiş Caydırıcılık Diyaloğu kapsamında, hızlı gelişen ve çok alanlı tırmanma senaryolarını canlandıran giderek daha karmaşık masa başı tatbikatları yapılmalı; böylece Washington ve Tokyo’daki karar alıcıların tam bir uyum içinde hareket etmesi sağlanmalıdır. Bu ikili çekirdek daha geniş bir ağa da bağlanmalı; Güney Kore ile ortak bir cephenin temelini oluşturmalı, Japonya’nın AUKUS’un ikinci ayağındaki teknoloji paylaşımına katılımını genişletmeli ve ABD-Japonya-Filipinler deniz cephesini sağlamlaştırmalıdır.
Beşinci olarak askerî hazırlık, güçlü bir ekonomik güvenlik çerçevesiyle desteklenmelidir. İttifak, kritik mineraller, yarı iletkenler ve yapay zekâ ile kuantum bilişim gibi ileri düzey çift kullanımlı teknolojiler için güvenli ve entegre tedarik zincirlerini birlikte geliştirmelidir. Bu sektörlerde risklerin azaltılması, ortakları yıkıcı ticaret uygulamalarından ve uzun süreli bir savunma sürecinde kararlılığı aşındırmayı amaçlayan silahlaştırılmış karşılıklı bağımlılıktan koruyacaktır.
Son olarak ittifak, uzun vadeli düşünme kültürünü kurumsallaştırmalıdır. Washington ile Tokyo arasındaki bugünkü uyum, yeni ve öngörülemeyen sınamalar ortaya çıktığında iki başkentin aynı çizgide kalacağının garantisi değildir. Caydırıcılık birden fazla kuşağı kapsayan bir proje olduğundan ittifak, yeni nesil stratejistleri ve saha uygulayıcılarını yetiştirmelidir. Bugünden stratejik diyalog mekanizmalarının kurulması, ikili burs programlarının ve ortak simülasyon merkezlerinin genişletilmesi, geleceğin insan kaynağının yarının askerî donanım kapasitesine denk olmasını sağlayacaktır.
ABD-Japonya ittifakı, eşitler arasında daha dengeli bir ortaklığa dönüşüyor. Tokyo artık küçük ortak değil, bölgesel güvenliğin mimarlarından biridir. Washington ve Tokyo bu ilave adımları kalıcı hâle getirerek Hint-Pasifik’te saldırganlığın maliyetini göze alınamayacak kadar yükseltecektir.
Dünya Basını
Glazyev yazdı: Hibrit dünya savaşının devam etmesinin nedenleri üzerine – 2

Putin’in eski ekonomi danışmanı, meşhur Rus iktisatçı Sergey Glazyev’in Hibrit dünya savaşının devam etmesinin nedenlerini ele aldığı yazı dizini Hazal Yalın iki bölüm halinde çevirdi. İkinci bölüm:
Glazyev yazdı: Hibrit dünya savaşının devam etmesinin nedenleri üzerine – 1
Şunu da belirtmek gerek: dost-olmayan ülkelerdeki toplum bilincinde, Dostoyevski’den Danilevski’ye ve Prohanov’a ve Naroçnitskaya’ya[1] kadar, insan ruhunu ve Rusya ile Avrupa arasındaki karşılıklı ilişkilerin tarihini en iyi bilenlerimizin teşhis koymaya çalıştığı tuhaf bir patolojiyle de karşılaşıyoruz. Belki de, açıklaması ancak Bilimler Akademisi’nden Fomenko’nun tarihi rekonstrüksiyonlarında veya Klyosov’un[2] DNA-soykütüğünde bulunabilecek türden, batı Avrupa’nın son derece derin arketipleriyle karşı karşıyayızdır. Ancak, nedenlerin açıklanmasından bağımsız olarak, Anglosaksonların ve Katoliklerin örtük rusofobisi, Rusya’yı ezme fırsatı gördükleri her defasında kendisini ortaya koyar. Bu nedenle, siyasi ilişkilerin en yüksek seviyesinde bizi aldatmaya çalışmalarına şaşırmamak gerekir. Bu makale dizisinin daha önceki bölümlerinde gösterilmiş olduğu gibi, yalan, Anglosaksonların en sevgili silahıdır ve onun yardımıyla düşmanlarının davranışlarını, hatta reflekslerini yönlendirecek derecede manipüle ederler. Ayrıca bizi bile isteyen yanılgıya sevk ettiklerini de kabul etmek gerekir; çünkü bize baktıklarında bilinçaltında, yok etmeyi arzuladıkları bir tehdit görürler. Batı ülkelerinde toplum bilincinin bu hususiyeti ve iktidardaki elitin niyetlerini dikkate almak gerekir; bu elitin her temsilcisi koynunda hep bir taş saklar ve cezasız kalacağını hissettiği anda bu taşı indirmeye hazırdır. Dört yıldır kendi menfaatleri ve zevkleri için bunu yapıyorlar, Ukrayna’da kendi yetiştirdikleri Rus-düşmanı nazi rejimine para yağdırıyor, silahlandırıyor, navigasyon sağlıyor, Rus nüfusuna karşı soykırım için teşvik ediyorlar.
Ne yazık ki bu analizden çıkan sonuçlar iç açıcı değildir. Hibrit dünya savaşı, objektif nedenlerinin aşınmasına rağmen, esas itibariyle, dost-olmayan ülkelerin iktidardaki elitlerinin zayıflık olarak algıladığı bizim itidalimiz yüzünden devam ediyor. Kendi halklarının objektif menfaatlerine aykırı olarak Ukrayna çatışmasına yaptıkları harcamaları artırıyorlar ve militarizasyon siyaseti yoluna da girmiş bulunuyorlar. Bunlarla aklıselimle ve uluslararası hukuka dayanarak anlaşmaya çalışma girişimleri yararsız olmakla kalmıyor, bunlara bizi manipüle etme ve bir sonraki darbeyi indirmek için durumumuzu zayıflatmak amacıyla yanılgıya sürükleme fırsatı da veriyor. Demek ki savaşın devam etmesinin temel nedeni, bizim barışı ve uluslararası hukukun yeniden tesisini hedeflememiz, düşman tarafından bizi aldatma ve kapitülasyona zorlama fırsatı olarak algılanan uzlaşma arayışlarına hazır oluşumuzdur. NATO stratejistleri ve onların Ukraynalı kuklaları ceza görmeyeceklerinden eminler ve artık kırmızı çizgileri aşmaktan korkmuyorlar. Bunları, Rusya halkına karşı işlenen suçlara hak ettikleri cevabı vermeden durdurmak mümkün değil. Bizim yumuşaklığımız ve anlaşma çabalarına hazır oluşumuz, batı ülkelerinin liderlerini, bize karşı son Ukraynalıya varıncaya kadar, ölenlerin yerini de dünyanın dört bir yanından toplanan paralı askerlerle doldurarak savaşmak için kışkırtıyor. Bu savaşın mantığı giderek daha sert bir hale geliyor: ya onlar Rusya’yı yok edecekler, ya da biz onları ezeceğiz. Bunu ne kadar geç yaparsak kayıplarımız o kadar büyük olacak. Bu yüzden, düşman, Rusya’ya karşı işlediği her bir suç için asla geri adım atılmadan cezalandırılmalıdır.
Bu cezalar neler olabilir? Örnek olarak İran’ın Amerikan-İsrail saldırganlığına “göze göz dişe diş” prensibine göre verdiği cevap gösterilebilir. Bu seçenekte, dost-olmayan ülkelerde üretilen ve bize karşı kullanılan her dron ve füze saldırısına karşılık onların askeri ve altyapı tesisleri vurulmalıdır. Rusya’ya ait her batırılan yahut el konulan tankere karşılık da simetrik cevap verilerek AB’ye enerji kaynakları ithalatı bloke edilmelidir. Elbette, korsanlık ve terörizm bizim yolumuz değildir, bunlar bizim geleneksel değerlerimizle bağdaşmaz. Ama Anglosaksonların neandertal bilinçaltı, öyle görünüyor ki, sadece bu tür arkaik etkileşim yöntemlerinden anlıyor.
Diğer bir örneği de İsrail ve ABD gösteriyorlar: karar alma merkezlerinin ve düşman elebaşılarının yok edilmesi. Bu seçenekte, Rusya’ya düşman bütün güçlerin liderleri, uyruklarına bakılmaksızın, vurma menzilimize girer girmez hedef alınmalıdır. Bu meyanda kendimizi aldatmamalıyız; esas karar alma merkezleri Ukrayna sınırlarının dışındadır. Almanya’daki meşum Amerikan askeri varlığı, esas olarak, Ukrayna silahlı kuvvetlerinin hedeflerini tayin eden ve operasyonel eylemlerini yöneten bilişimcilerden oluşmaktadır. Batıda eğitilmiş Ukraynalı gazeteciler, yabancı küratörlerin rehberliği altında, Ukrayna’nın toplumsal bilincinde Ruslara karşı nefreti körüklüyorlar; terörize edilmiş öğretmenler ise NATO ülkelerinde yazılmış ders kitapları ve müfredat kılavuzları doğrultusunda Rus düşmanlığını büyütüyorlar. Bize karşı savaşı planlayan ve yönlendiren inanmış rusofoblar ile zorla seferber edilmiş, ahmaklaştırılmış, korkutulmuş ve boğazlanmaya gönderilmiş Rus insanlarının oluşturduğu dağınık sürüye karşı farklı tutumlar takınmak gerek. İnsan kendisine vuran değneği değil onu idare eden kafayı ısırmalı.
Üçüncü seçenek, düşmanın enformasyon teknolojileri ve iletişim sistemlerindeki üstünlüğünü nötralize etmek için elimizdeki etkili silahların kullanılmasıdır. Bu, karadaki ve deniz dibindeki iletişim hatlarının kesilmesini, veri merkezlerinin çalışmasının tahrip edilmesini, düşmanın uçan istihbarat ve keşif cihazlarının ülke menşeine bakılmaksızın vurma menzilimizde imha edilmesini, düşmanın telekomünikasyonunun temelini teşkil eden meşum Starlink grubu da dahil olmak üzere uydu bağlantılarının devre dışı bırakılmasını içerebilir. Amerikalı ve Britanyalı hedef belirleyicilerden, planlamacılardan ve analistlerden yoksun kalacak Ukrayna silahlı kuvvetleri kör olacak ve sistematik muharebe harekatı düzenleme kabiliyetini kaybedecektir. Bunun için gerekli silahlar tam olarak konvansiyonel olmayabilir. Ama ABD, füzeleri ve dronları Rusya’yı vurmak için yönlendirmek üzere kendi kozmik sistemlerini zaten sunuyor ve böylelikle, uluslararası yükümlülüklerini ihlal ederek, bize karşı askeri eylemler için uzayı da fiilen kullanıyor.
Burada, kimi pervasız kafaların ve keza uzmanlarımız ve medya grupları arasındaki herkes tarafından bilinen batı nüfuzu ajanlarının boyuna çağrısını yapıp durdukları, Ukrayna topraklarındaki hedeflerin vurulması için nükleer silahların kullanılması seçeneğini mülahaza ediyor değiliz. Belki de bu provokasyonlar, düşmanın Ukrayna’ya benzer imha vasıtaları yahut bunların üretilmesi için teknolojiler sağlamasını haklı çıkarmak için yapılıyordur. Ukrayna topraklarında nükleer enerji tesisleri bulunduğunu ve bunun için de yeterince kalifiye mühendisler ve bilim insanlarının çalışmakta olduğunu unutmayalım. Belli ki Rus Dünyasının düşmanları, bu dünyanın nükleer bir iç savaşta yok olması için can atıyorlar.
NATO’nun içeriden çökertilmesi ve AB ülkelerinde aklıselim sahibi, sorumlu ve kendi devletlerinin milli menfaatlerini savunan insanların iktidara getirilmesi seçeneğini mülahaza ediyor da değiliz. Başka ülkelerin iç işlerine müdahale, uluslararası hukuk tarafından engellenir. Ancak müdahalesizlik de, birçok sosyalizm-sonrası ülkede ve bir dizi post-Sovyet cumhuriyetinde yeterince açıklıkla görüldüğü gibi, taraftarlarımıza karşı baskı ve Rus nüfununa karşı soykırıma yol açıyor. Bu yolu seçerken, AB ve NATO’da milli egemenliğe sahip hiçbir devlet olmadığını akılda tutmak gerekir. Bunların Avrupalı üyelerini, Amerikan istihbaratının ve ABD’den kontrol edilen medyanın manipüle ettiği sorumsuz bir Avrupa bürokrasisi yönetiyor. “Derin devletin” iktidar organlarını ezme stratejisine devam ettiği ABD dahil batı ülkelerinin iktidardaki elitlerinin çekirdeğini teşkil eden büyük sermaye ve mali oligarşiden ise bahsetmeye bile gerek yok.
Bu makalenin başına dönersek, küresel ekonomik ve teknolojik yapıların barışçıl yer değiştirmesi umutlarının gerçekleşmediğini kabul etmeliyiz. Bugün artık son bulmakta olan yüzyıllık sistemik sermaye birikim döngüsü boyunca dominant olmuş bir ülkenin iktidardaki eliti, tıpkı daha önce olduğu gibi, bir dünya savaşı başlattı. Bu savaş, tıpkı geçtiğimiz yüzyıl 1930’lardaki büyük depresyon veya 1970 ve 1980’lerdeki resesyon dönemlerinde olduğu gibi, yeni teknolojik yapının üretiminin ve bu temelde ekonominin modernizasyonunun hızlandırılmış gelişmesi karşısında ekonomik aktivitedeki düşüşün üstesinden gelinmesinin vasıtası olarak hizmet ediyor.
Öyle görünüyor ki batı ülkelerindeki liberal-demokratik yönetim modeli, yeni bir uzun ekonomik dalgaya binmek üzere yeni bir teknolojik yapıya geçiş için kaynakların mobilizasyonunu savaş-dışı yollarla sağlamayı başaramıyor. Bizse her halükarda bu noktadan yola çıkmalıyız ve bir yanda dünya ekonomisindeki yapısal değişikliklerin objektif yasalarının, diğer yanda ise bize karşı NATO’da birleşmiş olan batı ülkelerinin yeni bir savaşına yol açmış bulunan sübjektif sosyal ve psikoloji faktörlerin karşılıklı çatışan etkileşimini tespit etmeliyiz.
Yürütülen para-kredi siyasetinin neden olduğu teknolojik geri kalmışlığımızı da hesaba katarsak, bu savaşta zamanın bizden yana olduğunu düşünmek saflık olur. Yeni teknolojik yapıya geçmek için en uygun dönemi kaçırmış bulunuyoruz; enerji kaynakları ve diğer hammadde emtiasından elde edilen ve bir trilyon doların üzerindeki kısmı dost-olmayan ülkelerde kalan süper kârı da bunun için kullanamadık. Onlar şimdiden bu yapının yükseliş fazına girdiler ve bize karşı savaşı da yeni teknolojileri geliştirmek, bunlara olan talebi teşvik etmek için kullanıyorlar. Bize karşı savaşın her bir günü, bu savaşın başlıca kundaklayıcılarının (ABD ve NATO yönetimin gerçek siyasetini yönlendiren bilişimci teknokratlar) kudretini artırıyor. Batı ülkelerinin gücünün bize karşı savaşta tükeneceğini sanmak yanlıştır. AB’de geleneksel sektörlerin ve eski üretimlerin durumu kötüleşiyor, ancak Amerikan bilişim devleri bu savaştan kazanç sağlıyor.
Yürütülmekte olan para-kredi siyaseti çerçevesinde ülkede bulunan kaynakların zafere erişmek için seferber edilmesi mümkün değildir; bunun sonucu, dış ticari ilişkilerimizde eşitsizlik de büyüyor. Parça ve teçhizat ithalatı için gitgide daha çok ödeme yapmak gerekiyor. Reel sektörden mali sektöre sermaye çıkışı artıyor, yurtdışına sermaye ihracı da devam ediyor. Bunun sonucu olarak yatırım aktivitesi düşüyor ve teknolojik geri kalmışlık büyüyor, bilimsel-teknik potansiyelimiz değersizleşiyor. Hiçbir şekilde mazur görülemeyecek sert ve ilkel para-kredi siyaseti yüzünden iş faaliyetlerinin bloke edilmesi, savunma kabiliyetimizi de olumsuz etkiliyor.
Dost olmayan ülkelerin iktidardaki elitinde, Ukrayna’da yürütülen savaşın onları güçlendirdiği bizi ise yıprattığı görüşü hasıl oluyor. Bu da onların saldırganlığını körüklüyor. Bu saldırganlığı söndürmek için, öncelikle, yukarıda söylendiği gibi, Rusya’ya karşı savaş suçlarında ve Ukrayna’daki Rus nüfusunun soykırımında suçluları cezalandırmak şarttır. Ve ikincisi, yeni küresel ekonomik düzen kurumlarını esas alarak çağdaş bir yönetim sistemini kurmak yoluyla yeni teknolojik yapı temelinde ileri bir ekonomik kalkınma siyasetine geçmek gereklidir. Bu konuda, serinin diğer makalelerinde birçok şey söylenmişti.
Ama diğer taraftan, İran körfezindeki savaşın yol açtığı enerji krizinin halihazırdaki devasa türev balonunu ve dolara dayalı mali sistemin çöküşünü tetikleyeceği umuduyla hiçbir şeyi değiştirmeyebiliriz de. Bunun nasıl olacağını dizinin diğer bölümlerinde ele alacağız. Ama bu “devekuşu pozisyonu”, Rus Dünyasını kurtarmak için zaruri olan ve önerdiğimiz ileri ekonomik kalkınma stratejisine geçmeden mümkün olamayacak zaferi kazanmamıza izin vermeyecek.
[1] Dostoyevski, malum. İgor Danilevski, tarihçi (1953 doğumlu); Aleksandr Prohanov tarihçi ve yazar (1938 doğumlu); Nataliya Naroçnitskaya tarihçi (1948 doğumlu).
[2] Anatoliy Fomenko, 1945 doğumlu; Anatoliy Klyosov (1946 doğumlu).
Dünya Basını6 gün önceGlazyev yazdı: Hibrit dünya savaşının devam etmesinin nedenleri üzerine – 1
Diplomasi3 gün öncePaşinyan’dan Moskova’ya demiryolu resti
Avrupa2 hafta önceBurnham resmen Birleşik Krallık Başbakanı oluyor
Dünya Basını5 gün önceGlazyev yazdı: Hibrit dünya savaşının devam etmesinin nedenleri üzerine – 2
Avrupa2 hafta önceAlmanya, silahlanmak için borçlanıyor
Dünya Basını6 gün önceEski NATO yetkilisi Kujat’tan nükleer kış uyarısı
Asya2 hafta önceDeepSeek kullanıcılarının özel sohbetleri Google’a sızdı
Dünya Basını1 hafta önceProf. Pape: İran savaş öncesinden daha güçlü










