Dünya Basını
İran savaşı küresel güç dengelerini nasıl yeniden şekillendirdi?
İran savaşı sonrası ABD ve İsrail yıllar boyunca daha zayıf kalacak.
Foreign Policy, Michael Hirsh
18 Haziran 2026
ABD Başkanı Donald Trump ve İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’nun imza attığı jeopolitik felaket, her iki ülkenin yalnızca üç buçuk ay önce sahip olduğu hâkim konumu heba etmekten çok daha fazlasına yol açtı.
İran’a karşı başlatılan kışkırtılmamış ve başarısız savaşları, muhtemelen küresel güç dengelerinde büyük bir değişimi harekete geçirdi; bu değişim, önümüzdeki aylar ve yıllar boyunca hem ABD’yi hem de İsrail’i görece olarak daha zayıf bırakacak.
Trump artık hem ülke içinde hem de dünya genelinde ciddi biçimde güç kaybetmiş bir figür; dünyaya meydan okuyan böbürlenmeleri küle, tehditleri ise boş sözlere dönüştü. Öngörülebilir gelecekte ABD gücünün projeksiyonu artık eskisi kadar ürkütücü olmayacak; yalnızca Orta Doğu’da değil, Hint-Pasifik’te ve Avrupa’da da.
Bu hafta imzalanan mutabakat zaptı, Washington açısından fiilen bir teslimiyet belgesidir. Görünen o ki İranlılar, mutabakat zaptını imzalamaktan, 60 günlük görüşmeleri kabul etmekten ve Hürmüz Boğazı’nı açmaktan başka hiçbir şey yapmadan, birkaç ay önce hayal bile edilemeyecek mali tavizler elde edecek. Trump yönetimi tarafından yayımlanan mutabakat zaptına göre bunlar, en azından bazı dondurulmuş ya da kısıtlanmış İran fon ve varlıklarının serbest bırakılmasını ve “bu mutabakat zaptının imzalanmasının hemen ardından” yürürlüğe girebilecek muafiyetleri içerebilir; “İran ham petrolü, petrol ürünleri ve türevlerinin ihracatı ile bankacılık işlemleri, sigorta, taşımacılık vb. dâhil olmak üzere tüm bağlantılı hizmetler” için.
Özetle: ABD Başkanı savaşında hiçbir şey kazanmadı; aslında hiçbir şeyin de çok daha azını kazandı. Buna karşılık on milyarlarca dolar harcadı ve en az 13 Amerikalı dâhil binlerce insanın hayatına mal oldu. Trump, Tahran’dan muğlak vaatler koparmak için enflasyonla yeniden boğuşmaya başlayan ABD ekonomisine büyük zarar verdi; ülke içindeki siyasi tabanına ihanet etti; ABD’nin kritik silah stoklarını ciddi biçimde tüketti; Çin’i güçlendirdi ve onun göreli konumunu yükseltti; ABD müttefiklerini yabancılaştırdı; Körfez ülkelerini zayıflattı.
Ve tüm bunlar, yalnızca üç buçuk ay önce izole edilmiş ve ekonomik olarak harap durumda olan İran İslam Cumhuriyeti rejiminin eliyle gerçekleşti. Savaş sayesinde, ciddi biçimde zayıflamış bir İran bile artık önemli bir jeopolitik aktöre dönüştü; yakında yeni mali kazançlar elde edecek bir aktör. Tahran’daki rejim, 47 yıllık varlığı boyunca meşruiyetini büyük ölçüde “herkes bize karşı” anlayışına dayanan savaşçı bir zihniyet benimseyerek tesis etti; şimdi ise küresel ve bölgesel süper güçlere başarıyla karşı koyduğunu söyleyerek övünebilir.
Tahran’ın Hürmüz Boğazı’nı kontrol etmeyi sürdürme ve bunu Washington ile Körfez ülkelerinden taviz koparmak için kullanma kapasitesi nedeniyle İran, bölge ve küresel ekonomi üzerinde daha önce hiç sahip olmadığı bir kaldıraç gücüne de kavuştu.
İran uzmanı ve eski CIA görevlisi Reuel Marc Gerecht, İranlıların “artık boğazın gücünü bildiklerini” söyledi. “Muhtemelen bunu, [eski ABD Başkanı] Bill Clinton’dan bu yana kurulan tüm yaptırım mimarisini parçalamak için kullanacaklar.”
Trump bu sonucu, tarihin işe yaramadığını gösterdiği bir şeye —havadan rejim değişikliğine— bel bağlayarak ve ABD istihbaratının uzun süredir muhtemel sonuç olarak uyardığı büyük bir tehdidi, yani İran’ın boğazı ele geçirmesini görmezden gelerek elde etti.
Başkanın aşağılanması bu hafta Fransa’da tuhaf biçimde gözler önüne serildi; Trump, geçen yıl boyunca rutin olarak hakaret ettiği Avrupalı müttefiklerinden mutabakat zaptına destek istedi. Bir Avrupalı diplomata göre havadaki değişim hissedilir düzeydeydi; bu durum, Trump’ın bir yıl önce Kanada’daki G7 toplantısını bir gün sonra terk etmesiyle tam bir tezat oluşturuyordu.
Birçok Avrupalı lider, mutabakat zaptının İran’a avantaj sağladığını özel görüşmelerde kabul etse de G7 ülkeleri, hiçbirinin desteklemediği bir savaşı sona erdirmenin tek yolu olarak bunu desteklemek zorunda olduklarını düşündü. İsminin açıklanmaması koşuluyla konuşan Avrupalı diplomat, “Artık herkes dünya ekonomik sisteminin kırılganlığının ve savunmasızlığının çok daha fazla farkında” dedi.
Diğer diplomatlar, Trump’ın Avrupa baskısına boyun eğerek Ukrayna’yı desteklemeye ve Rusya’ya karşı yaptırımları güçlendirmeye yönelik yeni bir G7 taahhüdüne katıldığını belirtti. Bu, başkanın aylar boyunca Ukrayna’ya ABD desteği konusunda oyalayıcı davranmasının ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’le uzlaşmaya açık bir görüntü vermesinin ardından dikkate değerdi. G7’ye ev sahipliği yapan Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, “ABD yaklaşımında çok derin bir değişim” yaşandığını söyledi.
Yaklaşan bu ABD geri çekilme döneminin belki de en önemli yönü, İran’ın —ve artık tüm dünyanın— Trump’ın en büyük zafiyetini nasıl kullanabileceğini birdenbire fark etmiş olmasıdır. Bu zafiyet, başkanın kendi döneminde piyasaların düşmesinden duyduğu derin korku ve bunun sonucunda gerek tarife savaşlarında gerek Grönland’ı ele geçirme talebinde TACO’ya —Trump Always Chickens Out, yani “Trump sonunda hep geri adım atar”— meyletmesidir.
Hiçbir ülke bu zafiyetin ABD’nin bir numaralı rakibi Çin kadar farkında değil.
Geçen yıl Trump’a karşı tarife savaşında bu ekonomik baskıyı ilk uygulayanlar Çinlilerdi; kritik minerallerin ihracatını durdurarak başkanı daha erken bir “ateşkese” zorladılar. Bu hamle, ABD’nin yüksek teknoloji ve savunma sektörlerini felç etme tehdidi yaratmıştı. Çin Devlet Başkanı Xi Jinping kuşkusuz şimdi Trump’ın Tayvan’a verdiği desteğin yumuşak noktalarını, özellikle de yeni bir büyük savaşı göze alma konusundaki isteksizliğini yokluyor.
Çarşamba günü Trump, G7 toplantısının sonunda Fransa’da düzenlediği basın toplantısında, büyük bir ekonomi başkanı olarak görülme arzusunun Aşil topuğu olduğunu fiilen kabul etti; piyasaların birçok politikasında son sözü söylediğini ima etti.
“Olmak istemediğim tek başkan merhum, büyük Herbert Hoover’dı” dedi; 1929 piyasa çöküşü ve Büyük Buhran’ın başlangıcına başkanlık eden ABD başkanına atıfla. “Ekonomik bir felaket görmek istemedim. … Ne zaman barış ihtimalinden söz etsek, borsa roket gibi fırladı. … Borsa, bu sahnedeki herkes dâhil olmak üzere herkesten daha zekidir; tabii benden hariç” diye ekledi.
İran’dan “koşulsuz teslimiyet” talep ettiği ve uzun süredir ABD’nin İslam Cumhuriyeti’ne yönelik politikasının hedefi olan rejim değişikliği çağrıları yaptığı önceki tutumunun aksine Trump, şimdi Washington’ı “birbirlerinin iç işlerine karışmaktan kaçınmaya” taahhüt etmiş durumda.
Mutabakat zaptına bakılırsa Trump, yalnızca İran için —görünüşe göre savaş sırasında İran’ın saldırdığı bazı Körfez ülkeleri tarafından finanse edilecek— 300 milyar dolarlık bir yeniden inşa programına sponsor olmayı ve İran petrol satışları üzerindeki kısıtlamaları derhal kaldırmayı taahhüt etmekle kalmıyor. Mutabakat zaptına göre Trump, kendi ilk döneminde uyguladığı yaptırımların birçoğu dâhil olmak üzere İran’a yönelik yaptırım rejiminin büyük kısmını, hatta tamamını müzakereyle kaldırmaya da istekli. Uygulanması hâlinde bu, Tahran’ın mali gücünü yeniden inşa etmesine ve müzakereler boyunca Washington’ı oyalamayı sürdürürken huzursuz halkını yatıştırmasına olanak tanıyacak.
Trump’ın çekildiği ve “şimdiye kadar müzakere edilmiş en kötü anlaşma” diye nitelediği 2015 nükleer anlaşması ise buna karşılık yalnızca İran’ın nükleer programı nedeniyle uygulanan yaptırımları kademeli olarak kaldırıyordu. O anlaşma aynı zamanda artık mevcut olmayan son derece müdahaleci Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı denetimleri getiriyor ve İran’ın zenginleştirilmiş uranyumunun yaklaşık yüzde 98’inin ülke dışına çıkarılmasını sağlıyordu. Bu uranyum, İran’ın şu anda sahip olduğu yüzde 60’a kadar zenginleştirilmiş uranyumdan çok daha düşük düzeyde zenginleştirilmişti. Bu da Tahran’ın tek bir bomba yapmaya yetecek kadar malzemesinin kalmadığı anlamına geliyordu. Mevcut mutabakat zaptı ise Washington’ın, İran’ın bugün sahip olduğu çok daha büyük zenginleştirilmiş uranyum stokunun Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı gözetiminde “yerinde” —İran içinde— seyreltilmesine izin vermeye istekli olabileceğini gösteriyor. Ancak ajansın katılımı henüz müzakere edilmiş değil.
Netanyahu’ya gelince, onun uğradığı bozgun bundan daha eksiksiz olamazdı. 28 Şubat’a kadar İsrail, Netanyahu’nun 2024’te övündüğü üzere “bölgedeki güç dengesini yıllar boyunca değiştirme” yolunda epey mesafe katetmişti. Hamas’ın 7 Ekim 2023’teki acımasız saldırısından bu yana geçen neredeyse üç yılda İsrail, İran’a ve onun vekil güçlerine karşı stratejik üstünlüğünü yeniden tesis etmek için dramatik adımlar attı. İsrail güçleri İran’ın nükleer ve füze tesislerine ve hava savunmalarına zarar verdi; Tahran’ın üst düzey lider kadrosunu ve nükleer bilim insanlarını öldürdü; Hizbullah’ın başını kopardı ve onu etkisizleştirdi; hatta Hamas’ın siyasi liderini Tahran’ın kalbinde suikastla öldürdü.
Şimdi ise Netanyahu, görünüşe göre fazla ileri gidilmiş bir savaş başlatarak en büyük düşmanı İran’ı yeniden güçlendirmeyi ve en yakın müttefiki ABD’yi yabancılaştırmayı başardı. ABD siyasetinde yalnızca birkaç yıl önce kimsenin mümkün görmediği türden bir ABD-İsrail ilişkileri kırılması yarattı.
Beklendiği gibi Netanyahu anlaşmaya meydan okumaya ve Hizbullah’la savaşmak için Lübnan’da kalmaya karar verirse ABD-İsrail kopuşu daha da kötüleşecek.
Atlantic Council’den, eski İsrail Savunma İstihbaratı yetkilisi Danny Citrinowicz’e göre Netanyahu İran’la yüzleşmeye “mesiyanik bir mercekten” bakıyor ve bu da “ABD ile giderek artan bir sürtüşme yaratıyor”. Citrinowicz, “Anlaşmazlık yalnızca taktiksel değil; risk, tırmanma ve diplomasinin rolüne ilişkin farklı değerlendirmeleri yansıtıyor” dedi.
Perşembe günü Beyaz Saray’daki bir brifingde Başkan Yardımcısı JD Vance, Netanyahu kabinesinin anlaşmaya saldıran üyelerini açıkça eleştirdi. Vance, “Donald J. Trump şu anda tüm dünyada İsrail ulusuna sempati duyan tek devlet başkanıdır” dedi. “İsrail hükümetinin kabinesinde olsaydım, tüm dünyada geriye kalan tek güçlü müttefikime saldırmazdım” diye ekledi.
Aşağılayıcı bir azarlama olarak İsrail, savaşı Washington’la yakın koordinasyon içinde başlatmış olmasına rağmen mutabakat zaptına taraf yapılmadı. ABD ve İran, memorandumda “Lübnan dâhil tüm cephelerde askeri operasyonların derhal ve kalıcı olarak sona erdirilmesi” konusunda anlaştı. İsrailli şahinler ise anlaşmayla bağlı olmayacaklarında ısrar ediyor.
İsrail, Gazze savaşındaki tutumu nedeniyle Demokrat Parti içindeki geniş destek kesimlerini zaten kaybediyordu. Şimdi ise sağdaki desteğini de hızla kaybediyor; bu süreç, Netanyahu’nun Trump’ı seçim vaatlerine ihanet etmeye ve felaketle sonuçlanan yeni bir Orta Doğu savaşı başlatmaya kandırdığına dair büyüyen inanç nedeniyle MAGA çevrelerinde oluşan öfkeyle başladı.
İsrail lideri, 1 Mart tarihli açıklamasında, Netanyahu’nun “40 yıldır yapmayı arzuladığım şeyi, terör rejimini kalçasından ve uyluğundan vurmayı” mümkün kıldığı için “dostum ABD Başkanı Donald Trump”ın yardımını övmüştü. Hem Dışişleri Bakanı Marco Rubio hem de Temsilciler Meclisi Başkanı Cumhuriyetçi Mike Johnson —Trump yetkilileri bunu reddetse de— Trump’ın savaşa girme kararını, Johnson’ın ifadesiyle, “İsrail’in bizimle ya da bizsiz harekete geçmekte kararlı olması” nedeniyle aldığını ima etti.
Ancak iki lider, birlikte yarattıkları bataklık konusunda kısa süre içinde yollarını ayırmaya başladı; özellikle de İsrail’in Lübnan’ı işgali söz konusu olduğunda. Bu işgalin sona erdirilmesi İran’ın temel taleplerinden biriydi. Trump’ın 1 Haziran’daki bir telefon görüşmesinde Netanyahu’ya, “Artık herkes senden nefret ediyor. Bu yüzden herkes İsrail’den nefret ediyor!” diye bağırdığı bildirildi.
Başkan, kaba ve özensiz üslubuyla, siyasi yelpazenin her iki tarafında da giderek yükselen bir kanaati dillendiriyordu: ABD siyasetinde derin bir şey değişmişti. Bir zamanlar her iki partinin de platformlarında büyük ölçüde sorgulanmadan kabul edilen İsrail’e geleneksel destek, hızla siyasi bir yüke dönüşüyordu. İsrail yalnızca tek gerçek müttefikini değil, dünyadaki başlıca stratejik destek sütununu da kaybetme tehlikesiyle karşı karşıya olabilir.
Bir dönem Trump’ı destekleyen birçok İsrailli artık onun “bizi otobüsün altına attığını” düşünüyor; bunu, merhum İsrail lideri Şimon Peres’in eski kıdemli danışmanı ve şu anda Israel Policy Forum’da görev yapan Nimrod Novik söyledi. Novik, “[Mutabakat zaptına] verilen baskın tepki hayal kırıklığının da ötesindeydi” dedi.
Novik çarşamba günü çevrim içi bir forumda, “Netanyahu’nun hayat misyonu, 28 Şubat noktasına ulaşmak; ABD ve İsrail’i İran’a karşı birlikte savaştırmaktı” diye ekledi. “Vaat yerine getirildi ve artık yok.” Ardından şunu ekledi: “Bir sonraki sefer aynı oyuna gelecek başka bir başkan görmüyorum.”
Trump’ı görevde kalan iki yılı aşkın sürede en çok zayıflatabilecek şey, onun da önceki başkanlar gibi askeri gücün sınırlarına toslandığı fikri olabilir.
Ve 47 yıldır ABD başkanlarının başına bela olan İran, üstünlüğü ele geçirdiğini iddia edebilir. Kötü bir anlaşma müzakere ettiği eleştirilerine duyarlı olan Trump, bu hafta G7 zirvesinde İran’ın anlaşmaya uymaması hâlinde yeniden tehdit savurdu: “Tam kafalarının ortasına bombaları bırakmaya geri döneriz.”
Ancak savaşçı söylemi artık aynı etkiye sahip değil.
Gerecht, “Trump defalarca Hürmüz savaşını vermeyi reddetti; oysa İranlıların gözünde önemli olan tek savaş buydu” dedi ve ekledi:
“Trump artık geçmişte defalarca yapmayı reddettiği bir şeyi gelecekte yapma tehdidinde bulunamaz. En iyi ihtimalle başkan, Tahran Trump’ın yapması gerektiğini düşündüğü şeyi yapmadığında daha hafif bir ekonomik savaş biçimine yönelecektir. Bu gözdağı vermez; yalnızca ABD’nin kararsızlığını ve zayıflığını yeniden teyit eder.”
Çiplerden rüzgâr enerjisine, Birleşik Krallık-Japonya ortaklığı güçleniyor.
Birleşik Krallık Başbakanı Keir Starmer, Japon medyası Nikkei Asia’ya yazdı:
Britanya ile Japonya arasında yeni bir işbirliği dönemi
Britanya açısından Japonya ile ilişkimiz son derece önemlidir.
Biz, ortak çıkarlara ve geleceğe dair ortak bir vizyona sahip, dünyanın önde gelen iki demokrasisiyiz.
Japonya, Britanya’nın Asya’daki en yakın güvenlik ortağıdır. G7 ve G20’de ortağız; ayrıca Trans-Pasifik Ortaklığı için Kapsamlı ve İlerlemeci Anlaşma’nın (CPTPP) önde gelen ekonomileriyiz. Teknoloji, yenilenebilir enerji, savunma ve eğitim gibi pek çok alanda birbirini tamamlayan güçlü yönlere sahibiz.
Fakat tüm bunların ötesinde, aynı değerleri ve bakış açısını paylaşıyoruz. Nezakete, saygıya ve ortak iyilik için birlikte çalışmaya inanıyoruz.
Bu nedenle pazar günü Başbakan Takaichi’yi Downing Street’te ağırladığımda, bu sadece bir onur değil; iki ülke arasındaki derinleşen ilişki açısından da önemli bir andı. Bu ilişki, Britanya ile Japonya arasında yeni bir işbirliği döneminin habercisidir.
Bugün bu işbirliği her zamankinden daha önemli. Dünyamız hızla değişiyor. Teknolojik ilerlemeler, değişen jeopolitik ittifaklar ve hem yeni hem de eski çatışmalar hepimiz için meydan okumalar yaratıyor.
Orta Doğu’daki savaşın ve özellikle İran krizinin Japonya ve Birleşik Krallık’taki emekçi haneler üzerinde nasıl büyük bir etki yarattığını gördük.
Ancak zorlukların yanında, birlikte çalışmayı seçenler için büyük fırsatlar da var.
Hiçbir ülke bunu tek başına başaramaz.
Daha çekişmeli ve daha kırılgan bir dünyada başarılı olmak istiyorsak; küresel avantaj sağlamak, daha büyük kapasite ve dayanıklılık inşa etmek ve her iki ülkenin halkları için somut faydalar üretmek istiyorsak, ortaklarımızla işbirliğimizi derinleştirmeliyiz.
Bu yılın başlarında Başbakan Takaichi ile Tokyo’da görüştüğümüzde, ortak önceliklerimiz üzerinde mutabık kalmıştık: büyümeyi desteklemek; ekonomik güvenliği, enerji dayanıklılığını ve ulusal güvenliği güçlendirmek.
Pazar günü ise bu işbirliğinin şimdiden nasıl sonuç verdiğine dair somut kanıtlar gördük.
Downing Street’te Başbakan Takaichi ve ben, önde gelen Britanyalı ve Japon iş dünyası temsilcileriyle görüştük. Aralarındaki benzersiz işbirliğinin, her iki ülkeye de milyarlarca sterlinlik yatırım sağlayarak şimdiden büyük yatırım fırsatları yarattığını dinledik. Küresel istikrarsızlık karşısında, iş dünyamızı, tamamlayıcı güçlü yönlerimizden hareketle ortaklıklarını daha da derinleştirmeye; ekonomilerimizin büyümesini, güvenliğini ve dayanıklılığını desteklemeye teşvik ettik.
Başbakan Takaichi’nin açıkça ifade ettiği gibi, güçlü ekonomik büyüme dayanıklılık ve ulusal güvenlik için elzemdir. Ülkelerimiz arasındaki güçlü ticari ilişkiler yalnızca iç büyümeyi desteklemekle kalmayacak; aynı zamanda istihdamı destekleyecek ve pek çok insanın karşı karşıya olduğu hayat pahalılığı sorunlarının aşılmasına katkı sunacaktır.
Bu nedenle, dünkü yatırım haberlerinin yanı sıra Başbakan Takaichi ve ben, hâlihazırda yürüttüğümüz çalışmaları ileri taşıyacak yeni ortaklıklar açıkladık.
İlk olarak, büyümeyi ve ekonomik dayanıklılığı artırmak üzere yeni Birleşik Krallık-Japonya Öncü Teknolojiler Ortaklığı’nı başlattık. Tek başımıza ilerleyemeyeceğimiz gerçeğinden hareketle bu ortaklık, Birleşik Krallık’ın Ar-Ge ve yazılım alanındaki yetkinliğini Japonya’nın ileri imalat gücüyle birleştirecek.
Bu, inovasyondaki güçlü yönlerimizi geleceğimizi güvence altına almak için gereken güvenilir teknoloji kapasitesine dönüştürecek stratejik bir ittifaktır. Britanyalı yapay zekâ çip tasarımcılarını Japonya’nın Rapidus tesisiyle buluşturarak, ticari kuantum atılımlarını devreye alarak ve ileri nükleer mühendislik alanında işbirliği yaparak, laboratuvardaki bilimsel mükemmeliyeti pazarda yenilik üreten dinamik işletmelere dönüştürüyoruz. Bu, yarının teknolojilerine öncülük etmek ve ortak değerlerimizi bu teknolojilere yerleştirmek için gerekli dirençli tedarik zincirlerini inşa edecektir.
Ayrıca enerji dayanıklılığını artırmaya yardımcı olmak üzere Açık Deniz Rüzgâr Enerjisi Mutabakatı üzerinde anlaştık. Japonya’nın halihazırda Avrupa dışından Birleşik Krallık’ın temiz enerji alanındaki en büyük yatırımcısı olmasından büyük memnuniyet duyuyorum. Şimdi daha ileri gidecek; açık deniz rüzgâr enerjisi üretimini hızlandıracak, dayanıklı tedarik zincirleri kuracak ve yüksek vasıflı istihdamı destekleyeceğiz.
Bunun yanı sıra, yeni nesil nükleer enerjiyi ticari bir gerçekliğe dönüştürmek için Britanya ve Japonya’nın en iyi nükleer kabiliyetlerini bir araya getirecek nükleer enerji alanında daha ileri işbirliği açıkladık.
Savunma alanında ise Başbakan Takaichi ve ben, kolektif güvenliğimizi güçlendirmek üzere yeni bir Savunma Kabiliyeti ve Sanayi Konseyi kurulması konusunda mutabık kaldık. Bu yapı, büyük değer verdiğimiz Küresel Muharip Hava Programı ortaklığımızın üzerine inşa edilerek daha güçlü iş bağları ve daha bütünleşik tedarik zincirleri oluşturulmasına yardımcı olacak.
Japonya ve Birleşik Krallık’ın pek çok ortak yönü, güçlü halklar arası bağları ve birbirinden öğreneceği çok şey var. Bunu teslim ederek, bir iş birliği mutabakatı aracılığıyla, birbirimizin yüksek performanslı eğitim sistemlerinden öğrenmeyi sürdürme konusunda da anlaştık. Bu, gelecek nesli ekonomilerimizin bugün ve gelecekte büyümek için ihtiyaç duyduğu beceri ve bilgiyle donatmaya yardımcı olacak.
Dünyamız hızla değişiyor. Ancak ortaklar olarak birlikte çalışarak bu yeni dönemde başarılı olabiliriz. Başbakan Takaichi ve ben daha kapsamlı işbirliği için bir yol haritası oluştururken, sanayinin de bu çağrıya kulak vermesini ve ekonomik güvenlik, enerji güvenliği, teknoloji inovasyonu ve savunma alanlarında stratejik avantajımızı güvence altına almaya yardımcı olmasını umuyorum.
Birlikte çalışmanın getirileri çok büyük. Kutlayacak çok şeyimiz, sabırsızlıkla bekleyecek çok şeyimiz var. Önümüzdeki yıllarda ülkelerimiz arasındaki ilişkiyi derinleştirmeyi sürdürürken Japonya ve Birleşik Krallık’ın birlikte neler başaracağını görmek için sabırsızlanıyorum.
18 Haziran gecesi Tahran, İran ile ABD arasında hazırlanan ve “Amerika Birleşik Devletleri ile İran İslam Cumhuriyeti Arasında İslamabad Mutabakat Zaptı” adını taşıyan mutabakat metninin son halinin tamamlanarak imzalandığını resmen doğruladı. Açıklamayı İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi yaptı. Taraflar belgeyi elektronik ortamda imzaladı.
CNN, ABD yönetiminden bir yetkiliye dayandırdığı haberinde Washington’ın mutabakat metnini kamuoyuna açıkladığını bildirdi. On dört maddeden oluşan anlaşmada Hürmüz Boğazı’nda deniz ulaşımının yeniden başlaması, İran’a yönelik bazı mali kısıtlamaların hafifletilmesi ve İran’ın nükleer programına ilişkin gelecekte yürütülecek teknik görüşmelerin çerçevesi yer alıyor. Taraflar ilk etapta mutabakatı 19 Haziran’da İsviçre’de imzalamayı kararlaştırmıştı.
“Trump, kullandığı sert söyleme rağmen savaşı başlatırken ulaşmak istediğini söylediği hedeflerin pek azını elde etmiş görünüyor. Buna karşılık İran, saldırıdan önceye kıyasla milyarlarca dolarlık yaptırımların kaldırılmasına çok daha yakın duruyor.”
“Başkan Trump, çarşamba günü düzenlediği bir saatlik basın toplantısında İran’la yaptığı anlaşmayı savundu. Ancak bunu yaparken başarı ölçütlerini aşağı çekmiş izlenimi verdi ve nükleer müzakerelerin başarısızlığa uğraması halinde İran’ı yeniden bombalayabileceği uyarısında bulundu.”
“Özünde bu geçici anlaşma, Hürmüz Boğazı’nın açılmasını ekonomik rahatlamayla takas ediyor. Ancak bu değiş tokuş eşit değil: Tahran’ın elde edeceği kazanımlar daha büyük ve yeni nitelikte. Washington ise yalnızca şubatta başlayan savaştan önce sahip olduğu bazı avantajları geri kazanacak.”
“Bu tepki, ara seçimlere beş ay kala Trump’ın karşı karşıya olduğu sorunu ortaya koyuyor. Trump, Cumhuriyetçileri savaşın yarattığı siyasi yükten kurtarmaya çalışırken aynı zamanda parti içindeki farklı görüşleri de yönetmek zorunda kalıyor. Bazı Cumhuriyetçi müttefikleri anlaşma nedeniyle Trump’ı övse de, birbiriyle rekabet eden hiziplerin bulunduğu partide desteği bir araya getirmek kolay görünmüyor.”
“Tarafların iyi bir anlaşmaya varamaması halinde Trump, elindeki araçları İran’a karşı kullanmaktan çekinmeyecek.”
“ABD ile İran arasındaki barış anlaşması, Tahran’ın petrol sektörüne büyük bir ivme kazandırıyor; rejimin ekonomisini yeniden canlandırma ve yılda 60 milyar doların üzerinde gelir elde etme potansiyeli taşıyor.
Uzun vadede İran’ın küresel petrol piyasalarına tam olarak yeniden entegre olması, ABD’nin tanıdığı muafiyetlerin kalıcı yaptırım gevşemesine dönüşüp dönüşmeyeceğine bağlı olacak. Mutabakat metnine göre bunun yolu da İran’ın nükleer faaliyetlerine ilişkin daha kapsamlı bir anlaşmaya varılmasından geçiyor.”
ABD Ulusal Terörle Mücadele Merkezi Eski Direktörü Joe Kent, Trump’a yönelik suikast girişimi ve İran ile yürütülen iyi niyet mektubu müzakerelerine dair açıklamalarda bulundu. Kent, devlet bürokrasisinin hassas bilgileri gizleme gücüne sahip olduğunu belirterek, suikastçının internet geçmişinin saklandığını ve İran ile yapılacak bir anlaşmanın yeni savaş gerekçelerine yol açabileceğini ifade etti.
ABD Ulusal Terörle Mücadele Merkezi Eski Direktörü Joe Kent, ünlü yayıncı Mario Nawfal’ın programına katılarak gündeme dair açıklamalarda bulundu.
Programın açılışında İsrail’in Lübnan’ın güneyine yönelik gerçekleştirdiği insansız hava aracı saldırılarına değinen Nawfal, ardından kamuoyunda uzun süredir tartışılan Butler suikast girişimi konusunu gündeme taşıdı.
Gazeteci Tucker Carlson’ın, Donald Trump’ın Butler’daki suikast girişimi soruşturmasını bizzat sonlandırdığına dair iddialarını hatırlatan Nawfal, bu konudaki gerçeklik payını Kent’e sordu.
Joe Kent, soruşturmanın tamamen iptal edilmesinden ziyade, kendisine Trump’ın soruşturmanın gidişatından memnun olduğunun söylendiğini aktardı. Kent, “Soruşturmanın kesin olarak iptal edildiğini söyleyemem ancak bana Dan Bongino ya da Cash Patel tarafından Başkan’ın soruşturmadan tatmin olduğu aktarılmıştı. Fakat daha sonra Başkan’ın da hazır bulunduğu bir toplantıda Butler soruşturmasındaki bazı sorunları ele aldığımızda, kendisinin aslında alınan yanıtlardan memnun olmadığını bizzat işittim. Kapalı kapılar ardında Başkan, Butler’dan gelen açıklamalardan tatmin olmadığını açıkça ifade ediyordu” şeklinde konuştu.
“Cevaptan çok soru işareti var”
Soruşturmanın ayrıntılarına inildiğinde durumun daha da karmaşık bir hal aldığını belirten Joe Kent, suikastçı Thomas Crooks’un dijital varlığına dair resmi kurumların açıklamaları ile gerçeklerin uyuşmadığını kaydetti.
Göreve geldiklerinde FBI’dan şüphelinin telefon ve bilgisayar kayıtlarını talep ettiklerini dile getiren Kent, “Yönetime geri döndüğümüzde resmi sıfatımla FBI’a başvurarak Crooks’un cihazlarını incelemek istedim. Amacım, Butler olayının arkasında İran’ın olduğuna dair o dönem ortaya atılan iddiaları ve Asif Merchant davası ile bir bağ olup olmadığını araştırmaktı. Merchant’ın İran tarafından istihdam edildiği tescillenmiş bir gerçekti ve şu an hapiste. Ancak FBI bana başlangıçta cihazlara erişemediklerini söyledi. Israrcı olduğumuzda ise cihazları açtıklarını ama içeride hiçbir şey bulamadıklarını iddia ettiler” dedi.
Kent, federal kurumların bu tavrına karşın, Tucker Carlson’ın araştırmacı gazetecisinin şüphelinin oldukça aktif bir internet profiline ulaştığını vurguladı. Kent, “Bize çocuğun telefonunda hiçbir şey olmadığı söylenirken, Carlson’ın ekibi Crooks’un internette son derece aktif olduğunu ve FBI tarafından halihazırda izlenen Norveçli bir teröristle iletişim kurduğunu ortaya çıkardı. Thomas Crooks bir ABD vatandaşıydı ve ölmüştü; dolayısıyla anayasal bir hak ihlali de söz konusu değildi. Bu cihazların, yabancı bir bağlantı olup olmadığının tespiti için tüm istihbarat topluluğuna açılması gerekirdi. Akla yatkın olan ve komplo teorisi barındırmayan en basit açıklama, yetkililerin Crooks’tan haberdar olduğu ve bir şekilde onu izlediğidir. Belki de onu bir muhbir yapmaya çalışıyorlardı ve bu durum ortaya çıktığında hükümet için utanç verici olacaktı” ifadelerini kullandı.
“Bürokrasi siyasi atamaları yönlendirebiliyor”
Programda, FBI Direktör Yardımcısı Dan Bongino ile Tucker Carlson arasında yaşanan tartışma da ele alındı. Nawfal’ın, Bongino’nun bu süreçte gerçekleri bilmeme ihtimalinin olup olmadığı yönündeki sorusunu yanıtlayan Kent, devlet mekanizmasının işleyişine dair önemli bir tespitte bulundu.
Bürokrasinin en üst düzey yetkilileri bile sahadaki gerçeklerden uzak tutabildiğini belirten Kent, “Bongino’nun samimi olduğuna inanıyorum. Ancak hükümette çalışmamış insanlar için bunu anlamak zordur; çok yüksek pozisyonlardaki kişilerin sahadaki en hassas operasyonel detaylara ulaşması bazen neredeyse imkansızdır. FBI Direktör Yardımcısı olarak çok geniş bir görev alanı ve yoğun bir takvimi vardı. Bürokrasi aygıtı, siyasi atamaları idare etmek ve onları görmelerini istemedikleri şeylerden uzak tutmak konusunda oldukça yeteneklidir. Yeni gelen siyasi atamaların belirli alanları eşelemesini istemediklerinde, onlara zamanı kısıtlayacak şekilde parlatılmış sunumlar yaparlar. Eğer bu kurumlar halkın seçtiği başkanın atadığı kişileri, hatta başkanın kendisini bile engelleyebiliyorsa, o zaman ülkeyi gerçekten kimin yönettiği sorusu boşa çıkmıyor” dedi.
“İran ile yapılan anlaşma Obama dönemindekinden daha kötü algılanabilir”
Müzakereleri yürütülen mutabakat muhtırası (MOU) konusuna da değinen Joe Kent, kalıcı bir ateşkes için çalışılmasının olumlu bir gelişme olduğunu ancak metindeki belirsizliklerin büyük riskler barındırdığını ifade etti.
Trump’ın bu anlaşma nedeniyle iç politikada sert eleştirilere maruz kalabileceğini dile getiren Kent, sözlerini şöyle sürdürdü:
“Bu mutabakat, İran’a para akışını sağlayacağı için Obama dönemindeki nükleer anlaşmadan (Kapsamlı Ortak Eylem Planı – KOEP) daha kötü bir uzlaşı olarak nitelendirilecektir. Serbest bırakılacak para aslında İran’ın kendi parasıdır ancak Obama da aynısını nakit transferiyle yaptığında İran’a para vermekle suçlanmıştı. Benim nükleer konulardan ziyade asıl çekincem, İran’ın bu fonlara erişim sağlayarak bölgedeki vekillerini daha etkin şekilde silahlandırmasıdır. Nitekim İran Devrim Muhafızları Ordusu’ndan, bu paranın serbest kalmasıyla Hizbullah ve Hamas’ı yeniden tahkim edeceklerine dair teyit edilmemiş açıklamalar geliyor. İsrail lobisi bu süreçte Trump’ın üzerindeki baskıyı artıracaktır. İstihbarat raporları İran’ın bu parayı vekil güçlerine aktardığını bildirmeye başladığında, bu durum bir sonraki savaş dalgasının gerekçesi haline getirilecektir.”
Joe Kent, ABD’nin bu kısırdöngüden çıkması için bölgedeki askerlerini tamamen çekmesi gerektiğini savundu. Trump’ın “George W. Bush’un savaşından daha kötü bir savaş ile Obama’nın anlaşmasından daha kötü bir anlaşma” arasında sahte bir ikileme zorlandığını belirten Kent, “Başkan askerlerimizi oradan çekmeli, böylece İran askerlerimizi hedef alamaz. Ardından yaptırımları parça parça esneterek Hürmüz Boğazı’nın yeniden trafiğe açılmasını müzakere etmeliyiz. Bu, Başkana Ortadoğu’daki savaşlardan çıkma konusunda en geniş hareket alanını sağlayacaktır” dedi.
“İsrail’i durdurmak için askeri desteği kesmek gerekiyor”
Mutabakatın Lübnan’ı da kapsayan bir ateşkes içerdiğini ve İsrail’in Lübnan’dan çekilmesini öngördüğünü hatırlatan Kent, ancak metnin bu konuda çok muğlak olduğunu söyledi.
İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’nun bu şartlara uyup uymayacağı konusundaki şüphelerini dile getiren Kent, ABD’nin İsrail üzerindeki nüfuzunu kullanma biçimini eleştirdi:
“Lübnan söz konusu olduğunda İsrail’i dizginlemek çok daha zor çünkü coğrafi yakınlık nedeniyle orada askeri güç sergilemek için bizim lojistik ya da tanker uçak desteğimize, İran vakasındaki kadar ihtiyaç duymuyorlar. Başkan Trump’ın İsrail’e ciddi olduğunu göstermesinin tek yolu, askeri yardımları tamamen kesmek veya büyük ölçüde kısmaktır. Kendilerine ‘Bu sefer ciddiyiz ve devam ederseniz bu durum sizin için daha kötü olacak’ denmelidir. Eş zamanlı olarak Katar üzerinden İran’ın milyarlarca dolarlık varlığının dondurulması kararı kaldırılırken, İranlı yetkililere de Lübnan’da İsrail ile yeni bir çatışma aramaktan kaçınmaları gerektiği kapalı kapılar ardında iletilmelidir.”
Kent, Netanyahu hükümetinin sivil yerleşim yerlerini hedef alan saldırı stratejisinin ABD için ciddi bir problem teşkil ettiğini belirterek, “Başkan’ın, İsrail’in Beyrut’taki saldırılarına öfkelendiğini biliyoruz. ‘Tek bir kişiyi yakalamak için koca bir apartmanı yıkmanıza gerek yok’ diyerek onları eleştiriyor. Fakat İsrail’in harekat tarzı budur. İsrail ile bu kadar iç içe olmanın getirdiği sorun tam olarak budur ve bizim ciddi olduğumuzu anlamaları için askeri kapasitelerini sınırlamamız şarttır” diyerek sözlerini tamamladı.
İran savaşı küresel güç dengelerini nasıl yeniden şekillendirdi?
Küba’da kapsamlı piyasa reformları parlamentoda
AB, Çin’le ticari cepheleşmeyi erteledi
Rusya Merkez Bankası politika faizini yüzde 14,25’e düşürdü
AB ülkeleri, Ukrayna’nın İHA ihlallerinden Rusya’yı sorumlu tuttu
Amerika2 gün öncePeter Thiel’in gizli cemiyeti: “Dialog”
Görüş2 hafta önceSavaşın kısa tarihi ve senaryolar – 3
Görüş2 hafta önceSavaşın kısa tarihi ve senaryolar – 2
Dünya Basını2 hafta önceİktisatçı Michael Hudson: Mevcut savaşın tüm detayları elli yıl önce planlandı
Görüş2 hafta önceİran Krizi ve Bilinçli Anlamsal Kaosun Yükselişi
Görüş1 hafta önceYeni Delhi’den Yükselen Ses: BRICS’in Yeni Dünya Düzeni Manifestosu
Asya3 gün önceÇKP, ‘Xi Jinping’in Parti İnşası Üzerine Düşüncesi’ni resmi doktrin ilan etti
Dünya Basını1 hafta önceİran’ın Yeni Büyük Stratejisi
