Hakan Fidan, İsrail ile “Suriye” temasını doğruladı

Suriye’de Beşar Esad yönetiminin sona ermesi sonrası Suriye’de etkisini artırmaya çalışan Türkiye ve İsrail’in askeri çatışmadan kaçınmak amacıyla teknik düzeyde görüşmeler yürüttüğü ortaya çıktı.

Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, CNN Türk’te katıldığı bir yayında İsrail ile dolaylı ya da doğrudan görüşmeler olduğuna ilişkin iddiaların sorulması üzerine “(İsrail ile) Muharip unsurların birbirlerini yanlış anlamasını önleyici teknik temasların olduğunu söyleyebilirim” dedi. Fidan, bu teknik temasların ihtiyaç durumunda doğrudan yapıldığını açıkladı.

Fidan şunları kaydetti: “Suriye’de birtakım operasyonlar yaparken gerek havadan gerek başka türlü o bölgede uçak uçuran İsrail ile belli bir noktada çatışmasızlık mekanizması tıpkı Amerikalılar ve Ruslarla yaptığımız gibi olması gerekiyor. Suriye’de, Ruslarla bu çok yoğun çalıştırılmıştır. Rusların daha etkin olduğu dönemde Amerikalılarla daha sonra İranlılarla çatışmasızlık mekanizmamız vardı. Şimdi bu mekanizmaya aslında bir noktada İsrail’in de eklenmesi gerekiyor. Bunu temin edici teknik düzeyde temasların olması normal.”

Normalleşme yok!

Türk Dışişleri Bakanı bu görüşmelerin sadece Suriye’de çatışmasızlık için olduğunu ve ilişkileri normalleştirmeyi amaçlamadığını söyledi.

Aynı gün İsrailli bir yetkili de Kanal 12 televizyonuna yaptığı açıklamada, iki ülke arasında Rusya ile daha önce kurulan benzeri bir “çatışmasızlık mekanizması” oluşturulmasının planlandığını doğruladı.

Ynet haber sitesine göre, çarşamba akşamı yapılan Güvenlik Kabinesi toplantısında konuşan Başbakan Binyamin Netanyahu da İsrail’in Suriye’de Türkiye ile bir çatışma arayışında olmadığını ancak gerektiğinde kendini savunmaktan çekinmeyeceğini ifade etti. Netanyahu ayrıca, gerekirse ABD Başkanı Donald Trump’tan arabuluculuk isteyebileceğini belirtti.

Hava saldırıları ve artan gerilim

Görüşmeler, İsrail’in geçen hafta Suriye’deki hava saldırılarını artırmasının ardından gündeme geldi.

İsrail, Suriye’nin askeri yeteneklerini İsrail’i tehdit edemeyecek şekilde yok etmek için bir saldırılar düzenliyor ve Türkiye’nin Suriye’de askeri bir varlık kurması halinde İsrail’in bölgedeki hareket özgürlüğünü engelleyebileceğinden korkuyor.

Türkiye, Suriye’de yaklaşık 14 yıl süren savaşın ardından Beşar Esad yönetimini deviren HTŞ liderliğindeki koalisyonun önemli destekçilerinden biri. İsrail ise sınırındaki “İslamcı” örgütlerin varlığını kendi güvenliğine tehdit olarak algılıyor ve Türkiye’nin ülkede artan etkisini engellemek için ABD nezdinde lobi faaliyetlerinde bulunuyor.

Cumartesi günü Reuters, Türkiye’nin Suriye’nin orta kesimlerinde yeni Türk üslerinin kurulmasını ve Suriye hava sahasının kullanılmasını öngören ortak savunma anlaşmasının bir parçası olarak Suriye’de kuvvet konuşlandırabileceği en az üç hava üssünde keşif yaptığını ve İsrail’in bu üsleri hava saldırılarıyla vurduğunu bildirdi.

Konuyla ilgili bilgi sahibi dört kişiye dayandırılan habere göre, İsrail, Ankara’nın ABD’yi bu planın İsrail’e tehdit oluşturmadığına ikna etme çabalarına rağmen bu bölgeleri hedef aldı.

ABD ve Azerbaycan’dan arabuluculuk teklifi

Çarşamba günü Bakü’de düzenlenen ADA Üniversitesi Politika Forumu’nda konuşan Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev, ülkesinin geçmişte İsrail-Türkiye ilişkilerinde oynadığı arabulucu rolünü hatırlattı ve sürecin normalleşmeye evrilmesini umduklarını söyledi. Aliyev, “Her iki ülke de Azerbaycan’ın yakın dostudur” dedi.

ABD Başkanı Donald Trump ise pazartesi günü Beyaz Saray’da Netanyahu ile yaptığı ortak basın toplantısında, İsrail ile Türkiye arasındaki anlaşmazlıkta arabuluculuk yapmaya hazır olduğunu belirtti. Erdoğan’la çok iyi ilişkileri olduğunu vurgulayan Trump, “Bibi, eğer Türkiye ile bir sorun yaşarsan bunu çözebileceğime inanıyorum” ifadelerini kullandı.

Netanyahu da Suriye’de Türkiye’nin artan etkisinden duydukları rahatsızlığı dile getirerek, “Suriye’nin, İsrail’e saldırı için kullanılmasını istemiyoruz. Bu konuda ABD Başkanı gibi etkili bir arabulucuya sahip olmak önemli” dedi.

Normalleşme çabaları

İsrail ve Türkiye liderleri, Eylül 2023’te BM Genel Kurulu marjında ilk defa yüz yüze görüşmüş ve Suudi Arabistan’la ilişkilerin normalleşmesini içeren konuları ele almıştı. Bu görüşme, iki ülke arasında yıllar süren gerginliğin ardından gelen diplomatik temasların parçasıydı.

2022’de Cumhurbaşkanı Erdoğan, İsrail Cumhurbaşkanı Isaac Herzog’u Ankara’da ağırlamış, bu ziyaret 2008’den bu yana en üst düzey resmi temas olmuştu. 2010’da Gazze’ye giden Mavi Marmara gemisine İsrail’in düzenlediği baskın sonrası ilişkiler kopmuş, Erdoğan 2014’te İsrail’i “Hitler’in ruhunu yaşatmakla” suçlamıştı. 2020’den itibaren ilişkileri yeniden kurma yönünde adımlar atılmış, Ağustos 2022’de diplomatik ilişkiler resmen yeniden tesis edilmişti.