Kongre bütçede anlaşamadı, ABD’de federal hükümet kapandı

ABD’de Kongre’nin yeni mali yıl bütçesinde uzlaşamaması üzerine federal hükümet resmen kapandı. Milyonlarca kamu çalışanı ücretsiz izne ayrılırken, sağlık reformu konusundaki anlaşmazlık nedeniyle yaşanan krizin ülke genelinde pek çok hizmeti durma noktasına getirmesi bekleniyor.

Amerika Birleşik Devletleri’nde federal hükümet, Kongre’nin yeni mali yıl için bütçeyi onaylayamaması üzerine 1 Ekim itibarıyla faaliyetlerini durdurdu.

Türkiye saatiyle 07.01’de başlayan kapanma nedeniyle devlet dairelerinin harcama yetkisi askıya alınırken, çoğu memur ücretsiz izne çıkarıldı.

Sağlık çalışanları, sınır muhafızları, askerler ve ulaşım personeli gibi kritik görevlerde bulunanlar ise maaş almadan çalışmaya devam edecek. Bu, son yedi yıl içinde yaşanan ilk tam kapsamlı hükümet kapanması olarak kayıtlara geçti.

Son yedi yılın ilk tam kapanması

Daha önceki duraklamalar kısmi olmuş ve Kongre’nin çıkardığı geçici bütçe yasalarıyla müzakereler için zaman kazanılmıştı.

ABD’nin modern tarihinde bu son olayla birlikte 21’inci kez hükümet kapanması yaşanıyor.

Bunların en uzunu, Donald Trump’ın başkanlığı döneminde 22 Aralık 2018 ile 25 Ocak 2019 arasında 35 gün sürmüş ve Amerikan ekonomisine maliyetinin 3 milyar doları bulduğu hesaplanmıştı.

O dönemde bazı memurlar gıda yardımlarına başvurmuş, maaşsız çalışanlar ise topluca hastalık iznine ayrılmıştı.

Anlaşmazlığın merkezinde sağlık reformu var

Mevcut krizin temelinde, 2025 sonunda sona erecek olan ve ACA olarak bilinen Uygun Fiyatlı Sağlık Hizmeti Yasası kapsamındaki sübvansiyonlar konusundaki anlaşmazlık yatıyor.

Demokratlar, bu sübvansiyonlar korunmadığı takdirde bütçeyi desteklemeyeceklerini açıkladı. Ayrıca, Hastalık Kontrol Merkezleri (CDC) ve Ulusal Sağlık Enstitüleri (NIH) gibi temel sağlık kurumlarının bütçelerinin azaltılmasını da kabul etmiyorlar.

2024 seçimlerinin ardından Kongre’nin her iki kanadını da kontrol eden Cumhuriyetçilerin, bütçenin geçmesi için Senatoda gereken 60 oya ulaşması mümkün değil; partinin Senatoda 53 sandalyesi bulunuyor. Cumhuriyetçiler, sağlık konularının bütçeden ayrı olarak tartışılmasını teklif ederken Demokratlar bu öneriyi reddetti.

Senato Demokratlarının lideri Chuck Schumer, Cumhuriyetçileri uzlaşmamakla eleştirerek, “Tasarılarında Demokratların en ufak bir katkısı yok. Biz daha önce hiç böyle yapmadık. Senatoda çoğunluk lideriyken dört kez Cumhuriyetçilerle masaya oturmuştuk ve hiç kepenk kapatma yaşanmamıştı,” diye konuştu.

Taraflar birbirini suçluyor

Kapanmadan iki gün önce Başkan Trump’ın her iki partinin liderleriyle yaptığı görüşmeden de sonuç alınamadı. Schumer, görüşmede Trump’a ACA sübvansiyonlarının iptalinin Amerikalı ailelerin sağlık harcamalarını aylık ortalama 400 dolar artıracağını söylediğini, ancak Başkan’ın bu rakamı ilk kez duyuyor gibi göründüğünü aktardı.

Başkan Yardımcısı JD Vance ise muhalefeti “hükümeti rehin almakla” suçladı.

Temsilciler Meclisindeki Demokratların lideri Hakeem Jeffries de sorumluluğu iktidar partisine yükleyerek, “Kapanma olursa bu, hükümeti durdurmaya ve Amerikan halkına zarar vermeye Cumhuriyetçilerin karar vermesinden kaynaklanacak,” dedi.

Milyonlarca çalışan ve birçok hizmet etkilenecek

Trump yönetimi, önceki kapanmalardan farklı olarak bu kez federal kurumlara önceden toplu işten çıkarma planları hazırlamaları talimatı verdi. Washington Post‘un haberine göre bu kesintiler, Savunma Bakanlığı, İç Güvenlik Bakanlığı ve göçmenlik kurumlarını etkilemeyecek.

Başkan Trump, NBC News‘e verdiği röportajda işten çıkarmaların kalıcı olabileceğini, ancak bundan kaçınmayı tercih edeceğini söyledi. Bu durumun, Trump’ın devlet aygıtını küçültme politikasını fiilen hayata geçirebileceği belirtiliyor.

Kapanma süresince toplamda yaklaşık 4 milyon federal çalışan maaşsız kalacak. ABD Sağlık ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı personelinin yüzde 41’ini, CDC’nin yüzde 64’ünü ve NIH’nin yüzde 75’ini ücretsiz izne çıkaracak.

Pentagon’dan yapılan açıklamada, 741 bin 500 sivil personelden 334 bin 900’ünün ücretsiz izne gönderileceği, 223 bin 900 kişinin ise 2 milyon askerle birlikte maaşsız çalışmaya devam edeceği bildirildi. Hava trafik kontrolörleri ve polislerin de maaşsız çalışacak olması, uçuşlarda gecikmelere yol açabilir.

Kapanma ayrıca Küçük İşletmeler İdaresinin kredi vermesini ve federal konut kredisi işlemlerini durduracak. Devletin hizmet aldığı temizlik ve güvenlik gibi alanlardaki sözleşmeli personel ise memurlardan farklı olarak geriye dönük ödeme alamayacak. Kongre üyeleri ise bu süreçte maaşlarını almaya devam edecek.

ABD’de ‘hükümetin kapanması’ ne anlama geliyor?

ABD’de “hükümetin kapanması” (government shutdown), Kongre’nin yeni mali yıl için bütçe yasasını veya geçici bir finansman düzenlemesini onaylayamaması durumunda federal hükümetin harcamalarını durdurması anlamına geliyor.

Bütçe çıkmazı yaşandığında federal kurumların para harcaması yasaklanıyor. Çoğu kamu çalışanı zorunlu izne gönderiliyor ve maaş alamıyor. Ancak sağlık personeli, sınır muhafızları, askerler, hava trafiği kontrolörleri gibi kritik görevlerdeki çalışanlar işlerini sürdürmek zorunda kalıyor, fakat onlar da ödemelerini kriz sona erene kadar alamıyor.

Ulusal parklar ve müzeler kapanıyor, vize ve pasaport işlemleri yavaşlıyor, araştırma projeleri, kamu hizmetleri ve idari süreçler aksıyor ve finansal piyasalar da belirsizlikten etkilenebiliyor.

Kapanma, Kongre bütçe üzerinde anlaşmaya varana veya geçici bir finansman yasası çıkarana kadar devam ediyor.

ABD tarihinde bu durum 20’den fazla kez yaşandı. En uzun kapanma, Donald Trump’ın başkanlığı döneminde 35 gün sürdü (2018–2019).