ABD’de ara seçimleri Demokratların kazanmasının ardından yapay zeka sektörüne yönelik düzenleme endişeleriyle NASDAQ 100 endeksi yüzde 6,4 geriledi. Piyasa değerinden 2,5 trilyon doların silindiği satış dalgasında Philadelphia Yarı İletken Endeksi yüzde 12,25, Güney Kore borsası ise yüzde 9 değer kaybetti.

ABD’de düzenlenen ara seçimlerde Demokrat Partinin elde ettiği zaferin ardından teknoloji hisselerinde sert düşüş yaşandı.

Reuters’ın aktardığına göre, seçim sonuçlarının yapay zeka altyapı yatırımlarını yavaşlatacağı endişesiyle yatırımcılar korunma arayışına girerken Wall Street’te yoğun telefon trafiği kaydedildi.

Ara seçimlerin ardından teknoloji ağırlıklı NASDAQ 100 endeksi yüzde 6,4 geriledi ve piyasa değerinden 2,5 trilyon dolar silindi.

ABD Başkanı Donald Trump, 4 Kasım’da yaptığı açıklamada Cumhuriyetçilerin seçim yenilgisini İran ile yürütülen savaşa bağladı.

Açıklamanın ertesi günü ABD teknoloji hisseleri, Nisan 2025’ten bu yana en keskin düşüşünü kaydetti.

Bireysel yatırımcılar ile koruma fonlarının (hedge fund) acil varlık satışına yönelmesi, VIX korku endeksinde sert yükselişe yol açtı.

Philadelphia Yarı İletken Endeksi (SOX) yüzde 12,25 geriledi.

Teknoloji sektörüne duyarlılığı yüksek olan Güney Kore borsası KOSPI bu sabah yüzde 9 düştü.

Kore Borsası (KRX), piyasayı istikrara kavuşturmak amacıyla birinci seviye devre kesici mekanizmasını (Circuit Breaker) devreye sokarak işlemleri 20 dakika boyunca tamamen durdurdu.

Analistler, düşüşün birden fazla faktörün birleşmesinden kaynaklandığını belirtti.

Demokrat Partinin ara seçimleri kazanmasının yapay zeka altyapısına yönelik düzenlemeleri sıkılaştırabileceği ve sektörün gelişimini yavaşlatabileceği yönündeki siyasi risk endişeleri bu nedenler arasında sıralandı.

Kaldıraçlı büyük borsa yatırım fonlarının (ETF) portföy dengelemesi kapsamında yaklaşık 47 milyar dolarlık hisse satmak zorunda kalması teknik bir etken olarak öne çıktı.

Nomura verilerine göre söz konusu portföy dengeleme satışı, tarihin en yüksek seviyelerinden biri olarak kayıtlara geçti.

Yapay zeka hisselerinde aylardır süren kesintisiz yükselişin piyasada aşırı pozisyon birikimine yol açtığı, ilk istikrarsızlık işaretinde bu pozisyonların hızla kapatıldığı kaydedildi.

Seçimlerin ardından Nvidia CEO’su dünyanın en zengin 10 kişisi listesinden çıktı.

Opsiyon piyasasında korunma (hedging) araçlarına yönelik olağan dışı talep gözlendi.

VIX volatilite endeksi 11,75 puanlık artışla sekiz ayın en yüksek seviyesi olan 28,36 puana çıktı.

Interactive Brokers Başstratejisti Steve Sosnick, gelişmelere ilişkin şöyle konuştu: “Dün kimsenin korunmaya ihtiyacı olmadığı düşünülüyordu, bugün ise herkes ‘Aman Tanrım, buna ihtiyacımız var!’ diyor.”

Piyasadaki düşüş, bireysel yatırımcıların olağan dışı davranışlarıyla derinleşti.

Fiyat düşüşlerinde dipten alım eğilimi gösteren bireysel yatırımcıların bu perşembe günü tekil hisselere neredeyse hiç talep göstermediği, Vanda Research verilerine göre salgın döneminden bu yana en yüksek satış hacminin kaydedildiği bildirildi.

Teknoloji sektörüne yatırım yapan koruma fonları ciddi kayıplarla karşılaştı.

Goldman Sachs raporu, yapay zeka şirketlerinin hisselerindeki aşırı yoğunlaşma nedeniyle medya, teknoloji ve telekomünikasyon odaklı fonların getirilerinde belirgin bir gerileme yaşandığına işaret etti.

Piyasa uzmanları, yaşanan sert düşüşün geçici bir teknik düzeltme mi yoksa yapay zeka yatırımlarının tamamına yönelik bir yeniden değerleme sürecinin başlangıcı mı olduğunu değerlendiriyor.

Paraguay Başkanı Santiago Peña, yönetimi ile yakın bağları olan büyük bir bankanın iflas etmesinin ardından istifasını açıkladı.

Bankacılık skandalı, ülkenin altı milyonluk nüfusunun yarısının paralarına erişememesine yol açmıştı.

Dün internette yayınlanan bir video açıklamasında, muhafazakâr bir iktisatçı olan Peña, istikrarın sağlanması amacıyla görevinden ayrıldığını belirtti.

Bu kararı “hayatının en zor anlarından biri” olarak nitelendiren Peña, “Sizi hayal kırıklığına uğrattıysam halktan özür dilerim. Bana duyduğunuz güveni boşa çıkarmak asla niyetim değildi,” dedi.

Peña, milletvekillerinin “sistematik görev ihmal” olarak nitelendirdiği banka iflasıyla bağlantılı olarak Kongre’nin alt meclisinde bir azil oylamasıyla karşı karşıyaydı.

Açıklamasından birkaç dakika sonra milletvekilleri, görevden alma sürecine devam edilmesi yönünde oybirliğiyle karar verdiler.

Perşembe günü erken saatlerde, başsavcılık, milletvekilleri tarafından cumhurbaşkanına karşı yapılan resmi bir suç duyurusunu değerlendirdiğini açıkladı.

2023 yılında seçilen 47 yaşındaki Peña, Trump yönetiminin Güney Amerika’daki sadık müttefiklerinden biriydi.

Skandalın merkezinde yer alan Ueno Bankası, düzenleyici kurumların bankanın artık ödeme gücüne sahip olmadığını tespit etmesinin ardından salı günü erken saatlerde Paraguay Merkez Bankası tarafından devralındı.

Milyonlarca Paraguaylı, kısa süre sonra artık nakit çekemeyeceklerini, dijital ödeme yapamayacaklarını ve market alışverişi için banka kartlarını kullanamayacaklarını fark etti.

Çarşamba gecesi Kongre binası önünde düzenlenen protesto eylemine katılan 56 yaşındaki Benicia Sosa, “Salı günü uyandığımda hiçbir şey yapamaz durumdaydım, cebimde tek bir peso bile yoktu,” dedi. 

Başkent Asunción’un banliyölerindeki Luque’den gelen gündelikçi Sosa, kocası ve sekiz çocuğunun hepsinin Ueno hesaplarına erişiminin engellendiğini söyledi.

Sosa, kart sahiplerine süpermarketlerde yüzde 40’a varan nakit iadesi sunan Ueno’nun teklifinden etkilendiğini söyledi.

Sosa ayrıca, ekonomiyi canlandıracağını ve yarım milyon iş yaratacağını vaat eden Peña’ya oy verdiğine pişman olduğunu da belirtti.

Başkanlık sarayındaki eyleme katılan işçi, “Aptallık ettim. Ekonomi cehenneme gidiyor,” dedi.

Birkaç on yıl içinde Ueno, Asunción’daki harap bir pazarda faaliyet gösteren bir tefecilik işletmesinden, gençlere yönelik bir bankacılık uygulamasına ve zaman zaman Revolut ya da Nubank ile karşılaştırılan önemli bir finans aktörüne dönüştü. 

Fakat şüpheciler, uzun süredir bu “sefaletten zenginliğe” uzanan yükselişin kamu kaynakları ve üst düzey bağlantılar sayesinde gerçekleştiğini öne sürüyorlar.

Peña, Ağustos 2023’te göreve geldiğinde, Ueno’nun eski başkanı Carlos Carvallo’yu Merkez Bankası’nın başına atamıştı.

Aylar sonra Merkez Bankası, Ueno’ya resmi olarak fiziksel şubeleri olan bir banka haline gelmesi için lisans vermişti. Carvallo da salı günü istifa etti.

Ekim sonu itibarıyla, şirket belgelerinde adı büyük harfle yazılmayan ve anlamı kabaca “iyi” olan Ueno, yaklaşık 2,9 milyon müşterisi olduğunu açıkladı.

Ayrıca, kamu emeklilik fonunun yaklaşık yüzde 10’unu da içeren 800 milyon doların üzerinde kamu parasını elinde tutuyordu.

Ueno, Paraguay milli futbol takımının yanı sıra düzinelerce başka işletme ve markaya sponsorluk yapıyordu.

Kardeş şirketi Itti ise vatandaş verilerini içeren düzinelerce kamu ihalesini üstlenerek büyüdü.

Geçen yıl Peña, hisselerinin çıkar çatışmasına yol açtığı yönündeki eleştiriler üzerine, ilişkili bir başka şirket olan Ueno Holding’den resmi olarak ayrıldığını açıklamıştı. Peña, yasadışı hiçbir şeyin yaşanmadığını belirtmişti.

Yine de analistler, bankanın iktidara yakınlığının düzenleyicilerin şüphelerini uyandırdığını ve rakiplerinin düşmanlığını çektiğini belirtti.

Eylül ayında, güçlü bir eski başkan olan Horacio Cartes’e sadık milletvekillerinin Merkez Bankası’ndan Ueno ile ilgili soruları yanıtlamasını istemesi üzerine endişeler gün yüzüne çıktı.

Cartes, son 80 yılın neredeyse tamamında Paraguay’ı yöneten Colorado Partisi’nin de lideri.

Peña, Biden yönetiminin yolsuzluk iddiasıyla yaptırım uyguladığı tütün baronu Cartes’in döneminde maliye bakanlığı görevini yürütmüştü.

Fakat Paraguaylı-Amerikalı siyaset bilimci Miguel Carter’a göre, iki adam, 2028 seçimlerinde partiyi kimin yöneteceği konusundaki anlaşmazlık nedeniyle araları açılmıştı.

Ekim ayında çıkan haberlere göre, Ueno, kendi yöneticileri ve çalışanlarıyla bağlantılı küçük firmalara yaklaşık 150 milyon dolar kredi vermişti.

Bu durum, bankacılık düzenlemelerini ihlal etme ve bilançosunu tehlikeye atma potansiyeli taşıyordu.

Ödeme gücü konusunda endişelenen yurtdışı yatırımcılar, Ueno’nun tahvillerini elden çıkarmaya başladı.

Bu ay, Ueno, hesaplarında nakit tutan tasarruf sahiplerine ek avantajlar sundu.

Geçen hafta, şirket yatırımcılardan ve Lüksemburg’da kayıtlı kendi holding şirketinden 100 milyon dolar topladığını açıkladı ve yakın zamanda bir müdahale olacağına dair haberleri yalanladı.

Ueno’nun çöküşünün hızı, eleştirmenlerini bile şaşırttı ve Paraguay’daki bankaların yarısını ortadan kaldıran 1995 krizini akıllara getirdi.

Salı günü istifa eden Merkez Bankası Başkanı Carvallo, düzenlediği basın toplantısında genel finansal sistemin güvende olduğunu ve Ueno müşterilerinin paralarını “mümkün olan en kısa sürede” geri alabileceklerini (yaklaşık 38.000 dolarlık bir limite kadar) belirtti.

Analistler, bu sınırın şirketler için de geçerli olduğunu, yani bankaya büyük miktarda nakit yatırmış firmaların da iflas edebileceği anlamına geldiğini söyledi.

Peña’nın yerine geçecek sıradaki isim, aynı zamanda Colorado Partisi üyesi olan Başkan Yardımcısı Pedro Alliana.

Fakat bazı milletvekilleri, Peña’nın başkanlıktan bu kadar kolay bir şekilde ayrılmasına izin verilmemesi gerektiğini söyledi.

Anayasa’ya göre, istifasına izin verilmesi halinde Peña, parlamento dokunulmazlığına sahip bir onursal senatör olacak. Bu da onu soruşturmalardan koruyacak.

Yerel basında yer alan haberler gösterdiğine göre, Peña, geçen ay Brezilya’da başkanlık seçimlerini kaybeden aday Flávio Bolsonaro’nun kaçışını taklit ederek, ABD’nin yardımıyla ülkeden kaçmayı düşünüyor olabilir.

Dün gece, başkanlık ofisi, ayrıntılara girmeden dolaşan “söylentileri” yalanladı. Asunción’daki ABD Büyükelçiliği ise soruları Dışişleri Bakanlığı’na yönlendirdi.

ABD Senatosu Dış İlişkiler Komisyonu, Trump yönetiminin iki yıllık faaliyetlerine ve Ukrayna’daki Starshield kısıtlamalarına dair soruşturma hazırlığı kapsamında Elon Musk ile Beyaz Saray’a belge saklama çağrısı yaptı.

ABD Senatosu Dış İlişkiler Komisyonu, Demokratların ara seçimlerdeki zaferinin ardından Başkan Donald Trump yönetiminin son iki yılındaki faaliyetlerine yönelik soruşturma hazırlığı başlattı.

Komisyonun hazırlıkları arasında Ukrayna’da Starshield uydu ağının yavaşlatılması konusu da yer alıyor.

CNN’e konuşan bir Demokrat senatör yardımcısı, komisyonun bu adımı attığını açıkladı.

Komisyon, Starshield sisteminin yavaşlatılmasına ilişkin belgelerin muhafaza edilmesi talebiyle Beyaz Saray’a ve SpaceX kurucusu Elon Musk’a mektup gönderdi.

Mektupların ayrıca Rus dizel yakıtı ticaretinde yer alan limanlara, bankalara ve özel kuruluşlara da iletildiği bildirildi.

CNN’e bilgi veren yetkili, bu adımın komisyon açısından rutin bir uygulama olduğunu kaydetti.

SpaceX bünyesindeki Starlink, bireysel kullanıcılar, şirketler ve kamu kurumlarına geniş bant internet erişimi sağlayan ticari bir uydu ağı işlevi görüyor.

Şirketin ayrı bir birimi olan Starshield ise kriptografik koruma araçları ve gizli verilerle çalışma imkânı sunarak güvenli iletişim, yeryüzü gözlemi ve uydulara özel teçhizat yerleştirilmesi gibi ulusal güvenlik alanındaki kamu görevleri için kullanılıyor.

Starshield, Starlink teknolojisinden faydalanıyor ve bazı iletişim servislerinde aynı uydu kümesi ile yer altyapısına dayanıyor.

İki sistem arasındaki temel fark, kullanım amacı ve denetim mekanizmasında yatıyor.

Starlink, SpaceX tarafından işletilen ticari bir servisken, Starshield sistemleri doğrudan ABD hükümetinin kontrolünde.

The Economist dergisi, Ukrayna’nın Rus petrol rafinerilerine düzenlediği saldırılara tepki göstermek amacıyla Starlink erişiminin sınırlandırılması talimatını Elon Musk’ın verdiğini yazmıştı.

The Wall Street Journal gazetesi de sınırlama kararının SpaceX yöneticisinin şahsi talimatı olduğunu aktarmıştı.

The Telegraph gazetesinin haberine göre ise Musk sistemin sınırlandırılmasını teklif etti, ABD Başkanı Donald Trump da bu öneriyi kabul etti.

Musk, Starshield ağının mülkiyetinin ve yönetiminin ABD hükümetine ait olduğunu, bu sebeple kullanım koşullarını Washington’ın belirlediğini ifade etti.

Trump sınırlama kararıyla bir ilgisi bulunmadığını savunurken, ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio da hükümetin Starlink’in yavaşlatılması yönünde bir talimat vermediğini belirtti.

Ukrayna makamları 24 Ekim’de Starshield ağının ülke genelinde yeniden faaliyete geçtiğini duyurdu.

Musk aynı gün Kiev yönetimini Starlink kullanım şartlarını ihlal etmekle suçladı.

Ukrayna’nın bir açıktan yararlanarak terminalleri taarruz amaçlı insansız hava aracı saldırılarında kullandığını öne süren Musk, Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy’nin X platformunda Starlink’in saldırılarda kullanıldığından bahsettiği bir paylaşımın ekran görüntüsünü yayımladı.

Musk paylaşımında, Zelenskiy’nin bizzat insansız hava araçlarıyla taarruz saldırıları düzenlemek için Starlink’in kullanıldığını yazdığını ve bu uygulamanın Starlink kullanım şartlarına her zaman aykırı olduğunu kaydetti.

The Washington Post gazetesinin haberine göre Ukrayna tarafı, terminallerin kullanım kurallarının çiğnendiği yönündeki suçlamaları reddetti.

Ukrayna Devlet Başkanlığı Ofisi’nden bir kaynak gazeteye yaptığı açıklamada, SpaceX’in bu iddialara ilişkin olarak Ukrayna ile temas kurmadığını bildirdi.

Zelenskiy de Ukrayna’daki Starshield kesintilerinin ardından Musk’ın kendisiyle iletişime geçmediğini belirtti.

Sistemde yaşanan aksaklıklar üzerine dördü Cumhuriyetçi, beşi Demokrat olmak üzere dokuz ABD senatörü Pentagon’a resmi denetim talebinde bulundu.

Senatörler, Savaş Bakanlığı personelinin ya da diğer Amerikan kurumlarının sistemlerin işleyişindeki değişikliklere dair talimat verip vermediğini, bu değişiklikleri onaylayıp onaylamadığını veya önceden haberdar olup olmadığını belirlemeyi istedi.

Talep ayrıca istihbarat paylaşımı ile erken uyarı imkânlarını da kapsadı.