Diplomasi
Rus Senatör Shenderyuk-Zhidkov, East-West Forum’da konuştu: “Türkiye bağımsız bir kutup olmalıdır”
Editörün notu: Rusya Federasyon Konseyi Kaliningrad Temsilcisi ve Bütçe Komisyonu Birinci Başkan Yardımcısı Alexander Shenderyuk-Zhidkov, 26 Eylül’de İstanbul’da düzenlenen East-West Forum kapsamında gerçekleştirdiği konuşmada, Soğuk Savaş sonrası Rusya-Batı ilişkilerini ve güncel jeopolitik kırılmaları değerlendirdi. 1990’lı yıllarda Moskova’nın liberal dünyaya iyi niyetle kapılarını açtığını fakat karşılığında açlık ve çatışmayla yüzleştiğini belirten Shenderyuk-Zhidkov, Batı’nın egemenlik karşıtı tutumunun krizleri tetiklediğini ifade etti. Rus medeniyet telakkisini Dostoyevski ve Immanuel Kant’ın mirasları üzerinden temellendiren Rus temsilci, hakiki evrenselliğin öz kimlikten taviz vermeden ötekini anlayabilmek olduğunu dile getirdi. Senatör, yapay zekâ teknolojisinin yeni bir tek kutuplu tahakküm aracına dönüşmemesi gerektiğine dikkat çekerek çok kutuplu dünya düzeninin korunması çağrısında bulundu.
Ben Kaliningradlıyım. Kaliningrad’da doğdum ve 43 yıldır orada yaşıyorum. Bildiğiniz gibi Kaliningrad’ın eski adı Königsberg’di; aynı zamanda Immanuel Kant’ın anavatanıdır. Sözgelimi eşim şu an Hollanda’da; üniversiteye gitmek için her gün Kant’ın meşhur felsefe yolundan geçiyor. Dolayısıyla Kaliningrad’da doğduysanız bir filozof gibi düşünmemek elde değil. Bir de tabii ebedi barış meselesi var.
Ulrike Guérot’nun birkaç saat önce dile getirdiği gibi, bu arayış her Kaliningradlının yüreğindedir; bu yüzden barışa ve yaşananlara bakışımızı biraz anlatayım. Bu paneldeki herkes 1992 yılına değindi; ben de oradan başlayayım. 1992’de yeni liberal dünyaya kapılarımızı sonuna kadar açmıştık. Amerikalı analistler Kremlin’de oturup dönemin Devlet Başkanı Boris Yeltsin’e yeni bir Rusya kurması için yol gösteriyordu. Karşılığında elimize geçen ise açlık oldu; ardından da Çeçen savaşı patlak verdi. Liberal dünyaya yüreğimizi açtık, evimizin ortasında bir savaş bulduk.
Büyük bir keder içindeydik. Liberal dünyanın bizim mutluluğumuzu değil, egemenliğimizi istediğini o zaman anladık. 1999’da Putin Rusya’nın başına geçtiğinde tek bir sözle geldi: Trump’tan tam 16 yıl önce, “Rusya’yı yeniden büyük yapalım” dedi. Egemenliğimizi yeniden inşa etmeye giriştik. Ülkemizi tuğla tuğla baştan kurduk, topraklarımızı derleyip toparladık. Liberal dünya bu gidişattan hoşnut kalmadı ve 2022’de kapımıza yine savaşı getirdi. Haliyle biz de bir kez daha derin bir kedere gömüldük.
Benim Ukraynaca bir soyadım var; hatta iki soyadım var: Şenderyuk ve Jidkov. İkisi de Ukrayna kökenli. Ailemin atası olan Ukraynalı Kazak Yakov Jidkov, 18. yüzyılda İmparator Büyük Petro’nun huzuruna çıkıp Rusya’nın merkezinde, Kiev’den bin kilometreden daha uzakta bir toprak talep etmişti. Rus İmparatorluğu buna karşı çıkmadı. Rusları, Ukraynalı ve Rus diye ikiye ayırmadı; hepimiz tek bir milletin parçasıydık. Nitekim Oswald Spengler bizi genç bir Rus medeniyeti olarak niteler, Dostoyevski’nin çocukları diye tanımlardı. Bütün Rusları Dostoyevski’nin çocukları sayardı.
Fakat belki de bazıları Dostoyevski’yi hiç okumadı. Ben Dostoyevski’yi okudum; Kaliningrad’ın merkezine bir Dostoyevski anıtı diktirdim. Şimdi Dostoyevski medeniyetini, Rus medeniyetini ve geleceğimizi nasıl gördüğümüze dair birkaç şey söylemek isterim. Notlarıma tam da bu yüzden bakmam gerekiyor.
Dostoyevski, Rus insanının evrensel duyarlılığından söz ederdi. Bu, yabancı olanın içinde eriyip yok olmak değil; bizzat kendin kalarak ötekini anlayabilmektir. Kendi dünyandan vazgeçmeden bir başkasının dünyasına adım atabilme yetisidir. Bana kalırsa liberal evrenselcilik bunun tam aksini dayatıyor: Önce tarihinden, geleneklerinden, yaşam biçiminden vazgeç; sonra belki seni tanırız. Bizim açımızdan bu bir açıklık sayılamaz. Kendi köklerinize, kendi kimliğinize sımsıkı sarılmadıkça diğer milletlere ve ülkelere gerçekten kucak açamazsınız.
Kendi milletinin ruhunu taşımıyorsan, başka ülkelere de açık olamazsın. Bizim de Dostoyevski’nin de bakışı bu yöndedir. Yine de biz her ülkeyle diyaloğa açığız. Bana kalırsa bu yaklaşım, Immanuel Kant’ın bahsettiği ebedi barış fikrine oldukça yakın. Size somut bir örnek vereyim.
2005 yılında Königsberg’in 750. kuruluş yıl dönümünü kutladık. Sayın Putin; Fransa Cumhurbaşkanı Jacques Chirac ve Almanya Başbakanı Gerhard Schröder’i bu 750. yılı bizimle kutlamaları için Kaliningrad’da ağırladı. Dahası Sayın Putin, mezun olduğum üniversiteye Immanuel Kant’ın adını verdi. Dünyadaki siyasi çalkantılardan bağımsız olarak üniversitem bugün de Immanuel Kant Üniversitesi adını taşımayı sürdürüyor. Gelgelelim zaman değişti; bence bu değişime en çok da Avrupalılar ve Amerikalılar yol açtı. Bugün tablo bambaşka. Hepimiz yapay zekâyı konuşuyoruz; şahsen ben Çin’in yapay zekâya yaklaşımını son derece isabetli buluyorum.
Yapay zekâ konusundaki en mühim meselelerden birinin, sistemin hepimize açık olması ve nasıl çalıştığını bilmemiz gerektiği fikrine tamamen katılıyorum. Bunun iki gerekçesi var: İlki, sanırım hepimiz yapay zekânın hayatlarımızı altüst etmesinden endişe duyuyoruz. İkincisi de bir o kadar can alıcı: Yapay zekânın bizi yeniden tek kutuplu bir dünyaya sürüklemesine izin vermemek için elimizden geleni yapmalıyız. Günümüz dünyası artık çok kutuplu ve hiçbir ülkeye bizi o eski tek kutuplu düzene döndürme fırsatı verilmemeli.
Müsaadenizle Almanya hakkında da birkaç söz söylemek isterim. Brzezinski, 90’ların ortasında yayımlanan meşhur kitabı “Büyük Satranç Tahtası”nda Amerikalıların Rusya’yı durdurmak için Polonya ve Türkiye’ye odaklanması gerektiğini ileri sürmüştü. Kuşkusuz bu, bir deniz medeniyeti mantığıdır. Amerika gibi bir medeniyetseniz, bütün denizlerin düğüm noktası olan İstanbul gibi kritik merkezlere dikkatinizi yöneltmeniz gerekir. NATO zaviyesinden bakıldığında bu oldukça iyi bir stratejiydi.
Oysa bugün Türkiye, dünyada ABD’den sonraki en büyük ikinci NATO ordusuna sahip. Buna karşılık ABD, Türkiye’nin ancak dördüncü ya da beşinci ticaret ortağı konumunda. Çin ve Rusya çok daha önde; Avrupa Birliği’nin Türkiye ile ticaret hacmi de ABD’den katbekat fazla. Bu durumda sormak gerekir: Türkiye’nin ABD’ye bir ortak olarak bağımlı kalmasına ne gerek var? Türkiye pekâlâ çok kutuplu dünyanın bağımsız bir kutbu haline gelebilir. Bir de Polonya meselesi var.
Brzezinski şüphesiz çok zeki bir adamdı. Bugün Ukrayna’da yaşanan savaşa bakarsanız, satır satır o kitaptan çıktığını görürsünüz. Ne var ki Polonya üzerinden kurgulanan bu denklem yalnızca Rusya’ya değil, Almanya’ya da zarar verdi. Evim Polonya sınırına 40 kilometre mesafede. Son 30 yılda Polonyalıların ekonomilerini nasıl kurduğunu, Avrupa Birliği fonlarını nasıl kullandığını, o yolları nasıl inşa ettiğini çok iyi biliyorum. Maalesef bugün Polonya yolları Almanya’nınkilerden daha iyi durumda. Dostoyevski’nin uzun süre Almanya’da yaşadığını ve Almanları sevdiğini de biliyorum.
Bu çok kutuplu dünyanın neresinde olursak olalım, her birimizin birbiriyle temas kurabileceği, barışı inşa edebileceği çok yönlü kanallar bulabileceğine inanıyorum. Aramızda yeni köprüler kurabileceğimiz inancını taşıyoruz. Tıpkı İstanbul gibi Kaliningrad da bir köprüler şehridir. Königsberg’in Yedi Köprüsü bilmecesini belki bilirsiniz. Geçtiğimiz nisan ayında şehrimizde, Immanuel Kant’ın mezarına uzanan yeni bir yaya köprüsü inşa ettik. Dilerim bu forum da aramızda yeni köprüler kurmamıza vesile olur. Çok teşekkür ederim.
Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), küresel petrol piyasasının 2026’nın son çeyreğinde yeniden arz fazlasına geçeceğini ve 2027’de bu fazlanın büyüyeceğini öngörüyor. Ekimde günlük 105,4 milyon varile çıkan arzın, yıl genelinde günlük 102,3 milyon varile gerilemesi beklenen talebi aştığı kaydedildi.
Uluslararası Enerji Ajansının (IEA) kasım ayı raporuna göre küresel petrol piyasası, 2026’nın dördüncü çeyreği sonunda yeniden arz fazlası verecek.
Basra Körfezi ülkelerinden yapılan sevkiyatlar talepten daha hızlı toparlanıyor.
İran’daki savaşın başlamasından bu yana ilk kez ekim ayında arz, tüketimin üzerine çıktı.
Ajans, 2027’de arz fazlasının daha da büyüyeceğini öngörüyor.
Küresel arz artarken talep geriliyor
Ekim ayında küresel petrol arzı eylüle kıyasla günlük 2,3 milyon varil artarak 105,4 milyon varile ulaştı.
Arzda ağustostan bu yana kaydedilen toplam artış ise günlük 5,3 milyon varil oldu.
Buna rağmen IEA, 2026 yılı genelinde küresel petrol talebinin 2025’e göre günlük 2,7 milyon varil azalarak 102,3 milyon varile gerilemesini bekliyor.
Basra Körfezi ülkelerinden petrol ürünleri ile sıvılaştırılmış hidrokarbon gazları (LPG) sevkiyatındaki aksaklıklar ve yüksek akaryakıt fiyatları tüketimi baskılıyor.
Ajansın tahminine göre 2027’de talep günlük 2 milyon varil yükselirken, arz günlük 6,6 milyon varil artışla 108,1 milyon varile çıkacak.
Tüketimdeki artışın yaklaşık yüzde 80’ini sıvılaştırılmış hidrokarbon gazları, etan ve nafta gibi petrokimya hammaddeleri karşılayacak.
Yüksek fiyatlar, elektrikli araçların yaygınlaşması ve araçların yakıt verimliliğinin artması nedeniyle otomobil yakıtı talebindeki toparlanma sınırlı kalacak.
Denizdeki stoklar artarken fiyatlar geriledi
IEA’nın takip ettiği küresel petrol stokları hazirandan bu yana ilk kez ekimde 52 milyon varil yükseldi.
Tankerlerdeki petrol miktarı 86 milyon varil artarken, kara depolarındaki stoklar düşüşünü sürdürerek en az 2016’dan bu yana en düşük seviyesinde kaldı.
Sevkiyatlardaki toparlanmayla birlikte Kuzey Denizi petrolü North Sea Dated’in varil fiyatı, ekim başındaki 136 dolarlık zirveden raporun hazırlandığı tarihte yüzde 32 düşüşle 93 dolara indi.
Diğer taraftan IEA, gemilere yönelik süren saldırıların taşımacılık güvenliğini tehdit ettiği ve sevkiyatların toparlanmasını sekteye uğratabileceği uyarısında bulundu.
Axios’un Ukraynalı bir askeri kaynağa dayandırdığı habere göre, Starlink’in askeri versiyonu Starshield’de üç gündür yaşanan kısıtlamalar nedeniyle cephedeki görevlerin tamamı başarısız oluyor. Saatte 160 kilometrenin üzerinde uçan insansız hava araçlarının bağlantısı kesiliyor.
Ukrayna’nın, Starlink uydu internet sisteminin askeri versiyonu Starshield’in çalışmasında üst üste üçüncü gündür kısıtlamalarla karşılaştığı bildirildi.
Axios’un Ukraynalı bir askeri kaynağa dayandırdığı haberine göre, kısıtlamalar cephedeki görevleri tamamen aksatıyor.
Durumu aktaran kaynak, “İlk gün yüzde 10, ikinci gün yüzde 50 kısıtlama vardı, bugün ise kısıtlamalar nedeniyle görevlerin yüzde 100’ü başarısız oluyor” dedi.
Ukrayna’nın Washington Geçici Maslahatgüzarı Denis Sennik de insansız hava araçlarının (İHA) saatte 160 kilometrenin üzerinde bir hızla uçtuğunda bağlantısının kesildiğini anlattı.
Sennik, “Şu anda SpaceX veya Pentagon’dan bir açıklamamız yok” diye konuştu.
SpaceX kısıtlama iddialarını reddetti
Starlink ve askeri versiyonunun sahibi olan SpaceX ise kısıtlama getirildiği yönündeki haberleri yalanladı.
Şirketin temsilcisi, “Bu doğru değil. Hiçbir değişiklik olmadı” ifadesini kullandı.
Uydu internetinin yavaşladığını ilk olarak bir gün önce Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy duyurmuştu.
Zelenskiy, kısıtlamaların tüm cephe hattı boyunca ve Rusya ordusunun kontrolündeki topraklarda uygulandığını belirterek, kısıtlamaların ordunun Rus jet İHA’larını önleme kapasitesini etkilediğini vurgulamıştı.
Ukrayna lideri bu açıklamayı, ABD Başkanı’nın özel temsilcileri Steve Witkoff ve Jared Kushner’in Moskova’da Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile yapacağı görüşme öncesinde yaptı.
Ukraynalı Fire Point, Starshield kısıtlamalarını aşacak yöntem buldu
Ekim ayında da benzer hız kısıtlamaları yaşanmıştı
Ukrayna ordusu, ekim ortasında da Starlink’in askeri versiyonunun çalışmasında ilk kez sorunlar yaşadığını bildirmiş, uydu internetinin saatte 130 ila 160 kilometre hızdaki İHA’larda devre dışı kaldığını aktarmıştı.
O dönemde de Ukrayna İHA’larının kullanımı kısıtlanmış ve bir dizi operasyon aksamıştı.
Zelenskiy, o süreçte askerlerin yaklaşık 2 bin önleme İHA’sını fırlatamadığını kaydetmişti.
The Economist ise uydu internetini yavaşlatma talimatını SpaceX’in başındaki isim Elon Musk’ın, Ukrayna’nın Rus petrol rafinerilerine düzenlediği saldırılar nedeniyle verdiğini yazmıştı.
ABD Başkanı Donald Trump, kendisinin veya Musk’ın Ukrayna’nın Starlink’e erişimini kısıtladığını yalanlamıştı.
Musk daha sonra Kiev’i hizmeti saldırı amaçlı kullanmakla suçlamış ancak Starshield’in ABD hükümetinin kontrolünde olduğunu vurgulamıştı.
Trump, 22 Ekim’de SpaceX’in Kiev’in Starlink’e tam erişimini yeniden sağladığını bildirmişti.
O dönem Rus petrol rafinerilerine saldırı düzenlemeyen Ukrayna, ekim sonunda düzenli saldırılara geri dönerek son iki haftada en az 9 tesisi vurdu.
ABD’de Demokratlar Ukrayna’daki Starshield kesintisi için delil topluyor
Türk Donanmasına ait bir fırkateyn, Akdeniz’den geçecek elektrik kablo bağlantısı için araştırma yapan Fransız bayraklı “Abeille Marengo” gemisine telsiz yoluyla uyarıda bulundu.
Kathimerini’de yer alan habere göre TCG Gökova, “onay” gerekliliğine ilişkin Türkiye’nin Navtex bildirimini yineleyen bir mesaj iletti.
Mesajda, Türk makamları tarafından verilen herhangi bir lisansa atıfta bulunulmadı.
Haber göre Yunan Donanması’na ait Limnos fırkateyni hemen yanıt verdi.
Yunanistan’a göre Abeille Marengo, Yunan makamları tarafından verilen izin kapsamında ve Yunan Navtex bildirisine uygun olarak faaliyetlerine normal şekilde devam ediyor.
Kathimerini’nin daha önceki iddiasına göre, uluslararası sularda yürütülen Yunanistan-Kıbrıs Büyük Deniz Bağlantısı (GSI) elektrik hattı araştırmaları, projenin güzergâhının büyük bir kısmıyla örtüşüyor.
Bu da, araştırma gemisinin, sınırları belirlenmiş Yunan münhasır ekonomik bölgesi (MEB) içindeki planlanan güzergâh boyunca tüm yolculuğu boyunca izleneceği anlamına geliyor.
Öngörülen ana senaryo, yakındaki bir Türk gemisinden Abeille Marengo’nun köprüsüne bir telsiz çağrısı yapılmasıydı.
Hoparlör anonsu şeklinde iletilen bu mesajda, Türk gemisi araştırma gemisini görünüşte hoş karşılarken, faaliyetlerinin “Türk kıta sahanlığı” içinde gerçekleştiğini iddia edecekti.
Türk-Libya mutabakatında ve Türk kıta sahanlığının iddia edilen “dış sınırlarını” belirleyen Birleşmiş Milletler’e gönderilen mektupta da yansıtıldığı üzere, Ankara’nın yorumuna göre geminin rotasının büyük bir kısmı Türk yargı yetkisi sınırları içinde yer alıyor.
Geçmişte de başka operasyonlar sırasında benzer olaylar yaşanmıştı. Ortadoğu’yu Avrupa’ya bağlamayı amaçlayan bir fiber optik kablo projesi olan Doğu-Akdeniz Koridoru (EMC) araştırmaları sırasında da aynı yaklaşım sergilenmişti.
Temel fark, EMC durumunda Türkiye’den de izin istenmiş olmasıyken, GSI projesi için Ankara’ya sadece bir diplomatik nota yoluyla bildirimde bulunulmuş olması.
Atina, Yunan deniz varlığının Türk varlığına denk olacağına karar vermiş durumda. Diğer bir deyişle, bölgeye bir Türk Donanması fırkateyni veya sahil güvenlik gemisi konuşlandırılırsa, Yunanistan da buna denk kapasitede bir birim gönderecek.
Öte yandan başka bir Kathimerini haberinde, Türkiye ile gerginliklerin, Ankara’nın bölgeye ilişkin iddialarını tekrarlayan bir telsiz yayınıyla sınırlı kalması nedeniyle, Fransız bayraklı gemi Kasos adasının güneyinde herhangi bir engelle karşılaşmadan araştırma çalışmalarına başladı.
Habere göre Türk tarafından gelen radyo iletişimi, “hafif bir taciz” olarak değerlendirildi ve beklenen bir durumdu. Türk kuvvetleri, gemiden kimliğini ve amacını belirtmesini talep eden tekrarlı uyarılar, yani “hailing” olarak bilinen uygulamaya kadar işleri tırmandırmadı.
Atina’daki Yunan yetkililer, araştırmaların önümüzdeki günlerde sorunsuz bir şekilde devam edeceğini öngörürken, 2024 yılına kadar uzanan projenin önceki aşamalarının ani aksaklıklar olasılığını gündeme getirmiş olması nedeniyle temkinli davranmaya devam ettiler.
Anket: Avrupalıların yüzde 71’i AB’nin kendi ordusunu kurmasını istiyor
Merz’e silahlanma borçlanmalarını sınırlandırma çağrısı
AP’de AfD’li milletvekilinin dokunulmazlığının kaldırılması istendi
Japonya’nın savunma bütçesi F-35 ve füze alımını yarıya indirebilir
IEA küresel petrol piyasasında yeniden arz fazlası öngörüyor
Amerika1 hafta önceMavi dalga, Demokratik Sosyalizm veya laciverdin tonları
Asya2 hafta önceÇin Komünist Partisi’nden ‘demir şapkalı prenslere’ tasfiye uyarısı
Dünya Basını2 hafta önceTarihçi Emmanuel Todd: Fransa’da asıl tehdit Rusya değil Macron yönetimidir
Dünya Basını2 hafta önceABD’ye “gözünü Türk dünyasına dikme” çağrısı
Asya2 hafta önceBangladeş’te konfeksiyon işçilerinin ücret isyanı
Ortadoğu2 hafta önceBAE, Hürmüz’ü baypas eden yeni hattan petrol ihracatına başlayacak
Asya2 hafta önce6,3 milyar dolarlık Binance vurgunundan “Kuzey Koreli hackerlar” sorumlu iddiası
Dünya Basını2 hafta önceDemokrasi namına: AB’nin iç düşmana karşı savaşı
