Rutte’nin Trump’ı NATO’da tutma planı

Mark Rutte, Donald Trump’ın NATO’ya sırtını dönmesini engellemek için yeni bir plan hazırladı: ABD’ye fayda sağlayacak yeni savunma anlaşmaları vaat etmek.

Cuma günü (22 Mayıs) İsveç’in güneyindeki Helsingborg kentinde bir araya gelecek olan NATO dışişleri bakanları için savunma üretimi öncelikli bir konu olacak.

Üç üst düzey NATO diplomatının POLITICO’ya aktardığına göre, NATO Genel Sekreteri son haftalarda, temmuz ayında Ankara’da düzenlenecek ittifak liderleri zirvesini başarıya ulaştırmak için çabalarken, savunma üretimini ve anlaşmalarını önemli ölçüde artırmaya yönelik bir kampanyanın öncülüğünü üstlendi.

Bunun amacı, Avrupa’daki gerçek bir eksikliği gidermek ama aynı zamanda Trump’ın ilgisini çekecek ekonomik bir argüman sunmak.

İsveç Dışişleri Bakanı Maria Malmer Stenergard, POLITICO’ya verdiği demeçte şunları söyledi: “Rutte’nin Ankara’da bu konuyu vurgulaması bence çok iyi; böylece ortak standartlara sahip olabilir, daha iyi birlikte çalışabilirlik sağlayabilir ve daha fazla ve daha ucuza üretim yapabiliriz. Ticarete devam etmemiz ve birlikte silah üretmeye devam etmemiz gerekiyor; ABD’nin bazı benzersiz yetenekleri var.”

Diplomatlardan biri, Rutte’nin planının ”ABD için de iyi haber” olduğunu söyledi.

Fakat ittifakı savunma anlaşmalarına derinlemesine dahil etmeye yönelik herhangi bir çaba, bloğun kendi savunma sanayisinin geliştirilmesine öncelik vermek için milyarlarca avroluk yasal teklifler ve krediler açıklayan AB ile bir çatışmaya yol açabilir.

Eski bir NATO yetkilisi olan Gerlinde Niehus, sanayiye odaklanmanın “başka yerlerdeki bölünmelerden dikkatleri başka yöne çekmek için son derece mantıklı” olduğunu söyledi.

Rutte’nin stratejisinin merkezinde, Ankara’da savunma harcamalarına ilişkin taahhütleri ve somut kanıtları masaya yatırmak yer alıyor.

Rutte, kamuoyu önünde bu konuyu defalarca gündeme getirdi ve sanayiyi, üzerinde anlaşmaya varılmış sözleşmeleri olsun ya da olmasın, üretimi artırmaya ikna etmeye çalıştı.

Rutte, perşembe günü İsveç’te, “Ticari şirketler, iş fırsatları olduğunda bunları yakalamanızı sağlamak için var, şu anda devasa bir iş fırsatı var. Ankara’da göreceksiniz… bu tartışılacak ana konu,” dedi.

Dördüncü bir üst düzey NATO diplomatı, Rutte’nin özel görüşmelerde Avrupalı müttefiklere, temmuz zirvesine üretim artışı ve sanayi sözleşmelerine dair kanıtlar getirmeleri için baskı yaptığını söyledi ve “Rutte müttefiklere, hazırlık aşamasında ne varsa lütfen Ankara’ya getirin dedi,” diye ekledi.

İki üst düzey NATO diplomatına göre bu, Amerikan savunma firmalarıyla ortak girişimleri teşvik etmeyi ve daha fazla ABD silah satışı yapılmasını da içeriyor.

İkinci üst düzey diplomat, üretimin artırılmasının da zirve bildirgesinin “önemli bir parçası” olacağını söyledi.

Konuya yakın bir kaynağa göre, bildirge, NATO’nun henüz resmi olarak açıklamadığı anlaşmalarla birlikte sunulacak. Bunlara, eskimiş Boeing 707 AWACS uçak filosunu Saab’ın GlobalEye keşif uçaklarıyla değiştirme kararı da dahil.

Ayrıca ittifak, zirvede savunma firmalarıyla ilişkilerini düzenleyen 2013 tarihli NATO Sanayi Katılımı Çerçevesinde bir revizyon sunacak. Bu, yeni kurulan şirketlerin NATO çapındaki tatbikatlara entegrasyonu gibi önerileri içerebilir.

Öte yandan Bloomberg Economics’in savunma sorumlusu Becca Wasser, NATO genel sekreterinin sanayi üretimini fiilen etkileyecek çok az araca sahip olması nedeniyle, Rutte’nin Trump’ın gözüne girme planını gerçekleştiremesinin kolay olmayacağını söyledi.

Ona göre silah alımları ulusal kontrol altında iken, ittifakın yapabileceği tek şey “talep sinyali” göndermekten öteye geçemez. 

Fakat bu, sözleşme olmadan üretim hatlarına yatırım yapamayan küçük savunma firmaları için işe yaramaz.

Ortak girişimlerden bahsedilmesi de sonuçsuz kalabilir, çünkü bu tür düzenlemeler genellikle Avrupa’daki yavaş izin süreçleri ve ABD’nin teknoloji kontrolünü ve fikri mülkiyet haklarını elinden çıkarmaya karşı temkinli yaklaşımı nedeniyle gecikiyor.

Avrupalı müttefiklere ABD’den daha fazla alım yapmaları yönünde baskı uygulanması da AB ile yeni bir gerilim yaratabilir. Brüksel, finanse ettiği programlarda Avrupalı savunma firmalarını desteklemek için yoğun çaba sarf etti.

Bir AB diplomatı, “ABD çok güvenilir olmamıştır ve [Avrupalı] stratejik özerklik ivme kazanmaktadır” ve “Savunmamız için çok para harcayacağız” diyerek, bloğun kendi şirketlerinin bundan fayda görmesi gerektiğini belirtti.