Suriye ile İsrail arasındaki ‘anlaşma’ Bakü’de şekilleniyor

Tüm gözler, Suriye’nin geçiş dönemi lideri Şaraa ile İsrail Başbakanı Netanyahu arasında eylül ayında Washington’da yapılması beklenen görüşmeye çevrilmişken, iki ülke arasındaki yakınlaşma adımları paralel kanallarda devam ediyor. Azerbaycan’ın başkenti Bakü, Suriyeli ve İsrailli heyetler arasında en az üç toplantıya ev sahipliği yaptı. Görüşmelerde olası güvenlik anlaşması, İran’ın bölgedeki varlığı ve Şam’da diplomatik niteliği olmayan bir İsrail koordinasyon ofisinin açılması gibi konular ele alındı.

Gözler, Suriye’nin geçiş dönemi lideri Ahmed eş-Şaraa ile İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu arasında eylül ayında Birleşmiş Milletler Genel Kurulu toplantıları kapsamında yapılması beklenen görüşmeye çevrilmişken, Şam’daki yeni idare ile Tel Aviv arasındaki yakınlaşma adımları çok sayıda paralel kulvarda devam ediyor.

Amerika’nın, terör listesinden çıkardığı eş-Şaraa’nın BM toplantılarına katılımının önünü açması, bu süreci hızlandıran önemli bir gelişme oldu.

Bu çerçevede Azerbaycan’ın başkenti Bakü, Suriyeli ve İsrailli birer heyetin katıldığı bir toplantıya ev sahipliği yaptı.

İsrail’in i24NEWS kanalı, eş-Şaraa’nın da bu görüşmeye katıldığını iddia ederken, Suriyeli kaynaklar bu iddiayı yalanladı.

Toplantı, Suriye’nin geçiş dönemi liderinin Bakü’ye gerçekleştirdiği ve Azerbaycan ile başta enerji olmak üzere çeşitli anlaşmalar imzaladığı ziyaretle eş zamanlı olarak koordine edildi.

Bakü’de en az üç görüşme yapıldı

İsrail kanalı, eş-Şaraa’ya yakın olarak tanımladığı bir kaynağa dayandırdığı haberinde, Bakü’de en az üç görüşme yapıldığını belirtti.

Bu görüşmelere Suriye Dışişleri Bakanı Esad eş-Şeybani ve Suriye hükümetinin güvenlik toplantıları koordinatörü Ahmed ed-Delati’nin yanı sıra İsrail Başbakanı’nın özel bir temsilcisi ile üst düzey güvenlik ve askeri yetkililerden oluşan bir heyetin katıldığı bildirildi.

Haberde, Tahran ile Şam arasında son haftalarda artan gerilim ışığında, müzakereler için Azerbaycan’ın seçilmesinin “İran’a yönelik siyasi bir mesaj taşıdığı” ifade edildi.

Toplantılarda Suriye ve İsrail arasında olası bir güvenlik anlaşmasının ele alındığı kaydedildi. Ayrıca İran’ın Suriye ve Lübnan’daki varlığı, Hizbullah’ın silahları, Filistinli örgütler, Lübnan’daki kamplar, Gazze’den gelen Filistinli mültecilerin geleceği ve Şam’da diplomatik niteliği olmayan bir İsrail koordinasyon ofisinin açılması ihtimali de masaya yatırıldı.

Bu gelişme, İsrail’in Haaretz gazetesi tarafından da teyit edildi. Gazete, görüşmenin her iki taraftan üst düzey güvenlik şahsiyetlerini içeren bir dizi toplantının parçası olduğunu yazdı.

Bu sürecin, İsrail’in Kan kanalının duyurduğu yeni bir zirveyle doruğa ulaşması bekleniyor. Söz konusu zirvede, Dışişleri Bakanı eş-Şeybani ile İsrailli mevkidaşı Gideon Sa’ar, Brüksel’deki Avrupa Birliği merkezinde bir araya gelecek ve bu, bu düzeydeki yetkililer arasında kamuoyuna açıklanan ilk görüşme olacak.

‘Normalleşme değil, gerilimi azaltma stratejisi’

Suriye’de Beşar Esad hükümetinin devrilmesinin ardından yeni yönetimin kontrolüne geçen el-Vatan gazetesinin de aralarında bulunduğu iktidara yakın medya kuruluşları ise görüşmelerin “normalleşme değil, gerilimi azaltma stratejisi” kapsamında olduğunu ve bir barış anlaşmasından söz etmek için “henüz erken” olduğunu belirtti.

Gazete, Şam’daki bir diplomatik kaynağa dayandırdığı haberinde, görüşmelerin “İsrail’in güney Suriye’deki yeni askeri varlığı” etrafında döndüğünü aktardı.

Bu ifadeyle, Esad hükümetinin çöküşünün hemen ardından İsrail’in işgal ettiği ve stratejik yaylalar ile tatlı su kaynaklarını içeren Kuneytra, Deraa ve Şam kırsalındaki bölgelere atıfta bulunuluyor.

Bakü’de gerçekleşen son görüşmeler, türünün ilk örneği değil. Azerbaycan’ın başkenti, geçtiğimiz aylarda da yeni Suriye idaresinin temsilcileri ile Tel Aviv arasında bir dizi temasa ev sahipliği yapmıştı.

Söz konusu temaslar, İsrail’in Türkiye’nin Suriye’deki herhangi bir askeri genişlemesine karşı çıkması nedeniyle iki ülke arasında yaşanan diplomatik gerilimin ardından Türk ve İsrailli heyetler arasında yapılan toplantıların marjında gerçekleşmişti.

ABD ve BAE devrede

Azerbaycan’ın yanı sıra Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) de mevcut Suriye makamları ile İsrail arasındaki iletişim kanallarının genişletilmesinde önemli bir rol oynuyor.

Bu dosyada liderliği ise Amerika’nın Ankara Büyükelçisi olan Suriye Özel Temsilcisi Thomas Barrack üstleniyor.

Tüm bu gelişmeler, yeni Suriye idaresi ile İsrailli yetkililer arasındaki ikili görüşmelerin önümüzdeki dönemde yoğunlaşacağına işaret ediyor.

Bu temaslar, eş-Şaraa ile Netanyahu arasında yapılması planlanan ve bir ön güvenlik anlaşmasının imzalanacağı görüşmeye hazırlık niteliği taşıyor.

Bu güvenlik anlaşmasının, bir barış anlaşmasının yolunu açması hedeflenirken, işgal altındaki Suriye toprağı Golan’ın şimdilik bu denklemin dışında tutulduğu görülüyor.

Öte yandan, İsrail’in son olarak işgal ettiği bölgelerdeki varlığına dair pek çok şüphe bulunurken, bu bölgelere Amerikan askerlerinin konuşlandırılabileceği konuşuluyor.

Şam’da diplomatik niteliği olmayan bir İsrail koordinasyon ofisi açılması ihtimali ise bir şekilde Katar’ın İsrail ile olan tecrübesini andırıyor.

İki taraf arasında ilan edilmiş diplomatik ilişkiler olmamasına rağmen İsrailliler, Doha ile etkin bir iletişim sürdürüyor. Başta Filistinli örgütleri Suriye’den çıkarmak olmak üzere Amerika’nın şartlarını yerine getirmeye çalışan Şam’ın da şu anda böyle bir modeli hedeflediği anlaşılıyor.