Trump arabuluculuğunda ‘tarihi’ anlaşma

Azerbaycan’ın kurulmasında ısrar ettiği Zengezur koridoru, “Trump’ın uluslararası barış ve refah güzergâhı” adıyla 99 yıllığına ABD’ye devredildi. Washington’da bir araya gelen Ermenistan ve Azerbaycan liderleri, diplomatik ilişkileri yeniden kurma ve tüm çatışmaları kalıcı olarak durdurma taahhüdü verdi.

ABD Başkanı Donald Trump, Washington’da Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev ve Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan ile gerçekleştirdiği üçlü görüşmenin ardından, Erivan’ın Washington ile Zengezur koridoruna ilişkin münhasır bir anlaşma imzaladığını duyurdu.

Anlaşmaya göre, Azerbaycan’ın kurulması için ısrar ettiği koridor, 99 yıllığına ABD’ye devredilecek ve “Trump’ın uluslararası barış ve refah güzergâhı” olarak adlandırılacak.

Görüşmelerin ardından Trump, Ermenistan ve Azerbaycan’ın diplomatik ilişkileri yeniden kurma ve tüm askeri faaliyetleri kalıcı olarak durdurma taahhüdünde bulunduğunu açıkladı.

Taraflar ayrıca ticareti başlatma ve birbirlerinin toprak bütünlüğüne saygı gösterme sözü verdi.

“Beni arayın, düzeltirim”

8 Ağustos’ta Beyaz Saray’da Aliyev ve Paşinyan’ı ağırlayan Trump, daha önce bu buluşmayı “tarihi bir barış zirvesi” olarak nitelendirmişti.

Trump, barış anlaşmasına atıfta bulunarak Azerbaycan ve Ermenistan liderlerine, “İkinizin harika bir ilişkisi olacak, eğer olmazsa beni arayın, ben düzeltirim,” diye konuştu.

Zengezur koridorunun statüsü

Bakü, Ermenistan’ın Sünik bölgesinden geçerek Azerbaycan’ı Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti’ne bağlayacak yaklaşık 40 kilometre uzunluğundaki Zengezur koridorunun açılması için Erivan’dan onay bekliyordu.

Cumhurbaşkanı Aliyev, 2021’de yaptığı açıklamada, Erivan’ın isteyip istememesinden bağımsız olarak koridorun açılacağını belirtmiş ve bu konuda Türkiye’nin de desteğini almıştı.

Erivan ise Zengezur koridorunun Ermenistan’ı İran sınırından koparacağından ve Bakü’nün zamanla Sünik bölgesi üzerinde denetim kuracağından endişe ediyordu.

Azerbaycan’ın bu güzergâhta gümrük denetimi olmaması talebi, Erivan tarafından egemenlik ihlali olarak değerlendirilmiş ve reddedilmişti.

Anlaşmanın perde arkası

Temmuz ayında ABD’nin Türkiye Büyükelçisi Tom Barrack, Bakü ve Erivan’ın “bu yolu kendi aralarında paylaşabilmeleri için” Washington’un Zengezur koridorunu 100 yıllığına kiralamaya hazır olduğunu söylemişti.

Reuters haber ajansına konuşan bir kaynağa göre, ABD, ülkenin güneyinden geçecek ve “Trump’ın barış güzergâhı” olarak adlandırılacak transit koridorun geliştirilmesi için Ermenistan’dan münhasır haklar elde etmeyi hedefliyordu.

Anlaşma uyarınca, Washington koridoru altyapı ve yönetimden sorumlu olacak bir konsorsiyuma alt kiralama yoluyla devredecek ve güzergâh Ermenistan yasalarına göre işletilecek.

Kaynak, “Ticari araçlar kullanılarak bölgedeki abluka kaldırılacak ve daha fazla askeri eylemin önüne geçilecek,” ifadelerini kullandı.

Müzakerelerdeki pürüzler

Ermenistan ve Azerbaycan, bu yılın mart ayında ikili bir barış anlaşması metni üzerinde uzlaşmış ancak anlaşma imzalanmamıştı.

Metinde Erivan ve Bakü, birbirlerinin toprak bütünlüğünü ve sınırların dokunulmazlığını tanımayı, bu temelde sınırların belirlenmesi ve diplomatik ilişkilerin kurulmasını taahhüt ediyordu.

Azerbaycan, anlaşmanın imzalanması için Ermenistan anayasasında ülkenin “egemenlik ve toprak bütünlüğü iddialarını” ortadan kaldıracak bir değişiklik yapılmasını ve Karabağ ihtilafını çözmek için 1992’de kurulan, Rusya, ABD ve Fransa’nın eş başkanlığındaki “modası geçmiş ve işlevsiz” AGİT Minsk Grubu’nun lağvedilmesini talep ediyordu.