Trump’ın İsrail-Suriye barış planı: Tampon bölgede kayak merkezi

İsrail ve Suriye istihbarat paylaşımı ve ekonomik işbirliği için ortak mekanizma kuruyor. ABD arabuluculuğunda yürüyen “çığır açıcı” temaslarda Washington’un “ekonomik barış” planı da masaya geldi. İddiaya göre ABD, İsrail’in işgalindeki tampon bölgede ortak bir ekonomik bölge kurulmasını öngörüyor.

İsrail ve Suriye, dün Paris’te yapılan görüşmelerin ikinci gününde, iki ülke arasında gerilimi azaltmayı, diplomasiyi ve ticari fırsatları “kolaylaştıracak” bir mekanizma kurulması konusunda anlaşmaya vardı. Mekanizma, istihbarat ve bilgi paylaşımını da içeriyor. Mutabakat, İsrail, Suriye ve ABD tarafından Washington’da yayımlanan ortak açıklamayla duyuruldu ve iki ülke arasında daha büyük bir güvenlik anlaşmasının önünü açması bekleniyor.

Pazartesi günü başlayan ve yaklaşık iki ay aradan sonra yapılan ilk temaslar sonucunda, taraflar “ortak bir koordinasyon mekanizması” kurulmasını kabul etti. Açıklamada bu yapı, “istihbarat paylaşımı, askeri gerilimin düşürülmesi, diplomatik temaslar ve ticari fırsatlar konusunda ABD gözetiminde sürekli ve doğrudan eşgüdüm sağlayacak özel bir iletişim birimi” olarak tanımlandı.

Mekanizmanın ayrıca anlaşmazlıkların hızlı biçimde çözülmesine hizmet edeceği belirtildi.

Açıklamaya göre görüşmeler, Suriye’nin egemenliği ve istikrarına saygı, İsrail’in güvenliği ve her iki ülkenin refahı ekseninde yürütüldü. Taraflar, kalıcı güvenlik ve istikrar düzenlemelerine ulaşma taahhütlerini yineledi.

ABD, atılan adımları memnuniyetle karşıladığını belirterek, bu mutabakatların hayata geçirilmesini desteklemeyi sürdüreceğini açıkladı. Açıklamada, “Egemen devletler saygılı ve yapıcı şekilde işbirliği yaptığında, refahın önü açılır” ifadesi kullanıldı.

Üç ülke tarafından yapılan ortak açıklamada, bu adımların “ilişkilerde yeni bir sayfa açma iradesini” yansıttığı vurgulandı.

Paris’teki temaslar, iki ülke arasında düzenlenen üçüncü tur görüşme niteliğini taşıyor. Fransa’nın görüşmelere doğrudan taraf olmadığı belirtildi.

İsrail’i, ABD Büyükelçisi Yechiel Leiter, Başbakan Benyamin Netanyahu’nun askeri sekreteri Roman Gofman ve geçici Ulusal Güvenlik Konseyi Başkanı Gil Reich temsil etti. Suriye’yi ise Dışişleri Bakanı Esad Hasan Şeybani ve İstihbarat Şefi Hüseyin es-Selame temsil etti.

Amerikan tarafında ise temsilci Steve Witkoff, Jared Kushner ve ABD’nin Suriye Özel Temsilcisi ve Türkiye Büyükelçisi Tom Barrack hazır bulundu. Barrack, Jerusalem Post’a yaptığı değerlendirmede Paris’te yapılan görüşmenin sonucunu “çığır açıcı” olarak nitelendirdi.

Güvenlik anlaşmasına doğru

Suriye hükümetine yakın bir kaynak, Kanal 12’ye yaptığı açıklamada, ABD baskısının İsrail ile güvenlik anlaşmasına doğru ilerleme için “verimli bir zemin” oluşturduğunu söyledi.

Kaynak, “Suriye tarafındaki işaretler, İsrail’in Suriye topraklarında askeri varlık bulundurmasına gerek kalmadan her iki tarafın taleplerine yanıt verecek bir güvenlik anlaşması yönünde olumlu bir tablo ortaya koyuyor” dedi.

Aynı kaynak, ABD’nin hızlı bir anlaşma istediğini, Suriye’nin de İsrail’in Suriye’den çekilmesi karşılığında kabul edilebilir güvenlik garantileri vermeye hazır olduğunu ifade etti.

Kaynak ayrıca, İsrail’in “insani koridor” talep ettiği Süveyda konusunda Suriye’nin tutumunu değiştirmediğini ve bu meselenin Suriye’nin iç meselesi olarak kalacağını söyledi. Kaynak, İsrail tarafında da bu yaklaşımı ilkesel olarak kabul etmeye yönelik işaretler bulunduğunu ileri sürdü.

İsrail Başbakanı Benyamin Netanyahu’nun ofisi ise söz konusu görüşmeyle ilgili yaptığı açıklamada “Tarafların ayrıca Suriye’deki Dürzi azınlığın güvenliğinin korunması ve ortak hedeflerin ilerletilmesi için diyaloğu sürdürme konusunda mutabık kaldığı” vurgulandı.

ABD’den İsrail-Suriye hattında ‘ekonomik barış’ planı

N12News editörü Amit Segal, sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımla, ABD’nin İsrail ve Suriye arasında kapsamlı bir ekonomik işbirliği planı üzerinde çalıştığını duyurdu. Segal’in aktardığına göre, Washington ve Şam arasında görüşülen teklif, İsrail’in işgal ettiği tampon bölge boyunca uzanan geniş bir ortak ekonomik bölge kurulmasını öngörüyor.

Paylaşıma göre plan; enerji projeleri, ilaç fabrikaları, veri merkezleri, ham petrol boru hattı ve rüzgâr santrali gibi yatırımları kapsıyor. Segal, projede ayrıca bir kayak merkezi kurulmasının da yer aldığını belirterek, bunu “en Trumpvari detay” olarak nitelendirdi.

Segal, İsrail’in bugüne kadar Suriye’de binlerce hava saldırısı düzenlediğini ve hâlen Suriye topraklarında bulunduğunu hatırlatarak, güvenliğin tek müzakere başlığı olması beklenirken tarafların çok daha derin bir ekonomik yakınlaşma arayışına girdiğini vurguladı.

Planın Suriye’ye yaklaşık 4 milyar dolarlık GSYH artışı (yüzde 20), 800 megavatlık ek enerji kapasitesi, 15 bin yeni istihdam ve ilaç bağımlılığında yüzde 40 azalma getireceği belirtiliyor. İsrail için ise çorak tampon bölgenin “dinamik bir ekonomik koridora” dönüştürülmesi ve kuzey sınırında askeri harcamaların azalması hedefleniyor.

Segal, modelin İsviçre-İtalya sınırındaki Zermatt kayak bölgesine benzetildiğini, bağımsız vergi rejimi, esnek vize uygulamaları, tahkim mekanizmaları ve hatta ortak para çerçevesi gibi unsurların tartışıldığını aktardı.

Ancak Segal, taslak metinlerde Suriye’nin İbrahim Anlaşmaları’na katılmasının şart koşulmadığını, yani planın resmi barış anlaşması olmadan da ilerleyebileceğini belirtti. Bu durumun barışı teşvik edebileceğini ancak garanti etmediğini vurguladı.

Paylaşımında dikkat çekici bir uyarıya da yer veren Segal, “Ne kadar cazip görünürse görünsün, İsrail, askerleri kayak merkezleriyle takas etmeye başlamadan önce iki kez düşünmeli” ifadelerini kullandı.