Avrupa ülkelerinde, İsrail’in Gazze’de yürüttüğü işgale yönelik tepkiler yükselirken somut adımlar da kısmen atılmaya başlandı.

Örneğin Avrupa Komisyonu, İsrail’in, AB’nin amiral gemisi araştırma ve geliştirme programı Horizon Europe’a katılımını kısmen askıya almak istiyor.

İsrail’in Gazze’deki işgali, 2021 yılında AB üyesi olmayan ülkeler için en yakın araştırma işbirliği biçimi olan 95 milyar avroluk programa katılımını tehlikeye atabilir.

Önerilen askıya alma kararı, AB’nin İsrail ile avantajlı ikili ilişkiler sağlayan ortaklık anlaşmasını gözden geçirmesinin ardından geldi.

Haziran ayında yapılan gözden geçirme, İsrail’in anlaşma kapsamındaki insan hakları yükümlülüklerini ihlal ettiğini tespit etti. POLITICO’ya konuşan iki yetkiliye göre, AB dışişleri bakanları önümüzdeki ay yapılacak toplantıda olası sonuçları tartışacak.

Komisyon, pazartesi günü yapılan toplantının ardından yaptığı açıklamada, “İsrail, Gazze’deki çatışmalarda günlük insani yardım ateşkesi ilan etti ve insani yardım ve erişim konusunda ortak mutabakat kapsamında bazı taahhütlerini yerine getirdi ama durum hâlâ ciddi,” dedi.

İsrail Dışişleri Bakanlığı, X’te yaptığı bir paylaşımda, önerilen askıya alma kararını “yanlış, üzücü ve haksız” olarak nitelendirerek, bu kararın “sadece Hamas’ı güçlendireceğini ve dolayısıyla ateşkesin sağlanma şansını zedeleyeceğini” belirtti.

İsrailli kuruluşların Horizon’dan faydalanması engellenebilir

Askıya alma kararı, Horizon Europe kapsamında 10,1 milyar avroluk bir program olan Avrupa İnovasyon Konseyine odaklanıyor. Karar, Komisyonun araştırma ağırlıklı ve sermaye yoğun teknoloji girişimlerine yatırım yapmasına olanak tanıyan EIC Accelerator programına katılan İsrailli kuruluşları etkileyecek.

Komisyon, EIC Accelerator kapsamında finanse edilen teknolojilerin “siber güvenlik, insansız hava araçları ve yapay zeka gibi potansiyel çift kullanım alanları” olduğunu belirtti.

Daha geleneksel Horizon Europe programları aracılığıyla finanse edilen İsrail üniversiteleri ve araştırmacıları bu karardan etkilenmeyecek.

Öte yandan kararın, AB ülkelerinin nitelikli çoğunluğunun desteğini alması gerekiyor. Bu karara kadar, Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen dahil olmak üzere AB Komisyon üyeleri, İsrail’e karşı herhangi bir eylemi desteklemeyi topluca reddetmişlerdi.

Oybirliği ile İsrail’e yaptırım mümkün görünmüyor

İsrail’in Horizon programından askıya alınması, Filistin topraklarındaki sivillerin içinde bulunduğu vahim durum nedeniyle İsrail’in uluslararası hukuku ihlal ettiğini teyit eden bir raporun ardından Avrupa Komisyonu ve üye ülkelere sunulan on seçenekten biriydi.

Horizon programının kısmen askıya alınması için 27 ülkenin tamamının oybirliği gerekmiyor ve Avusturya, Almanya, Macaristan ve Çek Cumhuriyeti gibi üye devletlerin İsrail’e karşı önlem almayı kabul etmesi hala olası görünmüyor.

Ne var ki öneri nitelikli çoğunluk oyuyla kabul edilebilir, bu da gerekliliklerin yerine getirilmesi için İtalya gibi büyük ülkelerin de öneriyi desteklemesi gerektiği anlamına geliyor.

Brüksel, Tel Aviv’in anlaşmaya uymadığını düşünüyor

10 Temmuz’da AB, diploması şefi Kaja Kallas’ın Orta Doğu Özel Temsilcisi Christophe Bigot’un da dahil olduğu bir heyeti Tel Aviv’e göndermişti.

Bu ziyaretin ardından, Gazze’ye insani yardım erişiminin “önemli” ölçüde iyileştirilmesi, gıda kamyonlarının sayısının artırılması ve “yardım çalışanlarının hayatlarının korunması” konusunda bir anlaşma sağlamıştı.

Fakat AB içinde, İsrail’in anlaşmanın kendi payına düşen kısmını yerine getirmediği konusunda güçlü bir fikir birliği var.

Euronews’e konuşan üst düzey bir kaynak, “Son birkaç gündür Gazze’deki durumun hâlâ korkunç olduğu açık ve biraz daha yardım ulaşsa da dağıtım ölümcül bir hal aldı,” dedi.

Berlin’den kısmi tutum değişikliği sinyali

Alman Şansölyesi Friedrich Merz pazartesi günü yaptığı açıklamada, hükümetinin AB’nin İsrail ile imzaladığı ortaklık anlaşmasına ilişkin tutumunu yeniden gözden geçirdiğini söyledi.

Alman lider, Gazze’deki “felaket niteliğindeki insani durum” konusunda uyarıda bulunarak, bu tutum değişikliğinin bir dönüm noktası olabileceğinin sinyalini verdi.

Merz, ticaret ve diğer işbirliği alanlarında yakın ilişkiler öngören AB-İsrail Ortaklık Antlaşmasının askıya alınması olasılığına ilişkin bir gazetecinin sorusuna yanıt olarak, “Bu tür adımları atma hakkımızı saklı tutuyoruz,” dedi.

Merz, şimdiye kadar Almanya’nın ortaklık anlaşmasının gözden geçirilmesini desteklemeyeceğini belirtmişti fakat diğer AB liderleri anlaşmanın askıya alınmasını veya kısmen askıya alınmasını destekliyor.

Almanya hükümeti, Gazze’deki açlık ve acıyı hafifletmek için harekete geçmesi yönündeki baskılar artarken, Merz, Almanya’nın Filistin topraklarına insani yardım ulaştırmak için hava köprüsüne katılacağını da söyledi.

Merz, olası sonraki adımları değerlendirmek için Dışişleri Bakanı Johann Wadephul’un perşembe günü Orta Doğu’ya yapacağı gezinin sonucunu bekleyeceğini söyledi.

Fakat Merz, bir gazetecinin Almanya’nın İsrail’e silah sevkiyatını askıya alıp almayacağına ilişkin sorusuna yorum yapamayacağını belirtti.

Merz, Ürdün ile işbirliği yaparak yardım göndereceklerini söyledi

Son günlerde, diğer Avrupa ülkeleri liderlerinin somut adımlar atılması yönündeki çağrıları üzerine Merz üzerinde uluslararası baskı da arttı. Geçen hafta Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, Filistin devletini tanıma yönünde adım atacağını söyledi.

Merz, Alman hükümetinin Ürdün ile işbirliği yaparak Gazze’ye gıda ve tıbbi malzeme nakliyesine katılacağını ve Savunma Bakanı Boris Pistorius’un Fransa ve İngiltere ile yakın koordinasyon içinde çalışacağını söyledi.

Merz, “Bunun Gazze halkı için çok küçük bir yardım olacağını biliyoruz, ancak en azından bu katkıyı yapmaktan mutluluk duyuyoruz,” dedi.

Hollanda, Ben-Gvir ile Smotrich’in ülkeye girişini yasakladı

Hollanda hükümeti, Gazze’deki “dayanılmaz ve savunulamaz” durumu kınamak için İsrail’in Hollanda büyükelçisini çağırarak, iki aşırı sağcı İsrail bakanına seyahat yasağı getirdiğini pazartesi günü geç saatlerde yayınladığı bir mektupta duyurdu.

İsrail hükümeti bakanları Itamar Ben-Gvir ve Bezalel Smotrich’in, Filistinlilere karşı defalarca şiddet çağrısında bulundukları ve Gazze Şeridinde “etnik temizlik” çağrısında bulundukları gerekçesiyle Hollanda’ya girişleri yasaklandı.

Hollanda’nın kararı, geçen ay İngiltere, Kanada, Avustralya, Yeni Zelanda ve Norveç’in benzer adımlarını izliyor.

Hükümet, İsrail’in önde gelen araştırma fonu Horizon programına erişimini kısıtlama yönündeki AB’nin tavsiyesini de desteklediğini ve İsrail’in Avrupa Birliği ile yardımların artırılmasına ilişkin anlaşmasını ihlal ettiği tespit edilirse Avrupa’nın ticari yaptırımları için baskı yapacağını açıkladı.

Hollanda Başbakanı Dick Schoof, Gazze’deki insani durumun “felaket” olduğunu söyledi ve “Gazze halkına insani yardıma derhal, engelsiz ve güvenli erişim sağlanması” talebinde bulundu.

Schoof, sosyal medyada yaptığı bir paylaşımda, hükümetinin İsrail’e karşı daha da sert önlemler alabileceğini de belirtti.