Bizi Takip Edin

Diplomasi

ABD Savunma Bakanı Hegseth, Shangri-La Diyaloğu konuşmasında ‘Tayvan’ konusuna girmekten kaçındı

Yayınlanma

Asya’nın önde gelen savunma konferansı Shangri-La Diyaloğu konferansında Çin düşük profil sergilerken, delegeler yapay zekâ, deniz tabanı güvenliği ve bölgesel kriz noktalarını tartıştı.

Pazar günü sona eren Asya’nın önde gelen savunma konferansı Shangri-La Diyaloğu önceki toplantılara göre daha az gerilimli geçti. Pekin savunma bakanını göndermezken, ABD Savunma Bakanı Pete Hegseth, Tayvan ve Çin konusunda önceki dönemlere kıyasla daha ölçülü bir ton benimsedi.

Singapur’da düzenlenen Shangri-La Diyaloğu konuşmalarında delegeler İran çatışması, kritik altyapı güvenliği — özellikle deniz tabanı kabloları — ve savaşta yapay zekânın giderek artan rolü dahil olmak üzere bilindik kriz noktalarını ele aldı.

Üç günlük forumdan öne çıkan başlıca çıkarımlar şöyle:

Hegseth Tayvan konusunda temkinli davrandı

Hegseth, hazırlanmış konuşma metninde Tayvan’dan hiç söz etmedi. Bu, Çin’i açıkça eleştirdiği geçen yılki konuşmasına kıyasla keskin bir tezat oluşturdu.

Soru-cevap bölümünde bölgeye silah satışları hakkında soru sorulduğunda, kararın sorumluluğunu geçen ay Pekin’de Çin Devlet Başkanı Xi Jinping ile görüşen Başkan Donald Trump’a yönlendirdi. Xi, ABD’li mevkidaşını Tayvan meselesi konusunda uyarmıştı.

Economist Intelligence Unit’in Asya baş ekonomisti Nick Marro, Nikkei Asia’ya yaptığı açıklamada, “Tayvan çok hassas bir mesele ve Trump yönetimi açıkça zirveden çıkan kırılgan istikrarı korumak istiyor,” dedi. “Bunu politikada bir değişim olarak değil, yönetimin yakın vadeli önceliklerinin nerede olduğu şeklinde yorumlamalıyız. Tayvan açısından bu, muhtemelen ABD dış politikasının kamuoyu önünde daha mesafeli bir duruş sergilemesi anlamına geliyor” diye ekledi.

Gözlemciler, Çin heyetine Ulusal Savunma Üniversitesi’nden Tümgeneral Meng Xiangqing’in liderlik ettiği bu yılki toplantıda, iki rakip güç arasındaki gerilim seviyesinin nasıl düşürüldüğüne dikkat çekti.

Çin’in Tayvan üzerindeki iddiasını yinelemenin yanı sıra, Çin’in eski dışişleri bakan yardımcısı ve eski Washington büyükelçisi Cui Tiankai, Tayvan Boğazı’ndaki Avrupa donanma gemilerinin varlığını da sorguladı ve bunun bazıları için “sömürge günlerini” çağrıştırdığını söyledi.

Birleşik Krallık ve Hollandalı askeri yetkililer ise gemileri hareket serbestisini göstermek için gönderdiklerini söyleyerek yanıt verdi.

Hollanda Başbakan Yardımcısı Dilan Yesilgoz-Zegerius, “Burada çatışma aramak için bulunmuyoruz, fırkateynlerimizle işbirliği aramak için buradayız. İki yıl önce Çin’le iyi bir işbirliği içinde aynı hareketi yaptık ve umarım bölgede bir sonraki bulunduğumuzda yine daha iyi bir karşılaşma yaşarız,” dedi.

İran, ABD’nin dikkatini başka yöne çekiyor

Hegseth, ABD’nin gerekirse İran’la savaşmak için ihtiyaç duyulan silahlara ilişkin yeterli stoklara sahip olduğunu belirterek, üç aydır süren İran savaşını Tayvan’a silah satışlarından “ayrıştırmaya” çalıştı. Aynı zamanda ABD’nin İran’la yapacağı “herhangi bir anlaşmanın” “iyi bir anlaşma” olacağını söyledi.

Bu açıklama, ABD Donanması vekil sekreterinin daha önce bir Kongre oturumunda, Amerika’nın İran’a karşı operasyonlar için yeterli mühimmata sahip olmasını sağlamak amacıyla Tayvan’a satışların “askıya alındığını” söylemesinin ardından geldi.

Council on Foreign Relations’ta Güneydoğu Asya ve Güney Asya kıdemli araştırmacısı Joshua Kurlantzick, Hegseth’in sözlerini “yalnızca bir çaresizlik beyanı” olarak nitelendirdi ve bunun “ABD’nin İran’ı eskisinden daha güçlü bırakacağı fikrine katkıda bulunduğunu” söyledi.

Katar Başbakan Yardımcısı Şeyh Saoud bin Abdulrahman bin Hassan bin Ali Al Thani, diyalogda çatışmaya “sürdürülebilir bir çözüm” bulunmasını umduğunu söyledi.

“İran bugün bizim komşumuz,” dedi. “Dün de komşumuzdu, gelecekte de komşumuz olacak. Dolayısıyla güvene dayalı bir ilişkinin olduğundan emin olmamız gerekiyor” diye ekledi.

Deniz tabanı kabloları en yeni güvenlik kriz noktası

Deniz tabanı kabloları, küresel iletişim ve finans trafiğinin büyük bölümünü taşıdıkları, buna karşın fiziksel olarak korunmaları zor olduğu için önemli bir savunma ve güvenlik meselesi haline geldi.

Avustralya Başbakan Yardımcısı Richard Marles, “Deniz tabanı son 18 ayda büyük bir rekabet alanı haline geldi. Deniz altındaki kritik altyapıya karşı tarihsel olarak benzeri görülmemiş ölçekte ve sıklıkta bir dizi saldırıya tanık olduk,” dedi.

Tayvan, 2024 ve 2023’te üçer adet olmak üzere, 2025’te beş deniz altı kablo arızası bildirdi. Bu arada, 2024 ve 2025’te Baltık Denizi’nde şüpheli çapa sürükleme olayları dizisi, birden fazla fiber optik ve enerji kablosunun kopmasına yol açtı.

Marles, “Bunların tümü, açıkta bulunan, hareket edemeyen ve Baltık’ta artık gösterildiği üzere gecenin bir yarısı bir çapa ile kesilebilen altyapıya kritik ölçüde bağımlı,” dedi. Ülkesinin internet trafiğinin yaklaşık yüzde 99’unun yalnızca 15 deniz altı kablosu üzerinden aktığını da ekledi.

Singapur’da 17 ülke, deniz altı kabloları dahil kritik su altı altyapısının korunmasında savunma işbirliğini artırmak amacıyla GUIDE çerçevesini başlattı.

ABD ve Çin bu çerçeveyi imzalamazken, Washington, Londra ve Canberra üçlü AUKUS girişimleri kapsamında 2027’den itibaren su altı dronlarını ortaklaşa geliştirme planlarını ayrıca duyurdu.

Yapay zekâ savaşa girdikçe denetim çağrıları artıyor

Çin, forumu askeri yapay zekânın daha sıkı yönetişimi çağrısı yapmak için kullandı.

Meng, “Algoritmanın insanlar üzerinde yaşam ve ölüm yetkisini elinde tutmasına izin vermek, kolaylıkla teknolojinin kontrolünün kaybedilmesine yol açabilir ve hatta Amerikan filmi ‘The Terminator’daki senaryoları gerçeğe dönüştürebilir,” dedi.

Vietnam Cumhurbaşkanı ve Komünist Parti Genel Sekreteri To Lam, ulusların “ağır güvenlik sonuçları doğuran kararlarda nihai sorumluluğun insanların elinde kalmasını sağlaması” gerektiğini vurguladı.

Lam, “Savunma ve güvenlik alanında kritik soru, teknolojinin ne kadar güçlü hale gelebileceği değil, insanlığın onun üzerindeki kontrolünü ne ölçüde sürdürebileceğidir,” dedi.

ABD, İran savaşında yapay zekâyı özerk bir karar verici olarak değil, destek aracı olarak kullandığını kabul etti.

Güney Kore Ulusal Savunma Bakanı Ahn Gyu-back, “Yapay zekâ artık savaşın karar alma sürecine katılıyor; dronların ve robotların konuşlandırılması yaygınlaştıkça, duygusuz savaşın yeni bir paradigması ortaya çıkıyor,” dedi.

Güney Çin Denizi gerginliği

Güney Çin Denizi, tartışmalı resifler çevresinde Çin ve Filipin gemileri arasında tekrarlanan karşılaşmaların dünyanın en işlek su yollarından birinde tırmanma korkularını artırmasıyla Asya’da bir kriz noktası olmayı sürdürüyor.

Aynı zamanda, Çin ve Vietnam ihtilaflı oluşumlarda arazi kazanımı ve altyapı iyileştirmelerini hızlandırdı; bu da bölgesel davranış kurallarına ilişkin on yıllardır süren müzakereler uzarken, sahadaki varlıklarını pekiştirdikleri anlamına geliyor.

Filipinler Savunma Bakanı Gilberto Teodoro Jr., Çin’in Güney Çin Denizi’nde, belki de kuvvet yoluyla kazanamayacağı şeyleri müzakereler yoluyla elde etmeye yöneldiği bir “konuş ve al” stratejisi izlediğini savundu.

Teodoro, “Filipinler’in deneyimine göre müzakereler bu nedenle çatışma çözümüne giden bir yol değil, avantaj elde etmenin bir aracıdır. Biz aldatılmamalıyız ve aldatılmayacağız,” dedi.

Çin, diyalogda Güney Çin Denizi hakkında kamuya açık bir yorum yapmadı.

Bu arada, Japonya ve Filipinler, Tayvan adasının doğusundaki sularda deniz sınırlarının belirlenmesine yönelik müzakerelerin başlatıldığını duyurdu. 

Pekin buna sert tepki göstererek, “Japonya ve Filipinler’i, Çin’in egemenliğini ve haklarını ihlal eden tüm yasa dışı eylemleri derhal durdurmaya” çağırdı ve resmi protesto gönderdi.

Büyük Güç Rekabetinden Stratejik İstikrara: Çin-ABD İlişkilerinde Yeni Yönelim

Diplomasi

ABD, Nvidia çiplerinin Çin’e yönlendirildiği şüphesini soruşturuyor

Yayınlanma

Financial Times’ın haberine göre, Singapur merkezli Megaspeed şirketi ABD’nin ihracat kısıtlamalarına rağmen gelişmiş Nvidia yapay zeka çiplerinin Çin’e yönlendirildiği şüphesiyle ABD ve Singapur makamlarının incelemesine alındı. Çinli Alibaba ile işbirliği yapan şirketin varlıkları 2023’te 33 milyon dolardan 2024’te 3 milyar dolara yükseldi.

İddiaya göre Singapur’daki şirketler ABD’nin ihracat kısıtlamaları sürerken Çinli teknoloji şirketlerinin gelişmiş ABD yapımı Nvidia yapay zeka çiplerine erişmesine yardımcı oluyor ve bu şirketlerden Megaspeed, çiplerin Çin’e yönlendirilmiş olabileceğine yönelik soruşturmanın merkezinde.

Financial Times (FT) gazetesinin haberine göre Megaspeed, Çinli Alibaba ile yürüttüğü işbirliği sayesinde Nvidia’nın Asya’daki en büyük müşterilerinden biri haline geldi.

Şirketin varlıkları 2023 yılında 33 milyon dolarken 2024 yılında 3 milyar dolara yükseldi.

Megaspeed, ağırlıklı olarak Güneydoğu Asya’da kiralanan kapasiteler üzerinden bilgi işlem hizmetleri sunmak amacıyla grafik işlemciler satın almasına olanak tanıyan resmi Nvidia bulut ortağı statüsü kazandı.

Alibaba ise şirketin en büyük müşterisi oldu.

Daha önce Megaspeed’in hissedarları arasında, Nvidia CEO’su Jensen Huang ile ilişkisi etrafındaki krizin merkezinde yer alan Alice Huang da vardı.

FT, Alice Huang’ın Çinli yatırımcılara Alibaba ile olan ticari bağlantılarından ve yoğun talep gören Nvidia grafik işlemcilerini temin etme imkanından bahsettiğini bildirdi.

Alice Huang, sektörel etkinliklerde Nvidia CEO’su ile düzenli olarak fotoğraflandı.

ABD makamları, Çin istihbarat servislerinin Alice Huang’ı kendi saflarına kattığından şüphelendi.

ABD makamları, 2025 yılının sonlarına doğru ihracat kısıtlamalarını delerek Nvidia çiplerinin Çin’e yönlendirilmesine yardım ettiği şüpheleri nedeniyle Megaspeed hakkında soruşturma başlattı.

Nvidia skandalının yankıları nereye varacak?

Singapur polisi de inceleme başlatırken, veri merkezi işletmecileri şirketle yaptıkları sözleşmeleri feshetmeye başladı.

Megaspeed, ABD ve Malezya makamlarının soruşturmalarına konu olduğunu açıkladı ancak “çiplerin yasa dışı devri veya herhangi bir hukuka aykırı faaliyetle bağlantılı ihlallere dair hiçbir kanıt tespit edilmedi” ifadesini kullandı.

Yapay zeka alanındaki şirketlere danışmanlık yapan Matthias Hendrichs, Singapur’un rolünü hem ABD hem de Çin ile olan yakın ekonomik bağlarıyla açıkladı.

Hendrichs’e göre Singapur, doğrudan erişimin zorlaştığı durumlarda iki ülke arasında sıklıkla aracılık yapıyor.

Kasım ayı başında ABD medyası, ABD istihbarat servislerinin Alice Huang hakkındaki şüphelerini duyurdu.

FT’nin aktardığına göre, Alice Huang’ın Nvidia CEO’su ile romantik bir ilişkisi vardı.

Daha sonra Jensen Huang, çalışanlara hitaben yaptığı konuşmada sadakatsizliğini itiraf etti ve ailesinden özür diledi.

Öte yandan Huang, ilişki yaşadığı kadının adını açıklamadı.

Nvidia Yönetim Kurulu, CEO’ya yönelik olası yabancı istihbarat operasyonu haberleriyle ilgili bağımsız soruşturma başlatıldığını duyurdu.

Şirket, yönetim kurulunun ulusal güvenliğin veya Nvidia sırlarının tehlikeye girdiğini düşünmek için bir gerekçesi olmadığını vurguladı ancak inceleme kapsamında mevcut tüm bilgilerin değerlendirileceğini belirtti.

Çin Dışişleri Bakanlığı ise ajanlaştırma suçlamalarını asılsız ve iftira niteliğinde niteleyerek reddetti.

Nvidia, Huang’ın çalışmalarına ara vermeden CEO’luk görevini sürdüreceğini açıkladı.

Bu sırada yatırımcılar, Nvidia ve yöneticisine karşı toplu dava açtı.

Yatırımcılar, Huang’ın Alice Huang ile öne sürülen bağlantısına dair bilgileri gizleyerek hissedarları yanılttıkları gerekçesiyle davalıları suçladı.

Nvidia CEO’su Huang, “Çin casusu” ile ilişkide olduğunu kabul etti

Okumaya Devam Et

Diplomasi

Trump ile Netanyahu arasında İran’a yeni harekat konusunda kavga çıktı

Yayınlanma

İsrail Başbakanı Netanyahu’nun İran’a askeri harekatın yeniden başlatılması yönündeki günlük baskılarına rağmen ABD Başkanı Trump, müzakerelerin sürdüğünü belirterek yeni bir saldırının gerekli görünmediğini açıkladı. Yedioth Ahronoth gazetesi, iki liderin telefon görüşmesinde karşılıklı bağırdığını duyururken İsrail tarafı iddiaları reddetti.

ABD Başkanı Donald Trump ile İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu arasında hafta sonu gerçekleşen telefon görüşmesinde, İran’a yönelik askeri harekatın yeniden başlatılması konusunda tartışma yaşandığı bildirildi.

Yedioth Ahronoth gazetesinin görüşme hakkında bilgi sahibi kaynaklara dayandırdığı haberine göre konuşma, alışılmadık derecede hararetli geçti.

Kaynaklardan biri, iki lider arasında karşılıklı bağırmaların yaşandığı çok sert bir tartışmanın cereyan ettiğini aktardı.

Netanyahu’nun ofisi ise söz konusu iddiaları, “Yalan haber, tamamen saçmalık” ifadeleriyle yalanladı.

Görüşmenin yapıldığını teyit eden üst düzey bir İsrailli yetkili de temasın “kesinlikle zorlu bir görüşme olmadığını” öne sürdü.

Görüşmeye dair çelişkili açıklamalar, Netanyahu’nun yeni askeri saldırı talepleri ile Trump’ın diplomasiye yeniden alan açma eğilimi arasındaki görüş ayrılığını görünür kıldı.

Financial Times gazetesine demeç veren ve temasları yakından izleyen bir kaynak, “Netanyahu Trump’ı her gün arıyor ve savaşı yeniden başlatması için baskı yapıyor” dedi.

Aynı kaynağın aktardığına göre Beyaz Saray içinde ve dışında askeri çatışmaya karşı duran isimler bu baskıya direnmeyi sürdürüyor.

Bölge liderleri de Trump’a gerilimi artırmama ve müzakereleri önceliklendirme çağrısı yapıyor.

Netanyahu’nun baskısı, İsrail’deki seçimlerin ardından başbakanlık görevini koruma mücadelesi verdiği ve ABD’de Cumhuriyetçilerin İran savaşının da etkisiyle ara seçimlerde ağır bir yenilgiye uğradığı dönemde yoğunlaşıyor.

Financial Times, Arap liderlerin Netanyahu’nun Trump’ı yeniden savaşa ikna etme çabasından ötürü giderek daha derin bir endişe taşıdığını yazdı.

İsrail’deki iç gelişmelere hakim başka bir kaynak ise Netanyahu’nun askeri harekatın yeniden başlamasını istediğini teyit etti ancak Trump’ı ikna etmeye dönük koordineli bir baskının yürütülmediğini savundu.

Netanyahu’nun salı günü yeni Meclisin yemin törenindeki hitabı da İran başlığında Washington yönetimiyle yaşanan fikir ayrılığını ortaya koydu.

Trump yönetimi Tahran ile diplomatik bir anlaşma ihtimalini araştırmak isterken Netanyahu, İran’ın oluşturduğu nükleer tehdidin ancak bu ülkedeki iktidarın devrilmesiyle kalıcı olarak engellenebileceği görüşünü dile getirdi.

Netanyahu konuya ilişkin şu ifadeleri kullandı: “İran nükleer tehdidi yeniden oluşturmaya çalışıyor. Bu varoluşsal tehdidi kalıcı olarak ortadan kaldırmanın tek yolu, Ayetullahlar rejimini devirmektir.”

İsrail Başbakanı, ülkesinin uluslararası kamuoyunun baskısına maruz kalacağını da ileri sürdü: “Yakında nükleer bir İran’ı ve bizi yok etmek isteyen terör rejiminin varlığını sürdürmesini kabul etmemiz için baskıyla karşılaşacağız.”

“Güvenlik bölgelerinde” sağladıklarını kaydettiği mevzilerden geri çekilmeleri yönünde de dış baskı beklediğini aktaran Netanyahu, bu riskleri hükümet kurma sürecine bağlayarak ulusal birlik hükümeti hedefini yineledi: “Diğer bütün hesapları bir kenara bırakmalı ve ulusal birlik hükümeti kurmalıyız. Bu büyüklükteki sorunlarla ancak böyle bir hükümet baş edebilir.”

Diğer taraftan Trump, pazartesi günü Katar Başbakanı Şeyh Muhammed bin Abdurrahman Al Sani ile Beyaz Saray’da yaptığı toplantının ardından, İran’a yönelik yeni bir askeri harekatın şu aşamada zorunlu görünmediğini açıkladı.

Doha yönetiminin arabuluculuğunda Washington ile Tahran arasında yürütülen diplomatik temasların masaya yatırıldığı görüşmenin ardından Trump, “Bu aşamada askeri harekata başvurmak pek gerekli görünmüyor” dedi.

Trump, bu yaklaşımına karşın Amerikan silahlı kuvvetlerinin her türlü saldırıya hazır durumda beklediğinin altını çizdi.

Mevcut çatışmanın bitirilmesi noktasında “olumlu bir ivme” yakalandığını dile getiren Trump, İsrail’in güvenliğini garanti altına alacak bir uzlaşıya varılabileceğine inandığını belirtti.

Pazar gecesi yayımlanan CBS televizyonunun 60 Minutes programında, seçimlerin tamamlanmasının ardından İran savaşını tırmandırmayı düşünüp düşünmediği sorulan Trump, “Böyle bir niyetim yok. Bunun için herhangi bir neden olduğunu düşünmüyorum” karşılığını verdi.

Buna rağmen geçmişte İran’ı hedef alma kararının arkasında duran Trump, Tahran’ın nükleer silaha ulaşmasına izin verilemeyeceğini ve benzer şartlar altında aynı kararı tekrar alacağını ifade etti.

Trump’ın uzlaşı potansiyeline dönük iyimser tavrına karşılık ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio konuya daha temkinli yaklaştı.

Görüşmelerin seyrine ilişkin Rubio, “Bir atılımın eşiğinde olduğumuzu söyleyemem” diyerek, Tahran’ın öne sürdüğü şartlar sebebiyle müzakere sürecinin verimli ilerlemediğini bildirdi.

Rubio, İran tarafının sunduğu taleplerin “yalnızca kabul edilemez değil, bazı durumlarda ölçüsüz, gülünç ve gerçekten gerçek dışı” olduğunu ileri sürdü.

Okumaya Devam Et

Diplomasi

Beş AP üyesi Ukrayna’daki işkence merkezlerinin kapatılmasını istedi

Yayınlanma

Avrupa Parlamentosu üyesi beş milletvekili, Ukrayna’nın AB Büyükelçisi Taras Kaçka’ya mektup yazarak Petropavlovskaya Borşçagovka’daki gizli tesis dahil tüm işkence merkezlerinin kapatılmasını istedi.

Avrupa Parlamentosu üyesi beş milletvekili, Ukrayna’nın Avrupa Birliği (AB) Büyükelçisi Taras Kaçka’ya mektup göndererek ülkedeki tüm işkence merkezlerinin kapatılmasını talep etti.

Rus devlet ajansı RİA Novosti’nin ulaştığı mektupta milletvekilleri, “En üst düzey yönetiminize başvurarak Petropavlovskaya Borşçagovka’daki tesisin ve insan haklarının ihlal edilebileceği diğer tüm kurumların derhal kapatılmasını talep etmeye çağırıyoruz” ifadelerine yer verdi.

Mektubun yazarları, 2 Kasım’da yaşanan olaylara karışan sağlık çalışanı Valentina Molodaya ile ona refakat eden ambulans şoförü Viktor Yena’nın serbest bırakılmasını ve haklarındaki adli işlemlerin durdurulmasını istedi.

Milletvekilleri, yaşanan sürecin Avrupa Komisyonu’nun Ukrayna’da insan hakları alanında “önemli ilerleme” kaydedildiğini belirttiği 2026 AB genişleme raporuyla çeliştiğini kaydetti.

Mektupta, “Kiev yönetimini bağımsız bir soruşturma başlatmaya, ayrıca AB fonlarının bu tür uygulamaları desteklemediğini ve teşvik etmediğini garanti etmeye çağırıyoruz” vurgusu yapıldı.

Gelişmeler, 2 Kasım’da yerel halkın Kiev bölgesindeki Petropavlovskaya Borşçagovka köyünde bir evin bodrumunda tutulan kişileri kurtarmaya çalışmasıyla kamuoyunun gündemine geldi.

Bölgede güvenlik güçleri önlem alırken, gizli cezaevinin bulunduğu yere gelen sağlık görevlisi, ambulans şoförü ve bir kadının tutuklandığı, eyleme katılan diğer kişilerin ise arandığı belirtildi.

Ayrıca, Rus makamlarının Ukrayna’daki gizli işkence merkezlerinin varlığına 2014 yılından bu yana defalarca dikkat çektiği ve bir Ukraynalı gazeteciye işkence merkezlerinin adreslerini içeren bini aşkın mektup ulaştığı aktarıldı.

Okumaya Devam Et

Çok Okunanlar

English