Bizi Takip Edin

Amerika

Arjantin’de Milei’nin “şok terapisine” karşı yeni para birimi piyasaya sürüldü

Yayınlanma

Arjantin Başkanı Javier Milei’nin kronik enflasyonu kontrol altına almak için uyguladığı “şok terapisinin” mali sonuçları yoksul bölgelerde sert biçimde hissediliyor.

Ülkenin kuzeybatısında yer alan La Rioja eyaleti de bunlar arasında. Bloomberg’in haberine göre Milei federal hükümetten eyaletlere yapılan aylık nakit transferlerini azaltınca La Rioja iflas etti ve şubat ayında temerrüde düştü. Kısa süre içinde yerel ekonomi derin bir durgunluğa girdi.

Bunun üzerine Milei’nin politikalarına yönelik eleştirileri ile bilinen Ricardo Quintela adındaki vali kendi radikal planını devreye soktu. Quintela, eyaletin kendi para birimi olan ‘chacho’yu yarattı, banknotlar bastırdı ve tüm devlet çalışanlarına 50.000’lik tomarlar halinde dağıtmaya başladı.

Quintela’nın söylediğine göre bu, insanların almaktan imtina ettikleri temel ihtiyaç maddelerini daha fazla satın almalarına yardımcı olacak küçük bir ikramiye ödemesiydi.

1 chacho, 1 pesoya eşit

Dükkan sahipleri chachoları tıpkı pesoları kabul ettikleri gibi kabul etmeye zorlanmadılar, aksine “teşvik edildiler.” Eyaletin “paritesine” göre, bir chacho bir pesoya eşit.

Ağustos ayının sonlarında, eyaletin çalışanları yeni para birimlerini almak için aceleyle sıraya girdiler. Bloomberg’e göre almaları gereken 40 dolar civarındaki ödeme, ortalama aylık maaşın sadece 240 dolar olduğu bir eyalette çok büyük bir paraydı.

Habere göre eyalet başkentindeki bir benzin istasyonu olan Refinor’da işler o sabah %10 arttı. Küçük bir kasap dükkanı olan Noed-Fama’da ise ilk hafta müşterilerin yaklaşık yarısı yeni para birimiyle ödeme yaptı.

Burada kasiyerlik yapan Juan Bonaldi, çok fazla chachos ile sıkışıp kalmaktan çekinen dükkan sahiplerinin kendi (çok ayrıntılı) kurallarını oluşturduklarını söyledi: müşteriler sadece satın aldıkları etin satın alma fiyatı, verdikleri chachosun değerinin en az %80’ine eşitse peso olarak para üstü alacaklar. Aksi takdirde para üstü chachos olarak verilecek ya da mümkün olmadığında sipariş iptal edilecek.

Eyalet, chacholara faiz vererek kendini finanse etmeye çalışıyor

Quintela, chacholarından kurtulmak isteyen tüccarları, 48 saatlik zorunlu bir beklemenin ardından bunları peso ile değiştirecek olan başkentteki iki devlet dairesine yönlendirdi.

Quintela, aralık ayına kadar beklemeleri halinde eyalet hükümetinin her bir chacho için kendilerine 1,17 peso ödeyeceğini, bunun da peso cinsinden %17’lik bir faiz oranı anlamına geldiğini ve yıllık olarak hesaplandığında %50’nin üzerine çıktığını söyledi.

Bloomberg’e göre bu da tüm bu chacho planının özünü ortaya koyuyor: federal fonlardan mahrum bırakılmış ve yurtiçi ve yurtdışındaki borç piyasalarından dışlanmış bir eyaletin finansman bulması ve harcamalarını sürdürmesi için bir yol.

Chacholar 1.000 ila 50.000’lik banknotlar halinde geliyor. Yaklaşık üç milyar adet (ya da kabaca 3 milyon dolar) dağıtıldı ve yakında bu miktarın dokuz milyara çıkarılması planlanıyor.

Uzmanlara göre bu şimdilik küçük bir sayı ama hem La Rioja’da hem de belki de ülke genelinde olacakların bir işareti. Eğer bu hamle La Rioja’da işe yararsa diğer valiler de onu takip edebilir.

Arjantin’de “paralel para birimleri” zaman zaman kullanıldı

Bu “paralel para birimi” daha önce de gündeme gelmişti. 2000’li yılların başında, federal hükümet ülkeye Milei’nin bugün yaptığına benzer bir kemer sıkma planı dayattığında, eyaletler kendi para birimlerini çıkarmaya başlamıştı.

Aralarında La Rioja’nın da bulunduğu bir dizi eyalet buna katılmıştı. Kaldı ki La Rioja eyaleti, bu yeni para birimi girişimini 1980’lerde de denemişti.

Bu para birimleri, 2003 yılında Buenos Aires’te göreve gelen yeni Peronist hükümet tarafından peso ile değiştirildi.

Milei şimdilik sessiz

Milei chacho hakkında çok az şey söyledi fakat “liberteryen” felsefesine sadık kalarak ne bazı müttefiklerinin istediği gibi yasaklamaya çalışacağını ne de peso ile takas etmeyi teklif edeceğini belirtti.

Quintela chacho hakkında ilk kez konuşmaya başladığında X’te yaptığı açıklamada, “Asla olmaz,” diye yazmıştı.

Yeni para birimini her mağaza kabul etmeyebilir

Bir chacho’ya bir peso değişim oranının kesin olması gerekiyor. Quintela, mağazaların chacho almayı reddedebileceğini, fakat ödeme olarak kabul ederken indirim uygulayamayacaklarını söyledi ve bunu ihlal edenlerin kapatılacağı sözünü verdi.

Yine de bunun uygulanması zor bir kural olduğu düşünülüyor. Chachonun bariz sınırlamaları var. Bir öğretmen olan Edith Leguize, 50.000 chachosunu topladıktan sonra, “Hangi mağazaların bunları kabul edeceğini görmek için her yeri dolaşmanız gerekiyor,” dedi.

Ayrıca tabii ki çevre eyaletlere seyahat edenler için yeni para biriminin hiçbir faydası yok.

Eyalet sakinleri chachoları hemen ellerinden çıkarıyor

İşyeri sahipleri için de kısıtlamalar var, örneğin işçi maaşlarının bunlarla ödenmesi gibi. Bu yüzden pek çok mağaza sadece chacho ile ödeme yapan müşterilere para üstü olarak kredi kuponu veriyor. Bazı internet siteleri de chachoları %10 indirimle satın almayı teklif etmeye başladı.

Ticaret odası lideri Chanampa, Riojanoluların chachoları aldıklarında harcama hızlarının kendisini şaşırttığını söylüyor. Daha önceki yerel para birimi deneylerinin ve diğer sadaka programlarının nasıl fiyaskoyla sonuçlandığını ve ellerinde değeri çok düşmüş kağıt parçaları kaldığını hatırladıklarını söylüyor.

Chanampa, “Bunun tekrar başlarına gelmesinden korkuyorlar. Bu sadece bir yara bandı. Sorunu çözmüyor,” diyor.

Amerika

ABD Senatosu, dijital dolar yasağını içeren tasarıyı kabul etti

Yayınlanma

ABD Senatosu, Fed’in 31 Aralık 2030’a kadar merkez bankası dijital para birimi (CBDC) niteliğinde bir dijital dolar çıkarmasını yasaklayan düzenlemeyi kabul etti. 85’e karşı 5 oyla geçen hüküm, 21st Century ROAD to Housing Act tasarısına Cumhuriyetçilerin girişimiyle eklendi. Düzenlemenin yürürlüğe girmesi için Temsilciler Meclisi’nin de onayı ve Başkan Trump’ın imzası gerekiyor.

ABD Senatosu, Merkez Bankası’nın (Fed) merkez bankası dijital para birimi (CBDC) olarak dijital dolar veya CBDC’ye “esaslı ölçüde benzer” herhangi bir dijital varlık çıkarmasını 31 Aralık 2030’a kadar yasaklayan 21st Century ROAD to Housing Act tasarısını kabul etti.

Tasarı Senato’da 85’e karşı 5 oyla geçti.

CBDC, nakit ve kaydi paranın yanında ulusal para biriminin üçüncü biçimi olarak tanımlanıyor. Bu tür dijital para birimlerinin ihracı ve kontrolü doğrudan merkez bankaları tarafından yürütülüyor.

Bazı CBDC projelerinde kripto para ve blokzincir teknolojilerinden yararlanılsa ve dijital para birimleri kriptografik tokenlar şeklinde ihraç edilse de, bu varlıklar merkezi bir ihraççıya sahip olmaları nedeniyle kripto para olarak değerlendirilmiyor.

Dünyada birçok ülke kendi CBDC projelerini geliştiriyor veya test ediyor.

Çin, dijital yuanı 2020 yılından bu yana deneme programları kapsamında test ederken, Rusya’da dijital rublenin geniş çaplı kullanımına 1 Eylül’de başlanması planlanıyor.

Esasen emlak piyasasına ilişkin düzenlemeler içeren 21st Century ROAD to Housing Act tasarısındaki CBDC yasağı hükmü, Cumhuriyetçilerin girişimiyle metne eklendi.

Tasarının şimdi Temsilciler Meclisi’nde oylanması, ardından da Başkan Donald Trump’ın imzasına sunulması gerekiyor.

Trump yönetimi daha önce de dijital doların hayata geçirilmesine karşı çıkarken, sabit kripto para birimlerini destekleyen bir çizgi izledi.

ABD’de GENIUS Act adlı sabit kripto para yasasının kabul edilmesinin ardından Hazine Bakanı Scott Bessent, ABD devlet tahvilleriyle desteklenen sabit kripto para birimlerinin Amerikan kamu borcuna yönelik yeni bir talep kaynağı oluşturacağını ve doların dijital ödemelerdeki konumunu güçlendireceğini söyledi.

Fed de dijital dolar fikrinden bir yıldan uzun süre önce uzaklaşmıştı.

Kurumun eski başkanı Jerome Powell, görev süresi boyunca ABD’de merkez bankası dijital para biriminin hayata geçirilmeyeceğini açıklamıştı. Powell’ın yerine gelen mevcut Fed Başkanı Kevin Warsh da CBDC karşıtı bir tutum sergiliyor.

Avrupa Birliği ise dolar bazlı sabit kripto para birimlerinin yaygınlaşmasına karşılık dijital euro projesini bir CBDC olarak destekliyor. Birlik, pazarını korumaya yönelik adımlar da attı.

Bu yıl yürürlüğe giren MiCA kripto varlık düzenlemeleri, Avrupa’daki kripto para borsalarında işlem gören tüm sabit kripto para birimlerinin, özel lisans almış ve AB içinde faaliyet gösteren ihraççılar tarafından çıkarılmasını şart koşuyor.

Toplam piyasa değeri 317 milyar dolar olan sabit kripto para piyasasının yüzde 90’dan fazlasını dolar bazlı ürünler oluşturuyor.

En büyük sabit kripto para birimleri, 186 milyar dolarlık piyasa değerine sahip Tether’in USDT’si ile 74 milyar dolarlık piyasa değerine sahip Circle’ın USDC’si olarak öne çıkıyor.

Trump ailesiyle bağlantılı kripto para projesi World Liberty Financial tarafından yaklaşık bir yıl önce piyasaya sürülen USD1 adlı sabit kripto para birimi ise yaklaşık 4,5 milyar dolarlık piyasa değeriyle kategorisinde dördüncü sırada yer alıyor.

USD1 arzının yaklaşık yüzde 75’i Binance’te tutuluyor.

Okumaya Devam Et

Amerika

Google yapay zeka için A24 stüdyosuna ortak oluyor

Yayınlanma

Google, yapay zeka alanında iş birliği geliştirmek amacıyla bağımsız film stüdyosu A24’e yaklaşık 75 milyon dolar yatırım yapmaya hazırlanıyor. The Wall Street Journal gazetesinin kaynaklara dayandırdığı habere göre ortaklık kapsamında sinema sektörüne yönelik yeni yapay zeka araçlarının geliştirilmesi hedefleniyor.

The Wall Street Journal gazetesinin konuya aşina kaynaklara dayandırdığı haberine göre Google, yapay zeka alanındaki ortaklık kapsamında bağımsız film stüdyosu A24’e yaklaşık 75 milyon dolar yatırım yapacak.

Gazete, bu adımın teknoloji devinin bir sinema stüdyosundan ilk kez hisse satın aldığı örnek olduğunu kaydetti.

Google bünyesindeki yapay zeka birimi DeepMind ile A24, filmlerin üretimi ve dağıtımı için yeni araçlar geliştirmeyi planlıyor.

A24 stüdyosunun teknoloji ve inovasyon alanındaki çalışmalarını yürüten ortağı Scott Belsky, geliştiricilerin yapay zekayı film üretimini hızlandırmak ve maliyetleri düşürmek amacıyla öne çıkardığını, ancak bu durumun sinemacılar arasında memnuniyetsizlik yarattığını ifade etti.

Sürece ilişkin değerlendirmede bulunan Belsky, “Yaratıcı kontrolü koruyan ve risk alma isteğini teşvik eden daha etkili yapay zeka uygulama yöntemlerinin olduğuna inanıyoruz” dedi.

Yeni araçların, kullanıcı taleplerine göre doğrudan içerik üreten üretken yapay zekadan farklı olacağını belirten Belsky, Google’ın A24 stüdyosunun film ve televizyon arşivine erişim hakkı elde etmeyeceğini kaydetti.

DeepMind Başkan Yardımcısı Eli Collins ise ortaklığa ilişkin, “Teknolojinin, alanındaki en iyi uzmanların ellerine ulaştığı anlarda büyük ilerlemelerin kaydedileceğine inanıyoruz.” açıklamasında bulundu.

ABD merkezli bağımsız bir sinema şirketi olan A24 stüdyosu, özellikle yazar ve festival filmleri üzerine odaklanmasıyla tanınıyor. Yakın zamanda “Gerçekliğin Sahne Arkası” (Y2K) ve “Marty Supreme” filmlerini izleyiciyle buluşturan stüdyonun portföyünde, yedi Oscar ödülü kazanan “Her Şey Her Yerde Aynı Anda” (Everything Everywhere All at Once) yapımının yanı sıra “Yeşil Şövalye” (The Green Knight), “Deniz Feneri” (The Lighthouse), “Cadı” (The Witch), “Ritüel” (Midsommar), “Geçmiş Yaşamlar” (Past Lives), “Demir Pençe” (The Iron Claw), “When You Finish Saving the World” ve “İç Savaş” (Civil War) gibi filmler yer alıyor.

Okumaya Devam Et

Amerika

SpaceX, 6,3 milyar dolarlık bilgi işlem gücü anlaşması imzaladı

Yayınlanma

SpaceX, açık kaynaklı yapay zeka girişimi Reflection AI ile önemli bir bilgi işlem gücü anlaşması imzaladı.

Anlaşma kapsamında Reflection, gelişmiş modelleri eğitmek ve çalıştırmak için kullanılan en üst düzey yapay zeka çipleri olan Nvidia GB300’lere anında erişim elde edecek.

CNBC’nin incelediği belgelere göre, 1 Temmuz 2026’dan itibaren 2029 yılına kadar SpaceX’e aylık 150 milyon dolar ödeme yapmayı kabul etti.

Anlaşma süresi sonuna kadar devam ederse, ödemelerin toplam tutarı yaklaşık 6,3 milyar dolara ulaşacak.

Her iki şirket de ilk üç ayın ardından 90 gün önceden bildirimde bulunarak sözleşmeyi feshedebilir.

Anlaşma, SpaceX’in rekor kıran halka arzının ardından devasa veri merkezi altyapısını nasıl kullandığını gösteriyor.

Şirket, Colossus’u kısmen ChatGPT’nin rakibi olan Grok’a güç sağlamak amacıyla kurmuştu. 

Şimdi ise SpaceX, bu altyapıyı dışardaki yapay zeka şirketlerine hesaplama gücü kapasitesi satmak için de kullanıyor.

SpaceX, daha önce Anthropic, Google ve Cursor ile hesaplama gücü konusunda anlaşmalar imzalamıştı. Musk’ın şirketi şu anda Cursor’u satın alma sürecinde.

Reflection, bu listeye stratejik açıdan farklı bir müşteri daha ekliyor: Hükümetlerin ve işletmelerin kapalı yapay zeka sistemlerine olan bağımlılığını yeniden değerlendirdiği bir dönemde, açık kaynaklı modellere odaklanan bir yapay zeka laboratuvarı.

Zamanlama dikkat çekici. Anthropic’in Fable ve Mythos’a erişimi kesmesinin ardından açık kaynaklı yapay zeka ivme kazandı.

Bu durum, kritik işler için kapalı model sağlayıcılarına güvenmenin riskleri konusunda soru işaretleri yarattı.

Bu olay, açık model şirketlerine, müşterilerin modelleri daha fazla kontrol sahibi olarak inceleyebilmesi, özelleştirebilmesi ve çalıştırabilmesi gerektiği yönünde daha güçlü bir argüman sağladı.

Reflection, son değerlemesi 25 milyar dolar olan bu girişim olarak, OpenAI, Anthropic ve Google’ın öncü sistemleriyle rekabet edebilecek Amerikan açık kaynaklı yapay zeka modelleri geliştirmeye çalışırken, hükümetlere ve işletmelere kapalı sistemlere kıyasla daha fazla esneklik sunma hedefiyle bu yaklaşımı doğrudan benimsedi.

Reflection sözcüsü yaptığı açıklamada, “Son zamanlarda yaşanan olaylar, açık kaynağın yapay zeka ekosistemi için ne kadar önemli olduğunu ortaya koyuyor; giderek daha fazla ülke ve işletme, yalnızca kapalı modellere bağımlı olmanın getirdiği riskleri ve maliyetleri fark ediyor,” dedi.

Reflection, bu anlaşmanın kendisine “Amerikan açık zekası” olarak adlandırdığı şeyi hızlandırmak için ek hesaplama gücü, yani hesaplama kapasitesi sağladığını belirtti.

Girişim henüz halka açık bir öncü açık kaynaklı model yayınlamadı fakat hükümet ve ulusal güvenlik müşterileriyle ivme kazanmaya devam ediyor.

Şirket, Enerji Bakanlığı’nın Genesis Misyonu ile birlikte çalışıyor ve Pentagon’un daha geniş kapsamlı yapay zeka çabalarının bir parçası.

SpaceX için bu anlaşma, hesaplama gücünün yapay zeka yarışında stratejik bir değer haline geldiğinin bir başka işareti.

Gelişmiş Nvidia çiplerine erişim, öncü modelleri eğitmeye ve kullanmaya çalışan şirketler için hâlâ en büyük kısıtlamalardan biri olmaya devam ediyor.

Colossus’u dış müşterilere açarak şirket, kıt grafik işlem birimi kapasitesini satmak için yarışan bulut sağlayıcıları ve yapay zeka altyapı şirketlerinin yanına konumlanıyor.

Bu aynı zamanda SpaceX’e, büyüyen yapay zeka altyapısı anlatısını haklı çıkarmak için başka bir yol sunuyor.

Yatırımcılar, SpaceX’in roketler ve Starlink’in ötesine geçerek yapay zeka, veri merkezleri ve hesaplama hizmetlerine genişleyip genişleyemeyeceğini izliyor.

Okumaya Devam Et

Çok Okunanlar

English