Amerika
Süper zenginlerin yeni ‘hayırseverlik’ anlayışı: ‘En büyük yardım benim para kazanmam’

19. yüzyılda Britanya’daki ‘Yoksullar Yasası’ndan bu yana, kapitalist üretimin toplumun en dibine ittiği ‘safralara’ ilişkin tartışma devam ediyor. Zenginler arasında hayırseverlik düşüncesinin ortaya çıkışı, üretimin ve yeniden üretimin devamına ilişkin bir tartışmadır aslında.
Kapitalizmin İkinci Dünya Savaşı sonrasındaki sözüm ona ‘Altın Çağ’ında, ABD’de ‘filantropi’ olarak bilinen ‘hayırseverlik’ faaliyetleri kurumsallaşmış ve ‘kepçeyle aldığını kaşıkla vermek’ olarak özetlenebilecek bir faaliyete indirgenmişti. ‘Sivil toplum’, bu faaliyetlerin oyun sahasıydı.
Hatta, neoliberalizmin ‘Keynesçiliğin’ yerini almasında bile bu hayırsever STK’ların ve fonların rolü artık inkar edilmiyor. Hewlett Vakfı Başkanı Larry Kramer, 2017 yılında yayınladığı bir notta, William Volker Fonu’nu, Koch ailesi vakıfları da dahil olmak üzere daha sonraki en az yarım düzine fon sağlayıcısıyla birlikte neoliberalizmin yerleştirilmesinde ‘kilit bir erken oyuncu’ olarak tanımlamıştı.
Bu vakıflar, serbest piyasaların gücüne vurgu yapan neoliberalizmin, hükümetler tarafından kontrol edilen ekonomilere ilişkin Keynesyen vizyonun yerini almasına yardımcı olmuştu.
Teknoloji-sever süper zenginler hayırseverlikten kurtuluyor
Şimdi, süper zenginlerin bu yükten de kurtulmak istediği görülüyor. “Bencillik hayırseverliktir,” mottosuyla özetlenebilecek bu yeni yaklaşım, milyarder risk sermayesi sahibi Marc Andreessen olmak üzere bir dizi yüksek profilli Silikon Vadisi liderinin gönderdiği mesajlar arasında yer alıyor.
Yeni hayırseverlik anlayışına göre, servet edinme eyleminin kendisi zaten bir hayırseverlik eylemidir. Kepçeyle aldığınızı artık kaşıkla da vermenize gerek yok. Sadece zengin olmakla, hayırseverlik işiniz büyük ölçüde tamamlanmış olur.
Harvard ve Stanford ekonomisti Robert Barro, 2007 yılında Wall Street Journal’da (WSJ) yayımlanan ve Microsoft’un kurucusu Bill Gates’e odaklanan bir yazısında bu felsefenin ana hatlarını çiziyordu.
Barro’ya göre Gates, Gates Vakfı’nın çabalarının topluma Microsoft’un geçmiş ve gelecekteki başarıları gibi bir şey sağlayacağına inanıyorsa kendini kandırıyordu.
Barro’nun mantığı daha sonra The Economist’ten Matthew Bishop tarafından da onaylanarak alıntılanmıştı. Öyle ki Bishop, Rockefeller Vakfı’nın Bellagio Merkezi’nin yöneticisi olarak Como Gölü kıyısında lüks bir ihtişam içinde ‘hayırseverlik’ üzerine sayısız tartışma düzenlemişti.
Silikon Vadisi’nden hayırseverlik incileri: Benim zenginliğim en büyük yardım
Bu düşünce biçimi artık Silikon Vadisi’nin ana akımına iyice yerleşmiş durumda.
Google’ın kurucusu Larry Page 2014 yılında verdiği bir röportajda, servetiyle yapabileceği en hayırsever şeyin onu Elon Musk’a vermek olacağını söylemişti. Page, SpaceX ve Tesla gibi şirketlerin kendilerinin de hayırsever kuruluşlar olduğunu ve bu şirketleri finansal olarak desteklemenin geleneksel yollarla hayırseverlik amaçlarını desteklemeye tercih edilebileceğini söylüyordu.
PayPal ve Palantir’in kurucusu Peter Thiel 2016 yılında Gawker Media’dan intikam almak için şirkete karşı açılan davaları finanse etmenin ‘yaptığı en büyük hayırseverlik işlerinden biri’ olduğunu söylemişti.
2018’de Amazon’un kurucusu Jeff Bezos’a, servetiyle nasıl ‘iyilik yapabileceği’ sorulduğunda, Bezos’un yanıtı, “Bu kadar büyük bir finansal kaynağı kullanmanın tek yolu Amazon’dan kazandıklarımı uzay yolculuğuna dönüştürmek,” olmuştu.
OpenAI’nin kurucusu Sam Altman geçen yıl, kuruluşunun hayırseverlik misyonuna en iyi şekilde ‘kâr amacı gütmeyen bir kuruluştan kâr amacı güden bir kuruluşa’ dönüştürülerek hizmet edilebileceğine karar verdi.
FTX’in kurucusu Sam Bankman-Fried, kendisini dinleyen herkese milyarlarca doları ‘tamamen özgeci’ nedenlerle kazandığını söylemişti. FTX’in eski yöneticisi ve hayırseverlik şampiyonu Nishad Singh, geçen ekim ayında mahkemede FTX’ten parayı hayır kurumlarına bağışlamak üzere 477 milyon dolar kredi aldığına dair ifade vermişti; daha sonra bunu hiçbir zaman yapamadığını itiraf etti.
Risk sermayedarı Andreessen’in geçen ekimde yayınlanan ‘tekno-optimist’ manifestosu da bu düşünceyi genelleştiriyor.
Süper zengin, “Bir piyasa sistemindeki teknolojik yenilik, doğası gereği 50:1 oranında hayırseverdir,” diye yazıyordu.
Başka bir deyişle, Andreessen gibi bir ‘yenilikçinin’ kendisi için kazandığı her bir dolar, toplumun geneli için 50 dolarlık bir hayırseverlik bağışına eşittir. Eğer durum buysa neden bir dolar vermekle uğraşsın ki?
Sonuç olarak Andreessen, Bankman-Fried’in yaptığı gibi parasını dağıtmaya niyetli olduğunu söyleyerek servetini meşrulaştırma ihtiyacı hissetmiyor. Bunun yerine, hayırseverlik kavramını yeniden tanımlıyor, böylece ne kadar çok para kazanırsa, hiç para vermese bile, o kadar hayırsever oluyor.
‘Kolektif vericilik’: Hayırseverlik, yardım yapılanlara ihale edilirse…
Dahası, özellikle ABD’de ‘kolektif vericilik’ (collective giving) adı altında, zenginlere düşen ‘hayırseverlik’ misyonunun da artık yardıma muhtaç topluluklara taşere edildiğini görüyoruz.
Johnson Center, Colmena-Consulting ve Philanthropy Together tarafından yazılan ortak bir raporda, ‘kolektif vericilik’in hayırseverliği ‘demokratikleştirdiği’ ve ‘çeşitliliği artırdığı’ öne sürülüyor.
Kolektif vericilik konsepti ile birlikte, kadınlar ve beyaz olmayan topluluklar gibi ‘hayırseverlik’in standart hedefleri, güya artık ‘kendilerini ilgilendiren’ konular hakkında söz sahibi olarak hayırseverlik projelerini yürütüyor. Raporda, bu konseptin 2016 yılından bu yana yaygınlaştığına işaret ediliyor. Raporun fonlayıcıları arasında Bill ve Melinda Gates Vakfı ile dünyanın en büyük özel sermaye şirketlerinden Catalyst de yer alıyor.
‘Neoliberalizmin’ ötesinde hayırseverlik
Bununla birlikte tartışmanın bittiği sanılmasın. Yazının başında atıf yaptığımız Kramer notunda, neoliberal dönemi kurmada filantropinin rolüne çekilen dikkat, neoliberalizmin ölümünün ardından aynı filantropinin oynayacağı role de işaret ediyor.
Kramer, neoliberalizmin ötesine geçme araştırmalarının aslında 2016’da Londra’da başladığını öğrendiklerini biraz da şaşırarak aktarıyor. Kurumları ve ülkeleri sıraladıktan sonra, herkesin bu faaliyetlerin ‘trans-Atlantik’ olması gerektiğinde hemfikir olduğunu yazıyor. Neoliberalizmin ötesine geçmekte ABD’nin ve Amerikan hayırseverlerinin önemini herkes teslim ediyor.
Dolayısıyla, ‘hayırsever’ STK’lar, yeni döneme uyum sağlamak için öne çıkmak gerektiğini hissediyor. ‘Şımarık’ teknoloji zenginlerinin ve Silikon Vadisi’nin yaklaşımı ile ‘geleneksel’ kurumlar arasında bir nüans olduğu anlaşılıyor.
Bununla birlikte, ‘kolektif vericilik’in bu nüansa bir çözüm olabileceği de hissediliyor. Klasik hayırseverlik ideolojisinden kurtuluş, zenginliğin ‘kazanılmış hak’ olarak tescili ve bağış toplama işinin bile bağışa ihtiyacı olanlara ihale edilmesi… Neoliberalizm sonrası kapitalizmin yeni görüngülerinden sadece birkaçı bunlar.
Amerika
Guadalajara kartelinin kurucusu Félix Gallardo 80 yaşında öldü

ABD’li ajan Enrique Camarena’nın öldürülmesi suçundan hüküm giyen Guadalajara kartelinin kurucularından Miguel Ángel Félix Gallardo 80 yaşında öldü. 37 yıldır cezaevinde tutulan Gallardo’nun çoklu organ yetmezliği nedeniyle Guadalajara’daki bir hastanede öldüğü açıklandı.
Meksika’da Guadalajara kartelinin kurucularından 80 yaşındaki Miguel Ángel Félix Gallardo öldü.
ABD’li uyuşturucuyla mücadele ajanı Enrique Camarena’nın öldürülmesi suçundan hüküm giyen Gallardo 37 yıldır cezaevinde tutuluyordu.
Gallardo 15 Kasım’da yerel saatle 14.00 sularında (Türkiye saatiyle 23.00) Guadalajara’daki özel Country 2000 hastanesinde öldü.
Sağlık durumu kötüleşen Gallardo 13 Kasım’da Puente Grande cezaevi kompleksinden acil olarak bu hastaneye kaldırılmıştı.
Jalisco makamları ölüm nedenini çoklu organ yetmezliği olarak açıkladı.
Mahkeme 2022 yılında sağlık gerekçesiyle Gallardo’nun cezasını evde çekmesine izin vermişti.
Ancak savcılığın itirazı üzerine bu nakil işlemi gerçekleşmedi.
“Patronların patronu”na giden yol
“Patronların patronu” olarak anılmaya başlamadan önce polis teşkilatında görev yapan Gallardo, Sinaloa valisinin korumalığını da üstlenmişti.
Gallardo, Rafael Caro Quintero ve Ernesto Fonseca Carrillo ile birlikte Meksika’nın ilk büyük uyuşturucu kaçakçılığı örgütlerinden birini kurdu.
Örgüt yöneticileri, Pablo Escobar’ın Medellín karteli dahil Kolombiyalı tedarikçilerle bağlantı kurdu.
Reuters haber ajansının aktardığına göre Meksika üzerinden ABD’ye büyük partiler halinde kokain sevk edilirken, kamu görevlilerine verilen rüşvetler kartelin sevkiyat ağını genişletmesini sağladı.
ABD ile diplomatik kriz
ABD Uyuşturucuyla Mücadele Dairesi (DEA) ajanı Enrique “Kiki” Camarena, Guadalajara’daki uyuşturucu kaçakçılarının faaliyetlerini soruşturuyordu.
Camarena 7 Şubat 1985’te eşiyle öğle yemeğine gitmek üzere ofisinden ayrıldığı sırada kaçırıldı.
İşkence gördükten sonra öldürülen Camarena’nın cesedi 5 Mart’ta bulundu.
Aynı dosyada adı geçen Meksikalı pilot Alfredo Zavala Avelar da kaçırılarak öldürüldü.
Washington yönetiminin faillerin tutuklanmasını talep etmesi ve ajanın öldürülmesi iki ülke arasında diplomatik krize yol açtı.
Cezaevi yılları
Nisan 1989’da yakalanan Gallardo, ilk davada uyuşturucu kaçakçılığı, yasa dışı silah bulundurma ve rüşvet suçlarından 40 yıl hapis cezasına çarptırıldı.
Mahkeme 2017 yılında Camarena ve Zavala cinayetlerinden dolayı Gallardo’ya 37 yıl hapis cezası daha verdi.
El País gazetesinin haberine göre Gallardo’nun bu cezaları art arda çekmesi gerekiyordu.
Gallardo 2021 yılında cezaevinden Telemundo televizyonuna verdiği röportajda ajanın öldürülmesiyle ilgisi olduğu iddiasını reddetti.
Camarena hakkında konuşan Gallardo, “Onu hiç tanımadım” dedi.
O dönemde Netflix’te yayımlanan “Narcos: Mexico” dizisinde Gallardo’yu oyuncu Diego Luna canlandırmıştı.
Yöneticilerinin tutuklanmasının ardından Guadalajara karteli dağıldı.
Kartelin güzergahları ve bölgeleri için mücadele eden gruplardan Sinaloa, Tijuana ve Ciudad Juárez kartelleri doğdu.
Bu mücadelenin halkalarından biri Eylül 1992’de dokuz kişinin öldürülmesi oldu.
Gazeteci Ioan Grillo’nun aktardığına göre Gallardo’nun avukatı Federico Alejandro Livas Vera ve meslektaşları, arama yapılacağı bilgisini alınca uyuşturucu baronunun Meksiko’daki annesinin evine gitti.
Kendilerini federal polis olarak tanıtan silahlı kişiler bu grubu kaçırdı.
Aralarında Gallardo’nun akrabalarının da bulunduğu avukat ve diğer kurbanların cesetleri Guerrero eyaletindeki Iguala yakınlarında bulundu.
Savcılık 2023 yılında bu davayla ilgili olarak Sinaloa kartelinin kurucularından Héctor Palma Salazar’ı yargı önüne çıkarmaya çalıştı.
Mahkeme ise dava zaman aşımı süresinin dolduğuna hükmetti.
Dava ABD yargısında sürüyor
Camarena davası aradan geçen kırk yıla rağmen ABD mahkemelerinde görülmeye devam ediyor.
Meksika Şubat 2025’te Caro Quintero’yu ajanın kaçırılması, işkence görmesi ve öldürülmesiyle bağlantılı suçlamalarla yargılanmak üzere ABD’ye teslim etti.
EFE haber ajansının aktardığına göre Caro Quintero’nun Brooklyn federal mahkemesindeki bir sonraki duruşması 20 Kasım’da yapılacak ve yargılamanın başlangıcı için Mart 2027 tarihi öngörülüyor.
Amerika
Bir rehine masalı ve barış tüccarları: Haiti’de neler oluyor?

18 Ekim günü Port-au-Prince’in kenar mahallesi Croix-des-Bouquets’deki Santo semtinde zırhlı bir araç durduruldu. Resmi ve ana akım anlatıya göre araçtaki dört kişi, yerel pazardan alışveriş yapıp üslerine dönen Salvadorlu havacılık teknisyenleri ve pilotlarıydı. Önce silahlarla tarandılar, ardından araç patlayıcılarla vurulup alev aldı. Salvador ordusu, dört personelin yanan araçtan çıkmayı başardığını ama hemen sonra izlerinin kaybolduğunu duyurdu. Ön cephe muharibi değillerdi; Birleşmiş Milletler destekli Çete Bastırma Gücü (GSF) bünyesinde yalnızca havacılık desteği ve tıbbi tahliye işlerine bakıyorlardı.
İlk bakışta hikâye, uzak bir Orta Amerika ülkesinin kendi yurttaşlarını kurtarmak için giriştiği cüretkâr bir sınır ötesi operasyondan ibaret görünüyordu. El Salvador Devlet Başkanı Nayib Bukele, 21 Ekim’de adamlarının sağ salim iadesini talep ederek askeri harekâtı ilan etti ve çete liderlerini kendi ülkesinde uyguladığı, kendi tabiriyle “ezici güçle” tehdit etti. İlk etapta yaklaşık iki yüz özel kuvvet askeri adaya indirildi; nakliye uçaklarından birini de ABD Dışişleri Bakanlığı’nın ricasıyla bizzat Pentagon tahsis etmişti. Fakat günler ilerledikçe bu “kurtarma” görevinin çapı tuhaf bir hızla şişti. Kiralık kargo uçaklarıyla adaya binin üzerinde asker sevk edildiği haberlerinin ardından, Ekim sonuna gelindiğinde Haiti topraklarındaki Salvador birliği iki bin kişiyi buldu, kısa süre sonra ise iki bin beş yüz civarına tırmandı. Dört teknisyeni aramak için binlerce kilometre öteden iki buçuk tugaylık bir güç yığmak, sıradan bir rehine pazarlığının sınırlarını fazlasıyla aşıyordu.
Her kafadan farklı bir ses çıktı. Salvador ordusu kayıpların akıbetinin meçhul olduğunu açıklarken, ABD’nin BM Daimi Temsilcisi Mike Waltz, Güvenlik Konseyi’nde bu kişilerin saldırıdan sağ kurtulduklarını ve çetelerin kontrolündeki bölgede tutulduklarını ileri sürüyordu. Haiti’den bildirenlerse bambaşka bir tablo çiziyordu: Bukele’nin “masum teknisyenler” diye sunduğu şahıslar zaten ABD kurgusu yasadışı bir askeri aygıtın parçası olan paralı askerlerdi ve “dört ya da beş Salvadorlu paralı askerin sözde kaçırılıp öldürülmesi”, Haiti’ye yönelik yeni bir yabancı müdahale dalgasının meşruiyet aracına dönüştürülmüştü.
Burada 1976 yılının meşhur Entebbe baskınıyla kurulan kıyaslama, tam da aradaki uçurumu gösterdiği ölçüde öğretici. Yarım yüzyıl önce İsrail, Uganda’da kaçırılan yüz beş yolcuyu kurtarmak için yüz kadar komandosunu göndermiş, dönemin Uganda lideri İdi Amin’in militanlara arka çıkması üzerine Uganda ordusuyla da çatışmış ve tek kaybını (Binyamin Netanyahu’nun ağabeyi Yonatan’ı) vererek rehineleri alıp dönmüştü. O gün dünya başkentleri, Entebbe baskınını egemen bir devletin toprak bütünlüğüne yönelik açık bir saldırganlık diye kınamıştı. Haiti’ye iki bin beş yüz Salvador askerinin inmesi ise bırakın uluslararası bir skandala yol açmayı, adeta alkışlarla karşılandı. BM Güvenlik Konseyi acil toplanıp rehin almayı kınadı; Mike Waltz Washington’ın kurtarma operasyonuna tam destek vereceğini müjdeledi; uluslararası hukuk kurallarını dilinden düşürmeyen Batılı başkentlerden tek bir itiraz sesi yükselmedi.
Zira Haiti’de itiraz edecek bir devlet bırakılmamıştı. Ülkenin seçilmemiş fiili Başbakanı Alix Didier Fils-Aimé, Salvador askerlerinin gelişini bir işgal olarak değil, ulusal bir lütuf olarak selamladı ve kurtarma operasyonunu uluslararası güçlerle koordine etmek üzere derhal masaya oturdu.
Bu “kurtarma” seferberliğinin askeri bilançosu ise 10 Kasım’da Bukele’nin paylaştığı görüntülerle sahneye kondu. Aslında iki gün önce, 8 Kasım Pazar günü düzenlenen bir helikopter operasyonunda, 2021 yılında on altı Amerikalı ve bir Kanadalıyı kaçırmasıyla uluslararası manşetlere taşınan, silah kaçakçılığı ve haraçla nam salmış 400 Mawozo çetesinin karargâhı ve lideri Wilson Joseph’in (diğer adıyla Lamno Sound Joe) mülkü bombalandı. Bukele’nin yayınladığı videoda helikopterler bir yerleşkenin üzerinde dönerek ateş açıyor, yükselen dumanların arasından insanlar kaçışıyordu. Uluslararası medya yaklaşık yirmi kişinin ölmüş olabileceğini yazsa da bu sayı resmi olarak doğrulanmadı. Çete lideri Wilson Joseph operasyondan sağ salim kurtulmuştu, çünkü o sırada zaten binada değildi. Daha vahimi, dört Salvadorlu teknisyenin nerede olduğu ve yaşayıp yaşamadığı hâlâ bilinmiyordu.
Yani askeri açıdan bakıldığında ortada ne kurtarılmış rehineler ne de yakalanmış bir çete lideri vardı. Ama siyasi zafer çoktan ilan edilmişti. 10 Kasım günü Başbakan Alix Didier Fils-Aimé kürsüye çıkıp Salvador birliklerine teşekkür etti, Bukele’ye övgüler yağdırdı ve Haiti, El Salvador ve GSF’nin aynı kararlılıkla aynı mücadelede birleştiğini, işbirliğinin süreceğini ve çetelere artık rahat yüzü gösterilmeyeceğini ilan etti.
Tam da bu zafer şöleninin ortasında cevapsız kalan üç soru, asıl gerçeği ele veriyor. Birincisi: Haiti’ye yığılan o iki bin beş yüz Salvador askerinin yalnızca küçük bir bölümü BM onaylı GSF bünyesinde yer alıyor; ezici çoğunluğu GSF’nin doğrudan emir-komuta zinciri dışında hareket ediyor. Angajman kuralları, görev süresi, ateş açma yetkisi ve sivil kayıpların hukuki sorumluluğu kamuya açıklanmış değil. Dost ateşi ihtimalinden yargısız infazlara kadar her şey karanlıkta yürüyor. İkincisi: Bir karargâhı helikopterle havaya uçurmak, yerel ağlara gömülü bir silahlı yapıyı dağıtmıyor; aksine misilleme ve sivil kıyımı riskini büyütüyor. Üçüncüsü ve en can alıcısı: Medyaya sızan bilgiler, 8 Kasım baskınını aslında Salvador’un değil, “Salvador desteğiyle hareket eden Haiti polis görev gücünün” yürüttüğünü aktarıyor. İşlevsiz olduğu her fırsatta tekrarlanan Haiti polisinin içinden o “görev gücü” bir anda nasıl çıkıverdi?
Taşeron infazlar: GSF, Vectus Global ve dron savaşı
8 Kasım operasyonunu yürüten o meşum “görev gücü”nün kimlerden oluştuğunu kurcaladığımızda, Bukele’nin kurtarma masalının altından tanıdık bir başka isim çıkıyor: Erik Prince. Eski adı Blackwater olan ve Irak’tan Afganistan’daki cürümleriyle meşhur paralı asker imparatorluğunun kurucusu Prince, yeni şirketi Vectus Global aracılığıyla bir yıldan uzun süredir zaten Haiti’de.
Vectus Global’in yüzlerce paralı askeri, Haiti Ulusal Polisi ile omuz omuza çalışan söz konusu “Görev Gücü”nü doğrudan oluşturuyor ve sahada GSF ile tam bir eşgüdüm içinde hareket ediyor. Üstelik işin ironisi şu ki, Prince’in maaşlı katillerinin önemli bir kısmı da zaten El Salvador’dan devşirilmiş durumda. Başka bir deyişle Bukele’nin kargo uçaklarıyla adaya indirdiği resmi üniformalı Salvador askerleri, çoktan Erik Prince’in bordrosuna yazılmış hemşehrileriyle aynı gökyüzünün altında, aynı savaş makinesinin dişlilerine eklemleniyor.
Bu ortaklığın uzmanlık alanı ise karadaki çatışmalardan ziyade İHA (drone) savaşı. İnsan Hakları İzleme Örgütü’nün (HRW) Mart 2026 tarihli raporu, bu sessiz kıyımın boyutlarını belgelerle ortaya koydu. Rapora göre, 1 Mart 2025 ile 21 Ocak 2026 arasındaki yaklaşık on buçuk aylık dönemde, Haiti güvenlik güçleri ve onlarla çalışan özel yüklenicilerin gerçekleştirdiği yüz kırk bir ayrı patlayıcılı drone saldırısında en az 1243 kişi öldü, 738 kişi yaralandı. HRW gibi hiç de radikal sayılmayacak bir kurum bile, bu rakamların suçluları değil yalnızca ölüleri saydığını belirtmek zorunda kaldı ve en az altmış cesedin, aralarında çok sayıda çocuğun da bulunduğu sivillere ait olduğunu doğruladı. Haiti’deki yerel tanıklıklar ise gerçek sivil kaybının bu resmi bilançonun çok üzerinde olduğunu anlatıyor: Sokakta vurulan her gencin cesedine kolaylıkla “çete üyesi” etiketi yapıştırılıyor; BM raporları ise Prince’in paralı askerlerinin dronlarıyla katledilen bu insanları istatistiklere “çete şiddeti kurbanları” diye geçiriyor.
Yabancı bir devletin ordusunun ve Amerikalı bir paralı asker şirketinin başka bir ülkede bu kadar rahat ölüm dağıtabilmesi, tesadüf eseri oluşmuş bir hukuk boşluğunun sonucu değil. Bu boşluk bizzat BM çatısı altında kurumsallaştırıldı.
Salvador askerlerinin resmi şemsiyesi olan Çete Bastırma Gücü (GSF), 2023-2025 yılları arasında Kenya’nın yürüttüğü ve ABD’nin tasarladığı Çokuluslu Güvenlik Desteği (MSS) misyonunun yerini almak üzere kuruldu. ABD ve onun yeni-sömürgeci uşağı Panama tarafından BM’ye sunulan GSF, kâğıt üzerinde beş bin beş yüz kişilik bir kuvvet olarak planlansa da fiilen Bahamalar, Bangladeş, Belize, El Salvador, Guatemala, Jamaika ve Sri Lanka’dan gelen yaklaşık iki bin askerle (ki bunun da bir bölümü destek personeli) ayakta duruyor. Kritik ayrıntı şu: GSF, BM Şartı’nın 7. maddesi (“Chapter 7”) kapsamında konuşlandırıldığı için halka karşı sınırsız ölümcül güç kullanma yetkisine sahip; fakat resmi bir BM barış gücü misyonu sayılmıyor. Haiti hükümetinden ve polisinden “bağımsız” çalışmasıyla övünülen bu kuvvet, hiçbir yerel mahkemeye ya da yasaya tabi değil. Çete üyesi olduğuna kanaat getirdiği herkesi “etkisiz hale getirme” yetkisiyle donatılmış, hukuk dışı bir müdahale aygıtı işlevi görüyor.
Haiti devleti ne oldu da kendi topraklarında yabancı paralı askerlere infaz ruhsatı dağıtan bir hayalete dönüştü? Çöküşü genelde Temmuz 2021’de başlatıyorlar. O yıl ABD’nin iktidara yerleştirdiği Devlet Başkanı Jovenel Moïse kendi konutunda öldürüldü; seçim yapılamadığı için başbakanlık koltuğuna Ariel Henry oturdu. Ardından Viv Ansanm (“Birlikte Yaşıyoruz”) koalisyonu altında birleşen çeteler sahneye ağırlığını koydu. 2024 yılında silahlı gruplar başkentin ve devlet kurumlarının büyük bölümünü ele geçirip hapishanelerin kapılarını açınca, o sırada yurtdışı gezisinde bulunan Henry ülkeye geri dönemedi ve istifa etmek zorunda kaldı. Onun ardından iki yıl boyunca farklı siyasi grupları temsil ettiği söylenen bir Geçiş Başkanlık Konseyi kuruldu, fakat bu konseyin de dağılmasıyla bütün fiili yetki Başbakan Alix Didier Fils-Aimé’nin elinde toplandı.
Bugün geldiğimiz noktada Haiti’de seçilmiş bir başkan ve toplanmış bir meclis yok. Yüksek temyiz mahkemesi daha geçen ay yeniden çalışmaya başlayabildi. Ordu ve polis kağıt üzerinde var ama fiilen işlevsiz. Başkent Port-au-Prince’in neredeyse tamamını ve ülke bölgelerinin yarısını, yolları ve limanları Viv Ansanm ve benzeri çeteler kontrol ediyor; sivillerden zorla vergi topluyor.
Ancak 2021 suikastı bu yıkımın başlangıcı değil, uzun bir tasfiye sürecinin son perdesi. Haiti devletinin omurgası, 1986’da kanlı Duvalier diktatörlüğünün devrilmesinin ardından halkın kazandığı demokratik mevzileri yok etmeye yönelen darbelerle kırıldı. Ülkenin halk oyuyla seçilen ilk başkanı Jean-Bertrand Aristide, 1991’de bir darbeyle devrildi; ikinci başkanlık döneminde ise 2004 yılında ABD, Fransa ve Kanada’nın ortak darbesiyle yerinden edildi. O darbeyi tahkim etmek üzere 2004’ten 2017’ye kadar ülkeyi işgal altında tutan BM misyonu MINUSTAH, on üç yıl boyunca Haiti halkına terör estirdi ve devletin kalan bütün kurumsal yapılarını paramparça etti. Bugün GSF ve Erik Prince’in Vectus Global’i, işte o 2004-2017 işgalinin bıraktığı enkazın üzerinde, ABD’nin uzun zamandır özlemini çektiği o eski sömürgeci kontrolü yeni nesil taşeronlarla ve dronlarla yeniden kuruyor.
Barış tüccarları: Reagan’dan OAS’a ve Bukele’ye
Haiti’deki manzaraya dışarıdan bakan bir okur, bir avuç barbar çetenin zavallı bir ada devletini rehin aldığına, uluslararası toplumun ve Bukele gibi “kararlı” liderlerin de çaresiz kalıp imdada yetiştiğine kolayca inanabilir. Fakat 1492’de Kristof Kolomb karaya çıktığından beri bu coğrafyada değişmeyen bir şablon işliyor: Avrupalılar da yerli halkların karşısına önce barış mesajıyla çıkıp sonra onları köleleştirmiş ve topraklarına el koymuştu. Sömürgecileri silahlı bir halk devrimiyle kovarak kurulan Haiti Cumhuriyeti, bugün yine “iyi Samiriyeli” kılığında gelenlerin, “istikrar” ve “medeniyet” nutukları atanların eliyle boğuluyor.
Bu kirli mekanizmanın bugün hangi siyasi hedefe koşulduğunu anlamak için Amerikan Devletleri Örgütü (OAS) Genel Sekreteri Albert Ramdin’in sözlerine bakmak yeterli. Donald Trump yönetiminin nüfuzu altında hareket eden OAS’ın başındaki Ramdin, 11 Eylül’de düzenlediği basın toplantısında Haiti’de yapılacak olası seçimler için şimdiden vize dağıtmaya koyuldu: “İster başkanlık, ister yerel, ister yasama düzeyinde olsun, tutumum çok açık: Suç örgütleriyle bağlantısı olan hiç kimsenin seçimlere katılmasına izin verilmemeli.”
Ramdin hemen ardından bunun denetiminin sözde Haiti makamlarına ait olduğunu eklese de, kimin siyaset yapıp kimin yapamayacağına Washington adına karar verdiği açıktı. Üstelik sözlerinin devamı tam bir provokasyon mühendisliği örneğiydi: “Bu bilinen bir gerçek. Kimin, nerede, hangilerinin olduğunu söyleyecek konumda değilim. Ancak bunun bir endişe kaynağı olduğu ortada.” Ardından ise zehri siyaset zümresinin içine bırakıyordu: “Ancak bu noktada açık olayım. Doğrudan konuşuyorum ve tüm siyasetçilerden söz etmiyorum. Dolayısıyla bunun ne tüm siyasi adaylarla ne de siyaset zümresinin bütünüyle ilgili olduğunu özellikle belirtmek gerekiyor.”
Buradaki sinsi hesabı görmemek imkânsız. Neoliberal yıkımın beraberinde, çetelerle şu veya bu biçimde temas kurmamış tek bir kurum ya da parti bırakılmamış durumda; zaten en büyük temas hattı da bizzat ABD’nin elinde. Ramdin isim vermeden “bazıları temiz, bazıları kirli” diyerek, zaten paramparça olmuş bir toplumda güvensizlik ve iç savaş tohumları ekiyor.
Nayib Bukele’nin bu sahneye çıkışı da tam bu noktada anlam kazanıyor. El Salvador’un sağcı, Hıristiyan Siyonist lideri, kendi ülkesinde cinayet oranlarını düşürmek uğruna yargı güvencelerini askıya alıp keyfi tutuklama ve kötü muameleyi kurumsallaştırdığı güvenlik rejimini şimdi dış politikaya ihraç ediyor.
Fakat Haiti, El Salvador değil. Burada silahlı gruplar tabana kök salmış durumda ve karşılarında bu çeteleri ezip yerine koyabilecek işleyen bir devlet mekanizması, mahkeme ya da iktisadi zemin yok. İki bin beş yüz Salvador askeri, Erik Prince’in paralı katilleri ve tepede dolaşan patlayıcılı dronlar sivil halkı terörize edebilir, yıkımları artırabilir ama kalıcı bir düzen kuramaz. Askeri macera uzayıp sivil katliamlar büyüdükçe ve sahadaki diğer uluslararası kuvvetlerle sürtüşmeler baş gösterdikçe, Bukele’nin bugün Başbakan Alix Didier Fils-Aimé’den topladığı o ucuz alkışlar, kendi ülkesi açısından da pahada ağır bir siyasi yüke dönüşecek.
Amerika
Jensen Huang’ın istifası sonrası Nvidia’yı bekleyen sigorta riski

Financial Times’ın haberine göre Nvidia, yöneticilerinin kişisel varlıklarını 900 milyon dolara kadar sigortalatırken şirketi toplu davalara karşı korumasız bıraktı. Kurucu ortak Jensen Huang’ın istifası ve hissedarların açtığı dava sürecinde Side B ve Side C teminatlarının eksikliği şirkete ek mali yük getirebilir.
Financial Times (FT) gazetesinin kaynaklarına dayandırdığı haberine göre çip devi Nvidia, yöneticilerinin eylemlerinden doğabilecek davalara karşı kendi kurumsal varlıklarını sigortalatmadı.
Şirket, yönetim kurulu üyeleri ve üst düzey yöneticilerinin kişisel varlıklarını korumak amacıyla 900 milyon dolara kadar sigorta teminatı yaptırdı.
Gazeteye göre Nvidia, sigorta brokeri Aon aracılığıyla yalnızca yöneticilerin ve yönetim kurulu üyelerinin kişisel varlıklarını ve hukuki savunma masraflarını kapsayan Side A türü poliçe satın aldı.
Beazley, AIG ve Chubb gibi sigorta şirketlerinin yer aldığı bu poliçe, doğrudan şirketin mali varlıklarını koruyan Side B ve Side C teminatlarını içermiyor.
Gazete, bu teminatların bulunmamasının şirketin kurucu ortağı ve eski CEO’su Jensen Huang’ın istifası ile hissedarların açtığı toplu dava sürecinde Nvidia için ek mali riskler doğurabileceğini yazdı.
Hissedarlar Jensen Huang ve şirkete toplu dava açtı
Side B ve Side C korumalarının eksikliği, hisse değerindeki düşüş nedeniyle yöneticilerin yanlış beyanda bulunduğu veya önemli riskleri gizlediği iddiasıyla açılacak toplu davalarda Nvidia’nın tazminat ve yargılama giderlerini kendi bütçesinden ödemesine yol açabilir.
Nvidia hissedarları, bu haftanın başlarında şirkete ve Jensen Huang’a karşı toplu dava açtı.
Davacılar, eski CEO’nun ABD makamlarının Çin istihbaratı adına çalıştığını değerlendirdiği Megaspeed yöneticisi Alice Huang ile ilişkisi hakkında yanlış ve yanıltıcı açıklamalar yapıldığını öne sürdü.
Jensen Huang, iki evlilik dışı ilişkisi olduğuna dair haberlerin yayılmasının ardından 12 Kasım Perşembe günü görevinden istifa etmişti.
Huang daha önce bir kadınla evlilik dışı ilişki yaşadığını kabul etmişti.
FT’nin aktardığına göre istifanın açıklandığı gün Nvidia hisseleri yüzde 4,3 değer kaybetti ve şirketin piyasa değeri yaklaşık 200 milyar dolar azaldı.
Uzmanlara göre yalnızca Side A poliçesi çok nadir görülüyor
Sigorta brokeri WTW’nin 2018 yılında yaptığı araştırmaya göre, halka açık şirketlerin yüzde 91’i yöneticiler ve üst düzey yetkililer için ayrı sorumluluk sigortası poliçeleri satın alıyor.
Araştırmaya katılanların yüzde 80’inden fazlası Side A, Side B ve Side C teminatlarının üçünü birden yaptırıyor.
Hukuk firması Stewarts’ın sigortalı uyuşmazlıkları birimi yöneticisi Aaron Le Marquer, FT’ye yaptığı açıklamada halka açık şirketlerin genellikle Side A ve Side B teminatlarına sahip olduğunu, büyük ABD şirketlerinin ise çoğunlukla Side C korumasını da aldığını söyledi.
MSIG finansal riskler sigortası birimi yöneticisi Brian Boyle ise büyük ABD şirketlerinin genellikle yüz milyonlarca dolarlık limitlerle üç teminat türünü de yaptırdığını belirtti.
Boyle, yalnızca Side A poliçesi satın alınmasının son derece nadir görüldüğünü ve bunun sigorta maliyetlerinin yüksekliğinden kaynaklanabileceğini sözlerine ekledi.
Elon Musk’tan görevden ayrılan Nvidia CEO’su Jensen Huang’a destek
Amerika1 hafta önceMavi dalga, Demokratik Sosyalizm veya laciverdin tonları
Asya2 hafta önceÇin Komünist Partisi’nden ‘demir şapkalı prenslere’ tasfiye uyarısı
Dünya Basını2 hafta önceTarihçi Emmanuel Todd: Fransa’da asıl tehdit Rusya değil Macron yönetimidir
Asya2 hafta önceBangladeş’te konfeksiyon işçilerinin ücret isyanı
Dünya Basını2 hafta önceDemokrasi namına: AB’nin iç düşmana karşı savaşı
Ortadoğu2 hafta önceEisenkot’tan koalisyon için üç şart
Görüş2 hafta önceMar-A-Lago’da ‘Mavi Dalga’ Korkusu: Ara Seçim ABD’ye Neler Getirecek?
Asya2 hafta önceÇin Afrika silah pazarında Fransa ve Batılı ülkelerin yerini alıyor











