Trump yönetimi evsizleri akıl hastanesine yatmaya zorlayabilir

ABD Başkanı Donald Trump, federal kurumlara, akıl hastalığı ve bağımlılığı olan evsizleri daha uzun süre zorla hastaneye yatırmanın yollarını bulma talimatı verdi.

Bu, yönetimin ABD şehirlerini tehdit ettiğini düşündüğü ve “serserilik” olarak adlandırdığı olguyla mücadeleye yönelik bir girişim.

Perşembe günü imzalanan bir başkanlık kararnamesi, federal kurumları, yerel ve eyalet hükümetlerinin kendilerine veya başkalarına risk teşkil eden kişileri zorla hastaneye yatırma yetkisini sınırlayan eyalet ve federal yasal emsalleri iptal etmeye zorluyor.

Kararnamede, evsizleri uzun süreli kurumlara yerleştirmenin kamu düzenini sağlayacağı iddia ediliyor. Trump’ın kararnamesinde, “Şehirlerimizi ve vatandaşlarımızı kargaşa ve korkuya teslim etmek, ne evsizlere ne de diğer vatandaşlara karşı insani bir davranış değil,” deniyor.

Eyaletler kanunları belirlediği ve zorla yatırma sürecini yürüttüğü için Trump’ın kararnamesinin etkisi henüz belirsiz. Eleştirenler, böyle bir politikanın, insanların genellikle haksız bir şekilde akıl hastanelerine kapatıldığı daha karanlık bir döneme geri dönülmesine yol açacağı ve insanların konut sahibi olmalarına yardımcı olmayacağı uyarısında bulundu.

Ulusal Evsizler Hukuk Merkezi iletişim direktörü Jesse Rabinowitz yaptığı açıklamada, “En güvenli topluluklar, yoksul veya hasta olmayı suç sayan topluluklar değil, en fazla konut ve kaynağa sahip olanlardır,” dedi.

Rabinowitz ayrıca zorla tedavi uygulamasını da “etik olmayan ve etkisiz [bir uygulama]” olarak nitelendiriyor.

Kararnameye karşı çıkanlar, nakit sıkıntısı çeken eyaletlerin daha fazla kişiyi gözaltında tutacak yerleri olmayacağını söylüyor. 

Fakat başkanlık kararnamesi, hapishanelerde veya hastanelerde yatak yerinin yetersizliği nedeniyle federal kaynakların “ciddi akıl hastalığı olan tutukluların topluma salınmamasını” sağlayabileceğini belirtiyor.

Kararname ayrıca, kurumlara akıl sağlığı ve uyuşturucu mahkemelerine öncelikli olarak fon ayırmalarını ve yönetimin yasadışı uyuşturucu kullanımını kolaylaştırdığını söylediği “zarar azaltma” programlarına fon sağlamamalarını talimat veriyor.

Ayrıca, kurumların açık havada uyuşturucu kullanımı, şehirde kamp kurma, aylaklık ve izinsiz yerleşme ile ilgili yasaları “azami ölçüde” uygulayan eyalet ve şehirlere fon sağlamaya öncelik vermeleri isteniyor.

Başkanlık emri, Trump yönetiminin Madde Bağımlılığı ve Ruh Sağlığı Hizmetleri İdaresi tarafından yönetilen COVID-19 dönemi hibelerini 1 milyar dolardan fazla kesmesi ve kurum hibelerini yüz milyonlarca dolar daha kesmeyi önermesi üzerine yayınlandı.

Evsizlik ve sokak suçlarının yaygınlaştığı algısı, ülke artan konut kriziyle boğuşurken Trump ve Cumhuriyetçi liderler için önemli bir sorun haline geldi.

Yüksek Mahkeme geçen yıl, bir dizi kamp yasağına yönelik anayasal itirazı reddederek, şehirlerin evsizlerin dışarıda uyumasını yasaklayabileceğine hükmetmişti.

Trump, Adalet Bakanlığının kurum yetkililerinden, evsizleri kamusal alanlardan uzaklaştırmak için agresif bir girişim kapsamında kamp alanlarını temizlemek ve zorla hastaneye yatırılmalarına yönelik beyin fırtınası yapmalarını istemesinden yaklaşık üç ay sonra başkanlık emrini imzaladı.

Son on yılda onlarca eyalet, zorla hastaneye yatırma yasalarını genişletti veya yeni yasalar çıkardı. Bunlar arasında Demokratların kontrolündeki eyaletler de bulunuyor.

Örneğin Demokrat Oregon eyaletin yasa yapıcıları, yıllarca süren tartışmalı müzakereler ve başarısız girişimlerin ardından, kendisine veya başkalarına tehlike arz eden kişilerin tedaviye zorlanmasını kolaylaştıracak bir yasa tasarısını kabul etmeye yakın.

Yine Demokrat Kaliforniya’da bu yıl yürürlüğe giren bir yasa, zorla yatırılmaya uygun olanların kriterlerini genişleterek, madde kullanım bozukluğu olanları da kapsar hale getirdi.

Kamu güvenliği konusunda Trump tarafından sık sık eleştirilen ve 2028 başkanlık seçimlerinde aday olabileceği konuşulan Vali Gavin Newsom, yasanın “kimsenin gözden kaçmamasını ve insanların ihtiyaç duydukları yardımı ve hak ettikleri saygıyı almasını sağlayacağını” ileri sürüyor.

New York’ta ise eyalet milletvekilleri bu yıl, ilk müdahale ekiplerinin tıbbi bakım, barınma veya gıda gibi temel ihtiyaçlarını karşılayamayan ağır akıl hastalarını zorla tedaviye almaya izin veren önceki eyalet yönergesini kesinleştirdi.

Yasa, New York şehrinde akıl hastalarının karıştığı yüksek profilli şiddet olayları ve Belediye Başkanı Eric Adams’ın “daha fazla zorla tedavi” yönündeki baskısı nedeniyle kamu güvenliği konusunda eleştirilere maruz kalan Demokrat Vali Kathy Hochul tarafından desteklendi.

Ülke, zorla hastaneye yatırma konusunda uzun süredir mücadele ediyor. 1975 yılında, Yüksek Mahkeme, önemli bir kararla, akıl hastalığı olan kişilerin tehlikeli oldukları kanıtlanmadan zorla hastaneye yatırılamayacaklarını belirleyerek, bu kişilerin adil yargılanma hakkını güvence altına almıştı.

Dört yıl sonra, mahkeme, bir kişinin iradesi dışında tedaviye zorlanması için daha yüksek bir yasal eşik getirmişti.

Seçim kampanyası sırasında Trump, ABD şehirlerinin “uyuşturucu bağımlıları” ve “tehlikeli akıl hastaları”na teslim edildiğini iddia etmişti ve insanları “ait oldukları akıl hastanelerine” koyacağına söz vererek onları devlet destekli çadır kentlere yerleştirme fikrini ortaya atmıştı.