Ülkeler kesintiye uğrayan gaz arzına alternatif ararken kömür sevkiyatları sıçradı

ABD-İsrail’in İran’a karşı başlattığı savaş nedeniyle kesintiye uğrayan petrol ve gaz arzının yerine alternatif yakıt arayan ülkeler, son aylarda kömür sevkiyatları oranında sert bir artışa yol açtı.

Kuzey yarımkürede ısınma sezonu sona yaklaşırken kömür sevkiyatları normalde nisan ve mayıs aylarında yavaşlar. Ancak fiyatlandırma kuruluşu Argus’a göre son aylarda kömür, orta ölçekli gemilerde hacim bakımından en büyük yük kalemi oldu; navlun ücretleri de mayıs ayında şubat ayına kıyasla ortalama yüzde 50’ye varan oranlarda yükseldi.

Analitik platformu Kpler’e göre küresel kömür ithalatının mayıs ayında 464.000 tonun üzerine çıkması bekleniyor. Bu, kayıtlara geçen en yüksek üçüncü aylık kömür ithalatı seviyesi olacak.

Yunan denizcilik şirketi Navios Partners’ın icra kurulu başkanı Angeliki Frangou, “Bir metrik ton gazın yerine iki ton kömür koyabilirsiniz ve bir anda, varlığını unuttuğumuz kömür çok büyük bir etki yaratmaya başlar,” dedi.

Financial Times‘a konuşan Frangou, “Daha önce hayal bile edemeyeceğim şekilde, pek çok ülkenin kömüre yöneldiğini görüyoruz,” diye ekledi.

Hem İran’ın hem de ABD’nin bu dar geçit üzerinde kontrol sağlamaya çalışması nedeniyle Hürmüz Boğazı’ndan yapılan taşımacılığın dramatik biçimde azalması, birçok ülkeyi daha az oynak bölgelerde üretilen yakıtlara geçmeye zorladı.

Argus’a göre dünyanın en büyük kömür ihracatçısı olan Endonezya’dan yapılan sevkiyatların navlun ücretleri, mayıs ayında şubat ayına kıyasla ortalama yüzde 60 ila 75 arttı. Bu yakıtın ikinci büyük üreticisi olan Avustralya’dan yapılan sevkiyatların maliyeti ise yüzde 40 ila 50 yükseldi.

Bir kömür tüccarına göre Orta Doğu’daki savaşın yarattığı enerji şoku, kömür talebini “aşırı hızlandırdı”.

Elektrik üretmek için santrallerde kullanılan termal kömürün küresel piyasası, savaş başladığında zaten sıkışıktı. Bunun nedeni, nisan başında yürürlüğe giren Endonezya ihracat kısıtlamalarıydı. Aynı tüccara göre piyasa, gazdan kömüre geçiş nedeniyle o tarihten bu yana daha da sıkıştı.

Kömür talebi özellikle, Hürmüz Boğazı üzerinden Körfez’den taşınan gaz arzına yoğun biçimde bağımlı olan Asya’dan geldi.

Çin, Hindistan ve Filipinler gibi Asya’daki birçok ülke elektrik üretiminde zaten büyük ölçüde kömüre bağımlıydı. Ancak enerji kaynaklarını çeşitlendirmeye çalışan bazı ülkeler de atıl durumdaki kömür santrallerini yeniden devreye alarak ve kömür kullanımına yönelik sınırları kaldırarak yeniden bu kirletici yakıta yöneldi.

Örneğin Tayland, kömür yakıtlı elektrik santrallerini yeniden çalıştırdı. Güney Kore’de ise Başkan Lee Jae Myung daha önce kömür kapasitesinin büyük bölümünü 2040’a kadar emekliye ayırma taahhüdünde bulunmuştu. Ancak hükümet, sıvılaştırılmış doğal gaza olan bağımlılığı geçici olarak azaltmak amacıyla mart ayında kömür yakıtlı santraller için uygulanan yüzde 80’lik mevsimsel kapasite kullanım sınırını kaldırdı.

S&P Global’e göre savaşın ilk altı haftasında Güney Kore, kömürden elektrik üretimini bir yıl önceki aynı döneme kıyasla 4 gigavattan fazla artırdı. Vietnam ve Japonya da son iki ayda kömürden elektrik üretimini yükseltti.

En büyük armatörler birliği olan Bimco’ya göre Japonya, Güney Kore ve AB’ye yapılan kömür sevkiyatları nisan ayında yıllık bazda yüzde 27 arttı.

Bimco’da deniz taşımacılığı analizleri yöneticisi Filipe Gouveia, başlıca kömür ihracatçılarından Japonya, Güney Kore ve Avrupa’ya olan seyir mesafelerinin, kömür yükleri için ortalama mesafelerden çok daha uzun olduğunu; bunun da navlun ücretlerini yukarı ittiğini söyledi. Argus’a göre gemi yakıtı arzının giderek sıkılaşması da kömür yüklerine yönelik navlun ücretlerinin artmasındaki bir diğer önemli nedendi.

Endonezya’nın ihracat kısıtlamaları, dünyanın en büyük kömür kullanıcıları olan Çinli elektrik santrallerini Avustralya, Rusya ve Güney Afrika gibi ülkelerden daha fazla alım yapmaya zorladı.

Çin’in kömür talebi, kömürü petrokimya ürünleri üretiminde girdi olarak kullanan “kömürden kimyasala” tesislerinden gelen artan taleple de desteklendi. Körfez’deki çatışma, küresel ölçekte petrokimya ürünlerinde arz açığına yol açtı ve bu da Çin’i kömürden kimyasal üretimini artırmaya sevk etti.

Mart ayında Çin talebi, Asya’nın gösterge kömür fiyatlarını iki yılı aşkın sürenin en yüksek seviyelerine taşıdı. Ancak fiyatlar o tarihten bu yana bir miktar gevşedi. Piyasa katılımcıları, yaz aylarında klima kullanımının artacağı döneme girilirken fiyatların daha da yükselebileceğine inanıyor.

Kuzey yarımkürede elektrik santralleri, klima talebinin yol açtığı “yaz tüketimi” öncesinde genellikle temmuz başında kömür stoklarını yenilemeye başlar. Piyasa katılımcılarına göre bu alımlara ilişkin görüşmeler şu anda devam ediyor.