ABD heyeti Abu Dabi’deki müzakereler öncesinde Rusya’dan, savaş sonrası Ukrayna’ya NATO’nun 4 ve 5. maddelerine denk güvenlik garantileri verilmesine onay talep etti. Washington barış karşılığında yaptırımları yumuşatmayı ve Donbass sınırlarını yeniden çizmeyi önerdi.

ABD heyeti, Abu Dabi’deki müzakereler başlamadan önce Rusya’dan, savaşın bitmesinin ardından Ukrayna’ya sağlanacak güvenlik garantilerini kabul etmesini talep etti.

Bloomberg’in müzakerelere katılan Amerikalı diplomatlara dayandırdığı haberine göre, söz konusu güvenlik garantileri, NATO Antlaşması’nın ittifak üyelerinden birine tehdit yönelmesi durumunda istişare ve kolektif savunma öngören 4 ve 5. maddelerine benzer hükümler içeriyor.

Müzakerelerdeki Kiev heyeti temsilcileri de bu maddenin savaşın tamamen sona erdirilmesi bakımından taşıdığı önemi vurguluyor.

Ukrayna heyetine liderlik eden Rustem Umerov, çatışmaların durdurulması, ülkesinin ekonomik kalkınması ve insani misyonların desteklenmesinin yanı sıra Ukrayna’ya verilecek güvenlik garantilerinin olası bir barışın temel unsurlarından biri olduğunu belirtti.

Umerov, “Bu başlıklarda mümkün olan en yüksek ilerlemeyi kaydetmek ve barışı yakınlaştırmak için çalışıyoruz” dedi.

Moskova’nın bu maddeyi kabul ettiğine veya müzakere etmeye hazır olduğuna dair henüz bir teyit yok.

Rus yönetimi daha önce yaptığı açıklamalarda, Rusya-Ukrayna savaşının sonlandırılması bağlamında gündeme gelecek tüm güvenlik garantilerinin “karşılıklı” olması gerektiğini ve ateşkes durumunda çatışma bölgesine yabancı asker konuşlandırılmasının Kremlin için ilkesel açıdan kabul edilemez olduğunu duyurmuştu.

Ayrıca Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov, Mart 2022’deki İstanbul barış anlaşması taslağının, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in kişisel onayıyla Ukrayna’ya NATO Antlaşması’nın 5. maddesinin uygulanmasını öngördüğünü iddia etti.

Lavrov, Kiev’in o dönemde bu teklife rağmen savaşı sürdürmeyi seçtiğini öne sürdü.

Abu Dabi’de yapılan görüşmelerde Rus heyetine, Moskova’nun “tavizsiz tutumunun” temsilcisi olarak görülen Rusya Devlet Başkanı Yardımcısı Vladimir Medinskiy başkanlık ediyor.

Medinskiy’e bağlı heyet üyelerinden biri, Ukrayna krizinin çözülmesinin heyet açısından “yalnızca başlıklardan biri” olduğunu, asıl hedeflerinin ise “tüm kıta için kapsamlı ve bölünmez bir güvenlik mimarisi oluşturmak” olduğunu söyledi.

Rus temsilciler kurulması hedeflenen yeni sistemin ayrıntılarını ise açıklamadı.

ABD tarafı, Ukrayna’da barış sağlanması karşılığında daha önce Moskova’ya getirilen ekonomik yaptırımların kaldırılmasını veya hafifletilmesini öneriyor.

Amerikan heyeti, Putin’in gerçek askeri kazanımlar elde etmeden Donbass bölgesinin tamamını kontrol altına aldığını ilan edebilmesi adına Ukrayna’nın Donetsk ve Lugansk bölgelerinin sınırlarının yeniden çizilmesi gibi daha sıra dışı teklifleri de dile getiriyor.

Öte yandan Amerikalı diplomatlar, Rusya tarafının bu ve benzeri girişimleri müzakereleri uzatmak ve savaşı devam ettirmek için kullanabileceği ihtimalini dışlamıyor.

İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’nun, ABD Başkanı Donald Trump’ı her gün aradığı ve İran’a karşı yeni bir askeri harekât başlatması için onu teşvik ettiği bildiriliyor.

Görüşmeler hakkında bilgi sahibi bir kişinin sözlerini aktaran Financial Times (FT) gazetesi, “Netanyahu [savaşı yeniden başlatması için onu teşvik etmek üzere] her gün onu arıyor. Beyaz Saray içinde ve dışında savaş istemeyenler buna karşı çıkmaya çalışıyor,” diye yazdı.

Aynı kaynak, bölgesel liderlerin, Trump’a “gerginliği tırmandırmamasını ve müzakerelere öncelik vermesini” söylediğini ekledi.

Trump, bugün (10 Kasım) Katar Başbakanı Muhammed bin Abdurrahman es-Sani ile yaptığı görüşmenin ardından yaptığı açıklamada, Körfez müttefiklerinin bu görüşlerine atıfta bulunmuş gibi görünüyor. 

Es-Sani, ABD ile İran arasındaki çatışmaya diplomatik bir çözüm bulmak için arabuluculuk yapmaya çalışıyor.

Trump, Truth Social’da paylaştığı bir gönderide, İran’a karşı yeni bir askeri saldırı başlatmak yerine iktisadi ablukayı sürdürmeyi tercih ettiğini açıkladı ve “Katar, Suudi Arabistan, BAE, Bahreyn, Kuveyt ve diğerleri mevcut durumun devam etmesini tercih ederler,” dedi.

FT, Arap ve Müslüman liderlerin, Netanyahu’nun Trump’a savaş operasyonlarını yeniden başlatması için yaptığı sürekli lobi faaliyetlerinden endişe duyduğunu belirtiyor.

İsrail’deki duruma aşina olduğu belirtilen başka bir kaynak, İngiliz basınına yaptığı açıklamada, Netanyahu’nun İran’a karşı askeri harekatın yeniden başlamasını istediğini ama şu anda bu konuda Trump’ı ikna etmek için bir “baskı” bulunmadığını vurguladı.

Wall Street Journal’ın haberine göre ABD ve Çin, Rusya Devlet Başkanı Putin’in de katılması planlanan olası üçlü liderler zirvesinin formatı ve gündemi üzerinde uzlaşma sağlayamadı. Pekin yönetimi 18-19 Kasım tarihlerinde Shinjin’deki APEC marjında yapılması öngörülen görüşmenin önceden yazılmış metinlerle sınırlandırılmasını isterken Washington serbest müzakere ve nükleer silah kontrolü gündeminde ısrar ediyor.

ABD ile Çin, Çin’in Shinjin kentinde kasım ayında düzenlenmesi planlanan Asya Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) Zirvesi marjında ABD Başkanı Donald Trump, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ve Çin Devlet Başkanı Xi Jinping arasında yapılması muhtemel üçlü görüşmenin formatı konusunda uzlaşamadı.

The Wall Street Journal (WSJ) gazetesinin müzakerelerin hazırlık sürecini bilen kaynaklara dayandırdığı haberine göre, Pekin yönetimi görüşmenin önceden belirlenmiş bir senaryoya göre yapılmasını, her liderin hazırlanan ortak veya şahsi bildiriyi okumasını ve tarafların serbest tartışma imkanının neredeyse bulunmamasını istiyor.

Trump yönetimi ise liderler arasında daha serbest bir fikir alışverişi yapılması konusunda ısrar ediyor.

Görüşmelerin Çin’deki APEC Zirvesi marjında 18-19 Kasım tarihlerinde yapılması ihtimali bulunurken, gazete format ve gündem konusundaki anlaşmazlıkların bu zirvenin düzenlenmesini belirsizliğe ittiğine işaret etti.

Bir Çinli yetkili WSJ’ye yaptığı açıklamada, Pekin yönetiminin zirve öncesi yapılacak hazırlıkların üzerinde uzlaşılmış bir gündem ve “önceden belirlenmiş bir sonuç” sağlaması halinde üçlü görüşmeye ev sahipliği yapmaya hazır olduğunu kaydetti.

Yetkili, bu formatın sağlanması durumunda Çin’in Ukrayna ve diğer konuları ele almaya açık olduğunu, hazırlık sürecinin bu şekilde ilerlememesi halindeyse Pekin’in ayrı ayrı ikili görüşmeleri tercih edeceğini aktardı.

Taraflar arasındaki bir diğer görüş ayrılığı ise nükleer silahların kontrolü başlığında ortaya çıkıyor.

Trump, Putin ve Xi ile “nükleer silahsızlanma dahil pek çok konuyu” ele almayı beklediğini açıklamıştı.

ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio da muhtemel görüşmeyi üç nükleer gücün liderleri düzeyinde silah kontrolünü ele almak için bir fırsat olarak nitelendirmişti.

Buna karşın Çinli yetkili, Pekin’in bu konuda üçlü müzakerelere katılmayı kabul etmeyeceğini WSJ’ye bildirdi.

Gazetenin değerlendirmesine göre Çin, nükleer cephaneliğinin Amerikan ve Rus cephaneliklerinin gerisinde kaldığı mevcut tablonun resmileşmesinden çekiniyor.

Gazete, ABD yönetiminin ise silahsızlanma kontrolüne yönelik yeni anlaşmanın Çin’i de kapsaması gerektiği yönündeki ısrarını koruduğunu aktardı.

ABD yönetiminden üst düzey bir yetkili, Xi’nin önceden hazırlanmış bir senaryo olmaksızın fikir alışverişi yapmaya hazır olmadığını savundu.

Amerikalı yetkili, Pekin’in format şartlarının doğrudan diyalog kurma isteği konusunda soru işaretleri yarattığını kaydetti.

Pekin’deki karar alma mekanizmalarına yakın kaynaklar, Xi’nin tutumunu, öngörülemeyen bir görüşmenin yaratacağı riskleri almadan üç liderin bir araya gelmesinin getireceği ortak fotoğraf, ortak bildiri ve “propaganda etkisi” gibi “imaj avantajlarını” elde etme isteğiyle açıklıyor.

Aynı kaynaklara göre bu ihtiyatlı yaklaşım, Çin Komünist Partisinin 2027 yılı sonunda düzenlenecek 21. Kongresi öncesindeki kadro değişimleri sürecinde Pekin için önem taşıyor.

Eski ABD Dışişleri Bakanı Yardımcısı ve Asia Group danışmanlık şirketinin başkanı Kurt Campbell, “Bence bu Xi için çok riskli ve son derece öngörülemez” ifadesini kullandı.

Campbell, Pekin’in Washington ve Moskova ile ilişkileri ayrı ayrı yürütmeyi ve her iki taraftan karşılıklı tavizler koparmayı tercih edeceğini savundu.

Kremlin Sözcüsü Dmitriy Peskov, 8 Kasım’da yaptığı açıklamada Moskova, Washington ve Pekin’in muhtemel görüşmenin gündemine ilişkin teklif teatisinde bulunduğunu duyurdu.

Peskov, bazı başlıkların bir tarafça tercih edilirken diğer tarafça uygun bulunmadığını belirterek müzakerelerin yapılması için uzlaşıya varılması gerektiğini söyledi.

Trump, Xi’nin Washington’ı ziyaret ettiği eylül ayında, Rusya ve Çin’in katılımıyla nükleer silahların kontrolüne dair üçlü müzakereler yürütülmesini teklif etmişti.

Rusya ile ABD arasındaki Stratejik Saldırı Silahlarının Azaltılması Anlaşması’nın (START) süresi 5 Şubat 2026’da sona ermişti.

Söz konusu metin, iki ülkenin stratejik nükleer cephaneliklerini sınırlayan son anlaşma niteliğini taşıyordu.

Rusya Devlet Başkanı Yardımcısı Yuriy Uşakov ise ekim ayı sonunda yaptığı açıklamada üç liderin de bu görüşmeyle ilgilendiğini ve uzmanların ana gündem maddeleri üzerinde çalıştığını bildirdi.

Uşakov, müzakerelerin gerçekleşebilmesi için devlet başkanlarının aynı tarihte aynı yerde bir araya gelmesi gerektiğini kaydetti.