Şeyl devrimi ABD ve Kanada’daki doğalgaz tüketicileri İran krizinin iktisadi etkilerinden şimdilik kaçınıyor.

Bloomberg’e göre Avrupalı ve Asyalı tüketiciler şu anda gaz için milyon İngiliz termal birim (mBtu) başına 30 doların üzerinde bir fiyat öderken, ABD’li alıcılar mBtu başına yaklaşık 3 dolar ödüyor.

Geçen ayın sonunda ABD’deki gaz fiyatları mBtu başına 2,5 dolar ile iki yılın en düşük seviyesine kısa süreliğine ulaştı.

Kanada’daki fiyatlar ise mBtu başına yaklaşık 1,5 dolar ile daha da düşük seviyede.

Avrupa ve Asya ile Kuzey Amerika arasındaki gaz fiyat farkı, şu anda 12 katlık bir orana ulaşmış durumda ve bu fark hiç bu kadar geniş olmamıştı.

Amerika, rekor miktarda sıvılaştırılmış doğalgaz (LNG) satarak, savaştan zarar gören Orta Doğu ülkeleri, özellikle de Katar’ın aleyhine müşteri kazanıyor.

Savaş ABD tarafından kışkırtılsa da doğalgaz söz konusu olduğunda bedelini Avrupa ve Asya ödüyor.

2022’de durum biraz farklıydı. Ukrayna savaşının ardından, ABD’deki referans gaz fiyatları mBtu başına yaklaşık 10 dolara yükselmişti.

O dönem Amerikan gaz şirketleri, Covid-19 pandemisinin hemen sonrasında, sondaj faaliyetlerini önemli ölçüde azaltmış oldukları bir dönemde, talepteki ani artışa yetişmekte zorlanıyordu.

Artık üretim açığı kapatıldı ve diğer bölgelerle arasındaki fiyat farkı genişledi.

Tahran, enerji piyasası aracılığıyla Trump yönetimine iktisadi bir yük bindirmeye çalışıyor ve benzin ile mazot konusunda bir ölçüde başarılı oldu ama doğalgaz konusunda başarılı olamadı.

Dolayısıyla ortalama bir Amerikan ailesi, olağanüstü zorlu bir kışla karşı karşıya kalmayacak.

ABD’de ısınma için tercih edilen yakıt doğalgaz. Hanelerin yaklaşık %47’si doğalgaz kullanırken, %42’si evlerini ısıtmak için elektrik kullanıyor.

Yüksek fiyatların Maine’deki çekişmeli seçim sonuçlarını etkilemesi nedeniyle ABD’nin Kuzeydoğusu’nda manşetlere taşınan kalorifer yakıtı, hanelerin yalnızca %4’ünde kullanılıyor.

Elektrik fiyatlarını genellikle gazla çalışan elektrik santralleri belirlediğinden, diğer tüm koşullar sabit kaldığında ucuz gaz, daha düşük elektrik maliyetleri anlamına gelir.

Jeopolitik oyunun ötesinde, küresel şirketlerin giderek daha dengesiz hale gelen bir enerji piyasasında rekabet etmek zorunda kalması nedeniyle doğalgaz fiyatı büyük önem taşıyor.

Avrupa ve Asya’daki gaz yoğun endüstriler, üstesinden gelinmesi imkânsız bir maliyet mücadelesiyle karşı karşıya.

2007’den önce, ABD’de gazın pahalı olduğu bir dönem vardı. O zamandan geçen yıla kadar, bu bolluk, Avrupa ve Japon tüketicilerin ödediği fiyatlarla karşılaştırıldığında Amerikan ekonomisine 4,3 trilyon dolarlık bir tasarruf sağladı.

Bu bilgi, Kaliforniya Üniversitesi, Berkeley, Haas İşletme Okulu’na bağlı Enerji Enstitüsü’nden Lucas W. Davis’in hazırladığı araştırma makalesine dayanıyor.

Mayıs ayında yayınlanan makalede Davis, “Düşük fiyatlı ABD doğalgazına erişim, büyük arz şokları sırasında özellikle değerli olmuştur,” diye yazıyor.

Bu hesaplamada, Kanadalı tüketicilerin yararlandığı avantajlar hesaba katılmadı; ayrıca 2026 yılı da dikkate alınmadı.

Mevcut fiyatlar temel alındığında ve bu fiyatların yıl sonuna kadar devam edeceği varsayıldığında, Amerikalı tüketiciler bir kez daha beklenmedik bir kazanç elde edecekler.

Bloomberg’in yaptığı hesaplara göre, 2026 yılında, ABD’de kaya gazı devrimi yaşanmamış olsaydı ülkenin karşı karşıya kalacağı maliyetlere kıyasla en az 400 milyar dolarlık bir tasarruf sağlanacak.

Son 20 yılda, Amerika’daki gaz üretimi iki katından fazla arttı. Fiyat avantajlarının tüm dünyaya yayıldığı petrol şist devriminin aksine, gaz patlaması daha çok ülke içinde kaldı.

Bunun nedeni, gazın muazzam hacmi nedeniyle uzun mesafelerde taşınmasının zor olması.

Nakliyenin daha ekonomik hale gelmesi için, doğal gazın önce -162C (-260F) sıcaklığa soğutulması gerekir; bu sayede hacmi yaklaşık 600 kat azalır ve sıvı hale gelir.

Ardından, özel okyanus aşırı LNG gemilerine yüklenebilir. Tüm süreç pahalı: Her bir sıvılaştırma tesisinin inşası ortalama 10 milyar dolara mal oluyor.

Bugün ABD, LNG olarak muazzam miktarda gaz ihraç ediyor. Fakat bu bile iç pazarını küresel pazara tam olarak bağlamak için yeterli değil.

Bu nedenle Amerika çifte kâr elde ediyor: Birincisi, son derece düşük gaz fiyatlarından yararlanıyor; ikincisi, ihracatından muazzam meblağlar alıyor.

Bloomberg, “Bu, son derece kârlı bir jeopolitik tablo ve Trump bunun farkında,” diye yazıyor ve Trump’ın Ekim ayındaki bir mitinginde, “ABD’nin petrol ve gaz sektörü yüzlerce milyar dolar kazanıyor. Umurumda değil, söyleyeceğim: Lanet olası bir servet kazanıyoruz,” dediğini hatırlatıyor.

Bloomberg, madalyonun diğer yüzünde ise, Avrupa ve Asya’nın, İran savaşının yol açtığı enerji krizinin tüm bedelini ödediğini vurguluyor.

ABD denetiminde açılan özel hesaptan dokuz ayda geçen 12,26 milyar dolarlık doğal kaynak gelirinin büyük kısmı Venezuela’ya geri aktarıldı. Washington onaylı transferlerin 11,7 milyar doları bolivarı desteklemek, 130 milyon doları ise dış borçları kapatmak amacıyla kullanıldı.

ABD kontrolündeki bir banka hesabından 3 Ocak ile Eylül 2026 sonu arasındaki dönemde Venezuela’nın doğal kaynak ihracatından elde edilen 12,26 milyar dolarlık gelir geçti.

The New York Times’ın (NYT) ABD hükümetinin talebiyle hazırlanan gizli KPMG raporuna dayandırdığı habere göre, söz konusu kaynağın ezici çoğunluğu kısa süre içinde yeniden Venezuela’ya aktarıldı.

Gazeteye göre ABD Hazine Bakanlığı, Nicolas Maduro’nun iktidardan uzaklaştırılmasının ardından Venezuela’nın ihracat gelirlerini muhafaza etmek ve dağıtımını gerçekleştirmek amacıyla bu hesabı açtı.

İlk aşamada Katar’da açılan hesap, ocak ayının sonunda New York’taki Citibank bünyesine taşındı.

Hesap üzerinden yürütülen her işlem, ABD Dışişleri Bakanlığı ile ABD Hazine Bakanlığı yetkililerinin resmi onayını gerektirdi.

Hesapta 30 Eylül itibarıyla yaklaşık 170 milyon dolar kaldı.

Venezuela’ya geri gönderilen kaynağın 11,7 milyar dolarlık büyük kısmı, ticari bankaların döviz müzayedeleri aracılığıyla ülke para birimi bolivarı desteklemek için kullanıldı.

Hesaptaki kaynaktan yaklaşık 130 milyon dolarlık bir diğer kısım ise Venezuela hükümetinin başta diğer devletler ve uluslararası örgütler olmak üzere dış yükümlülüklerinin ödenmesine tahsis edildi.

Girişlerin ana bölümünü petrol satışları oluşturdu.

Eylül ayı sonu itibarıyla hesaba giren toplam kaynağın yüzde 61’lik bölümü, uluslararası emtia tüccarları Trafigura ve Vitol tarafından aktarılan paralardan oluştu.

Bununla birlikte rapordaki veriler Venezuela’nın bütün ihracat gelirlerini kapsamıyor; kimi petrol üreticileri ödemeler için farklı takas ve hesap mekanizmalarından yararlandı.

NYT, KPMG raporunda Washington yönetiminin daha önce yapmayı taahhüt ettiği petrol sektörünün resmi mali denetiminin yer almadığına da işaret etti.

The Washington Post ise geçen hafta yayımladığı haberde, Venezuelalı milyarder Alejandro Betancourt’un petrol sektöründe ABD Başkanı Donald Trump yönetiminin kilit ortağı haline geldiğini duyurmuştu.

Washington’ın desteğini alan Betancourt, 63,7 milyar varil rezervi bulunan sahaların haklarını devralarak bir petrol imparatorluğu kuruyor.

ABD yönetimi bu işbirliğinin karşılığında Venezuelalı iş insanının şirketinden pay alacak ve üretilen petrolün bir kısmını indirimli fiyattan satın alma hakkı elde edecek.

Dominik Cumhuriyeti Başkanı Luis Abinader, Haiti konusunda hükümetinin El Salvador lideri Nayib Bukele ile işbirliği içinde olduğunu ve ona lojistik ve istihbarat desteği sağladığını belirtti.

Abinader, Haiti’ye kısa süre önce sevk edilen Salvadorlu askerlerin operasyonlarının, büyük ölçüde BM destekli çok uluslu çete bastırma gücünün çerçevesi dışında yürütülmesi nedeniyle mercek altına alındığı bir dönemde bu açıklamayı yaptı.

Abinader, BM destekli gücün eylemlerini El Salvador’un askerleriyle koordine ederek “El Salvador ordusunu ve Başkan Bukele’nin tutumunu kararlı bir şekilde desteklemesini” istedi.

Çete bastırma gücünün (GSF) sözcüsü Igor Rugwiza, salı günü Associated Press’e yaptığı açıklamada, “ortak güvenlik hedeflerini desteklemek amacıyla” Haiti yetkilileri ve ilgili uluslararası ortaklarla yakın bir şekilde koordinasyon içinde olduklarını söyledi.

Rugwiza yaptığı açıklamada, “(Güç), Haiti’de faaliyet gösteren tüm güvenlik aktörleri arasında etkili koordinasyon ve çatışmaların önlenmesini, sürdürülebilir güvenlik sonuçlarına ulaşmak için hayati önemde görüyor,” dedi.

Rugwiza, gücün yürüttüğü her türlü faaliyetin “yetki alanı, belirlenmiş komuta ve kontrol düzenlemeleri, angajman kuralları ve geçerli insan hakları hukuku yükümlülüklerine uygun olarak gerçekleştirildiğini” de sözlerine ekledi.

Haiti Başbakanı Alix Didier Fils-Aimé, salı günü Salvador Cumhurbaşkanı Nayib Bukele’ye “çetelerin püskürtülmesindeki desteği ve kararlılığı” için teşekkür ederek, bu işbirliğinin devam edeceğini belirtti.

“Çetelerle mücadelede Salvadorlu güçlerin gösterdiği kararlılığı takdir ediyorum,” diye yazan Fils-Aimé, çete bastırma gücü, Haiti polisi ve askerleri ile uluslararası ortakların katkılarının “sahadaki operasyonları güçlendirmemize, bölgenin kontrolünü yeniden ele geçirmemize ve devlet otoritesini yeniden tesis etmemize olanak tanıdığını” ekledi.

Abinader, Bukele’ye yardım etmeye devam edeceğine söz verdi ve El Salvador Savunma Bakanı’nın Dominik Cumhuriyeti’ndeki mevkidaşıyla neredeyse her gün görüştüğünü belirtti.

Öte yandan Fils-Aimé, Haiti’deki Salvadorlu askerlerin geleceğini görüşmek üzere önümüzdeki hafta Orta Amerika ülkesine yapacağı ziyaret kapsamında El Salvador hükümeti ile bir araya gelmesi planlanıyor.

Haiti lideri Fils-Aimé, El Salvador’a gidiyor

El Salvador, ABD Dışişleri Bakanı Rubio’ya tepkili

Axios’ta yer alan habere göre ise, ABD Başkanı Donald Trump’ın tam desteğine rağmen Dışişleri Bakanı Marco Rubio, Salvador’un Haiti’ye asker göndermesine itiraz ediyor.

Diplomatik notlara ve konuyu yakından bilen kaynaklara göre, Dışişleri Bakanlığı yetkilileri, El Salvador’un Haiti’deki çeteyle mücadele çabalarına “sessizce” itirazda bulundular.

Pazartesi günü El Salvador, Haiti’deki üst düzey ABD diplomatının “güvenilirliğini” sorgulayan resmi bir kınama açıklaması yayınladı.

Bu tartışma, Trump’ın MAGA dış politika hedefleri ile Dışişleri Bakanlığı’ndaki profesyonel diplomatik çevreler arasındaki gerilimi ortaya koyuyor.

Bir ABD’li yetkili Axios’a, “Başkan’ın Batı Yarımküre’de görmek istediği değişimi görmek istemeyen bir bürokrat kesimi var,” dedi.

31 Ekim’de ABD Büyükelçiliği yakınlarında, beş zırhlı personel taşıyıcısından oluşan bir Salvador konvoyuna çeteler tarafından düzenlenen ve konvoyun ateş altında kaldığı saldırının ardından, Dışişleri Bakanlığı yetkilileri ile El Salvador arasında gerginlikler patlak verdi.

3 Kasım’da, Salvador’a ait saldırı helikopterleri, Çad’dan gelen GSF askerlerine saldıran çeteleri püskürttü; Bukele bunu X’te paylaştı.

ABD Maslahatgüzarı David Howell, Haiti Başbakanı Alix Didier Fils-Aimé’ye gönderdiği bir kısa mesajda, El Salvador’un GSF ile “koordinasyon içinde olmadığını” dile getirdi.

Axios ile paylaşılan kısa mesajın bir kopyasına göre ABD’li yetkili şunları söyledi:

“En az üç kayıp verdiler. Tıbbi bir planları yok. Anladığım kadarıyla GSF askerlerini az kalsın öldürüyorlardı.”

Howell, başbakandan El Salvador Savunma Bakanlığı’na, “mümkün olan en kısa sürede… koordinasyon sağlanana kadar” operasyonları durdurmasını söylemesini istedi ve “GSF askerlerini ya da sivilleri öldürecekler ya da kendileri ölecekler,” dedi.

El Salvador daha sonra Howell’ı yanlış bilgi yaymakla suçladı.

5 Kasım’da, San Salvador’daki ABD büyükelçiliği, Bukele hükümetine bir diplomatik not aracılığıyla resmi bir protesto gönderdi.

Axios’a gösterilen belgede, ABD’nin “Salvadorlu askeri personelin bu koordinasyon eksikliğine şiddetle karşı çıktığı” belirtiliyor.

Notta, El Salvador’un “koordinasyon eksikliğinin” GSF’yi tehlikeye attığı ve “Salvadorlu askerlerin ateş açması” sonucu ABD Büyükelçiliği’nin vurulduğu, “ABD personelinin ise kıl payı kurtulduğu” belirtildi.

Bir kaynak, Bukele’nin bu “diplomatik nota” yüzünden öfkelendiğini söyledi:

“Tutumuydu şöyle: ‘Ne oluyor lan? Trump’a danıştım. O, ne yapmamız gerekiyorsa yapın demişti, ama bir bürokrat buna karşı mı çıkıyor?’”

Dışişleri Bakanlığı yetkilileri, diplomatik notayı kimin onayladığının belirsiz olduğunu belirttiler ve Howell’ın Haiti başbakanına gönderdiği yazışma hakkında yorum yapmadılar.

Pazartesi günü, Bukele hükümeti Howell ve Dışişleri Bakanlığı yetkililerine sert bir yanıt verdi.

El Salvador’un diplomatik notu, 4 madde içeren bir çürütme sundu.

Büyükelçiliğe isabet eden ateşle ilgili olarak El Salvador Dışişleri Bakanlığı, askerlerinin esasen binaya sırtlarını dönmüş durumda olduklarını ve binadan uzak yönde ateş ettiklerini belirtti.

El Salvador, “El Salvadorlu personelin ateşinin Amerikan Büyükelçiliği tesislerine isabet etmesi söz konusu değildir,” diye yazdı.

Çad’dan gelen birliklere yönelik saldırı ile ilgili olarak El Salvador, “Salvadorlu personel saldırıyı püskürttü. Salvadorlu unsurların ateşinin Çad’ın mevzisine yöneltilmiş olması ihtimali söz konusu değildir,” diye yazdı.

El Salvador ayrıca, 26 Ekim’den bu yana silahlı kuvvetlerinin GSF ve Haitili yetkililerle “hava varlıklarını” defalarca koordine ettiğini belirtti.

El Salvador, Howell’ın üç askerinin yaralandığına dair iddiasını “kesinlikle reddettiğini” belirtti.

Notada şöyle denildi:

“Bu kadar ciddi bir konuda, bunu destekleyecek herhangi bir kanıt sunulmaksızın yanlış bilgilerin yayılmış olması, söz konusu raporda yer alan ve doğruluğunun teyit edilebilmesini sağlayacak her türlü kanıttan yoksun olan diğer iddiaların güvenilirliği konusunda ciddi şüpheler uyandırmaktadır.”

Dışişleri Bakanlığı’ndan bir yetkili, “üç Salvadorlu yaralandı… bunlardan birinin durumu, ek tedavi için ülke dışına tıbbi tahliye edilmesini gerektirecek kadar ciddiydi” diye ısrar etti.

El Salvador hükümetine yakın bir kaynak, Axios’a bacak desteği takmış, gülümseyen bir askerin fotoğrafını gösterdi ve bu askerin, yaralanmasının ciddiyetinden değil, yeterli tıbbi imkânların bulunmaması nedeniyle Haiti’den uçakla tahliye edildiğini söyledi.

Dışişleri Bakanlığı, Pazar günü ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio’nun açıklamalarını yineleyerek, El Salvador’un çabalarını takdir ettiğini, “fakat Trump yönetiminin, Haiti’yi çetelerden kurtarma çabalarını destekleyen Başkan Trump’ın politikasının sorunsuz bir şekilde uygulanmasını sağlamak için çete karşıtı operasyonlar arasında çakışmayı önleme gerekliliği konusunda da net bir tutum sergilediğini” belirtti.