Avrupa
AB’de İran çatlağı büyüyor

ABD-İsrail saldırısıyla başlayan İran savaşı, AB’yi zor durumda bırakıyor. Avrupa Komisyonu Başkanı von der Leyen’e yönelik eleştiriler artarken, enerji maliyetlerinde artış ve stagflasyon tehdidi de büyüyor.
Bazı AB ülkeleri, Komisyon Başkanı Ursula von der Leyen’i, özellikle İran savaşının başlamasından bu yana dış politikada yetkisini aşmakla suçluyor.
Avrupa Parlamentosu, diplomatik çevreler ve şimdi de üye ülkelerin başkentlerinden keskin eleştiriler geliyor.
Berliner Zeitung’un aktardığına göre gerilim 28 Şubat’ta, ABD ve İsrail’in İran’a saldırılarının başlamasından kısa bir süre sonra, von der Leyen’in Orta Doğu’daki gelişmelerle ilgili bir açıklama yapmasıyla özellikle belirgin hale geldi.
Açıklamada, AB’nin İran hükümeti ve Devrim Muhafızları’nın eylemlerine yanıt olarak kapsamlı yaptırımlar uyguladığı ve nükleer ve füze programı konusunda müzakere yoluyla bir çözüm savunulduğu belirtildi.
Eski Avrupa İşleri Bakanı ve Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron’un yakın dostu Fransız milletvekili Nathalie Loiseau, hücumun ilk fişeğini fırlatarak X’te, “Bir kez daha, Ursula von der Leyen: Bu sizin işiniz DEĞİL. Yeter artık,” diye yazdı.
Loiseau, von der Leyen’in Körfez ülkeleriyle telefonda konuşurken “halüsinasyon gördüğünü” merak ettiğini söyledi.
Vekile göre Komisyon Başkanı yetki olmadan ve kendi istihbarat raporları olmadan konuşuyor.
Von der Leyen, Kallas’ı işlevsizleştiriyor
Anlaşmazlık, kurumsal ve siyasi açıdan oldukça önemli. Resmi olarak, AB’de dış politika ve güvenlik politikası üye ülkelerin sorumluluğunda.
AB Antlaşması’nın 18. maddesi, bu politikanın liderliğini Dışişleri ve Güvenlik Politikası Yüksek Temsilcisi’ne, yani şu anda Kaja Kallas’a veriyor.
17. maddeye göre, Komisyon AB’nin dış temsilinden sorumlu ama ortak dış ve güvenlik politikası alanında açıkça sorumluluk almıyor. Şu anda çatışmayı ateşleyen de tam olarak bu ayrım.
Alman Dış İlişkiler Konseyi (DGAP) Avrupa Merkezi Başkanı siyaset bilimci Linn Selle, Berliner Zeitung gazetesine yaptığı değerlendirmede, “AB anlaşmalarına göre, Avrupa Birliği’nin dış ve güvenlik politikası öncelikle üye ülkelerin sorumluluğundadır,” diyor.
Komisyon’un burada “sadece destekleyici bir rol” oynadığını ve ve bu rolün Yüksek Temsilci tarafından yerine getirildiğini hatırlatan Selle, yasal olarak Ursula von der Leyen’in “dış politikada belirli bir rolü olmadığını fakat başkanın her zaman Avrupa Komisyonu’nu tüm alanlarda siyasi olarak temsil etmesi beklendiğini” söylüyor.
Öte yandan Selle, von der Leyen’in kendi yetkisini artırma ve öne çıkma çabasının artık sınırlarına ulaştığını düşünüyor. Her şeyden önce, üye devletler arasında Orta Doğu politikası konusunda temel bir anlaşma eksikliği var.
İstikrarlı bir konsensüsün olmadığı durumlarda, Komisyon Başkanı’nın bağımsız dış politika tutumu hızla bir sorun haline geliyor.
Selle’ye göre, von der Leyen’in bu alandaki açıklamaları geçmişte eleştirilere maruz kalmıştı: Örneğin Berlin’de, İsrail konusundaki tutumu nedeniyle.
Euobserver da von der Leyen’in, kriz diplomasisinde Kallas’tan AB dış politika temsilciliği görevini fiilen devraldığına işaret ediyor.
Komisyon’un “İran’da rejim değişikliği” iması bazı üye ülkeleri kızdırdı
Pazartesi günü AB elçileri toplantısında konuşan Fransa Dışişleri Bakanı Jean-Noël Barrot, “Komisyon, yetki paylaşımı ilkesine en sıkı şekilde uymaya çalışmalıdır… Yüksek temsilci [Kallas] birliğin ortak dış ve güvenlik politikasını yürütmektedir,” diyerek von der Leyen’e Paris cephesinden bir saldırı daha başlattı.
Aynı toplantıda konuşan von der Leyen ise, İran ve Ukrayna savaşlarının AB’nin “değer odaklı” olmaktan ziyade “daha gerçekçi ve çıkar odaklı bir dış politika” izlemesi gerektiğini gösterdiğini söyledi ve şöyle devam etti:
“Tüm varlıklarımızda ve politikalarımızda güvenlik hususlarını ana akım haline getirmeliyiz. Aslında güvenlik, eylemlerimizin düzenleyici ilkesi haline gelmelidir. Bu, savunmadan veriye, endüstriden altyapıya, teknolojiden ticarete kadar her alanda varsayılan zihniyet olmalıdır.”
Bazı diplomatların POLITICO’ya yaptığı açıklamalar da von der Leyen’in şahsında somutlaşan İran politikası bölünmesini yansıtıyor.
Habere göre, von der Leyen’in savaşın ilk günlerinde 27 üye ülkenin uzlaşmasının ötesine geçen tutumlar sergilemesi, birçok hükümeti öfkelendirdi.
Kallas’ın üye ülkelerle mutabık kaldığı resmi AB çizgisinin daha ihtiyatlı bir üslupta olmasına karşın, von der Leyen’in Tahran’da bir iktidar değişikliği sinyalleri vermesi özellikle hassas bir konuydu.
Selle bunu AB için yapısal bir ikilem olarak görüyor. Siyasi araçlar eşit olmayan bir şekilde dağıtılmış durumda:
“Geleneksel dış ve güvenlik politikası üye devletlerin sorumluluğunda, iktisadi güvenlik araçları, yaptırım rejimleri ve dış ticaret ise AB’nin sorumluluğunda.”
Komisyon liderliği ve başkentler aynı yönde hareket etmek istediği sürece, bu rol karmaşası şaşırtıcı derecede iyi işliyor. Fakat siyasi anlaşmazlık olduğunda, sistem sınırlarına ulaşıyor.
Öte yandan POLITICO haberine göre, diplomatlar sadece von der Leyen’in İran hakkındaki açıklamalarından değil, diğer girişimlerinden de rahatsız.
Örneğin Komisyon’un Ukrayna’nın AB’ye katılımını hızlandırma politikası ve Donald Trump’ın “Barış Kurulu”nu ele alma şekli bunlar arasında.
Tüm bunların arkasında aynı suçlama yatıyor: Başkan, dış dünyaya siyasi pozisyonlar sunuyor ve böylece üye devletleri önceden yeterince dahil etmeden Avrupa Birliği’ni etkili bir şekilde taahhüt altına alıyor.
Berliner Zeitung’a göre mevcut gerginliklerin kökeninde temel bir sorun yatıyor: Küresel çatışmalar her geçen gün artarken, AB içindeki bölünme giderek daha da derinleşiyor.
İthalat enflasyonunun yukarı yönlü baskı yaratması bekleniyor
Orta Doğu’daki gerginliğin tırmanması, Avrupa için derin ve geniş kapsamlı finansal sonuçları olan ciddi ve çok yönlü bir enerji şokuna yol açmış görünüyor.
Dünyanın en büyük petrol ve doğalgaz net ithalatçılarından biri olan kıta, Hürmüz Boğazı ve daha geniş Körfez tedarik altyapısı gibi kritik su geçitlerinde meydana gelen aksaklıklara karşı son derece savunmasız durumda.
İran’ın bölgesel enerji tesislerine misilleme saldırıları, tanker trafiğinin durdurulması, deniz sigortası primlerinin hızla artması ve Katar gibi önemli ihracatçıların üretimini geçici olarak durdurması gibi olaylar, fiyatlarda ani ve keskin artışlara yol açıyor.
Örneğin uluslararası başlıca referans noktası olan Brent ham petrolü, bu ayın başlarında varil başına 94 dolara kadar yükseldi (bazı seanslarda gün içi zirveler 100 dolara yaklaştı veya aştı) ve çatışma öncesi baz seviyelerine göre aylık bazda %34’ün üzerinde artış kaydetti.
Aynı zamanda, Hollanda TTF referans endeksi ile takip edilen Avrupa doğalgaz fiyatları, uzun süreli arz kısıtlamaları ve yılın başındaki depo seviyelerinin tükenmesi (şubat sonu itibarıyla yaklaşık 46 milyar metreküp, önceki kışlara göre önemli ölçüde düşük) endişeleri nedeniyle, son işlem seanslarında bazı durumlarda iki katına çıkarak veya %50-60 oranında artarak daha da agresif bir şekilde yükseldi.
Bu enerji maliyetlerindeki artışlar ekonomiye hızla yansıyor. Benzin istasyonlarında artan yakıt fiyatları, hane halkı için yükselen elektrik ve ısınma faturaları ve imalat sektörleri için artan girdi maliyetleri, tüketicilerin satın alma gücünü aşındırıyor, manşet enflasyonu körüklüyor ve enerji yoğun sektörlerin rekabet gücünü zayıflatıyor.
Bu durum özellikle kimya, çelik ve otomotiv üretiminin ciddi baskı altında olduğu Almanya, İtalya ve Hollanda gibi ağır toplarda daha şiddetli hissediliyor.
Önemli finansal varlık fiyatlarının daha yakından incelenmesi, piyasaların jeopolitik risk ve enflasyonist baskıları nasıl agresif bir şekilde fiyatlandırdığını ortaya koyuyor.
Euractiv’deki analize göre ABD doları endeksi (DXY), küresel belirsizliğin yol açtığı klasik güvenli liman akışları arasında 98,00-99,50 seviyelerine doğru yükselerek belirgin bir şekilde güçlendi.
Doların bu değer kazanması, avroyu daha da zayıflatarak, emtiaların dolar cinsinden olması nedeniyle Avrupa’nın ithal enflasyon yükünü artırıyor.
Petrolün sürekli yükselişi, spekülatif köpükten ziyade gerçek arz tarafındaki endişeleri vurguluyor.
Bu, sadece spot korkuları değil, Hürmüz’ün kapalı kalması durumunda Brent’in 100 doları test etme veya aşma potansiyelini de yansıtıyor.
Bu arada, yatırımcılar enflasyonun yeniden canlanması ve daha geniş çaplı istikrarsızlığa karşı bir koruma aracı olarak altına yönelirken, altın ons başına 5.150-5.400 dolar civarında yeni rekor seviyelere yükseldi (bazı tahminler 2026 yıl sonuna kadar 6.000-6.300 dolar seviyesini öngörüyor).
Doların güçlenmesi, petrol fiyatlarının yükselmesi ve altının patlaması gibi eşzamanlı hareketler, enerji hakimiyetinin varlık sınıfları, para birimleri ve tahvil getirileri arasındaki oynaklığı artırdığı, emtia kaynaklı krizin tipik bir örneği.
Stagflasyon hayaleti AB’nin üzerinde dolaşıyor
Daha yapısal ve makroekonomik düzeyde, bu birleşim Avrupa genelinde stagflasyonun muhtemel başlangıcını işaret ediyor.
Bu, 1970’lerin petrol şoklarını anımsatan, kökleşmiş enflasyon ile zayıf veya durgun büyümenin zararlı bir birleşimi.
Enflasyon, pandemi sonrası toparlanma, enerji geçişi yatırımları ve art arda gelen krizler sırasında biriken devasa kamu borçlarının gerçek değerini kademeli olarak aşındırmak için mevcut ortamda neredeyse vazgeçilmez hale geldi.
Avrupa Merkez Bankası (ECB) dahil merkez bankaları, kırılgan ekonomileri istikrarsızlaştırabilecek mali temerrütleri veya sert kemer sıkma önlemlerini önlemek için yüksek fiyat seviyelerini daha uzun süre tolere etmek zorunda kalabilir.
Fakat gerçek iktisadi büyüme, Avrupa’nın içsel sınırlamaları nedeniyle ciddi şekilde kısıtlanmaya devam ediyor: yaşlanan nüfus, durgun verimlilik artışı, düzenleyici yükler ve şimdi de yoğunlaşan ticaret sürtüşmeleri ve jeopolitik parçalanma gibi kalıcı yapısal engeller, çoğu temel senaryoda yıllık GSYİH büyüme potansiyelini %1 veya daha da düşük bir seviyede sınırlıyor.
Mevcut enerji şoku, talepte herhangi bir artışa yol açmadan üretim ve nakliye maliyetlerini artırarak bu dengesizliği daha da kötüleştiriyor.
Bu durum, 2026 büyüme tahminlerinden %0,2-0,4 (veya en kötü durumda, uzun süreli kesintilerde daha fazla) düşüşe yol açarken, çatışmanın süresi ve nakliye rotalarının değiştirilmesi veya stokların azaltılması gibi ikincil etkilere bağlı olarak enflasyon rakamlarına 0,5-1,5 puan (veya daha fazla) artışa neden olabilir.
ECB’nin enflasyon tahminleri şimdiden yukarı yönlü revize ediliyor ve büyümeye yönelik aşağı yönlü riskler, ikinci tur ücret-fiyat sarmalının ortaya çıkması durumunda faiz indirimlerinin ertelenmesine, hatta faiz artışlarına ilişkin acil durum tartışmalarına yol açıyor.
Savaşın faturası emekçilere çıkarılacak
Hanehalkları, yaşam maliyetlerinin artmasıyla reel harcanabilir gelirlerinin azaldığını görecek ve bu da tüketime darbe vuracak.
Artan belirsizlik ve borçlanma giderleriyle karşı karşıya kalan işletmeler, sermaye yatırımlarını ve istihdamın büyümesini erteleyecek.
Hükümetler, artan bütçe açıkları arasında borçların faiz ödemelerinin şişmesiyle mücadele edecekler. Tüm bunlar olurken, çatışmanın gidişatı belirleyici bir değişken olmaya devam edecek.
Çatışmalar haftalarca, hatta aylarca sürerse, Avrupa 1970’ler tarzı bir tuzağa sürüklenebilir: enflasyon kendini pekiştiren ve kalıcı hale gelir, büyüme kronik olarak zayıflar ve istihdam yaratma durur, politika yapıcıların fiyatlarla mücadele ve iktisadi faaliyeti destekleme arasında manevra alanı dramatik bir şekilde daralır.
COVID’den Ukrayna savaşına ve enerji geçişlerine kadar birçok şoku atlatan kıtanın hala kırılgan olan toparlanması, Orta Doğu kriziyle birlikte uzun süreli iktisadi durgunluğa doğru önemli bir dönüm noktasına gelmiş durumda.
Gübre ithalatı zorlaşıyor, gıda krizi kapıda
Küresel gübre ihracatının da %30’u da şu anda fiilen kapalı olan Hürmüz Boğazından yapılıyor.
Fosfat gübreleri için kritik öneme sahip olan küresel ticaret hacminin yaklaşık %44’ü de bu boğazdan geçiyor. Sektör tahminlerine göre, bu rota ayrıca amonyak sevkiyatlarının %18’ini ve fosfatların %15’ini taşıyor.
Gübre üretiminde kritik bir hammadde olan ürenin fiyatı, geçen hafta 450 dolardan ton başına 600 doların üzerine çıktı.
Üre fiyatları 2 Mart’ta önceki güne göre yaklaşık %14 arttı. Gübreler, birçok tarım ürününün üretim maliyetlerinde önemli bir paya sahip. Örneğin, mısır ve buğdayda her ikisi de üçte birden biraz fazlasını oluşturuyor. Gübre fiyatlarındaki artış, enerji maliyetlerindeki artışla birleştiğinde, önemli mahsullerin üretimi daha pahalı hale geliyor.
Körfez, dünyanın en büyük azotlu gübre ihracatçılarından biri olarak, dünya gıda üretiminin temel itici gücü konumunda.
Rabobank’ın yaptığı bir analize göre, Hürmüz Boğazından geçen üre miktarının önemli bir kısmı Katar ve İran’dan geliyor ve yıllık tahmini miktarı 5 milyon tonu buluyor. Birleşik Arap Emirlikleri ve Suudi Arabistan ise her yıl 2 milyon tonluk bir katkı sağlıyor.
Rabobank analistleri, en savunmasız ülkelerin üre üretiminde en büyük yapısal açıkları olan ülkeler, yani Brezilya ve Hindistan olacağını öne sürüyor.
Brezilya her yıl 7,5 ila 8,5 milyon ton üre ithal ederek ihtiyacının %90’ından fazlasını ithalatla karşılıyor. Öte yandan, Yeni Delhi’nin talebi, sübvansiyon politikalarına ve tarıma yönelik hükümet destek programlarına bağlı olarak yıllık 7 ila 11 milyon ton arasında değişiyor.
Uluslararası Gıda Politikası Araştırma Enstitüsü’ne (IFPRI) göre, Katar, Suudi Arabistan, Bahreyn ve Umman, yılda toplam 15 milyon metrik ton üre, diamonyum fosfat (DAP) ve susuz amonyak üretiyor.
Hindistan, ABD, Brezilya ve Avustralya gibi ülkeler, tarımsal verimi korumak için bu ihracata büyük ölçüde bağımlı.
Doğalgaz fiyatlarıyla gübre fiyatları arasında da güçlü bir bağlantı bulunuyor. Doğalgaz, azotlu gübrelerin üretim maliyetinin yaklaşık %70’ini oluşturuyor, bu nedenle enerji piyasalarındaki ani artışlar gübre fiyatlarına da yansıyor.
Enerji söz konusu olduğunda stoklar ve rezervler, petrol fiyatlarının kısa vadede şokları absorbe etmesi için bir tür güvenlik ağı sağlarken, gübre piyasaları bu konuda daha az tamponlama gücüne sahip.
Euronews‘e konuşan IFPRI genel müdürlük ofisinin emekli araştırma görevlisi Joseph Glauber, “Birçok gübre ürünü kolayca depolanabilir, fakat temel hammaddeye (örneğin doğalgaz) göre çok yüksek değere sahip olmaları ve doğalgazın yıl boyunca üretilmesi nedeniyle, depolama maliyetleri nedeniyle ihtiyaç duyulduğunda satın almak daha ekonomik oluyor,” diye açıklıyor.
Siparişler, ürün ekim döngüleri ve hava koşullarına bağlı olarak mevsimsel talebe göre değişiyor. Bu, gübre stoklarının çoğunlukla sipariş üzerine üretildiği ve hemen sevkiyata hazır olduğu anlamına gelir.
Haziran ayında, Avrupa Birliği Rusya ve Beyaz Rusya’dan gübre ithalatına yeni gümrük vergileri uyguladı ve yaklaşık bir milyon tonluk gübre ihtiyacını başka yerlerden karşılamak zorunda kaldı.
Avrupa’nın halihazırda önemli miktarda üre ithal ettiği Kuzey Afrika ve Orta Doğu en bariz alternatifler olarak görünüyor. Fakat her iki bölge de jeopolitik riskler taşıyor.
Örneğin, geçen haziran ayında İsrail’in Mısır’a gaz arzını askıya alması, ülkenin üre üretiminin bir kısmını durdurarak Avrupa genelinde fiyatların yükselmesine neden oldu.
Avrupalı üreticiler, özellikle çatışmaların gaz ve petrol piyasalarını da etkilediği bir dönemde, neredeyse kesin olarak daha yüksek enerji maliyetleriyle iç üretimi artırmaya çalışabilirler.
Bu belirsizliklere, yılın başından beri yürürlükte olan Karbon Sınır Ayarlama Mekanizması’nın (CBAM) getirilmesiyle ilgili maliyetler de ekleniyor.
Geçen hafta, özellikle İtalya’daki tarım-gıda endüstrisinin güçlü baskısı üzerine Brüksel, amonyak ve üre ithalatına uygulanan gümrük vergilerini geçici olarak askıya alma olasılığını gündeme getirdi.
Komisyon, yaptığı açıklamada, “Öneri, çiftçiler ve gübre endüstrisinin maliyetlerini yaklaşık 60 milyon avro azaltmayı amaçlamaktadır,” dedi.
Arz kesintileri Avrupa’yı zorlayabilir
Mısır, pazardaki boşluğu doldurmaya yardımcı olmak için önemli bir üretim kapasitesine ve Avrupa’ya doğrudan bir rotaya sahip. Ülke halihazırda her yıl 7-8 milyon ton azotlu gübre üretiyor ve bunun %40-50’si ihraç ediliyor.
Polyserve Başkanı Sherif El Gabaly, Mısır’ın piyasadaki aksaklıklara rağmen yerel pazarı beslemeye yetecek kadar azot, fosfat ve potasyum bazlı gübre ürettiğini söyledi.
Fakat tekrar olacak, azot bazlı gübreler doğalgaza bağımlı ve enerji sıkıntısı devam ederse elektrik üretimine öncelik verilmesi için doğal gazın yönlendirilmesi gerekebilir.
İki gübre endüstrisi uzmanı, üretim seviyelerini mevcut durumda tutmak için en önemli faktörün fabrikalara gaz tedarikinin sürekliliği olduğunu ve kıtlıkların üretimde düşüşe yol açabileceğini söyledi.
Fakatfosfat ve potasyum bazlı gübreler doğal gaza aynı derecede bağımlı değildir ve bu ikisi yerel tüketime göre fazlalık sağlıyor.
Öte yandan CBAM çerçevesi, hem Mısırlı ihracatçıların canını sıkıyor, hem de AB’nin gübre tedarikini tehlikeye atabilir.
Dahası, Maersk ve Hapag-Lloyd gibi büyük taşıyıcılar Hürmüz geçişlerini askıya alarak gemileri Ümit Burnuna yönlendirdi. Bu durum, teslimat sürelerini 16 günden 32 güne çıkardı ve sefer başına yaklaşık 1 milyon dolar ek yakıt maliyeti ekledi.
Enerji belirsizliği: Gaz mı, yeşil enerji mi?
Bu arada, Avrupa’nın pazartesi günkü petrol fiyatlarındaki artışa verdiği tepki hiç de tek ses değildi.
Bazı yetkililer temiz enerjiye daha hızlı geçiş çağrısında bulunurken, diğerleri başka yerlerden daha fazla petrol ve gaz ithal etmek istedi.
Örneğin Komisyon sözcüsü, AB’nin “temiz enerjiye yapılan yatırımları hızlandırmaya odaklanmış durumda” olduğunu savundu.
“En düşük fiyatlara sahip üye ülkeler, enerji karışımlarında yenilenebilir enerjinin payı en yüksek olan ülkelerdir,” diye ekleyen sözcü, muhtemelen son enerji krizinden bu yana yenilenebilir enerjiye büyük yatırımlar yapan ve bu hafta en düşük ve en az dalgalı enerji fiyatlarını kaydeden İspanya’yı kastetti.
Fakat Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, tedarik kaynaklarını daha da çeşitlendirmek için Orta Asya’yı Hazar Denizi üzerinden Avrupa’ya bağlayan Trans-Hazar gaz ve petrol koridorunun derinleştirilmesi olasılığını gündeme getirdi ve bunun “sorunlu bir bölgeye barış getirebileceğini” öne sürdü.
Bugün (10 Mart), Komisyon bazı tüketiciler için yüksek enerji fiyatları sorununu çözmeye yardımcı olacak, fakat Avrupa’nın ithal fosil yakıtlara bağımlılığını azaltmayacak bir enerji paketi açıklayacak.
Mayıs ayında daha kapsamlı bir “enerji güvenliği paketi” bekleniyor ve bu paket, kıtanın fosil yakıtlardan elektrik tabanlı çözümlere geçişini hızlandırmaya yardımcı olacak, uzun zamandır beklenen elektrifikasyon planını da içerecek.
Salı günkü paket, yüksek enerji faturalarıyla mücadele eden düşük gelirli hanelere ek destek ve gelecekteki elektrifikasyon için gerekli olan şebeke yatırımlarını artırmaya yönelik önlemleri içeriyor.
Komisyon ayrıca, rüzgar, güneş ve pil depolamayı tamamlayacak potansiyel bir “baz yük” güç kaynağı olarak tanıtılan, fakat henüz mevcut olmayan bir teknoloji olan küçük modüler nükleer reaktörler (SMR) için planlarını da açıklayacak.
Almanya, Amerikan uçaklarına üslerini açtı
Almanya ve diğer Avrupalı NATO ülkeleri, Orta Doğu’ya asker göndererek ve ABD savaş uçaklarına askeri üsler açarak, ABD ve İsrail’in İran’a karşı savaşını destekliyor.
Berlin’in ABD güçlerinin kullanmasına izin verdiği üsler arasında Ramstein askeri üssü de bulunuyor.
Alman fırkateyni Nordrhein-Westfalen şu anda Kıbrıs açıklarında ve BM misyonu UNIFIL’in bir parçası olarak Doğu Akdeniz’de faaliyet gösteriyor.
Fakat fırkateynin bu bölgedeki savaş durumu için uygun olmadığı düşünülüyor. Alman donanmasının sahip olduğu en modern tip olan F125 fırkateyni, korsanlar veya kaçakçılarla mücadele gibi senaryolar için optimize edilmişti ve riskli hava savunma operasyonları için uygun değil.
Haberkere göre, Alman Silahlı Kuvvetleri şu anda Irak’ta konuşlanmış askerleri, yerel silahlı kuvvetleri eğitmek için Ürdün’e çekiyor.
Şansölye Friedrich Merz’in partisi CDU’dan askeri politikacı Roderich Kiesewetter, Alman tanker uçaklarının İsrail savaş uçaklarını desteklemek için kullanılması için baskı yapıyor.
Fransa da savaşa dahil oluyor
Fransa da İran’a karşı savaşta ABD ve İsrail’i desteklemek için faaliyetlerini artırıyor. Paris, ABD’nin Marsilya’nın kuzeybatısındaki Istres hava üssünü Orta Doğu savaş bölgesine giderken mola yeri olarak kullanmasına izin verdi.
Fransa, tanker uçaklarının sadece yakıt ikmali yaptığını, bombardıman yapmadığını öne sürerek Istres’in kullanımına izin veriyor.
Fransız Rafale jetleri de İran’ın insansız hava araçlarını ve füzelerini durdurma çabalarına katılıyor. Ayrıca, bir Fransız fırkateyni ve Fransız hava savunma sistemleri Kıbrıs’a doğru yola çıktı. Dahası, Baltık Denizinde NATO manevrasına katılan uçak gemisi Charles de Gaulle, Akdeniz’e geri döndü.
Hollanda’dan bir fırkateyn ve İspanya’dan bir başka fırkateyn de onun eskort grubuna dahil edilecek.
Fransa ayrıca, Kızıldeniz ve Umman Körfezindeki AB’nin Aspides deniz misyonunu güçlendirmeye çalışıyor.
Kısa bir süre önce, Fransız Donanması Genelkurmay Başkanı Nicolas Vaujour, Fransa’nın deniz kuvvetlerinin kapasitelerinin sınırlarına ulaştığı konusunda uyarıda bulundu.
Avrupa
Fransa’dan Almanya’ya nükleer savaş riskine karşı füze doktrini talebi

Financial Times’a göre Fransa, Rusya ile olası çatışmada Avrupa’nın istemeden nükleer savaşa sürüklenmemesi için Almanya’dan uzun menzilli füzelerin kullanım planına açıklık getirmesini istiyor. Paris yönetimi, Almanya ve Birleşik Krallık’ın 2034’e kadar 2 bin kilometre menzilli füze geliştirmeyi hedeflediği 35 milyar euroluk gizli programı kendi nükleer stratejisiyle uyumlu kılmaya çalışıyor.
Financial Times (FT) gazetesinin altı kaynağa dayandırdığı haberine göre Fransa, belirsizliğin Avrupa’yı istemeden nükleer savaşa sürükleme riski yarattığını değerlendirerek Almanya’dan Rusya ile yaşanabilecek olası bir savaşta uzun menzilli füzeleri nasıl kullanmayı planladığına açıklık getirmesini talep ediyor.
Gazeteye göre Almanya’nın uzun menzilli silah edinme çabası, Fransa cephesinde bu silahların kullanımı ve Rusya’nın vereceği karşılık konusunda soru işaretleri doğuruyor.
Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, daha önce yaptığı açıklamada bu tür silahların kullanılmasının Batı’nın Rusya ile savaştığı anlamına geleceğini belirtmişti.
Paris yönetimi, Almanya ve Birleşik Krallık’ın yaklaşık 35 milyar euro maliyetli gizli füze programı Deep Precision Strike’ı (DPS) kendi nükleer stratejisiyle uyumlu hale getirmeyi amaçlıyor.
Almanya ve Birleşik Krallık, söz konusu program kapsamında 2034 yılına kadar menzili 2 bin kilometreye ulaşan bir füze geliştirmeyi hedefliyor.
The Telegraph ve Die Welt gazetelerinin temmuz ayında yazdığına göre programda alçaktan uçan seyir füzesi ile ses hızının beş katına çıkabilen hipersonik füze olmak üzere iki seçenek değerlendiriliyor.
FT, mayıs ayında yayımladığı haberde Fransa’nın da uzun menzilli füze üretimine yönelik bu programa katılmak istediğini aktarmıştı.
Gazeteye konuşan Fransız bir yetkili, Rus hedeflerine konvansiyonel silahlarla yapılacak bir saldırının “nükleer karşılığı” tetikleyebileceği bir tablonun ortaya çıkabileceği uyarısını yaptı.
Yetkili, “Rusya sinyali yanlış yorumlarsa farkına bile varmadan nükleer çatışmanın eşiğine gelinebilir” dedi.
Gazetenin aktardığına göre Berlin yönetimi, derinlikteki hedefleri vurmak amacıyla menzili 500 kilometreden 2 bin kilometrenin üzerine kadar uzanan bir dizi karadan fırlatılan füze tedarik ediyor ve geliştiriyor.
Öte yandan uzun menzilli silah edinme arayışı, bu silahların ne zaman ve nasıl kullanılabileceği ile Rusya’nın buna nasıl karşılık verebileceği yönünde soruları beraberinde getiriyor.
Fransız tarafı, Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron’un ortaya koyduğu caydırıcılık konseptinin, ortaklarının düzenlediği saldırıların sorumluluğunu Moskova’nın Paris’e yüklemesine yol açabileceğinden endişe duyuyor.
Avrupa’ya “nükleer şemsiye” sağlamak isteyen Macron, ilkbaharda “gelişmiş nükleer caydırıcılık” konseptini önermişti.
Bu çerçevede Paris ve Berlin; konvansiyonel silahlar, füze savunması ve Fransız nükleer kapasitesi üzerine istişareler yürütecekleri bir nükleer yönetim grubu kurdu.
Almanya, 2026 yılından itibaren Fransız nükleer tatbikatlarına katılacak ve Alman temsilciler ortaklarının stratejik tesislerini ziyaret edecek.
Yetkililerden biri, “Evinize birini davet ederseniz o kişinin evi ateşe vermesinden siz sorumlu olursunuz” diye konuştu.
FT’ye konuşan kaynaklardan birine göre nükleer silaha sahip olan Fransa, kendine özgü bir nükleer dil bilgisi ve kelime dağarcığı geliştirdi.
Kaynak, “Zamanla yerleşmiş alışkanlıklarımız var. Almanlarda ise bunlar yok” ifadelerini kullandı.
Aynı kaynak sözlerini şöyle sürdürdü: “Rusya’nın sinyali asla yanlış yorumlamaması ve ters anlamaması için açık bir kamusal doktrine sahip olmak çok daha iyi olurdu.”
Üst düzey bir Alman yetkili ise Almanya’nın, Avrupa ülkelerinin “ortak bir doktrine ve tırmanma basamaklarına dair ortak bir anlayışa” ihtiyaç duyduğu görüşüne katıldığını belirtti.
Alman yetkili, “Bu kesinlikle Fransızların talep ettiği, bizim ise direndiğimiz bir konu değil” değerlendirmesini yaptı.
Yetkili ayrıca şunları kaydetti: “DPS kabiliyetlerinin edinilmesine, bunların tam olarak nasıl kullanılacağına dair ortak bir anlayışın eşlik etmesi kaçınılmazdı. Bu en başından beri açıktı.”
Alman yetkilinin açıklamasına göre müzakereler, Fransa’da nükleer stratejinin geleceğine ilişkin yürütülen iç tartışmalar nedeniyle uzadı.
Olası seçeneklerden birinin Almanya, Fransa ve Birleşik Krallık’ın ortak yaklaşımlarını ortaya koyacakları ortak bir bildiri yayımlaması olabileceği kaydediliyor.
Üst düzey bir İngiliz yetkili, “Almanya’nın stratejik kültürü hızla değişiyor ve geçmişin kalıplarına tutunmak yerine bu değişimleri benimsememiz gerektiğine yürekten inanıyoruz” görüşünü paylaştı.
Birleşik Krallık, NATO üyesi Avrupa ülkeleri arasında Fransa dışında nükleer güce sahip tek ülke olarak Almanya ile benzer görüşmeler yürütüyor.
İngiliz yetkiliye göre her iki ülke de Fransa’nın füze programına katılma ihtimalini ele alıyor.
Aynı yetkili, DPS programının temel amacının komuta merkezleri, lojistik noktalar, mühimmat depoları veya silah fabrikaları gibi tesislere saldırılar düzenleyerek düşmanın “muharebe potansiyelini” zayıflatmak olduğunu, hükümet binaları ve nükleer tesislerin ise hedef alınmadığını anlattı.
İngiliz yetkili, “Hepimiz tırmanmanın nükleer düzeye ulaşmasını engelleme gerekliliğinin farkındayız” diye vurguladı.
Avrupa
İspanya’da Halk Partisi, sert göç politikası vaat ediyor

Halk Partisi (PP) lideri Alberto Núñez Feijoo, İspanya’nın göç politikasını sert çizgideki ülkelerle uyumlu hale getireceklerini söyledi.
İspanyollar 29 Kasım’da sandık başına gidecek. Ana muhalefet lideri Feijóo, göç yanlısı Sosyalist başbakan Pedro Sánchez’in yerine geçecek kişi olarak kamuoyu yoklamalarında önde gidiyor.
Geçtiğimiz hafta, Batı Afrika’dan Kanarya Adaları’na 6.000’den fazla düzensiz göçmen ulaştı. Bu durum, iktidardaki PSOE için yeni bir krize yol açarken, göç konusunu yeniden siyasi tartışmaların merkezine taşıdı.
Madrid’de düzenlenen bir parti etkinliğinde Feijóo, partinin seçim programını açıkladı ve daha sıkı sığınma kuralları, daha hızlı güvenlik kontrolleri ve sınır dışı işlemleri ile göç kontrollerini sıkılaştırmaya yönelik kapsamlı bir reform planını özetledi.
Parti üyelerine hitaben yaptığı konuşmada, “Yasadışı göç, ne İspanya’ya girişin normal bir yolu, ne de toprak bütünlüğümüzü zedelemek için baskı uygulamanın bir aracı olabilir,” dedi.
Geçtiğimiz Temmuz ayında, 80.000’den fazla düzensiz göçmen sınırı geçerek Fas’tan Kuzey Afrika’daki İspanyol eksklavı Ceuta’ya kontrolsüz bir şekilde akın etmişti.
Bu durum İspanya ve Avrupa’da eşi benzeri görülmemiş bir siyasi krize yol açmıştı.
Feijóo, İspanya’da yaşayan bir milyondan fazla belgesiz göçmene kimlik belgesi sağlamak amacıyla planlanan ve diğer Avrupa ülkelerini öfkelendiren toplu göçmen affı da dahil olmak üzere, Sánchez’in göç yanlısı politikalarını hedef aldı.
PP, parti programında, gelecekte göçmenlere yönelik kitlesel düzenlemeleri önlemek için İspanya’nın göçmenlik yasasını reform etmeyi taahhüt ederken, yabancı uyruklu sakinlerin, zorunlu İspanyolca dil şartları da dahil olmak üzere “entegrasyon taahhüdüne” uymalarını şart koşacak.
AB düzeyinde ise parti, Avrupa’nın yeni ve daha katı geri dönüş kurallarını tam olarak uygulamayı ve “diğer Avrupa ülkelerinden gelenler de dahil olmak üzere, verilen emirleri uygulamak için mevcut kaynakları güçlendirmeyi” planlıyor.
Manifestoda, “Bir ülke geri kabul konusunda işbirliği yapmazsa, vizeleri, kalkınma işbirliğini ve İspanya’nın Avrupa ticaret politikasındaki konumunu bu tür bir işbirliğine bağlı kılacağız,” denildi.
PP, “üçüncü ülkelerde geri dönüş merkezleri kurulmasına yönelik anlaşmaları teşvik etme” sözü verdi.
Bu adım, son zamanlarda diğer AB ülkeleri tarafından desteklense de, Sánchez’in partisi PSOE insan hakları endişelerini gerekçe göstererek karşı çıkıyor.
Binlerce düzensiz göçmenin mahsur kaldığı Ceuta’da devam eden siyasi ve göç krizini arka plan olarak ele alan Feijóo, düzensiz göçmenlerin kullandığı İspanya’nın kilit giriş noktalarında güvenlik güçlerinin varlığının güçlendirilmesini de talep etti.
Belgede, İspanyol silahlı kuvvetlerinin “ulusal güvenlik gerektirdiğinde, yasal dayanak, net kurallar ve kaynaklar çerçevesinde” sınır güvenlik güçlerine destek sağlayabileceği belirtiliyor.
Avrupa
Fico, Merz’i “şantaj yapmakla” suçladı

Alman Şansölyesi Friedrich Merz’in, Ukrayna yardımı olmazsa AB bütçesini veto edeceği tehdidini savurması üzerine Slovakya Başbakanı Robert Fico tepki gösterdi.
Merz, Ukrayna’ya mali yardım konusunda bir anlaşma sağlanmadığı takdirde AB’nin yedi yıllık bütçesini engelleyeceğini belirtmişti.
Şansölyenin bu müdahalesi, AB fonlarından net yararlanıcı olan ama Ukrayna’nın savaş çabalarını desteklemek üzere yapılacak bir sonraki finansman turuna katılmak istemeyen Orta Avrupa liderlerini öfkelendirdi.
Fico, Bratislava’da gazetecilere, “Şansölyenin yaptığı şey tipik bir şantaj ve ben buna boyun eğmeyeceğim,” dedi.
Fico, hükümeti Ukrayna’ya verilecek gelecekteki bir krediye katılmayı reddeden Çek mevkidaşı Andrej Babiš ile birlikte konuştu.
Babiš, Merz’in tutumuna atıfta bulunarak, “Neden böyle söylediğini bilmiyorum,” dedi.
Merz, AB liderlerinin cuma günü Dublin’de düzenlenecek zirvede Ukrayna’nın finansman ihtiyaçlarını görüşmesini istiyor.
Merz, toplantıya başkanlık edecek olan Avrupa Konseyi Başkanı António Costa’ya gönderdiği ve The Guardian’ın eline geçen mektupta şunları söyledi:
“Ukrayna’nın kendini savunma mücadelesinde desteğimizi sürdürmeliyiz. Bu, ortak hayati çıkarımız. Oysa Ukrayna’ya sağlanan ikili yardım dengesiz bir şekilde dağıtılıyor ve yükü çoğunlukla sadece birkaç üye ülke üstleniyor.”
AB geçen yıl Ukrayna’ya 90 milyar avro kredi vermeyi kabul etti; bu tutarın, 2026 ve 2027 yıllarına ait askeri ve sivil harcamaların üçte ikisini karşılaması amaçlanıyordu.
Fakat o zamandan beri Rusya’nın aralıksız bombardımanı, Kiev’e daha fazla mali yük bindirdi ve Cumhurbaşkanı Volodimir Zelenskiy’i bütçe açığını kapatmak için 70 milyar avro talep etmeye sevk etti.
AB, Zelenskiy’in rakamlarını onayladı ve 45 milyar avro bulma sözü verdi. Ukrayna’nın İngiltere ve Kanada gibi diğer müttefiklerinin ise geri kalanını karşılaması bekleniyor.
Merz, geçen yıl AB’de dondurulmuş olan Rusya’nın 210 milyar avroluk devlet varlıklarını kullanmak için bir girişim başlatmış ama bu plan, fonların çoğunu Brüksel’de barındıran Belçika’nın önderliğindeki muhalefet nedeniyle suya düşmüştü.
90 milyar avroluk kredi, yedek plandı. Bu krediden çekilen Macaristan, Slovakya ve Çekya, bir sonraki turda da yer almayacaklarını belirtti.
Bu üç üye ülkeye, geçen Nisan ayında Başbakan Rumen Radev’in seçilmesinin ardından Bulgaristan da katıldı.
Ukrayna’nın finansmanı konusu, şu anda 2028-34 AB bütçesi üzerine yürütülen çetrefilli müzakerelere yansıyor.
En büyük net katkıda bulunan ülke olan Almanya, önerilen bütçede ciddi kesintiler yapılmasını isterken, Ukrayna’nın mali ihtiyaçlarına katkıda bulunmayı reddeden üye ülkelere AB’nin cömert finansman sağlamasına karşı çıkıyor.
Merz mektubunda, “istisnasız bir kolektif taahhüt”ün, Ukrayna’nın finansman açığını gidermek ve “özellikle mali sonuçları olan diğer konuları tartışmak” için “temel bir ön koşul” olduğunu belirtiyor.
Ayrıca, çok yıllık mali çerçeve olarak bilinen AB’nin önümüzdeki yedi yıllık bütçesi bağlamında, tüm üye devletlerin 2028’den itibaren Ukrayna için “sağlam” bir mali perspektife katkıda bulunması gerektiğini belirtiyor.
Bir Alman hükümet yetkilisi şöyle konuştu:
“Çok Yıllı Mali Çerçeve’yi (MFF) başarıyla tamamlamak için tüm AB üye devletlerinin Ukrayna’ya mali destek sağlaması hayati önem taşıyor.”
Berlin ayrıca, tek bir hükümetin AB kararlarını engellemesini önlemek amacıyla, Ukrayna’ya yönelik finansman konusundaki karar alma sürecini oybirliği yerine nitelikli çoğunluk oylamasına geçirmeyi hedefliyor.
Mektup, Ukrayna’nın en cömert destekçileri olan AB’nin kuzey üye devletlerinin, orta ve güney Avrupa’daki diğer AB üye devletlerinin daha düşük katkı payları karşısında artan öfkesini yansıtıyor.
Bütçe konusunda bir anlaşmaya varma görevi, eski Portekiz başbakanı Costa’ya düşüyor.
Costa, bu görevi zorlaştırması muhtemel olan 2027’deki Fransa, Polonya ve İtalya seçimlerinden önce, yıl sonuna kadar bir anlaşma sağlanmasını istiyor.
Costa’nın sözcüsü, ayrıntılara girmeden mektubun alındığını doğruladı. Sözcü, “Başkan Costa, bu hafta Dublin’de düzenlenecek gayri resmi Avrupa Konseyi toplantısında Ukrayna konusuna zaman ayıracak,” dedi ve Ukrayna’ya yönelik finansman konusunun 26-27 Kasım tarihlerinde AB bütçesine ayrılmış özel bir zirvede ele alınacağını ekledi.
Asya2 hafta önceMao gafı krize yol açtı: Mbappe özür diledi, Çin’de boykot başladı
Dünya Basını2 hafta önceGünah keçisi olarak Netanyahu
Amerika5 gün önceMavi dalga, Demokratik Sosyalizm veya laciverdin tonları
Dünya Basını2 hafta önceEmperyalizmin açmazları: Savaşlar, yalanlar ve çöken refah devleti
Ortadoğu2 hafta önceİsrail’de rekor katılımlı seçim: İki blok da 61 sandalyeye ulaşamıyor
Ortadoğu2 hafta önceABD ara seçim sonrası İran’a saldırı için Körfez’i uyardı
Asya1 hafta önceÇin Komünist Partisi’nden ‘demir şapkalı prenslere’ tasfiye uyarısı
Dünya Basını1 hafta önceTarihçi Emmanuel Todd: Fransa’da asıl tehdit Rusya değil Macron yönetimidir







