Hukukçular ve analistlere göre Nvidia CEO’sunun görevinden ABD’nin ihracat kontrollerine, Çin’le ticaretten şirketin bağımsızlığına kadar pek çok konu tartışmaya açıldı.

Nvidia’nın CEO Jensen Huang’ın evlilik dışı bir ilişki yaşadığını kabul etmesinin ardından hakkında soruşturma başlatılması, yalnızca Huang’ın otuz yılı aşkın süredir sürdürdüğü görevini değil, çip devinin Çin’le yürüttüğü hassas yarı iletken ticaretinin geleceğini de tehdit ediyor. Hukukçular ve analistler, skandalın sonuçlarının çok daha geniş kapsamlı olabileceğini belirtiyor.

Yapay zekâ sistemlerinde kullanılan çiplerin dünyanın önde gelen üreticisi olan Nvidia, 63 yaşındaki CEO’sunun eşini aldattığını çalışanlarına açıklaması ve soruşturmada tam işbirliği yapacağına söz vermesinin ardından benzeri görülmemiş bir kurumsal ve jeopolitik krizle karşı karşıya kaldı.

Huang’ın Çin istihbaratının yürüttüğü bir operasyonun hedefi olduğuna ilişkin iddiaların ardından ABD Kongresi de soruşturma başlatmaya hazırlanıyor. Pekin ise söz konusu iddiayı reddediyor.

Geçen hafta ABD Temsilciler Meclisi’ndeki üç komitenin Cumhuriyetçi başkanları, Huang’a gönderdikleri mektupta, Çinli iş kadını Alice Huang ile ilişkileri hakkında bilgi vermek üzere 18 Kasım’da basına kapalı bir bilgilendirme toplantısına katılmasını istedi.

Şanghay merkezli Co-Effort Hukuk Bürosu’nda mevzuata uyum alanında çalışan avukat Mark Shi’ye göre, düzenleyici makamların ilk baskısı doğrudan Nvidia’nın ihracat kontrol mekanizmalarına yönelecek.

South China Morning Post’a konuşan Shi, “Nvidia açısından en doğrudan etki, şirketin müşteri inceleme süreçlerinin, çiplerin başka alıcılara yönlendirilmesini önlemeye yönelik tedbirlerinin ve hassas bilgileri koruma mekanizmalarının etkinliğini çok daha somut biçimde kanıtlamak zorunda kalması olacak” dedi.

Shi sözlerini şöyle sürdürdü:

“Soruşturma bu alanlarda eksiklikler ortaya çıkarırsa şirket, risklerin mevzuata uyum yoluyla kontrol altında tutulabileceği ve dolayısıyla Çin’e daha fazla satış yapılmasına izin verilmesi gerektiği yönündeki savunmasını yaparken çok daha güçlü bir şüphecilikle karşılaşacaktır.”

Tartışmaların merkezindeki başlıca konulardan biri de Huang’ın şirket içi ve dış soruşturmaların ardından CEO’luk görevini sürdürüp sürdüremeyeceği.

Chicago merkezli yatırım danışmanlığı şirketi The Future Fund’ın yönetici ortağı Gary Black, “Jensen Huang’ın Nvidia CEO’su olarak görevde kalabileceğinden şüpheliyim” dedi. Black ayrıca şirketin CEO’luk görevini devralabilecek “doğal bir halefinin” bulunmadığını belirtti.

Black, “Huang herhangi bir suç veya hukuka aykırı fiil işlemiş olmasa da davranış kuralları ve muhakeme yeteneği sorgulanacaktır. Bunun da Nvidia yönetim kurulu tarafından görevden alınmasıyla sonuçlanması muhtemeldir” değerlendirmesinde bulundu.

Black, belirsizlik nedeniyle çok sayıda portföy yöneticisinin önümüzdeki haftalarda Nvidia hisselerindeki pozisyonlarını azaltabileceğini de sözlerine ekledi.

Nvidia’nın kurumsal yönetim yapısı da şirketin kırılganlığını artıran bir başka unsur.

Haber kuruluşu Semafor’un CEO editörü Andrew Edgecliffe-Johnson, Huang’ın Silikon Vadisi’ndeki pek çok şirket kurucusundan farklı olarak, “Meta Platforms’un kurucusu Mark Zuckerberg gibi teknoloji şirketi kurucularını koruyan” çift sınıflı hisse yapısına sahip olmadığına dikkat çekti.

Edgecliffe-Johnson, krizin “kurumsal dünyada ağırlığı olan isimler bakımından yetersiz” Nvidia yönetim kurulu açısından ciddi bir sınav olacağını belirtti.

Tayvan’dan yarı iletken analisti Andrew Lu’ya göre ise yaşananlar, şirketin hareket serbestisini şimdiden yeniden şekillendirmeye başladı.

Lu, internette yayımladığı son değerlendirmesinde, Washington’ın hedeflerinden birinin “Nvidia’yı ulusal güvenlik tasması altına almak” olduğunu söyledi.

Lu şu ifadeleri kullandı:

“Bundan böyle amaç, Nvidia’nın yüksek performanslı çiplerinin her birinin nihai olarak nereye ulaştığına kadar her şeyin ABD’nin ulusal güvenlik stratejisine sıkı sıkıya uygun olmasını sağlamak. Bu aynı zamanda artık kuralların sınırlarında dolaşmaya veya düzenleyici eşiklere özel olarak uyarlanmış teknik özelliklere sahip çipler piyasaya sürmeye yer kalmadığı anlamına geliyor.”

Şirket yönetiminin ötesinde, Kongre soruşturmasının Çin’e yönelik çip ihracatı sürecinde uygulama açıkları veya teknoloji sızıntıları tespit etmesi halinde bunun ABD politikaları üzerinde zincirleme etkilere yol açabileceği uyarısında bulunan Shi, sürecin daha geniş sonuçlar doğurabileceğini belirtti.

Shi’ye göre, Kongre üyeleri Nvidia’nın gönüllü işbirliğini yetersiz bulursa belge sunulmasını veya ifade verilmesini zorunlu kılan resmî celpler çıkarma yetkisine sahip.

Shi, soruşturma sürecinin bu şekilde tırmanmasının nihayetinde kamuya açık oturumların düzenlenmesine ve yeni yasal düzenleme veya idari tedbir önerilerinin gündeme gelmesine yol açabileceğini de sözlerine ekledi.

ABD’de Kongre ara seçimlerinde alınan ağır yenilgi, Cumhuriyetçilerin 2028 başkanlık vizyonunu ve Başkan Yardımcısı JD Vance’in adaylık ihtimalini tartışmaya açtı. Demokratların Senatoda 7 sandalye kazandığı ve Georgia ile Teksas valiliklerini devraldığı süreç, parti bağışçılarını DeSantis gibi alternatif isimlere yöneltiyor.

Cumhuriyetçi Partinin Kongre ara seçimlerinde aldığı yenilgi, partisinin 2028 başkanlık seçimlerindeki kazanma ihtimalini tartışmaya açtı.

The Wall Street Journal gazetesinin haberine göre ABD Başkan Yardımcısı JD Vance’in bazı müttefikleri, ortaya çıkan tablonun ardından hiçbir Cumhuriyetçi adayın başkanlık yarışını kazanma şansı kalmadığını savunuyor.

Gazete, alınan bu seçim sonucunu Cumhuriyetçi Partinin Watergate skandalından bu yana yaşadığı en ağır yenilgi olarak niteledi.

Sandıktan çıkan sonuçlar varlıklı parti bağışçıları arasındaki rahatsızlığı artırdı.

Bağışçılar, mevcut yönetimden çıkacak bir adayın Donald Trump ile aşırı derecede özdeşleşeceğinden ve onun başkanlık döneminin neticeleri sebebiyle yıpranacağından endişe duyuyor.

Bazı fon sağlayıcılar, şimdiden alternatif bir isim olarak Florida Valisi Ron DeSantis seçeneğini değerlendiriyor.

Alınan yenilgi, Trump destekçilerinin oluşturduğu koalisyon içindeki bölünmeyi de su yüzüne çıkardı.

Hispanik seçmenlerin bir bölümü Demokratlara yönelirken, savaşa karşı çıkan Cumhuriyetçiler ise İran ile girilen savaş sebebiyle mevcut yönetimden uzaklaştı.

Demokratlar bu seçimde Senatoda yedi sandalye kazanırken, geleneksel olarak Cumhuriyetçilerin kalesi sayılan Georgia ve Teksas eyaletlerinde valilik makamlarını geri aldı.

Yaşanan gelişmeler, Başkan Yardımcısı JD Vance’in siyasi geleceğini de belirsizliğe sürükledi.

Kimi yakın çalışma arkadaşları Vance’e başkanlık iddialarından vazgeçmesini tavsiye etti.

Vance ise 2028 yılındaki başkanlık yarışına katılıp katılmayacağı konusunda henüz nihai bir karar almadı.

Partinin yenilgisinin ardından “kapsamlı bir makale” yayımlayan Vance, seçim başarısızlığını İran ile yapılan savaşa bağlayarak İsrail ile ilişkilerdeki yaklaşımın yeniden gözden geçirilmesi çağrısında bulundu.

WSJ, Vance’in bu yazısının Washington çevrelerinde başkanın kamuoyunda tepki çeken kararlarından uzaklaşma çabası olarak yorumlandığını aktardı.

Bütün bunlarla birlikte Vance, Cumhuriyetçi Parti içindeki diğer potansiyel aday adaylarına kıyasla elindeki avantajları koruyor.

Anketlerde önde çıkan Vance, partisinin önde gelen isimlerinin ve bizzat Trump’ın desteğine sahip görünüyor.

Bazı müttefikleri Vance’e başkanlık kampanyası yürütmek yerine Ohio’ya dönmesini, yeniden Senato yarışına girmesini veya eyalet valiliği için aday olmasını önerdi.

Gazetenin edindiği bilgilere göre Vance, önüne getirilen bu alternatifleri geri çevirdi.

Vance, 2028 başkanlık seçimlerine katılma ihtimalini gözeterek Kongre ara seçimleri öncesinde Cumhuriyetçi Parti içerisindeki konumunu tahkim etmeye yönelmişti.

Axios, 2025 yılının sonlarında Vance’in olası stratejisinin beş ayağını şu şekilde sıralamıştı: Trump’ın desteğini arkasında tutmak, MAGA (Amerika’yı Yeniden Harika Yap) hareketi içindeki anlaşmazlıklardan uzak durmak, büyük bağışçıları çekmek, Cumhuriyetçi adayların kampanyalarına katılmak ve muhafazakar medya figürleri ile etki sahiplerinden oluşan bir çevreye dayanmak.

Axios’un ulaştığı kaynaklar, Vance’in aday gösterilebilmesi için Trump’ın desteğini temel şart olarak tanımlamıştı.

Trump ağustos ayında yaptığı değerlendirmede, bu konuda konuşmak için henüz erken olduğunu vurgulamakla birlikte, başkan yardımcısının bir sonraki seçimde Cumhuriyetçilerin adayı olma ihtimalinin çok yüksek olduğunu dile getirmişti.

The Washington Post gazetesinin aktardığına göre Trump, özel bir sohbette 2028 yılında Vance’in zaferini görmeyi arzu ettiğini belirtmişti.

Buna karşın danışmanları, başkanın tutum değiştirebileceğini ve henüz kesin bir karara varmadığını hatırlatmıştı.

2026 yılındaki ara seçimlerin öncesinde yurt içi ziyaretlerini artıran Vance, partililerine yönelik desteğini yoğunlaştırdı.

Eylül ayından itibaren Cumhuriyetçi adaylar yararına 17 ayrı etkinlik düzenleyen Vance, mitinglerde konuşmalar yaptı ve parti komitesi için bağış toplama faaliyetlerine katıldı.

WP’nin değerlendirmesinde, bu faaliyetlerin Vance’e Washington dışındaki seçmenlerle ve parti teşkilatıyla bağlarını güçlendirme fırsatı sunduğu kaydedilmişti.

O süreçte adaylık niyetini teyit etmeyen başkan yardımcısı, öncelikle 2026 seçimlerine odaklanılması gerektiğini belirtmişti.

Ara seçim hezimetinin ardından Vance’in siyasi ufku daha belirsiz bir hale geldi.

The Atlantic yazarı Jonathan Chait’in analizine göre başkan yardımcısı; yenilginin faturasını İran savaşına ve dolaylı yoldan İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’ya keserek MAGA koalisyonunun birliğini ve bu hareket içindeki kendi konumunu korumaya çalışıyor.

Bu söylem hem yönetimin tepki toplayan kararlarıyla araya mesafe koymayı hem de potansiyel rakibi Dışişleri Bakanı Marco Rubio’nun konumunu zayıflatmayı amaçlıyor.

Rubio ise adaylık yarışında Vance’in karşısına çıkmayacağını açıklamıştı.

Eylül ayında 2028 başkanlık seçimlerine katılmayı “şu an itibarıyla” planlamadığını kaydeden Rubio, bu ihtimali tamamen dışlamadığını da belirtmişti.

Kongre’de dış politikayı şekillendirecek Demokratlar, İran savaşından İsrail ve Ukrayna’ya yardıma kadar bir dizi başlıkta Donald Trump ile hesaplaşmak istiyor.

The Hill’e göre Kongre Demokratları, “yıkıcı” olarak gördükleri politikaları tersine çevirmeye odaklanmış durumdalar.

Bunlar arasında, “Amerika’nın diplomatik kadrosunu zayıflatmak, dış yardımı kesintiye uğratmak ve Kongre’nin onayı olmadan keyfi harcamalar yapmak” da var.

Demokratlar, Trump yönetimi genelindeki yolsuzluk iddialarını soruşturmak ve ABD ulusal güvenliğine yönelik algılanan diğer tehditlerle yüzleşmek için muhtemelen celp yetkilerini kullanacaklar. 

İşte Demokratların dış politika alanındaki en önemli beş önceliği:

Elon Musk, Ukrayna’ya Starlink erişimini kestiği suçlamasıyla hedefte

Demokrat Senatör Chris Coons, Senato Dış İlişkiler Komitesi’nin muhtemel başkanı olarak görülüyor ve teknoloji milyarderi, Cumhuriyetçilerin en büyük bağışçısı ve Trump’ın yakın müttefiki olan Elon Musk’a mahkeme celbi gönderileceğinin sinyalini verdi.

Musk’ın Ekim ayında Ukrayna’daki Starlink ve Starshield uydu iletişim sistemlerini kapatma konusundaki rolü Coons’un tehdidinin odak noktası.

Öte andan Musk, Trump’ın görev süresinin ilk birkaç ayında, Amerika’nın insani yardım bürosu olan ABD Uluslararası Kalkınma Ajansı’nın (USAID) lağvedilmesini de yönetti.

Demokratlar, USAID’in kapatılması nedeniyle “kaybedilen canların” hesabının sorulmasını istiyor.

Araştırmacılar, yüzbinlerce kişinin ölümünü küresel sağlık harcamalarındaki kesintilere bağlıyor; bu ölümlerin yaklaşık üçte ikisi çocuklardan oluşuyor.

Demokratlara göre bunun ABD ulusal güvenliği üzerindeki etkisi de tam olarak anlaşılamamış durumda ve soruşturulmaya muhtaç.

Örneğin Temsilciler Meclisi Dışişleri Operasyonları Bütçe Alt Komitesi’nin muhtemel yeni başkanı Demokrat Temsilci Lois Frankel şunları söyledi:

“Ülkemizi güvenli ve müreffeh tutmak istiyorsanız, bunu bombalarla değil, yumuşak güçle yapmalısınız.”

Frankel’in oğlu da eski bir USAID çalışanı.

Frankel, bir diğer odak noktasının, yönetimin Kongre’nin talimatları dışında nasıl para harcadığını ortaya çıkarmak olacağını belirtti.

Yönetimin, Trump’ın politikalarıyla çeliştiği için vergi mükelleflerinin parasıyla finanse edilen milyonlarca dolar değerindeki doğum kontrol araçlarını imha etmeyi tercih etmesini örnek olarak gösterdi.

İran savaşını bitirme planı

Demokratlar, Kongre’nin ordu üzerindeki otoritesini ortaya koymanın bir yolu olarak, Trump’ın İran’a karşı yürüttüğü savaşa yönelik fonları kesmek istediklerini açıkça belirttiler.

Senato Dış İlişkiler Komitesi ve Bütçe Komitesi üyesi Chris Van Hollen, geçen ay The Federal Effect’e verdiği röportajda, “Vietnam Savaşı, Kongre’nin nihayet savaşın finansmanını kesmesiyle sona erdi. İran’daki bu anlamsız, yasadışı savaşa hiçbir fon sağlamamalıyız,” demişti.

Amerikan İlerleme Merkezi’nde (Center for American Progress) Ulusal Güvenlik ve Uluslararası Politika’dan sorumlu kıdemli başkan yardımcısı Damian Murphy, harcama tasarılarının fonlamayı sonlandırmak için bir araç sağladığını fakat bunun bir yıl sürebilecek bir süreç olabileceğini belirtti.

Murphy, 2021 ile 2025 yılları arasında Senato Dış İlişkiler Komitesi’nde Demokrat Parti personel direktörü olarak görev yapmıştı.

Murphy, “Bu mükemmel bir araç değil ama birçok üyenin bu yolu izlemeye büyük ilgi göstereceğini düşünüyorum,” dedi.

Senato Dış İlişkiler Komitesi ve Temsilciler Meclisi Dışişleri Komitesi, savaşa ilişkin soruşturmalara neredeyse kesin olarak büyük önem verecek.

Coons, 15 Ekim’de X’te paylaştığı bir gönderide, “Amerikan halkı, İran’daki eylemlerimizle ilgili cevapları ŞİMDİ hak ediyor. Pentagon neden gerçeklerden korkuyor?” diye sormüştu.

Temsilciler Meclisi Dış İlişkiler Komitesi başkanlığı için aday olan Temsilci Gregory Meeks, İran’la savaşı sona erdirmek için “derhal” karar tasarılarını meclis gündemine getirmeyi planladığını söyledi.

Öte yandan bu, “kusurlu bir çözüm” gibi görünüyor çünkü başkanın vetosuyla karşı karşıya ve Senato’da bunu aşacak yeterli oy bulunmuyor.

Diplomatik kadronun korunması

Meeks’in diğer öncelikleri arasında, Trump yönetiminin büyük çaplı işten çıkarmaları, siyasi atamaların artan kullanımı ve üst düzey görevler için yapılan mülakatlar sırasında uygulanan sadakat testleri iddiaları karşısında, Dışişleri Bakanlığı’nın tarafsız dışişleri ve kamu hizmet kadrosunu korumak yer alıyor.

Geçen ay The Hill’e verdiği kısa röportajda Meeks, ABD dış politikasını yönlendiren Trump’ın “iki emlakçısını” eleştirdi.

Bburada başkanın damadı Jared Kushner ile iş ortağı ve yakın arkadaşı Steve Witkoff’u ima ediyordu:

“Dışişleri Bakanlığı, işleyişi ya da işleyişsizliği, komitenin incelemesi ve bu konuda bazı kararlar alması gereken bir konu.”

Başkanlık adaylığını duyuran meslektaşlarına yazdığı mektupta Meeks, bir sonraki Kongre döneminde, finansman önceliklerini belirleyen bir Dışişleri Bakanlığı yetki yenileme tasarısını geçirmek istediğini belirtti.

Amaç, “yönetimin kanunsuzluğuna sınırlar koymak”, diplomatik ve kariyer personelini korumak ve “diplomatik kapasitemizin Amerikan halkı adına tam olarak kullanılmasını” sağlamak.

Meeks, HFAC’ın önceliklerin örtüştüğü alanlarda Temsilciler Meclisi komiteleriyle koordinasyon içinde çalışacağını da ekledi: Silahlı Kuvvetler Komitesi, İstihbarat Komitesi ve Gelir Komitesi.

Ukrayna’ya askeri yardıma devam; İsrail ile ortak teknoloji fonuna evet

Meeks, Ukrayna’ya verilen desteğin başkanlığı döneminde bir öncelik olacağını da ekledi.

Meslektaşlarına gönderdiği mektupta, “Rusya’nın saldırganlığına karşı Ukrayna’ya verilen destek de dahil olmak üzere, değerlerimize dayalı ilkeli bir dış politika izlemeye devam edeceğim,” diye yazdı.

Demokratlar için daha fazla bölünmeye yol açan bir konu ise İsrail’e askeri yardım. “İlerici” Kongre üyelerinden oluşan bir dalga, gelecekteki ABD-İsrail ilişkileri konusunda parti grubu içindeki bölünmeleri daha da alevlendirebilir.

Frankel, İsrail’e yönelik ABD askeri yardımını ve alt komitenin Temmuz ayında Temsilciler Meclisi’nden geçen 2027 mali yılı tasarısını denetliyor.

Bu tasarı, İsrail devletine yönelik yıllık 3,8 milyar dolarlık fonu içeriyor.

Trump, seçim gününde ABD’nin İsrail’e sağladığı fonun yıl sonuna kadar kademeli olarak sonlandırılacağını duyurmuş olsa da, hem başkanın eleştirmenleri hem de destekçileri, bu paranın tartışmalı bir ABD-İsrail ortak savunma teknolojisi işbirliği programına aktarıldığına dikkat çekti.

Frankel, Ulusal Savunma Yetki Yasası’nın 219. maddesinde yer alan programı desteklediğini söyledi:

“Elbette İsrail karşıtı duygular çok yaygın; fakat şunu da akılda tutmak gerekir ki, ABD ve İsrail ordularının o bölgenin güvenliğini sağlama konusundaki uyumluluğu, bence pek anlaşılmayan ve üzerinde yeterince konuşulmayan bir konudur.”

İnsan hakları grupları, 219. Madde’ye karşı çıkarak, bu maddenin İsrail’e ABD savunma sanayisi üzerinde “tehlikeli” bir etki sağladığını ve bunun, ABD’nin çıkarlarının İsrail’den “ayrıştığı” ve kamuoyunun daha derin bağlara karşı tavrının giderek güçlendiği bir dönemde gerçekleştiğini belirttiler.

Gümrük vergilerine hücum

Demokratların, Trump’ın gümrük vergilerine karşı koymak için araçları var.

Bu vergilerin çoğu, Yüksek Mahkeme’nin daha önceki bir gümrük vergisi rejimi için sunduğu hukuki gerekçeyi reddetmesinin ardından yürürlüğe girmişti.

Vergi Politikası Merkezi’ne göre, tüm ithalat üzerindeki ortalama gümrük vergisi oranı şu anda yüzde 9,6.

Ulusal Güvenlik Enstitüsü’nden Sajery, Senato Maliye Komitesi’nin muhtemelen başkanın gümrük vergilerini dizginlemenin ana mekanı olacağını ve Senato Dış İlişkiler Komitesi’nin denetim yetkilerini kullanarak daha fazla hesap verebilirlik için baskı yapabileceğini söyledi.

Sajery, Coons’un sadece denetim uğruna denetim yapmak yerine somut sonuçlar elde etmeye çalışan bir Kongre üyesi olduğunu ve başarılı bir iki partili işbirliği uzmanı olarak tanındığını belirtti:

“Trump’ın başarısız dış politikalarının ekonomik etkisini hafifletmek için sağduyulu çözümler bulmak isteyen kesimlere gerçekten hitap edeceğini düşünüyorum. Dış politikanın, Amerikan halkının çıkarlarını gerçekten göz önünde bulunduracak şekilde yürütüldüğüne ve iktisadi güvenliğin dış politika gündeminin merkezinde olduğuna dair güveni nasıl yeniden tesis edeceğini hemen ele alacağını düşünüyorum.”