Yunan medyasına göre ABD, “Great Sea Interconnector” (GSI) projesinin planlandığı gibi ilerlemesini sağlamak amacıyla Ankara, Lefkoşa ve Atina’daki diplomatik temsilcilikleri aracılığıyla müdahale ediyor.

Proto Thema’da yer alan habere göre, ABD’nin tutumu Dışişleri Bakanı Marco Rubio’nun Atina ziyareti sırasında ortaya koyduğu çizgiyi takip ediyor.

Iddiaya göre ABD’nin Türkiye’ye ilettiği mesajda, “Bu tür projelerde hiçbir tarafın itirazı haklı görülemez,” deniyor.

Ankara’daki brifing sözlü olarak verildiği için, büyük olasılıkla Büyükelçi Tom Barrack tarafından sunuldu.

Fransız arabuluculuğu yoluyla daha önce varılan mutabakatları teyit etmek ve çalışmaların sürprizlere yer bırakmadan yeniden başlamasını sağlamak amacıyla yürütülen yoğun diplomatik faaliyetlerin ardından, araştırmaların yeniden başlatılmasına yönelik hazırlıklar son aşamaya geldi.

Atina’da Pazar günü, Fransa’nın araştırmaların başlamasına ilişkin Türkiye’ye yaptığı bildirimin içeriği veya sonucu değil, bunun diplomatik uygulamada tutumların iletilmesinde olağan bir yöntem olan “sözlü nota” şeklinde olup olmadığı konusunda bir tartışma çıktı.

Fransa, Türkiye’nin bir karşı Navtex yayınlamasının ardından aksaklık belirtilerinin ortaya çıktığı cuma günü Ankara’ya son bilgilendirmeyi yaptı.

Bu bilgilendirmenin içeriği, Fransa’nın “deniz bölgeleriyle ilgili hak talepleri”ne dahil olmadığına dair bir atıf dışında kesin olarak bilinmiyor.

Brifingde, geminin rotasının koordinatları gibi araştırmalarla ilgili daha ayrıntılı bilgilerin yer alıp almadığı da bilinmiyor.

Bu tür ayrıntılar, şirket tarafından sunulan izin başvurusu niteliğinde olmasa da, Ankara bunları, araştırmalara izin verilmesi konusunda kendisinin de söz hakkı olduğunu savunmak için kullanabilir.

Öte yandan Kathimerini’de yer alan habere göre Türk yetkililer salı günü, Yunanistan ve Kıbrıs’ın elektrik şebekelerini denizaltı kablosuyla birbirine bağlayacak proje kapsamında deniz tabanı derinlik ölçümleri yapacak olan Fransız gemisinin araştırma çalışmalarını onaylayan yeni bir bildirim yayınladı.

Navtex bildirisi, Abeille Marengo gemisinin güney Girit adasındaki Irakleio limanından ayrılmasından birkaç saat sonra yayınlandı.

Proje yöneticisi Great Sea Interconnector’a göre, gemi öncelikle cihaz kalibrasyon çalışmalarını gerçekleştirecek, ardından haftalar sürecek araştırma operasyonuna geçecek.

Türk Navtex bildirisinde, çalışmaların “Türk Navtex hizmet alanı ve Türk kıta sahanlığı içindeki bir bölgede, yetkili Türk makamlarıyla koordine edilerek ve onların onayıyla” yürütüleceği belirtildi.

Bildiride, çalışmaların salı günü ile 19 Mart 2027 tarihleri arasında yürütüleceği belirtildi ve gemilere Abeille Marengo gemisinden 2 mil uzaklıkta kalmaları talimatı verildi.

Yunanistan ise Kıbrıs ile planlanan elektrik bağlantı hattı için yapılacak deniz yatağı araştırmalarına ilişkin Türkiye’nin yayınladığı seyir uyarısını “geçersiz” olarak reddetti ve çalışmaların Yunanistan’ın yargı yetkisi altındaki bölgelerde yürütüldüğünü savundu.

Çarşamba günü sabahın erken saatlerinde yayınlanan bir karşı Navtex bildiriminde, Heraklion merkezli Yunan Donanması Hidrografik Servisi, Türk bildirisinde belirtilen koordinatların uluslararası hukuk ve Yunan mevzuatı uyarınca tanımlanan Yunanistan’ın münhasır ekonomik bölgesi ve kıta sahanlığı sınırları içinde yer aldığını belirtti.

Yunanistan’dan yapılan açıklamada, Fransız bayraklı Abeille Marengo gemisi tarafından yürütülecek araştırma faaliyetlerinin, Yunan makamları tarafından Haziran 2024, Şubat 2026 ve 6 Kasım 2026 tarihlerinde verilen üç izin kapsamında yetkilendirildiği belirtildi.

Açıklamada ayrıca, söz konusu koordinatların Yunan Navtex hizmet alanı içinde yer aldığı ve bu alanda Irakleio istasyonunun seyir uyarıları yayınlama konusunda münhasır yetkiye sahip olduğu vurgulandı.

Öte yandan Hürriyet Daily News, Türkiye’nin Navtex kararını “Türkiye, Doğu Akdeniz’deki Yunan kablo projesine yeşil ışık yaktı” başlığıyla duyurdu.

Yunan-Fransız projesi, başlangıçta Ankara’nın itirazlarıyla karşılaşmıştı. Ankara, projenin Doğu Akdeniz deniz yatağının kendi yetki alanı içindeki kısımlarını da kapsayacağını savunuyor.

Yunanistan ve Kıbrıs, proje öncesinde denizcilere Navtex uyarıları yayınladı; bu da Ankara’nın bunları sorgulayan bir karşı Navtex yayınlamasına neden oldu.

Bu çıkmazı aşmak için Paris ile Ankara arasında perde arkasında temaslar başladı.

Salı günü erken saatlerde Başbakan Kyriakos Mitsotakis, Avrupa Birliği tarafından finanse edilen projenin herhangi bir aksaklık yaşanmadan tamamlanacağına dair iyimserliğini dile getirdi.

GSI, %66 hisseye sahip Fransız Meridiam ile Yunanistan’ın Bağımsız Elektrik İletim Operatörü’nün ortak mülkiyetindedir ve elektrik bağlantısını geliştirmek, finanse etmek, inşa etmek ve işletmek amacıyla kurulmuştu.

Projenin başlangıçtaki iletim kapasitesi 1.000 MW olacak. Proje, Kıbrıs ile Avrupa anakarası arasında her iki yönde de elektrik akışına olanak sağlayacak.

Avrupa Komisyonu, projenin stratejik önemi ile Doğu Akdeniz’deki gerginliklere ilişkin endişeler arasında bir denge kurarak projeyi takip ediyor.

Topluluk kaynakları, diplomatik hazırlık çalışmalarına atıfta bulunarak temkinli bir iyimserlikten söz ettiler. Fakat araştırmaların yeniden başlaması durumunda varılan mutabakatların devam edip etmeyeceğinin hâlâ belirsiz olduğunu belirttiler.

İsrail, “teknik bilgi birikimini” Aşil Kalkanı hava savunma kalkanı projesinde yer alan Yunan şirketlerine aktaracağını söyledi.

İsrail Savunma Bakanlığı, İsrail’in kontrolü elinde tutacağına dair haberlere yanıt olarak Euractiv’e açıklama yaptı.

Bakanlık, İsrail’in Yunanistan’a, son zamanlarda çok tartışılan “Aşil Kalkanı” hava savunma sistemi için kendi kaynak kodunu geliştirebilmesi amacıyla gerekli tüm teknik bilgi birikimini sağlayacağını belirtti.

İsrail, anlaşma kapsamında, İsrail Savunma Bakanlığı ile Yunanistan Ulusal Savunma Bakanlığı’nın, programa katılan Yunan şirketlerine İsrail’in teknik bilgisinin aktarılması konusunda mutabık kaldığını belirtti.

İsrail Savunma Bakanlığı sözcüsü şöyle konuştu:

“Program kapsamında geliştirilen Yunan kaynak kodu, üzerinde yapılacak her türlü değişiklik ve eklemeyle birlikte, münhasıran Yunanistan’ın kontrolü altında kalacak ve Yunanistan’ın operasyonel gereksinimlerine göre uyarlanacak.”

İsrail’in tutumu, sistemin kaynak kodunun Atina değil Tel Aviv’e ait olacağını ve dolayısıyla sistemin tam kontrolünün esasen İsrail’e geçeceğini öne süren medya haberleriyle çelişiyor.

Bu haberler, konuyla ilgili şeffaflık çağrısında bulunan muhalefet partisi PASOK’tan güçlü bir tepki uyandırmıştı.

Sistem, Patriot hava savunma sistemleri ve insansız platformlar gibi Yunanistan’ın mevcut yeteneklerini, Rafael’in SPYDER’ı da dahil olmak üzere farklı menzilleri kapsayan İsrail sistemleriyle birleştirecek.

Türkiye, Yunanistan ile İsrail arasında artan askeri işbirliğine tepki gösterdi ve bu iki ülkenin kendisini stratejik olarak kuşatmaya çalıştığını iddia etti.

Atina ise amacının yalnızca caydırıcılığını artırmak olduğunu belirtti.

Öte yandan eski diplomat Vassilis Bornovas, “Aşil Kalkanı” projesinin ve genel olarak Yunanistan’ın artan savunma harcamalarının, aynı zamanda bir NATO üyesi olan Türkiye’den ziyade “kuzeyden gelen Rus saldırganlığını” hedeflediğini savundu.

Yunanistan ve İsrail, Ağustos ayı sonunda 3 milyar avroluk proje için anlaşma imzaladı. Aynı gün Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan ile karşılıklı savunma anlaşması duyurdu; bu hamle Atina’da temkinle karşılandı.

ABD’li dış politika uzmanı Ian Lesser, Euractiv’e verdiği demeçte, İran’daki savaşın ardından bu tür bölgesel savunma anlaşmalarının “şaşırtıcı olmadığını” belirtti.

“Ülkeler, güvenlik ortaklıklarını çeşitlendirmek için yeni yollar arıyor,” diyen Lesser, NATO’nun kolektif savunmasının güven gerektirdiğini ama bu güvenin “yıllardır aşınmakta olduğunu” ekledi.

Yunanistan Dışişleri Bakanı Giorgos Gerapetritis, Türkiye’ye uyarıda bulunarak, “pasif diplomatik durgunluğun hakim olduğu Yunanistan’ın artık kesin olarak geçmişte kaldığını” belirtti.

Yunan bakan, “Egemenlik haklarımızı ihlal etmeye yönelik her türlü girişim, elimizdeki tüm imkânlarla karşılanacaktır,” dedi.

Gerapetritis, Türkiye’nin desteklediği deniz parklarını “yasadışı ve hukuki geçerliliği olmayan” olarak nitelendirirken, barışı aramaya devam etmesine rağmen Yunanistan’ın “her türlü senaryoya tam olarak hazır” olduğunu vurguladı.

Gerapetritis, Yunan televizyon kanalı OPEN TV’ye verdiği mülakatta, Ankara’nın, Atina’nın görüşüne göre haklarını ihlal eden adımlar atması halinde Yunanistan’ın sahada karşılık vermeye hazır olduğunu söyledi.

Türkiye’nin bölgeye savaş gemileri gönderme olasılığı sorulduğunda Gerapetritis, Yunanistan’ın karşılık vermekten kaçınmayacağını ve elinde çeşitli seçeneklerin bulunduğunu belirtti.

“Yunanistan’ın egemenlik haklarını tam olarak kullanacağı apaçık ortada,” diyen Gerapetritis şöyle devam etti:

“Gerekli ne varsa yapacağız. Provokasyonlara karşılık vereceğiz ve bunu güçlü bir konumdan yapacağız.”

Türkiye’nin bölgeye fırkateyn göndermesi durumunda Yunanistan’ın buna yanıt verip vermeyeceği sorulduğunda Gerapetritis, sayı belirtmeksizin Yunanistan’ın kendi gemilerini sevk etme kabiliyetini vurguladı.

Bakan, “Yunanistan, fırkateynler ve F-16’lar gönderebileceğini kanıtladı; gelecek yıldan itibaren ise F-35’leri de gönderecek,” dedi.

Yunanistan Dışişleri Bakanı ayrıca, Rafale avcı uçakları, modernize edilmiş F-16 uçakları, Belharra sınıfı fırkateynler ve gelecekte Yunan ordusuna katılması beklenen F-35 avcı uçaklarına atıfta bulunarak, Yunanistan’ın devam eden askeri güçlenmesine dikkat çekti.

Gerapetritis, Yunanistan’ın Kıbrıs ve Orta Doğu’daki son kriz sırasında “gücünü zaten kanıtladığını” öne sürdü.

Bakan, “Evet, barış istiyoruz. Fakat bunu güçlü bir konumdan istiyoruz. Güvenlik içinde ve korku kompleksleri olmadan,” dedi.

Atina’nın diplomatik hamleleri yoğunlaştı

Yunanistan, Ege Denizi ve Doğu Akdeniz’de Türkiye’nin “provokasyonları” ve “uluslararası hukuk ihlalleri” olarak nitelendirdiği durumlara karşı diplomatik çabalarını yoğunlaştırırken, aynı zamanda devam eden bölgesel ihtilaflarla bağlantılı bir dizi olası senaryoya da hazırlanıyor.

Kathimerini’de yer alan habere göre Atina, Ankara’nın deniz parkları ilanına ilişkin adımlar da dahil olmak üzere Türkiye’nin eylemleri hakkında Avrupalı ortaklarına, müttefiklerine ve uluslararası kuruluşlara resmi bilgilendirmede bulunma yolunda ilerliyor.

Bakan Gerapetritis’in, Avrupa Birliği Dışişleri Konseyi toplantısında Yunanistan’ın tutumunu sunması beklenirken, hem Türkiye’ye hem de uluslararası kuruluşlara yönelik diplomatik girişimlerin hazırlıkları sürdürülüyor.

Gerapetritis, pazar günü yaptığı açıklamada, “Yunan hükümeti ve ben şahsen, geçen haftadan bu yana Türkiye’nin tüm kışkırtıcı eylemlerini tüm Avrupa makamlarının dikkatine resmi olarak sunduk,” dedi.

Yunan yetkililer, Ankara’nın nispeten sakin geçen bir dönemden uzaklaşarak, Türkiye’nin ikili gündeme getirmeye çalıştığı uzun süredir devam eden iddialar ve taleplere odaklanan bir stratejiye geri döndüğünü ileri sürüyor.

Bu bağlamda Atina, özellikle Yunanistan-Kıbrıs elektrik bağlantı kablosu çalışmalarının yeniden başlaması ve deniz yatağı araştırmalarının devamı konusunda olası tüm gelişmelere hazırlandığını belirtiyor.

Mitsotakis, elektrik bağlantı kablosu bağlantısının süreceğini söyledi

Pazartesi günü yapılan kabine toplantısında konuşan Başbakan Kyriakos Mitsotakis, “doğudan” gelen tepkilerin Yunanistan’ın planlarını etkilemeyeceğini söyledi.

Mitsotakis, “Yunanistan’ın egemenlik alanları tartışılmaz ve biz bunları her an savunmaya hazırız,” dedi.

Yunanistan’ın Türkiye ile iyi komşuluk ilişkileri kurmayı amaçladığını ama “Ege Denizi ve Doğu Akdeniz’deki kıta sahanlığı ile münhasır ekonomik bölgenin sınırlandırılması dışında hiçbir konuyu” görüşmediğini de sözlerine ekledi.

Gerapetritis de hükümetin dış politikasını savunarak bunun Yunanistan’ın uluslararası konumunu güçlendirdiğini öne sürdü.

Nispeten sakin geçen bu dönemin, temel ulusal pozisyonlardan geri adım atıldığı anlamına gelmediğini belirten Bakan, “son on yıllarda ilk kez Yunanistan’ın inisiyatifin elinde olduğunu” vurguladı.

Elektrik kablosu çalışmalarına Türkiye’nin vereceği olası bir tepkiye değinen dışişleri bakanı, Yunanistan’ın “her türlü uygun şekilde” yanıt vereceğini ve ulusal çıkarları korumak için ne gerekiyorsa yapacağını söyledi.

Gerekirse “fırkateynler ve modernize edilmiş F-16’lar devreye girecek” diye ekleyen bakan, “Yunan halkı endişelenmemeli” diyerek sözlerini tamamladı.

Ege’de gerilim ihtimali büyüyor

Öte yandan Yunanistan, Ankara’nın kuzeydoğu Ege’de ve Meis yakınlarında iki deniz parkı ilan etmesinin yanı sıra, Ege’de uzun süredir tartışılan “gri bölgeler” teorisini yeniden gündeme getirmesinin ardından tırmanan gerilime karşı bir dizi önlem hazırlıyor.

Kathimerini’ye göre Yunan yetkililer, Atina’nın son dönemdeki Türk hamlelerini yakından takip ettiğini belirtiyor. Yetkililer, bu hamlelerin ikili ilişkilerdeki nispi sükûnet döneminin sonunu işaret ettiğine inanıyor.

Bununla birlikte hükümet, önümüzdeki haftalarda iki önemli gelişme sayesinde Türkiye’nin stratejisinin daha net bir şekilde ortaya çıkacağını savunuyor.

Birincisi, Türkiye’nin belirlediği deniz parkları içindeki balıkçılık, deniz seyrüseferi ve araştırma gibi faaliyetlere uygulayabileceği şartlar, kısıtlamalar veya yasakların yayınlanmasıyla ilgili. İkincisi ise, Yunanistan-Kıbrıs elektrik bağlantı projesiyle ilgili olarak yeniden başlatılması planlanan araştırmalara Ankara’nın nasıl tepki vereceği.

Atina, bazı önlemleri uygulamaya halihazırda başladı. Yetkililere göre, üst düzey ikili temaslar fiilen dondurulmuş durumda.

Gelecek ay New York’ta düzenlenecek Birleşmiş Milletler Genel Kurulu’nun kenarında Yunanistan Başbakanı Kyriakos Mitsotakis ile Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan arasında bir görüşme yapılması artık oldukça düşük bir ihtimal olarak görülüyor.

Aynı değerlendirme, iki ülkenin dışişleri bakanları arasında olası bir görüşme için de geçerli.

Yunanistan’ın, AB-Türkiye ilişkileriyle ilgili konularda daha sert bir tutum sergilemesi de bekleniyor. Ankara’nın SAFE programından dışlanmasının ötesinde, Atina’nın, gümrük birliğinin modernizasyonu, vize serbestisi ve Türkiye’nin Avrupa’yı Güney Kafkasya ile Orta Asya’ya bağlayan bir enerji merkezi olarak rolü gibi Türkiye’nin büyük ilgi gösterdiği konularda ilerleme kaydedilmesine karşı çıkması bekleniyor.

Yunan yetkililer ayrıca, Girit’in güneyindeki karasularının 12 deniz miline kadar genişletilmesinin de değerlendirilen seçenekler arasında yer aldığını belirtiyor.

Mitsotakis seçimlere dış politika ile hazırlanacak

Kathimerini’nin bir başka haberine göre, Başbakan Mitsotakis, Yunanistan-Türkiye ilişkilerinin nasıl gelişeceğine bakılmaksızın, ulusal güvenlik konularını seçim kampanyasının merkezinde tutmayı planlıyor.

Mitsotakis, Ankara’ya yönelik “sakin sular” yaklaşımı nedeniyle, kendi Yeni Demokrasi (ND) partisi içinden bile özel olarak eleştirilere maruz kalmıştı.

Konuya yakın kaynaklar, Mitsotakis’in dış politikayı seçim öncesi gündemden saklamaya çalışmayacağını, aksine bunu seçim kampanyasının bir parçası haline getireceğini belirtti.

Bu yaklaşım kısmen zorunlu bir durum: Muhalefet partileri, özellikle de Antonis Samaras’ın kurması beklenen yeni siyasi oluşum, muhtemelen hükümetin dışişleri yönetimini eleştirmek üzerine yoğunlaşacak.

Analistler, Türkiye’nin kurmayı planladığı deniz parklarını ve Yunanistan ile Kıbrıs’ı birbirine bağlayacak bir elektrik bağlantı kablosu inşa etme yönündeki yeni girişimleri gerekçe göstererek, Yunanistan-Türkiye geriliminin ön planda kalmaya devam edeceğini öngörüyorlar.

Yunanistan-İsrail ilişkileri tekrar ısınıyor

Yunanistan’ın İsrail ile ilişkilerine de değinen Gerapetritis, Tel Aviv ile işbirliğinin bir “aşırı yatırım” olmadığını, aksine Atina’nın Arap dünyasıyla açık kanalları sürdürdüğü daha geniş ve çok katmanlı bir dış politikanın parçası olduğunu belirtti.

Yunan yetkililer, İsrail ile Yunanistan arasındaki ilişkilerin “tekrar ısındığını” ve iki ülke arasındaki güvenlik işbirliğinin genişleyeceğini söylediler.

Savunma sanayisi kaynakları N12’ye yaptıkları açıklamada, “Savaş süreçleri geciktirdi; şimdi ise savaşın sona ermesiyle Yunanistan’la görüşmeler daha yoğun bir şekilde yeniden başladı,” dedi.

Aynı kaynaklar, iki ülke tarafından Akdeniz üzerinde düzenlenen son hava tatbikatını “Türklere bir mesaj” olarak nitelendirdi.

Kaynaklar N12’ye, “Bundan böyle İsrail ile Yunanistan arasındaki askeri işbirliği daha güçlü ve daha görünür olacak,” dedi.

Bu arada, Yunan medya kuruluşu Pro News, geçtiğimiz günlerde İsrail ile Türkiye arasında yaşanabilecek bir askeri çatışmanın Doğu Akdeniz’e yayılabileceği ve potansiyel olarak Kıbrıs’ı da içine alabileceği olası bir senaryoyu özetleyen bir haber yayınladı.

Habere göre, Tel Aviv’in, Türkiye’nin Kuzey Kıbrıs’taki askeri varlığının İsrail’in çıkarlarını tehdit ettiği sonucuna varması halinde, bu bölgedeki Türk hedeflerine saldırı düzenlemeyi düşündüğü iddia ediliyor.

Haberde, olası bir model olarak İsrail’in İdlib’deki Ebu Zuhur üssüne yönelik operasyonu örnek gösterildi.

Pro News’e göre, haberde bahsedilen senaryolardan biri, Kuzey Kıbrıs’taki Ercan Havalimanı’na ve savaş gemilerinin konuşlandırılmasının beklendiği Girne yakınlarındaki bir Türk deniz üssüne yönelik bir saldırıyı içeriyor.

Fakat haberde, İsrail’in böyle bir operasyon gerçekleştirmeye karar verdiğine dair herhangi bir resmi işaret yer almadı.