Bizi Takip Edin

Avrupa

Türkiye, Sırbistan, Kosova ve Sokullu Mehmet Paşa

Yayınlanma

1990’ların acı hatıraları ve Yugoslavya’nın çöküş sancılarını yaşamaya devam eden Balkanlarda en ufak gerginliğin “Acaba savaş mı çıkacak?” endişelerini doğurması son derece doğal.

Sırbistan – Kosova arasındaki son geriliminde de benzer kaygılar dile getirildi. Rusya – Ukrayna savaşının Balkanlara sıçrayarak geniş bir cephede Rusya – Batı savaşına dönüşmesi olasılığını dillendirenler oldu.

Sırbistan ordusunun alarm durumuna geçmesi ve sınır hattındaki askeri hareketlilikten sonra kriz yatışma aşamasına girdi. Gerilimi ateşleyen eski Sırp polis memuru Dejan Pantic’in tutuklanması kararı Kosova mahkemesi tarafından ev hapsine çevrildi ve Sırbistan Cumhurbaşkanı Aleksandar Vucic barikatların kaldırılması çağrısı yaptı.

Gerilim şimdilik düşse de çatışma dinamikleri canlı ve yakın gelecekte böyle olmaya devam edecek.

Sırbistan yönetiminin meseleye bakış açısını anlamak adına Belgrad merkezli Avrupa Çalışmaları Enstitüsü’nde Araştırmacı olan Siyaset Bilimci Stevan Gajich’e sorularımızı yönettik. Stevan Gajich sorularımıza güncel gelişmelerden başlayıp Sokullu Mehmet Paşa ve Avusturya Macaristan imparatorluğuna uzanan geniş bir tarihsel yelpazede yanıt vermeyi tercih etti.

  • Kosova ve Sırbistan arasındaki sınır hattı oldukça karmaşık ve tartışmalı bir bölge. Son gelişmeleri ve devam eden gerginliğin dinamiklerini anlamak istiyoruz. İki tarafın son istikrarsızlaştırıcı eylemleri ile Ukrayna’daki kriz arasında bir bağlantı var mı?

Bağlantı şu ki, Kosova ve Metohiya’nın geçici kurumları dediğimiz şeyin Başbakanı Albin Kurti, Doğu Avrupa’daki krizi, Sırpları Akdeniz’in veya Güneydoğu Avrupa’nın Rusları olarak ilan edecek Sırp karşıtı bir koalisyon oluşturmak için kullanmaya çalışıyor. O, ciddi şekilde uğraşılması gereken bir baş belası. Bağlantı bu. Başka bir nokta ise tüm bunların nasıl olduğu. Bunun nedeni, Arnavutların imzaladıkları anlaşmaları tanımaması, kendi parlamentolarının iki kere onayladığı 2013 ve 2015 tarihli sözde Brüksel Anlaşmalarını tanımaması. Sırbistan’ın yerine getirdiği anlaşmaya göre, Arnavutların verdiği tek taviz, Kosova-Metohiy’daki Sırp toplumuna ait belediyeler kurmaktı. Ancak Kurti, 1244 sayılı karara saygı duymuyor ve Brüksel Anlaşmasına saygı duymuyor. Peki Sırplar ne yaptı? Kurumları terk ettiler, bu da Kosova ve Metohiya’daki etnik Sırpların polis teşkilatından ayrılması demek. Peki, Arnavutlar ne yaptı? Polislerin bir kısmını, sanki bu insanlar, savaş suçları, terör ve daha birtakım saçmalıklara bulaşmış gibi tutukladılar. Ama mesele şu ki, eğer bu insanlar hakkında böyle şeyler biliyorlarsa, nasıl oluyor da bu polisleri işe alırken veya bu insanlar polis teşkilatındayken bir sorun olmadı? Yani, bu elbette sadece bir baskı biçimi. Ayrıca, Arnavut Özel Kuvvetleri, Metohiya’da bulunan Mitrovica’nın güneyindeki Sırp köyü Velika Hoča’ya girdi. Bu köy, Ortaçağ’dan kalma 13 Sırp Ortodoks kilisesinin bulunduğu eski bir Sırp köyü. Bu köye girdiler ve bir ailenin 40 bin litre şarabına el koydular. Bu arada, oradaki tüm aileler için tek geçim kaynağı şarap üretimi ve satışı. 40 bin litreye el koydular, hepsini karıştırdılar, yani imha ettiler. Ve bu, elbette, Sırplar üzerine oradan ayrılmaları için bir tür ekonomik baskıydı. Olan bu. Oradaki ‘bağımsız gözlemciler’ de Arnavutluk’tan gelen KFOR birlikleriydi, dolayısıyla Arnavutlar, Sırpları yöneten Arnavutları denetliyorlar. Demek istediğim, bu gerçekten çok rezil bir durum. Polislerin tutuklanmasını protesto etmek için Sırplar barikatlar kurdular, hepsi bu. Ve sonra Kurti Sırpları silahla ve ölümle tehdit etmeye başladı. Elbette Sırbistan’ın tepki vermesi ve böyle bir girişim olursa neler olacağını göstermesi gerekiyordu. Ve size hatırlatmalıyım, NATO kuvvetlerinin gözleri önünde burada iki büyük pogrom yaşandı. Biri, 1999’da Sırp ordusu çekilip NATO’ya girerken, ikincisi ise 2004’te, Kosova’nın zaten NATO’nun tamamen kontrolü altına girdiği zamandı. Her iki olayda da Sırp kiliseleri yakıldı, Sırplar evlerinden kovuldular. Ve yaklaşık 200 bin Sırp, Kosova ve Metohiya’dan sınır dışı edildi ki, bu o eyalet için çok büyük bir rakam. Temel olarak, olan budur.

  • Rusya sizi (Sırp tarafını) böyle bir çatışmada destekliyor mu? Ukrayna savaşı devam ederken Moskova’dan askeri destek almanın makul olduğunu düşünüyor musunuz?

Kosova ve Metohiya konusunda Rusya’nın yardımı önemlidir. Şimdiye kadarki en değerli yardımları, uluslararası hukuk düzeyinde destekleri, Sırbistan’ın Kosova ve Metohiya dahil tüm topraklarında toprak bütünlüğünün desteklenmeleri, 44 sayılı kararı desteklenmeleri ve Sırp Anayasası’nı desteklenmeleri olmuştu. Böylece bu destek şimdi tekrarlanıyor ve Rusya’nın bu desteği sürdüreceğine dair güçlü bir güvence vardı. O açıdan tepki gösterdiler tabii ki ama askeri destekten bahseden olmadı. Elbette Sırbistan’ın Rusya’yla askeri bir işbirliği var ama NATO’yla da askeri bir işbirliği var. Hatta NATO’yla daha da fazlası var. NATO’yla askeri faaliyetleri, Rusya’yla olandan daha fazladır ve her yıl istatistikler bunu gösteriyor.

  • Yerel belediye seçimleri Nisan 2023’e kadar ertelendi. Ayrıca Kosova hükümeti araç plaklarıyla ilgili kararından geri adım attı. Buna rağmen tansiyon yükseliyor. Hangi adımlar gerilimi azaltacak ve Sırbistan bu konuda ne düşünüyor?

Bu, sadece ortada duran konuların ertelenmesi. Sırada ne olduğunu göreceğiz. Mesele şu ki, Kurti bunları tek başına, belki Büyük Britanya ve Almanya’nın desteğiyle yapıyordu. Çünkü Almanya ve bazı AB ülkeleri onları açıkça desteklediler. Arnavutların Brüksel Anlaşmalarına saygı duymadığına ve Sırplara nasıl muamele ettiklerine ilişkin ses çıkarmamalarına, söylememelerine rağmen, Sırpların barikatları terk etmesi gerektiğini söylediler. Her zaman ‘her iki tarafı’ sükunete çağırdılar ki, bu onların açık ikiyüzlülüğüdür. Bu konuda olan budur. Ne plaka sorunu ne de seçim sorunu çözülmedi, bundan sonrasını göreceğiz. Temelde önemli olan Amerikalılar. Kurti’nin yaptıklarından memnun değiller. Benzer şekilde, Fransa ve İngiltere’nin Mısır’a saldırdığı Süveyş Krizini ele alalım. Amerikalılar buna karşılardı ve onları küçük düşürdüler. Kurti, İngiltere, Almanya ve AB’den destek alırken bu kez Amerikalılar, yaptıklarına karşı çıktılar. Bu önemli. Demek istediğim, bu rezil sözde Alman ve Fransız inisiyatifi, Sırbistan’ı Kosova’nın bağımsızlığını bir devlet olarak tanımaya çağırıyor ki, bu, AB’nin arabulucu olduğu ve halihazırda imzalanan anlaşmalar saygı görmezken, onlar tarafından yapılan gerçekten çok onur kırıcı bir şaka. Minsk 1 ve 2’ye dair Ukrayna’da da olan buydu. Merkel’in röportajında anılan Sırbistan Cumhurbaşkanı bile AB’nin açıkça ikiyüzlü davrandığını ve tüm bu olaylarda yalan söylediğini söylüyor.

  • Sırp ordusu neden alarm durumuna geçti? Orduyu kullanmaktan başka bir seçenek yok muydu? Vucic hükümetinin belirli bir yol haritası veya hedefi var mı? Belgrad’ın yol haritası nedir?

Sırp ordusunun en üst düzeyde teyakkuz halinde olması yapılacak en doğru şeydi çünkü Sırbistan’ın sözde uluslararası kamuoyuna olanları anlatmasının tek yolu buydu. Ah, uluslararası kamuoyu diyerek, ne kadar ırkçı bir tabir kullandım, çünkü uluslararası kamuoyu sadece siyasi Batı için geçerli bir kavram. Kendi halkı kötü muamele görürken, hatta öldürülürken veya sınır dışı edilirken – bu da bir olasılıktı -, Sırbistan’ın seyirci kalmayacağını onlara anlatmak için yapmaları gerekeni yaptılar ve doğru karardı. Mesaj alındı. Bu nedenle Sırp polisleri serbest bırakıldı. Arnavutlara bu konuda baskı yapanların yine Amerikalılar olduğunu düşünüyorum ve bu yüzden polisler serbest bırakıldı. Bunun Kurti’nin tepkisinden kaynaklandığını söyleyebilirsiniz, çünkü Sırp polisi (Dejan Pantic…) serbest bırakıldığında, bu rezilliği yapan yargıcı görmek istediğini söyledi. Bu da temelde Amerikalıların Kosova ve Metohiya’da olanları etkileyebilecek araçları olduklarını, kötü davrandığında bile Kurti’ye gösterdikleri anlamına geliyor.

  • Sırbistan’ın gelecek için ne öngörüyor? NATO’ya katılmayı düşünüyor mu? Sırbistan’ın gelecek planları NATO ve AB’ye katılmayı içeriyorsa bu Kosova’nın egemen bir devlet olarak tanınmasını gerektirmez mi?

Hayır, Sırbistan kesinlikle NATO’ya katılmayacak. Bu, resmi bir pozisyon, çünkü 2007’de alınan bir parlamento kararına göre, Sırbistan tarafsız devlet statüsüne sahip. Kesinlikle NATO’ya katılmayacak. Sırbistan resmi olarak AB yolunda, ancak Türkiye’ye benzer bir şekilde. Sırpların AB yolu hiçbir yere gitmiyor. Ve bunu, AB’nin bizi istiyormuş gibi davrandığı ve Sırp yetkililerin oraya gidiyormuşuz gibi davrandığı ve hiçbir şeyin olmadığı bir Japon kabuki tiyatrosuna benzetmek istiyorum. AB, Brexit’ten sonra kesinlikle çözülüyor ve şimdi Ukrayna krizi de AB’nin tüm acizliğini gösteriyor. Özellikle Berlin ve Paris, sadece Washington ve Londra tarafından değil, Kiev tarafından bile zorbalığa uğruyor ki, bu çok küçük düşürücü. Sırbistan neden böyle aciz bir örgüte katılmak istesin ki? AB de Sırplara karşı çok kibirli davrandı. Bizi kabul edeceklerine söz verdiler ama 2003’teki Selanik Toplantısı’nda hiçbir şey olmadı. Sırp toplumunda bu konuda bir yorgunluk var. Bütün sosyolojik verilere göre, Sırpların çoğunluğu yarın bizi almayı kabul etseler bile AB’ye girmek istemiyorlar. Bu gerçekten bir mesele değil. Ne NATO ne de özellikle AB bir mesele. Diğer seçeneklere bakıyoruz. Türkiye’nin diğer birçok uluslararası örgüte, özellikle de Avrasya girişimlerine katılmasından memnunum ve bence gelecekte Sırplar ve Türkler Avrasya’da başka tür örgütlerde bir araya gelecekler. Fakat AB, NATO’nun siyasi kanadı ve Soğuk Savaş’ın bir kalıntısı olarak anlamını yitirmiştir. Bence Amerikalıların Ukrayna’da Rusya’yla bu vekalet savaşını kışkırtma nedenlerinden biri, Batı Avrupa’yı ve bir bütün olarak Avrupa’yı yeniden işgal etmektir. Bence Londra ve Washington, Berlin’in güçlenmesinden memnun değildi. Şimdi ne olduğuna bakın. Alman ekonomisi, Kuzey Atlantik etkisi altındaki Annalena Baerbock gibi ajanlar tarafından içeriden yok ediliyor ve Schultz gibi politikacılar bu konuda hiçbir şey yapamayacak kadar zayıf. Fransa biraz daha bağımsız ama yine de o kadar değil. Neden gidip batan bir gemiye, yani AB’ye girmek isteyelim? Yine de devletin söylemi, AB’nin stratejik hedefimiz olduğu yönünde olacak. Yetkililer öyle diyeceklerdir ama onlar bile eskisi kadar sık söylemiyorlar. Nüfusta bu konuda yorgunluk olduğunu söylüyorlar ki, bu kesinlikle doğru. Durum bu.

  • Peki, Sırbistan Kosova’yı tanımaya karar verebilir mi? Sırbistan ve Kosova bazı ihtilaflı toprakları değiş tokuş etse bu mümkün olur muydu?

Kısa cevap, hayır, Sırbistan Kosova’yı tanımayacak. Toprak değişimi olmayacak. Bu, 2018’in sonlarına kadar bir gündemdi ancak hem Sırplar hem de Kosovalı Arnavutlar arasında artık pek popüler değil. O dönemde önceki gerilimler yaşadığımızda, hepsi Vucic ile Rama arasında bir tür şov gibi görünüyordu. Sanırım bu filmin yönetmenlerinden biri, temelde bir NATO girişimi olan sözde Açık Balkanlar Girişimi’nin başındaki Alex Soros’tu. Bunun mümkün olduğunu düşünmüyorum, bu olmayacak. Kosova’yı tanımayacağız ve bu toprak değişimi fikri kesinlikle öldü. Sırplar neden kendi topraklarını kendi topraklarıyla değiş tokuş etsinler? Kosova ve Metohiya’nın tamamı Sırbistan’ın bir parçasıdır ve tabii ki Sırbistan’daki diğer bölgeler de Sırbistan’ın bir parçasıdır. Çok şükür, bu olmayacak ve iyi ki bu fikirlerden vazgeçilmiş.

  • Türkiye, Kosova’yı devlet olarak ilk ülke ve şu anda da Sırbistan ile mükemmel ilişkilere sahip. Ankara’nın mevcut durumda arabulucu işlevi görebilmesi mümkün mü?

Türkiye ve Sırbistan’ın ortak çıkarları olduğunu düşünüyorum ama Türkiye’nin politikalarını değiştirmesi gerekiyor. Bence Türkiye en iyi ortağı ve müttefiki olan Azerbaycan’ı örnek almalı. Azerbaycan, Sırbistan’ı kendi toprak bütünlüğü içinde tanıyor. Türkiye maalesef ayrılıkçı bir hükümet olan Kosova’ya biyoreaktör satıyor. Bu, aynı zamanda ciddi bir hatadır. Türklerin bilmediği başka bir büyük hata da, Kosovalı Arnavutların Kosova-Metohiya’daki Türkleri çok agresif bir şekilde asimile ettikleri. Çünkü özellikle Prizren şehrinde başka otonom Türkler de var. Bu insanlar zorla Arnavutluğa asimile ediliyorlar. Türkiye’nin fark etmediği bir şey daha var. Arnavutluk ve Arnavut milliyetçiliği ilk günden beri bir Roma-Katolik projesiydi ve Türkiye’deki insanların ve politikacıların bunu neden anlamadığını bilmiyorum. Olsi Jazexhi adlı Tiranlı bir Arnavut araştırmacı var ve o da aynı şeyi söylüyor. Arnavutluk’un uydurma tarihinde, resmi Arnavut tarih kitaplarında Türkiye düşman olarak gösteriliyor. Peki neden uydurma? Bulgar yazar Teodora Toleva’nın mükemmel bir kitabı var. Erken öldü ama ‘Austro-Hungarian Influence on the Creation of Albanian Nation’ (Arnavut Ulusunun Yaratılmasında Avusturya-Macaristan Etkisi) adlı bir kitap yazdı. 20. yüzyılda Viyana’daki bir stüdyoda oluşturulan bayraktan, Viyana Sarayı ve Habsburglar tarafından standartlaştırılan dil gibi şeylere kadar oradaki her şey sahte. Türklerin bilmesi önemli diye söylüyorum: Tüm Arnavut elitleri ya Roma-Katolik ya da kripto-Katolik’tir. Arnavut Nelson Mandela ya da onun gibi bir şey olarak tasvir edilen İbrahim Rugova, bir kripto-Katolikti. Bu arada, Kosova Özgürlük Ordusu yapıları onu öldürmek istediğinde, hayatını birkaç kez Sırp gizli polisi kurtarmıştı. Bir keresinde terörist evinin duvarının dibinde öldürüldü. Rugova’ya suikast düzenlemeye çalışıyordu ama Sırp polisi buna engel oldu. Rugova bir kripto-Katolik’ti. Haşim Thaçi’nin dolabının tam ortasında kendisinin Papa’yla çekilmiş bir fotoğrafı vardı. Arnavutluk Başbakanı Eddie Rama, Ortodoks Hristiyan olarak doğdu ve neye ihtida etti? Roma Katolikliğine. Ramush Haradinaj, ‘Evet, Müslümanım ama hepimiz Katolik’iz’ dedi ve dolabında Rahibe Teresa’nın resmi vardı. Bu arada, Makedonyalı bir Arnavut olduğu iddia edilen Rahibe Teresa, bir Arnavut kahramanı olarak övülüyor. Makedonya’da, tüm Arnavutlar Müslüman, Sünni Müslümanlarken, neden bir Roma Katolik azizini göklere çıkarsınlar ki? Bu tamamen saçmalık. Ancak bu geçmişte Vatikan, Avusturya-Macaristan ve İtalya’nın Arnavutluk ve Arnavut milliyetçiliğini bir Roma-Katolik projesi olarak yaratan politikasının bir parçası. Fakat bu projede bir sorun var. Sorun şu ki, yüzde 70’i Müslüman olan bir nüfusu nasıl alıp da onlardan Katolik yaratmaya çalışıyorsunuz? Pekala, onların seçkinlerini alıyorsunuz ve geçmişte yapılan ve şimdi yapılan bu. Başka bir şey de Prizren şehrine girdiğinizde devasa bir Inacio Loyola Cizvit Spor Salonu olması. Kosova’daki gerçek çatışma, Sırplar ile Arnavutlar arasında değil, Arnavut topluluğu içindeki İslam ve Roma-Katolikliği arasında. Hatta geçmişte Müslümanlar arasındaki çatışmanın Türkiye ile Osmanlı camilerine karşı bütün Arap camileri gibi görünen camileri finanse eden Körfez ülkeleri arasında olduğunu söyleyebilirim. Körfez’den, Basra Körfezi’ndeki monarşiler tarafından finanse edilen beyaz, küçük, ince minareli camiler, Kosova-Metohiya ve Makedonya’nın her yerinde. Bu başka bir şey.

“Arnavutluk ve Bosna Batı projesi”

Arnavutluk tarihine bakarsanız, Avusturyalıların yaptığı, Sırp tarihinden orta düzeyde önemli bir kişiyi, George Kastrioti Skanderbeg’i (İskender Bey) çalmaktı. Sonra onun bir Arnavut olduğunu ve şimdi annesinin adı Voisava olmasına rağmen bir Arnavut ulusal kahramanı olduğunu ilan ettiler. Ebeveynleri ve erkek kardeşleri Yunanistan’daki kutsal Athos Dağı’ndaki Hilandar Sırp Manastırı’na gömülü. Ebeveynleri Sırp ise, o nasıl Arnavut olabilir? Ama bu önemli değil. Bu sadece bir detay. Mesele şu ki, hem Arnavutların siyasi projesi hem de Boşnakların Bosna’daki siyasi projesi, Berlin Kongresi’nden sonra Avusturya-Macaristan İmparatorluğu’nun Bosna’ya girmesinden öncesinden itibaren bir Batı projesidir. 1878’de bile İslam’ı kabul eden tüm Sırplara Türk denirdi, çünkü bildiğiniz gibi, Osmanlı İmparatorluğu’nda bir millet sistemi vardı, yani siyah, Çinli, Sırp, beyaz, Gürcü, Ermeni, Rum, ne olursa olsun olabilirsiniz ama Müslüman’sanız, bu seni Türk yapar. Yani Boşnaklar da Türklerdi. Ancak Avusturya-Macaristan İmparatorluğu Bosna ve Hersek’i aldığında ve daha sonra 1908’de oraları ilhak ettiğinde, – bu olay, o zamanlar neredeyse Birinci Dünya Savaşı’nın çıkmasına sebep oldu diyebiliriz -, yola bu, Balkanlar’daki Müslümanların, yani Sırpça konuşan Müslümanların, Bosnalılaştırılmasıyla devam ettiler. Bu Boşnakları onlar yarattı. İşte bu yüzden siyasi olarak Türkiye ne yaparsa yapsın, isterse Türkiye amuda kalksın, Bosnalı Müslümanlar her zaman NATO’nun bir oyuncusu olacaklar. Bundan önce, Avusturya-Macaristan İmparatorluğu siyasi Batı için zemini hazırladı. Bir de dikkat ettiyseniz, 90’lı yıllarda Irak’ta Müslümanlar katledilirken, Batı’nın desteklediği Müslümanlar, sadece Arnavutlar ve Boşnaklar, yani Bosna Hersek Müslümanlarıydı. Ve her iki taraf da Türkiye’yi para ödeyen, faturalarını ödeyen ülke olarak görüyor ama Türkiye’ye asla gerçek tavizler vermiyorlar. Arnavutlar, Türkleri Arnavut olarak asimile ettiği ve kendi tarihlerini öğrettiği müddetçe, Türkler her zaman düşmandır.

“Türkler ve Sırplar ciddi bir anlaşma yapmalı”

Ne hakkında konuşuyorduk? Sırplar ve Türkler yeni bir anlaşma yapmak zorundalar ama bu sefer ciddi bir anlaşma çünkü gerçekten aynı fikirde olabileceğimiz konular var. Bir şeyi hatırlatmama izin verin, Büyük Sırbistan, Osmanlı’nın en büyük veziri tarafından yaratılmıştır. Bu kişi, Sokullu Mehmet Paşa veya Mehmed Paşa Sokoloviç veya Sırp olduğu için Bajica Sokoloviç’tir. Ve kendisi de bir Sırp olduğunu biliyordu. Yeniçeri oldu. Çocukken değil, gençken götürüldü, bu sırada bir manastırda öğrenci. Zaten okuryazardı. Çok hırslı bir gençti ve Üç İmparatorluk döneminde ve Osmanlı İmparatorluğu’nun gücünün doruğunda olduğu sırada Osmanlı İmparatorluğu’nun sadrazamıydı. Bildiğiniz gibi, Sırpların Kosova’da bir imparatorluğu vardı. Prizren imparatorluğun başkentiydi. Prizren’den bahsetmiştim, çünkü orada Türkler de yaşıyordu ama dediğim gibi, gerçekten Arnavutlar tarafından asimile edildiler. Başkent daha sonra bugün Kuzey Makedonya’nın başkenti olan Üsküp’e taşındı. Fakat Sırpların bir geleneği var, hatta bu, Bizans veya Roma İmparatorluğu geleneği. Bu, Osmanlı İmparatorluğu’nun 1453’ten sonra dönüştüğü bir şey.

Türkiye, Sırplarla işbirliği konusunda gerçekten ciddiyse, o zaman yeni bir anlaşma yapması gerekiyor. Konuşalım ama ciddi konuşalım. Ciddi bir konuşma, bir şeyleri isimleriyle anarak başlar. Erdoğan, bunu yanılmıyorsam 2007’de Saraybosna’da yaptığında, temelde Bosnalı Müslümanlara ‘sizi seviyoruz ama siz komşularınızla aynı insanlarsınız’ dedi. Yani, diğer Sırplarla. Elbette, şimdi Boşnaklar da kendilerini böyle adlandırıyorlar. Bakın, Türkiye’de yaşadıklarında Müslüman inançlı Sırplar olduklarını, Türkiye’nin kendi ülkeleri olduğunu anlıyorlar. Olay budur. Yani bir kimlik sorunu yaşamıyorlar. Boşnaklar, sürekli ve temelde yine Batı’nın yarattığı bu belirsizlik içindeyken, Avusturya-Macaristan İmparatorluğu korktuğu için, siyasi çıkarları için Avusturya-Macaristan İmparatorluğu tarafından yaratılmıştır. Osmanlı Devleti’nin Balkanlar’dan ayrılmasından sonra veya yenilmesinden sonra ya da ne derseniz deyin, ortaya çıkan yeni devletlerden Balkanlardan korkuyordu. Yunanistan ve Sırbistan’ın devasa bir ortak sınıra sahip olmasından korkuyorlardı. Bu nedenle Arnavut milliyetçiliği, arada bir şey olması için bir Katolik projesi olarak yaratıldı. Yani üç dine mensup farklı halklardan – çünkü aynı zamanda Ortodoks, Müslüman ve Roma Katolik Arnavutlar var – ve iki dilden bir millet yarattılar. Arnavutça, Kuzey’deki Gheg’den ve Güney’deki Tosk’tan tek bir dil olarak yaratıldı. Ve Kont Thalloczy ve Benjamin Kalaj gibi bazı kişiler, Bosna’da üç dinden bir halk yaratarak bunun tamamen tersini yaptılar. Sırplardan bahsediyorum. Roma-Katolik Sırplar, Sırpların çoğunluğunu oluşturan Ortodoks Hıristiyan Sırplar ve Osmanlı İmparatorluğu döneminde Türk olarak adlandırılan Müslüman inancına sahip Sırplardan üç ulus meydana getirdiler. Üç ulus yaratmak istediler. Neden? Çünkü bu devasa insan kitlesinin Avusturya-Macaristan İmparatorluğu’nda ciddi bir siyasi güç haline gelmesinden korkuyorlardı. Ve sonunda olan buydu. Biliyorsunuz, 28 Haziran 1914’te Ferdinand’ı Saraybosna’da vuran Gavrilo Princip gerilla, Mlada Bosna, yani Genç Bosna’dandı. Genç Bosna anlamına gelen Mlada Bosna adlı örgütün üyesiydi. Ve bu örgütün Bosna’da üç dinden de üyeleri vardı. Örneğin, Müslüman olan Mustafa Goloviç vardı. Roma-Katolik olan ünlü yazar İvo Andriç vardı. Ortodoks olan Cabrinovic  ve Gavrilo Princip vardı. Kendilerini tanımladıkları gibi, kendilerini Sırp veya Yugoslav olarak görüyordu. O zamanlar bu ikisi eşanlamlıydı. Avusturyalıların halkı yapay olarak bölmesine karşıydılar.

Türkiye ile Sırbistan, stratejik ortaklık konusunda, orta düzeyde iyi ilişkiler değil stratejik ortaklık konusunda ciddi bir diyalog kurabilirse ve Türkiye aynı dilden insanlar arasında arabuluculuk yapıp Müslümanlara Sırpların yani Ortodoksların kendi düşmanları değil kardeşleri olduğunu anlatabilirse, bunlar olursa, ciddi bir işbirliği olabilir. Türkiye Kosova’yı tanımaya devam ederse, Bayraktarları satma tehdidinde bulunursa, bu ortaklık yüzeysel olur. Demek istediğim, bu röportajda çok açık konuşuyorum, Sırbistan ile Türkiye arasındaki ilişkiler söz konusu olduğunda tüm gerçekler bunlar.

Sokullu Mehmet Paşa, Sırplar ve gelecek…

Üzerine ilişkilerimizi inşa edebileceğimiz sağlam bir temelimiz var. Ve Sokullu Mehmet Paşa varlığı, tarihimizin tamamen düşmanlık tarihi olmadığının göstergesi. Neden Büyük Sırbistan’ı yarattığını söylediğimden bahsetmedim. Sırp Patrikhanesi’ni yeniden açan ve yeniden düzenleyen odur. Nereye? Kosova-Metohiya’daki Pec’de (İpek). Ve kardeşi Macaria Sokoloviç’i Sırp Ortodoks Kilisesi’nin patriği olarak atadı ve o zamanlar Sırp Ortodoks Kilisesi’nin yetki alanı çok büyüktü. Türklerin Rumeli dediği bölgeden bugünkü Macaristan’a kadar olan bölgenin tamamını kapsıyordu. Yani yetki alanı çok büyüktü. Ve bunu bir Osmanlı sadrazamı yaptı. Tek örnek bu değil, Osmanlı İmparatorluğu’nun Islahatı’na yardım eden büyük bir savaşçı Ömer Lütfi Paşa var. 19. yüzyılın ortalarında bunun için savaştı. Tarih, siyah ve beyazdan çok, grinin tonlarıyla ilgili ve bence ciddi zeminlerde işbirliği yapabileceğimiz bu tür şeyler var, ancak bunun için Türk tarafının bir tür dürüstlüğü olmalı ve Türk tarafı buna açık olmalı. Ve eğer bu tür şeyler yoksa, gerçekten stratejik ortaklık hakkında ciddi bir konuşma yapılamaz. Ve yine diyorum ki, Azerbaycan’a bakın, gerçekten her geçen gün daha iyiye giden Sırbistan-Azerbaycan ilişkilerinin gelişimine bakın. Azerbaycan Sırbistan’a saygı duyuyor. Sırp çıkarlarına ve Sırp toprak bütünlüğüne saygı duyuyor. Ve bu nedenle Azerbaycan’a Sırbistan tarafından çok saygı duyuluyor. Gelecekteki Sırp-Türkiye ilişkilerinin olası gelişimi hakkındaki görüşüm bu.

Etiketler:
Okumaya Devam Et

Avrupa

Almanya notları: Lux in Tenebris

Yayınlanma

16 saat önce

14/11/2026

Yazar

Birinci sahne: Berlin’in kibar semtlerinden birinde, kira sözleşmesi iptal edilen Rus Evi’nin önünde üç-dört Ukrayna bayraklı kişi var. Benzer tipleri demir parmaklıklarla korunan Rusya Büyükelçiliği’nin önündeki yolda da görmek mümkün. Ciddiye alınır bir kalabalık değil, ama Alman siyasetine etkisi hayli ciddiye alınmalı. Havada bulut görseniz de görmeseniz de gökyüzünün rengi bulanık ve ibre soğuğa dönüyor. Küçük Ukrayna bayraklı grubu kimse önemsemiyor; Alman hükümeti ise umursanmamayı savaşa verilmiş yeşil ışık sanıyor.

İkinci sahne: Kozmopolit ve karmakarışık Berlin’den küçük ama net Magdeburg’a bakınca işler değişiyor. Benzetmenin ötesinde, karşımızda gerçek bir sahne var: Orada AfD’lilerle BSW’liler birbirlerine gülücük saçıyorlar. Kentin başkenti olduğu eyaletteki seçim sonuçları “birlik” dayatıyor. Savaşa karşı umudun adresi burasıymış gibi – ama her savaşın değil: İsrailli bir şirketin eyalette silah fabrikası kurması, AfD’lilerde karın ağrısı yaratsa da pek oralı değiller. Sayısı pek değişmeyen birkaç on kişi, bol bol alkışlamayı ihmal etmiyorlar. Alman ana akım medyası da ilgili; AfD’liler “frikik” vermemeye özen gösteriyorlar.

Üçüncü sahne: Yine Berlin’deyiz. İlk taksi şoförü, genelde denk geldiğimiz gibi, Türk. “Elif’e” oy verdiğini söylüyor. Başarısız olacağına dair çok laf mı var? Desteğini çekeceğini söylüyor. Sihirli kelime “entegrasyon”; ama Almanlara öfkeli, ezilmişlik devam ediyor. Şoför değişiyor ama tema aynı kalıyor: Yemenli göçmen, kırık Almancası ve İngilizcesiyle, “Husiler”i duyunca birden itiraz ederek sıralamaya başlıyor: Ömer bin Hattab, Ebubekir… Kurcalanan bölgesel gerilimler, göçmenlerin kendi kişisel arka planları Almanya’nın içinde yeniden üretiliyor. Bu havuz, Alman devleti için yalnızca tehlike değil, fırsatlar da barındırıyor. Dileyen, “yeni Suriye”ye, dileyen, iç istihbaratın başına getirilen Türk’e bakabilir.

AfD’nin suçu ne?

Berlin’de ve Magdeburg’da gördüklerimizi ve duyduklarımızı düşününce, insan AfD’nin “bir, iki ufak şey” dışında neden “müesses nizam” ile kavgalı olduğunu bir durup düşünmek zorunda kalıyor.

Tabii az buz değil: Ukrayna krizi ve genel bir Avrupa savaşı ihtimali Almanya’yı diken üstünde tutuyor. Göç meselesi eski aciliyetini yitirse de AfD’lilerin tüm konuşmalarında önemli bir yer kaplıyor. Bu iki kritik başlıkta, AfD kısmen kara koyun olmaya devam ediyor.

Kısmen diyorum, çünkü bariz yumuşama emareleri var. AfD’li kimse sorsanız, neredeyse hepsi birden fazla AfD olduğu konusunda hemfikir: NATO, silahlanma ve savaş yanlısı tutum alan bir “Batı Almanya” AfD’si de var; BSW ile ortak barış önergesi veren bir Doğu Alman AfD’si de. Hatta kimilerine göre, bir de Björn Höcke’nin etno-milliyetçi (völkisch) AfD’si var. “Tersine göç” konusu bile, Alman büyük sermayesi ile en azından rezonans tutturmak isteyen parti için “nüanslı” hale gelmiş: Artık yeni göç yok, ama eski göçmenlere sınır nereden çekilecek? 2015 krizinden sonra gelenleri “yasadışı” sayan pek çok; fakat bazı yerel AfD’li siyasetçiler, örneğin Türklerin oylarını almak için faaliyet yürütüyor: Türklerin de tıpkı kendileri gibi sosyal açıdan muhafazakâr olduğunu düşünüyorlar. Birisi “Şeriatçılarla işimiz olmaz ama domuz eti yiyen Türk bile var!” diyerek hevesini belli ediyor. Başka biri ise, göçmenler gidince bulaşıkları kimin yıkayacağı sorusunun odadaki fil olduğunu kabul ediyor.

Koçbaşı olarak AfD

Nereden bakılırsa bakılsın, en azından Batıdaki partinin CDU 2.0 (liberal, piyasa odaklı, muhfazakâr); doğudaki partinin daha “sosyal” olduğu anlaşılıyor. Rusya ile barış konusunda, örneğin Saksonya-Anhalt şubesi kesin konuşuyor gibi görünüyor. Bezner bir tutum, Berlin’deki ve daha genel olarak Brandenburg eyaletindeki Rusça (da) konuşan Rus-Alman cemiyeti için de geçerli. Ekim Devrimi’nden sonra Almanya’ya kaçan Ruslardan tutun da Kızıl Ordu ile birlikte gelenleri, Sovyet vatandaşı olup Doğu Berlin’e yerleşenleri, karşıdevrimden sonra SSCB’den gelen etnik Almanları da toplarsak 35 bine yakın bir nüfus elde ediyoruz. AfD’li yerel politikacılar, bu cemiyete de kem gözle bakar gibi görünmüyor.

Zaten AfD’nin faşist olmadığının kanıtı olarak Rusya’ya ve Ruslara düşmanlık beslememesi gösteriliyor. Öyle ya, 20. yüzyılda Alman emperyalizminin ve onun en kötü özelliklerini tevarüs eden Nazizmin nemesisi Rusya idi. Nazilerin SSCB’ye saldırısının nedenlerinden biri Bolşevizme karşı kutsal savaş iken, bir diğer nedeni de kendi doğusunun, “yaşam alanının” aşağı Slavlardan arındırılmasıydı.

Peki, güzel, ama bugün Alman emperyalizmi gözünü yeniden doğuya dikmişken, sehpanın ayaklarından biri Rusya düşmanlığı ise, diğerleri de Almanya’nın yeniden silahlanması, NATO ve ABD ile ilişkiler.

AfD’lilerin Almanya’nın yeniden silahlanmasına dair tutumu en hafif tabirle “top çevirmek” olarak nitelendirilebilir. Örneğin Magdeburg’daki AfD’liler, “yeniden silahlanma için 800 milyar avro çok fazla” (mesela ne kadar fazla değil?) dedikten sonra, bu konuda parti içinde görüş birliği olmadığını alenen kabul etmek zorunda kalıyorlar. Berlin’deki bir yerel siyasetçi ise “20 tane nükleer bombamız olsun da ordumuz olmasın” fantezisini dile getiriyor ama ekliyor: “Ben partide azınlığım!” Zaten Saksonya-Anhalt’teki baş aday Siegmund Ulrich, yeniden silahlanma ile birlikte orduyu göçmenleri kovalamak için kullanabileceklerini de söyleyivermişti.

Zorunlu askerlik ve Bundeswehr’in iç lojistiğinin ve altyapısının iyileştirilmesi de AfD’nin savunduğu politikalar arasında. Zaten silahlanma, kültürün askerileştirilmesi, ordunun güçlendirilmesi söz konusu olduğunda, AfD’liler “biz sağ bir partiyiz” diyerek kervana katılıyorlar. Aynı yumuşama eğilimi, ABD ve NATO konusunda da gözlemleniyor. BSW’li Sevim Dağdelen’in yakın zamanda yazdığı bir makalede yaygınlaştırdığı “transatlantik sağ” terimi, bazı AfD’lilerce bile benimsenmiş görünüyor. Beatrix von Storch gibi üst düzey AfD’lilerin Washington’un gediklisi haline gelmesi, Elon Musk’un AfD kongrelerine katılması, JD Vance ve hamisi Peter Thiel’in Almanya-Avusturya siyasetindeki gölgesi meseleyi daha da karmaşıklaştırıyor. Trump yönetiminin Avrupa’daki NATO yükümlülüklerini azaltırken Almanya’yı öne doğru ittirmesi, AfD’lilerde ufak çaplı bir heyecan yaratmışa benziyor. AB ve NATO’ya bakış, bu yeni duruma uyarlanarak, rekalibre ediliyor.

Buna bir de “müesses nizam”ın dokunulmazı İsrail’i ekleyin. En “ileri” AfD’li için “Yahudiler” ile “Müslümanlar” eşit derecede suçlu. Ama daha acayibi, hemen Saksonya-Anhalt seçimlerinden sonra, yine Ulrich’in işaret fişeğini ateşlemesiyle pişen Elbit Systems fabrikasına ilişkin tartışmada söylenenler: AfD’li baş aday, “mühimmat üretimi” için kurulan fabrikalara karşı çıkmayacaklarını söylemiş ve artık bilinen “tersine göç” meselesini de bu İsrailli silah şirketi etrafındaki tartışmaya bağlamıştı. Magdeburg’daki AfD’liler, Elbit Systems fabrikası hakkında şüphe bildirseler de akıllara durgunluk veren bir yan yol bulmuşlar: (İsrailli) Silah fabrikası kurup kurmamayı referanduma götürüp halka soralım! Halk evet derse, silah fabrikasının kurulmasına itiraz etmeyeceklermiş. Elbit’in fabrika kurmasına “kişisel olarak karşı” olan AfD’li, parti içinde bu konuda yine birlik olmadığını kabul ediyor. Belli ki, özellikle Doğu Almanya’da popüler olmayan bir konudan sıyrılmanın yolu, yerel bir AfD’li siyasetçi için “partide o konuda birlik bulunmayışı” ama “kendisinin kişisel olarak karşı oluşu” argümanlarından geçiyor.

İsrail etkisi, bir zamanlar partinin en önemli yüzlerinden Maximilian Krah’ta cisimleşiyor: Federal Meclis’te yanında çalışan bir kişinin “Çin casusu” olmakla suçlanması ve “SS üniforması giyen herkes otomatik olarak suçlu değil” demesi nedeniyle geri plana çekilen bu AfD’li, her nasılsa birden İsrail sevdalısı oldu ve soluğu Tel Aviv’de aldı. Almanya’nın Holokost’taki sorumluluğunu taşımaya devam edecekleri garantisini verdi, Avrupa’daki Yahudi düşmanlığının günümüzde sağdan değil soldan geldiğine İsraillileri ikna etmeye çalıştı ve AfD ile İsrail arasındaki buzların eriyeceğine emin olduğunu sözlerine ekledi.

İsrail demişken… AfD’nin kardeş parti olarak gördüğü ve hükümetteki deneyimlerinden yararlanmak için Saksonya-Anhalt ekibinin ziyarettiği Avusturya Özgürlük Partisi (FPÖ) ve lideri Herbert Kickl de İsrail güneşi ile yakın zamanda gözleri kamaşanlardan. Avrupa sağının Likudizasyonu Konstanz Gölü’nde suya gömülmüyor, yoluna devam ediyor.¹

Zaten bu “satın alınabilirlik” meselesi, her iki anlamda da AfD’nin ayarlarının bozulmasına neden oluyor. Berlin’deki konut sorunu hakkındaki görüşlerini açıklayan bir AfD’li siyasetçi, Sol Parti’nin kamulaştırma önerisine CDU’vari bir şiddetle karşı çıkarken, çözüm önerisi olarak Ukraynalı sığınmacıların geri gönderilmesini ve yine de yeni konutların yapılmasını sıralıyor. Peki yeni konutu kim yapacak? Berlin şehri borçlu ve AfD yeni borçlara karşı; özel yatırımcıların yapmasına da karşı. Peki ne olacak? Berlin’de mahallelerde CDU ile yapılan işbirliği, burada meyvesini daha fazla piyasa ve deregülasyonla verecek herhalde.

“AfD, Alman büyük sermayesindeki iç çelişkinin bir ifadesi”

BSW: Bitti, bitti, bitmedi

Aynı ne yapacağını bilememe hali BSW’de de var. Elbette BSW’nin durumu AfD ile kıyaslanamaz bile: Saksonya-Anhalt’te zar zor parlamentoya kapağı atan parti, Berlin ve Mecklenburg-Batı Pomeranya’da baraj altı kalan, Brandenburg ve Thüringen’da ihtiyar/eski partilerle hükümet ettiği için eleştirilen ve kendi içerisinde de çatırdarken varlık yokluk savaşı veriyor.

Tam da bu nedenle Saksonya-Anhalt’te AfD ile flörtü bir tür manivela olarak görüyorlar. En azından eyalet şubesi ve bazı aracı isimler bunu zorluyor. Ukrayna meselesindeki benzer tutumları ortak bir önerge ile somutlaşırken, eyaletteki işbirliği kimileri için federal düzeyde de bir model haline gelebilir. BSW Saksonya-Anhalt’in baş adayı Claudia Wittig, sürekli gülümseyen ve AfD’lilere kafa sallayan haliyle buna oynuyor. Amerikan karşıtlığı ve Alman kültürüne, Alman olana vurgu da öyle.

Ama hangi Alman? Magdeburg’daki etkinlikte sola yakın olduğu anlaşılan bir sanatçı Brecht’ten alıntılar yapıyor. Bir başka ünlü kişi, Alman olan Hegel’den, Türkçeye içererek aşmak, içeriğini hem koruyup hem yadsıyarak yükseltmek olarak çevirebileceğimiz Aufheben’den, yurtseverlik ile enternasyonalizmin kopmaz bağlarından bahsediyor. Almanca konuşan, vergisini Almanya’da ödeyen, Alman yasalarına uyan göçmenler için AfD’ye aracılık ediyor, tersine göç diyerek onları ürkütmemelerini rica ediyor. AfD’li ise sağ-sol ayrımının bir anlam ifade etmediğini söylüyor; bir başkası Almanya’yı “Kuzey Kore’ye” benzetiyor. Her ne hikmetse solcular sola vurgu yapmayı gereksiz görürken, sağcılar bir tür sağ enternasyonale göz kırpıyorlar.

BSW’de herkes herkesle kavgalı, kimse kimseyi sevmiyor. Eşbaşkanlar Amira Mohamed Ali veya Fabio De Masi hakkında BSW’ye yakın insanlardan bile olumlu bir şey duymak mümkün değil. Kimisi Sahra Wagnknecht’e kızgın, kimisi Wittig’in yetersiz olduğunu düşünüyor.

Zaten Saksonya-Anhalt’teki deneme, cin olmadan adam çarpmak ile fantezi arasında bir skalada salınıyor. Nitekim parti liderliği, AfD tarafından siyasi (hatta belki örgütsel) olarak yutulma ihtimaline karşı geç kalınmış salvolar başlattı. Başta Sevim Dağdelen olmak üzere yöneticiler, AfD’nin etno-milliyetçi ve transatlantik sağ bağlantıları ile refah devletine karşı pozisyonuna dikkat çekerek pozisyonlarını netleştirmeye çalışıyorlar.

Ama yeterli mi? AfD’yi basitçe bir “siyasi rakip” olarak görmek, bu partinin özel tarihsel rolünü anlamayı sağlar mı? Üstelik AfD’yi “müesses nizam”a çeken bağlantı, yani İsrail, BSW’ye de sessiz ve derinden el atıyor olabilir mi? BSW hakkında hayli bilgi sahibi bir gazeteci, partinin yanında yöresinde yer alan bazı tekinsiz tiplerin, Sevim Dağdelen gibi sarsılmaz İsrail karşıtı figürleri “Hamas’çı” yaftasıyla örgütten uzaklaştırmak için hamleler yaptığını aktarıyor örneğin. Partiyi bitik ilan eden de var, battığı gibi çıkmasını bileceğini düşünen de, hatta Sol Parti’nin “sol”uyla BSW’nin “sol”unun partilerinden ayrılıp yeni bir oluşuma gidebileceğini düşünen de…

Berlin üzerindeki (kasvetli) gökyüzü

Vakit öldürmek için bir kitapçıya giriyorum. Yine zaman geçsin diye, dikkati çeken bir kitabı satın alıyor ve okumaya başlıyorum. Adı Beyond the Wall [Duvarın Ötesi], yazarı Katja Hoyer. Alman Demokratik Cumhuriyeti tarihini bu denli canlı biçimde anlatan bir İngilizce kitap yazılmamış şimdiye kadar, ilk sayfadaki övgü satırlarında öyle diyor birisi.

Renk paleti şöyle: Stalin’in hapishanelerinde ve Gulaglarda çürüyen inanmış Alman komünistler; işgal ettikleri Prusya topraklarında, günlük votka istihkakları ile coşarak toplu tecavüz seansları düzenleyen sarhoş Kızıl Ordu askerleri; Stalin’in ve Doğu Almanya’daki işgal otoritesi Kızıl Ordu karargâhının hık deyicileri olan Ulbricht grubu… ve böyle devam ediyor. 1945 ile 1952 yılları arasında Alman heyeti ile 11 kez kişisel olarak görüşen Stalin’in, bu görüşmeleri Almanya’nın siyasi geleceğine ilişkin gerçek bir ilgi ile yapmış olması mümkün değil yazara göre, bu yalnızca onun Alman yoldaşlarına olan güvensizliğinin göstergesi!

Tamamen zaman kaybı. Ama Alman aydınına ve siyasetçi esnafına ilişkin bir şeyler söylüyor. Renkli tarih, aslında kasvetli ve kokuşmuş bir karamsarlık anlatısı. Savaşın yıkımını geride bırakıp yeni bir ülke kurmak için kolları sıvamış insanlar yok bu tarihte. “Auferstanden aus Ruinen” (Yıkıntılardan Doğmuş) diye başlayan Alman Demokratik Cumhuriyeti’nin milli marşının bugün Doğu Almanya’daki eyaletlerde hâlâ neden özlemle, hatta AfD’liler tarafından bile söylendiğini anlayamayacak türde bir nihilizm bu. Bir AfD’li danışman, Alice Weidel’in bugün bir şey, haftaya ise 180 derece ters bambaşka bir şey söyleyebileceğini kabul ediyor. Alman geleceğine ilişkin kayıtsızlık, her yanı, hatta bu bağlamda AfD’lileri bile sarmış durumda.

Öte yandan aydın takımının nihilizmi, AfD’nin pompaladığı umudun karşısında kaybetmeye mukadder görünüyor. Almanlar Irrlicht diyor; bataklıklarda beliren sahte ışığa halk masallarında doğaüstü, hatta şeytani bir özellik atfediliyor. Almanya’nın gömüldüğü siyasi nihilizm, Doğu Almanya nostaljisinden de beslenen AfD’yi yükseltiyor.

AfD’nin yaydığı sahte ışığa bakınca, insanın aklına bir kez daha Brecht geliyor. Erken dönem oyunlarından birinde, burjuva ahlakının eleştirisini İncil’deki “Karanlıktaki Işık” (Lux in Tenebris) metaforuyla birleştiren Brecht, kahramanı bağnaz Paul’ü fırtınadan korunmak için mahallesinde “umumhane”nin önünde bırakıyordu. Ömrünü çürüme ve karanlıkla mücadeleye adayan bu kibar beyefendi, sağlam sandığı kendi dünyasının hemen yanı başındaki genelevin neon ışıkları ile aydınlanıveriyordu. Bir de Üç Kuruşluk Opera’dan ilhamla, gerçeği görmek için aydınlıkta olanlara değil, karanlıkta olanlara bakmak gerektiğini de düşünmek mümkün. Alman göğünde bir kez daha kara bulutlar toplanırken, iyimserliğin gözlerimizin karanlığa alışması ile bağlantılı olabileceğini düşünmek zihinlerimizi özgürleştirebilir.

¹ Gölün beri tarafında, gazeteci Hüseyin Doğru, Filistin direnişine destek verdiği gerekçesiyle AB’nin yaptırımına uğruyor. Yaptırım deyip geçmeyin: Doğru, kredi kartı bile kullanamıyor, banka hesapları kapatılıyor, faturalarını ödeyemiyor, ülkeden çıksa geri dönüp dönemeyeceği bile belirsiz. AB mevzuatı, yaptırım altındaki insanları neredeyse yaşarken mezara gömüyor.

Okumaya Devam Et

Avrupa

Anket: Avrupalıların yüzde 71’i AB’nin kendi ordusunu kurmasını istiyor

Yayınlanma

2 gün önce

13/11/2026

Yazar

Güvenlik alanındaki düşünce kuruluşu GLOBSEC’in “Trendler 2026” anketine göre Avrupalıların yüzde 71’i AB ordusu fikrini desteklerken yüzde 77’si NATO üyeliğinin korunmasından yana tavır alıyor. Anketin yapıldığı 11 AB ülkesinde en yüksek destek yüzde 82 ile Romanya’da ölçülürken zorunlu askerliğin olmadığı ülkelerde bu uygulamaya yüzde 64 oranında onay veriliyor.

Güvenlik alanındaki düşünce kuruluşu GLOBSEC’in “Trendler 2026” anketine göre Avrupalıların yaklaşık yüzde 71’i, Avrupa Birliğinin (AB) kendi ordusunu kurmasını istiyor.

Avrupa hükümetleri, bir yandan Rusya’ya dönük histeriyi körüklerken, diğer yandan NATO yapılarının yanı sıra veya bu yapılar dışında kendi kolektif savunmalarını örgütleme seçeneğini tartışmaya başladı.

Sıradan Avrupalıların bu yöndeki tutumu hükümetlerin çabalarına ivme kazandırabilir.

Politico’nun aktardığına göre AB ordusu fikri, anketin yapıldığı 11 AB ülkesinin tamamında yüksek destek gördü.

Destek oranı Romanya’da yüzde 82’ye ulaşırken bu ülkeyi yüzde 78 ile Litvanya ve yüzde 75 ile Fransa izledi.

Savunma alanındaki entegrasyona geleneksel olarak temkinli yaklaşan ülkelerde dahi katılımcıların çoğunluğu fikre olumlu baktı; oran Polonya ve Bulgaristan’da yaklaşık yüzde 70, Almanya’da ise yüzde 69 oldu.

Öte yandan kendi ordusunu kurma isteği, NATO’ya duyulan güvensizliği yansıtmıyor.

ABD ve İngiltere’nin de dahil edildiği ankette katılımcıların yaklaşık yüzde 77’si ittifak üyeliğinin korunmasından yana görüş bildirdi.

AB genelinde yüzde 78’lik kesim, NATO’ya katılımın yanı sıra birliğin kendi savunma kapasitesinin geliştirilmesini destekledi.

Avrupalılar ayrıca zorunlu askerlik dahil ulusal savunmaya kişisel katkı sağlamanın farklı biçimlerine güçlü destek veriyor.

Zorunlu askerliğin olmadığı ülkelerde bu uygulamanın getirilmesine yüzde 64 oranında destek çıkarken en yüksek oranlar Çekya, Fransa, Almanya ve Slovakya’da kaydedildi.

Katılımcıların onda altısı savunma harcamalarının artırılmasını isterken aynı orandaki kesim saldırı durumunda ülkesini bizzat savunmaya hazır olduğunu belirtti.

Katılımcıların yalnızca yarısı Avrupa’nın ABD’nin güçlü desteği olmadan kendi güvenliğini sağlayabileceğinden emin; ülkesinin ciddi krize veya savaşa hazır olduğunu düşünenlerin oranı ise üçte birde kalıyor.

Bu nedenle katılımcıların yüzde 80’inden fazlası, ABD’nin rolünü azaltması halinde Avrupa ülkelerinin kendi güvenlikleri için daha fazla sorumluluk üstlenmesi gerektiğini düşünüyor.

Okumaya Devam Et

Avrupa

Merz’e silahlanma borçlanmalarını sınırlandırma çağrısı

Yayınlanma

2 gün önce

13/11/2026

Yazar

Almanya Ekonomi Uzmanları Konseyi, Şansölye Friedrich Merz’e borçla finanse edilen savunma harcamalarını sınırlaması çağrısında bulundu.

Beş üyeden oluşan konsey çarşamba günü (11 Kasım) yaptığı açıklamada, yeniden silahlanmayı finanse etmek için mevcut borçlanma hızının devam etmesi halinde Almanya’nın borcunun 2040 yılına kadar GSYİH’nin yüzde 98’ine ulaşabileceğini belirtti.

Bu oran şu anda yüzde 63 seviyesinde ve AB ortalaması olan yüzde 82,9’un altında bulunuyor.

Konsey Başkanı Monika Schnitzer yaptığı açıklamada şunları söyledi:

“Bütçedeki harcama artışını sınırlamak kaçınılmaz. Konsolidasyon, büyümeyi engellemeyecek şekilde tasarlanmalı ve yük, nesiller ve sosyal gruplar arasında adil bir şekilde dağıtılmalı.”

Bu uyarı, normalde federal hükümetin yapısal açığını GSYİH’nin yüzde 0,35’iyle sınırlayan anayasal borç freninin geleceği konusunda Almanya’da süren tartışmayı daha da alevlendirecek.

Alman mali ortodoksluğu altüst oldu

2025 yılının başlarında, CDU’nun federal seçimleri kazanmasından kısa bir süre sonra Almanya, yeniden silahlanma amacıyla neredeyse sınırsız borçlanmaya izin vermek üzere borç frenini gevşetmişti.

Hıristiyan Demokratlar ve Sosyal Demokratlardan koalisyon hükümeti tarafından kurulan 15 üyeli komisyon, o zamandan beri borç frenini kalıcı olarak yeniden düzenlemek ve 2029’dan sonra savunma harcamalarını daha esnek bir mali çerçeveye nasıl geri döndürüleceği konusunda ortak bir öneriye varamadı.

Almanya, GSYİH’nın yüzde 3,5’ini temel savunma harcamalarına ayırma yönündeki NATO hedefini karşılamaya çalışırken, Merz’in CDU-SPD koalisyonu, 2030 sonuna kadar olan beş yıllık dönemde Bundeswehr’in (Alman Silahlı Kuvvetleri) teçhizatı için 780 milyar avroya kadar harcama yapmayı planlıyor.

Savunma reformuna, borçlanma yoluyla finanse edilecek ve önümüzdeki on yıl boyunca ülkenin eskimiş demiryolları, iletişim ağları ve diğer altyapı varlıklarına harcanacak 500 milyar avroluk bir fonun oluşturulması da eşlik ediyor.

Avrupa’nın en büyük ekonomisi yeniden büyüme hedefine yönelirken, bu önlemler bir araya gelerek yıllardır süren mali ortodoksluğu alt üst etti.

Artan faiz giderleri finasman açıklarını genişletecek

Hükümete bağımsız danışmanlık hizmeti sunan konsey, enerji fiyatlarındaki artışa rağmen bu harcama artışının iktisadi büyümeyi bu yıl yüzde 1,3’e, 2027’de ise yüzde 1’e çıkarmaya yardımcı olacağını tahmin ediyor.

Konsey, tüketici fiyat enflasyonunun 2026’da yüzde 2,8’e, gelecek yıl ise yüzde 3,3’e ulaşacağını öngörüyor.

Bununla birlikte iktisatçılar, “artan faiz giderlerinin ana bütçedeki finansman açıklarını genişleteceği” konusunda uyarıyor.

Öte yandan Almanya’nın borç seyri, ülkeyi AB mali kuralları tarafından belirlenen sınırların çok ötesine taşıyacak.

Uzmanlar bu riski sınırlamak için, normal bütçeden karşılanması gereken payı artırarak, borçla finanse edilen savunma harcamalarını kademeli olarak ortadan kaldırmayı öneriyorlar.

Silahlanmayı bütçeden karşılama önerisi

Mevcut kurallara göre, GSYİH’nin yüzde 1’ini aşan savunma harcamaları “borç freni” kuralından muaf ve yeni borçlanma yoluyla finanse edilebilir.

Konsey, 2031’den itibaren bu eşiğin yıllık 0,25 puan artırılmasını öneriyor; bu da hükümetin daha fazla askeri harcamayı vergiler veya diğer alanlardaki kesintiler yoluyla finanse etmesini gerektirecek.

Bu, 2040 yılına kadar GSYİH’nin yüzde 4,6’sı oranında bir mali konsolidasyon anlamına geliyor.

Konsey, “Böylesi kademeli bir ayarlama, gerekli konsolidasyonun makroekonomik etkisini daha uzun bir süreye yayar,” dedi.

Fransızlar, Almanların nükleer iştahından çekiniyor

Öte yandan Fransız askeri uzmanlar, Almanya’nın uzun menzilli silah sistemlerini kullanarak Rusya’ya yönelik yeterince koordine edilmemiş saldırılar düzenlemesi durumunda nükleer bir tırmanma riski olduğuna dair uyarıda bulunuyorlar.

Financial Times’ta yer alan başka bir habere göre, Almanya şu anda Rusya topraklarının derinliklerindeki hedefleri vurabilmesini sağlayacak silahların –füzeler, hipersonik füzeler ve seyir füzeleri– tedarikini tüm hızıyla sürdürüyor.

Aynı zamanda, Bundeswehr, Fransa’nın nükleer kuvvetleriyle işbirliğine devam ediyor.

Bu durum, bir savaş durumunda Rusya’nın, uzun menzilli silahlarla gerçekleştirilecek bir Alman saldırısını, nükleer stratejisine göre nükleer bir misillemeyi tetikleyecek bir eylem olarak yorumlama riskini beraberinde getiriyor.

Paris’teki kaynaklar, bir nükleer güç olarak Fransa’nın “bu tür risklerden kaçınmayı” öğrendiğini, Almanya’nın ise bunu henüz öğrenemediğini belirtiyor.

Bu nedenle, Alman uzun menzilli silahlarının olası kullanımına ilişkin anlaşmalara acilen varılması gerekiyor.

German Foreign Policy’ye göre bu durum, şu anda Berlin ile Paris arasındaki gerginliklerin, özellikle savunma sanayinde tırmanıyor olması nedeniyle karmaşıklaşıyor çünkü Almanya, kilit konularda Fransa’yı kenara itip liderliği ele geçirmeyi amaçlıyor.

Berlin-Fransa arasında artan gerilim

Almanya ile Fransa arasındaki gerginlikler, en son pazartesi günü Berlin’de düzenlenen Fransız-Alman Parlamenter Asamblesi oturumunda gündeme geldi.

Fransız Savunma Bakanı Catherine Vautrin ve Alman mevkidaşı Boris Pistorius, ifade vermek üzere davet edildi.

Arka planda, iki ülke arasında devam eden çatışmalar vardı; bu çatışmalar sadece savunma sanayinde değil ama öncelikle bu alanda yaşanıyor.

Örneğin, son teknoloji ürünü altıncı nesil avcı uçağını (FCAS) ortaklaşa geliştirme planları başarısızlıkla sonuçlandı.

İçeriden gelen bilgiler, yüksek teknolojili bir ana muharebe tankını (MGCS) ortaklaşa üretme planlarının da artık başarı şansı kalmadığını gösteriyor.

Alman silah üreticileri, MGCS’nin yerini alabilecek kendi yeni ana muharebe tanklarını halihazırda geliştirirken, FCAS projesinin başarısızlığı, ülkenin amiral gemisi sektörlerinden biri olan Fransa’nın askeri havacılık endüstrisi için acı bir darbe oldu.

Paris, ağır borç yükü nedeniyle bu projeyi tek başına finanse etmekte zorlanıyor.

Fransa’nın uzun süredir Avrupa’nın lideri olarak kabul edildiği uzay araştırmaları alanında bile Almanya, batı komşusunu geride bırakmaya çalışıyor.

Örneğin Berlin, “Alman Starlink”i geliştirmeyi hedefliyor ve bu da “Avrupa Starlink”i olan AB projesi IRIS2’yi zayıflatıyor. Fransa, umutlarını IRIS2’ye bağlamıştı.

Almanya, Fransız silahlarını tercih etmiyor

Berlin, 2022 sonbaharında bir Avrupa füze kalkanı kurulmasını başlattığında (Avrupa Hava Kalkanı Girişimi, ESSI), kısa menziller için Alman IRIS-T SLM sistemine (Diehl Defence), uzun menziller için İsrail’in Arrow 3 (Israel Aerospace Industries) sistemine ve orta menzil için ise prensipte çok uygun olan SAMP/T yerine ABD’nin Patriot sistemine (Raytheon/RTX) güvenmişti.

Almanya’nın SAMP/T sistemleri yerine Patriot sistemlerini tercih etmesinin ardındaki nedenlere ilişkin olarak, Paris’te hakim görüş, Berlin’in Washington ile olan ittifakını tercih etmeye devam ettiği yönünde.

Fakat Pistorius’un pazartesi günü yeniden teyit ettiği gibi, durum aslında böyle değil. Alman hükümeti, Fransa’nın savunma sanayisine fayda sağlayacak Fransız silahlarını satın almaktan düzenli olarak kaçınırken, aynı zamanda, örneğin yukarıda bahsedilen yüksek teknolojili muharebe tankı veya “Alman Starlink” gibi Alman silah sistemlerini geliştirmeye de çaba sarf ediyor.

Pistorius, Berlin’deki oturumda bunun biraz zaman alacağını açıkladı; “geçiş aşaması” için, boşluğu doldurmak üzere halihazırda test edilmiş ve piyasada mevcut olan geçici çözümler satın alınıyor. Bunlar genellikle ABD menşeli savunma ürünleri. 

Fakat Berlin’in uzun vadede tamamen Alman askeri güçlenmesine güvenme hedefi de Paris’te ciddi endişelere yol açıyor.

Örneğin, pazartesi günü Almanya’nın başkentinde yapılan duruşmaya ilişkin yakın tarihli bir Fransız raporunda, Almanya’nın yeni silah alımlarına aktardığı “neredeyse sınırsız fonların”, Avrupa’daki “savaş sonrası dengenin” “sorgulanacağına” dair “endişeler” uyandırdığı belirtiliyor.

Uzun yıllardır kabul edilen, “Paris askeri güç, Berlin iktisadi güç” önermesinin, Almanya’nın  yeniden silahlanmasından dolayı yakında geçmişte kalabileceği konuşuluyor.

Okumaya Devam Et

Çok Okunanlar

English