İsrail’in İdlib’deki Ebu Zuhur üssüne saldırmasından dört gün önce, Mossad şefi ile Suriye Dışişleri Bakanının telefonda görüştüğü iddia edildi.

Reuters’ta yer alan habere göre 14 Ağustos günü, Mossad Direktörü Roman Gofman, Suriye Dışişleri Bakanı Esad eş-Şeybani ile doğrudan bir telefon görüşmesi gerçekleştirdi.

Görüşmenin amacı, “Suriye toprakları içindeki Türk askeri varlıklarının hızlı ve endişe verici genişlemesi konusunu ele almak”tı.

Telefon görüşmesi, İsrail ile Ahmed Şara liderliğindeki yeni Şam yönetimi arasında bugüne kadar gerçekleşen en üst düzey temaslardan biri.

İsrail’in salı günü Ebu Zuhur hava üssüne saldırmasının ardından, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, Şam’ın buraya Türk askerlerinin konuşlandırılmasına izin vermenin eşiğinde olduğunu ve böyle bir konuşlandırmanın İsrail’in güvenliğine tehdit oluşturacağına dair İsrail’in defalarca yaptığı uyarıları görmezden geldiğini söyledi.

Kaynaklar, dört gün önce Gofman ile Şeybani arasında yapılan telefon görüşmesinde Türkiye’nin Suriye’ye askeri destek vermesi konusunun gündemi domine ettiğini belirtti.

Telefon görüşmesinde Türkiye’nin Suriye’deki askeri varlığı ele alındı

Kaynaklardan biri, görüşmenin “İsrail’in, (Türkiye’nin) askeri varlığını artırma, silah satışı, insansız hava araçları temini ve diğer konularla ilgili ne yaptığını sorgulamasına” odaklandığını belirtti.

İkinci bir kaynak olan üst düzey bir yetkili ise, Gofman’ın bu görüşmeyi Türkiye’nin Suriye ordusuna silah temini konusunda bilgi almak için kullandığını söyledi.

Konuyla ilgili bilgi sahibi olan üçüncü bir kaynak, görüşmenin gerçekleştiğini doğrulayarak, Türkiye’nin Suriye’deki askeri varlığının ele alındığını belirtti.

Washington ile yakın bağlar kuran Şara, temmuz ayında Suriye’nin İsrail ile bir güvenlik anlaşması imzalamaya çalıştığını ve İsrail’i ülkesine karşı daha dengeli bir politika izlemeye zorlamak için çok sayıda ülkeyi sürece dahil etmeye çalıştığını belirtmişti.

Netanyahu, çarşamba günü X’te yayınlanan bir videoda, İsrail’in “Suriye’de İsrail’i tehdit eden bir Türk askeri varlığını tolere etmeyeceğini” söyledi:

“Türkiye’ye açıkça söyledik: ‘Bunu yapmayın.’ Anlaşılan mesajı duymamışlar, bu yüzden daha iyi anlamalarını sağladık.”

Türkiye Cumhurbaşkanlığı ise çarşamba günü, İsrail’in Suriye’deki askeri varlığıyla ilgili “savunulamaz iddialarını” reddetti ve İsrail’in “Suriye’nin egemenliğini ve toprak bütünlüğünü hedef alan hukuka aykırı hava saldırılarını” meşrulaştırmayı amaçladığını belirtti.

Türkiye, olası bir asker konuşlandırma planına değinmeden, “barış, istikrar ve refahın sağlanması için Suriye Hükümeti ile meşru bir temelde işbirliğine devam edeceğini” belirtti.

Trump, İsrail’i eleştirmekten kaçındı

ABD’nin Türkiye Büyükelçisi ve Suriye ile Irak Özel Temsilcisi Tom Barrack, salı günü yaptığı açıklamada, İsrail’in hava saldırılarının “bölgesel istikrarı ilerletmeyen gereksiz bir tırmanış” olduğunu söylemişti.

Salı günü Reuters’a yaptığı ayrı açıklamalarda Barrack, Washington’un İsrail, Türkiye ve Suriye arasında bir çatışma önleme mekanizması oluşturmak için çalıştığını belirtti ve ABD’nin halihazırda taraflar arasında bir bilgi paylaşımı ve diyalog mekanizmasını kolaylaştırdığını ekledi.

Bu arada, Başkan Donald Trump Axios ile yaptığı bir telefon görüşmesinde, İsrail’in düzenlediği saldırı hakkında bilgilendirildiğini ama saldırıyı eleştirmediğini söyledi.

“Bu konuda konuşamam,” diyen Trump, bilgilendirmenin saldırıdan önce mi yoksa sonra mı yapıldığına dair açıklama yapmaktan kaçındı.

Şeybani: İsrail’e, Türkiye’nin hava üssümüzde askeri varlık oluşturmadığını söyledik

Öte yandan Suriye Dışişleri Bakanı Şeybani Axios’a yaptığı açıklamada, hükümetinin Türkiye ile işbirliği yaparak bir Suriye hava üssünde askeri varlık oluşturmadığını İsrail’e açıkça belirttiğini söyledi.

Şeybani, Axios’un sorularına verdiği yazılı yanıtlarından birinde, “[O]rada bir Türk üssü kurma, kalıcı bir Türk askeri varlığı oluşturma ya da bölgeye Türk kuvvetleri konuşlandırma gibi bir niyet yoktu,” dedi.

Suriyeli bakan, İsrail’in bombardıman için meşru bir gerekçesi olmadığını söyledi. Ebu Zuhur hava üssünde devam eden çalışmaların, Suriye Hava Kuvvetleri’nin kullanımı için “savaş sırasında hasar gören havaalanı ve tesislerinin onarımıyla sınırlı olduğunu” belirtti.

Şeybani şöyle devam etti:

“Üste, böyle bir yorumu haklı çıkaracak herhangi bir Türk askeri yığılma söz konusu değildi. Aslında üs büyük ölçüde boştu. Henüz tam olarak onarılmamış ya da tam olarak faaliyete geçmemişti ve oradaki çalışmalar hâlâ onarım aşamasındaydı. Bu nedenle, saldırıyı üssündeki Türk askeri varlığıyla ilişkilendirmek, o sırada sahadaki durumla uyuşmuyor.”

Şeybani, saldırıdan birkaç gün önce Türk askeri yetkililerin üssü ziyaret ettiğini kabul etti ama bunun “eğitim ve uzmanlık paylaşımı alanlarında devam eden askeri işbirliğinin” bir parçası olduğunu vurguladı.

Şeybani şöyle devam etti:

“Suriye şu anda askeri ve sivil kurumlarını yeniden inşa etmek ve bunların kapasitelerini geliştirmek için çalışıyor. Bu nedenle, yalnızca Türkiye ile değil, bir dizi ülkeyle yürüttüğü işbirliği ve eğitim programlarından faydalanıyor. Suudi Arabistan, Ürdün, Katar ve Rusya ile de benzer işbirlikleri gerçekleştirildi ve devam ediyor. Suriye egemen bir devlettir ve Türkiye dahil herhangi bir ülkeyle işbirliği ve ittifak ilişkileri kurma hakkına sahiptir.”

Şam yönetimi, saldırı öncesinde Ebu Zuhur için Tel Aviv ile temasta olduğunu doğruladı

Şeybani, İsrail’in saldırısından önceki günlerde Suriye ile İsrail’in temas halinde olduğunu doğruladı.

Suriyeli yetkililer, söz konusu bölgede devam eden inşaat çalışmalarını anlattılar ve üssün Suriye’ye ait olduğunu ve Suriye’nin egemenliği ve kontrolü altında kalacağını açıkça belirttiler.

Şeybani ayrıca, bölgede kalıcı bir Türk varlığının planlanmadığını da ekledi.

Bakan, “Üsteki faaliyetlerin niteliği biliniyordu ve bu onarım çalışmalarını Suriye topraklarında bir Türk askeri üssünün kurulması olarak yorumlamanın hiçbir dayanağı yoktu,” diye yazdı.

Suriye dışişleri bakanı ayrıca, saldırı öncesinde ve sonrasında Trump yönetimi ile temas halinde olduğunu da belirtti ve “Temel amaç, tutumumuzu ve endişelerimizi iletmek ve gerginliğin tırmanmasını önlemek için çalışmaktı,” dedi.

Şeybani şöyle devam etti:

“ABD’ye, İsrail’in Suriye’ye yönelik niyetlerine güvenmediğimizi ve askeri gerginlik artışı ile sahadaki eylemler de dahil olmak üzere mevcut İsrail politikasının ne Suriye’de ne de bölgede istikrara katkıda bulunmadığına inandığımızı açıkça belirttik.”

İsrail saldırısının ardından Suriye hükümetinin, protesto etmek amacıyla Trump yönetimi ve bir dizi başka ülkeye başvurduğunu belirten Şeybani, Suriye’nin “saldırının etkilerini sınırlamak ve tekrarını önlemek” istediğini aktardı:

“Suriye’nin tutumunu netleştirmek ve Suriye’nin egemenliğine saygı gösterilmesi, topraklarının hesaplaşma veya bölgesel çatışmayı genişletme arenası haline getirilmemesi gerektiğini vurgulamak istedik. Gerilimin azaltılmasını istiyoruz, çünkü bölgedeki devam eden askeri gerginlik hiçbir tarafın yararına değildir ve Suriye ile daha geniş bölgenin ihtiyaç duyduğu istikrarın sağlanmasına katkıda bulunmaz.”

Suriyeli bakan: İsrail’in güvenlik endişelerinin önemli bir kısmını dikkate aldık

Şeybani, Suriye hükümetinin iki ülke arasındaki gerginliği azaltmak amacıyla İsrail ile bir anlaşmaya varmaya hâlâ istekli olduğunu belirtti ama şartlarını sıraladı:

“Ne var ki gerginliğin azaltılması tek bir tarafın sorumluluğu olamaz. İsrail de Suriye’ye yönelik politikasını yeniden değerlendirmeli ve devam eden askeri operasyonların ve saldırıların uzun vadeli güvenlik sağlamayacağını, aksine istikrarsızlığı artıracağını kabul etmelidir. Prensip olarak Suriye, müzakerelerin kapısını kapatmıyor. Aksine, siyasi ve güvenlik çözümlerinin istikrara giden en sürdürülebilir yol olduğunu düşünüyoruz.”

Bakan, Suriye’nin Trump yönetiminin arabuluculuğunda tam bir yıl süren müzakereler boyunca İsrail ile bir güvenlik anlaşmasına varmaya çalıştığını belirtti.

Şeybani, “Önemli ilerleme kaydettik ve kağıt üzerinde mutabık kalınan bir güvenlik anlaşması formülüne ulaştık. Fakat daha sonra İsrail taahhütlerinden geri adım attı ve üzerinde anlaşmaya varılan formül sahada uygulanmadı,” dedi.

Bu müzakereler sırasında İsrail’in güvenlik endişelerinin önemli bir kısmının dikkate alındığına işaret eden Şeybani, “Fakat güvenlik tek taraflı olamaz. Tıpkı bizim İsrail’in güvenlik endişelerini dikkate aldığımız gibi, İsrail de Suriye’nin güvenlik endişelerini dikkate almalı ve Suriye toprakları içindeki yayılmacı politikası ve askeri operasyonlarına ilişkin endişelerimizi ciddiye almalıdır,” dedi.

Şeybani, “gerçek siyasi irade” ile müzakerelerin yeniden başlayabileceğini ve “her iki tarafın güvenliğini sağlayan, Suriye’nin egemenliğine saygı gösteren ve gerginliğin tırmanma döngüsünü sürdürmek yerine bölgede daha fazla istikrara katkıda bulunan” mutabakata varılabileceğini vurguladı.