İkinci Dünya Savaşı’ndan bu yana ABD’nin savunma şemsiyesine dayanan Almanya ve Japonya, ordularını yeniden güçlendirme hedefiyle yakınlaşıyor. New York Times gazetesinin değerlendirmesine göre her iki ülkede de savunma harcamaları artırılırken, Washington’ın ittifak taahhütlerine duyulan güvensizlik bu süreci hızlandırıyor.

Almanya ve Japonya, yaklaşık 85 yıl boyunca ABD’nin savunma şemsiyesine bağımlı kaldıktan sonra, silahlı kuvvetlerini yeniden yapılandırmak amacıyla yakınlaşma süreçlerini hızlandırıyor.

The New York Times (NYT) gazetesi, İkinci Dünya Savaşı’ndaki müttefikliklerinin ardından iki ülkenin “yeniden müttefik” konumuna geldiğini, ancak mevcut işbirliklerinin tamamen savunma odaklı olduğunu yazdı.

Almanya Savunma Bakanı Boris Pistorius, Japonya’daki Yokosuka Deniz Üssü’nde yaptığı konuşmada bu yakınlaşmanın gerekliliğini vurguladı.

Pistorius, “Kurallara dayalı uluslararası düzene bağlı kalmayı sürdüren Almanya ve Japonya gibi ülkeler, birbirlerine daha da yakınlaşmalı ve ilkelerini net bir şekilde ortaya koymalıdır” ifadelerini kullandı.

Washington’a duyulan güvensizlik süreci tetikliyor

İki ülkenin askeri güçlerini artırma kararının arkasındaki en önemli etkenlerden biri, ABD ile ilişkilerde yaşanan belirsizlikler olarak gösteriliyor.

ABD Başkanı Donald Trump’ın NATO’ya yönelik eleştirileri ve Çin ile ticaret anlaşmaları yapma eğilimi, Berlin ve Tokyo’daki endişeleri artırdı.

Boston Üniversitesi’nden Profesör Thomas Berger, NYT’ye yaptığı değerlendirmede, her iki ülkenin liderlerinin de mevcut koşulların baskısı altında hareket ettiğini belirterek, “Amerika Birleşik Devletleri’nin kendilerine ihanet edebileceğine dair son derece haklı bir korku var” dedi.

Yeniden silahlanma süreci, her iki ülkedeki muhafazakar hükümetler tarafından da güçlü şekilde destekleniyor. Almanya Başbakanı Friedrich Merz, askeri harcamaları artırarak savunma bütçesini gelecekte Fransa ve İngiltere’nin bütçelerinin üzerine çıkarabilecek adımları başlattı.

Japonya Başbakanı Sanae Takaiti ise silah ihracatı kısıtlamalarını kaldırarak ülkenin egemenliğinin korunması gerektiğini savunuyor.

Kamuoyundaki farklı tepkiler

Yapılan son anketler, Almanların çoğunluğunun bugünkü dünyayı Soğuk Savaş dönemine kıyasla daha tehlikeli bulduğunu gösteriyor.

Japonya’da ise Başbakan Takaiti’nin savunma politikalarına karşı tepkiler yükseliyor. Bu yılın ilkbahar aylarında başkent Tokyo’da on binlerce kişi hükümetin askeri politikalarını protesto etti.

Protestoların düzenleyicilerinden ve katılımcılarından biri olan Nahoko Hisiyama, “Takaiti’nin politikaları, Japonya’yı yeniden bir askeri güce dönüştürmeyi amaçladığı için derin bir endişe yaratıyor” diyerek tepkisini dile getirdi.

NYT, Berlin ve Tokyo’nun kendilerini küresel bir tehdit olarak değil, aksine uluslararası hukukun savunucuları olarak konumlandırdığını aktardı.

İki ülke bu doğrultuda, İkinci Dünya Savaşı’ndaki eski düşmanları olan İngiltere, Kanada ve Fransa ile ortak hareket ediyor.

Almanya Federal Ordusu Planlama ve Strateji Bölümü Başkanı Korgeneral Christian Freuding, daha önce yaptığı açıklamada, Almanya’nın en geç 2029 yılına kadar, hatta daha erken bir tarihte Rusya’dan gelebilecek olası bir saldırıya karşı hazırlıklı olması gerektiğini savunmuştu.

Ermenistan makamları, eski cumhurbaşkanı ve muhalefetteki Ermenistan İttifakı’nın lideri Robert Koçaryan’ın yurt dışına çıkışını yasakladı. Koçaryan’ın ofisi ve ailesi karara tepki gösterirken, Rusya Dışişleri Bakanlığı Ermenistan yönetimini seçim sürecinde demokratik usulleri ihlal etmekle suçladı.

Ermenistan makamları, eski cumhurbaşkanı ve muhalefetteki Ermenistan ittifakının lideri Robert Koçaryan’ın yurt dışına çıkışını yasakladı.

Eski cumhurbaşkanının ofisinden 14 Haziran sabahı yapılan açıklamada, Koçaryan’ın üç günlüğüne yurt dışına gideceği bildirilmişti. Ziyaretin kişisel nitelikte olduğu, uzun süre önce planlandığı ancak yoğun seçim takvimi nedeniyle ertelendiği belirtilmişti.

News.am sitesinin aktardığına göre Koçaryan’ın ofisi, “Cumhurbaşkanının daha önceki çok sayıdaki ziyaretinin özel niteliği nedeniyle daha önce hiçbir zaman önceden bilgi vermemiştik. Ancak iktidarın muhalefet temsilcilerinin ziyaretleri hakkında son dönemde yaydığı asılsız bilgileri göz önünde bulundurarak, kamuoyunu iktidarın beklenen yalanlarından korumayı gerekli görüyoruz” açıklamasını yaptı.

Ofis başkanı “demokratik toplama kampı” benzetmesi yaptı

Sputnik Ermenistan’ın aktardığına göre, eski cumhurbaşkanının ofis başkanı Bagrat Mikoyan, yasağın ardından yaptığı açıklamada, Avrupalı yetkililerin demokrasi yönündeki beyanlarına rağmen ülkedeki iç siyasi durumun tersi yönde geliştiğini savundu. Mikoyan, “Belki de artık demokratik bir toplama kampından bahsetmenin zamanı gelmiştir” ifadesini kullandı.

Robert Koçaryan’ın oğlu Levon Koçaryan da yurt dışına çıkış yasağına tepki göstererek devlet kurumlarının amaç dışı kullanıldığını belirtti.

News.am‘e konuşan oğul Koçaryan, “Bu, iktidarın hiçbir açıklama ve gerekçe sunmadan attığı bir başka hukuk dışı adımdır. İktidar devlet kurumlarını adaletin değil, siyasi baskının bir aracı haline getirdi” dedi.

Levon Koçaryan ayrıca iktidarı, seçim sürecini etkilemek için kaynakları ve kolluk kuvvetlerini kullanmakla suçlayarak, bu durumun seçim sonuçlarına olan güveni sarstığını ifade etti.

Ermenistan’ın 1998-2008 yılları arasında ikinci cumhurbaşkanı olarak görev yapan Koçaryan, aynı zamanda 1 Ocak 2024’e kadar varlığını sürdüren tanınmayan Dağlık Karabağ Cumhuriyeti’nin ilk lideriydi. Koçaryan, 2008 yılında anayasal düzeni devirmekle suçlandığı davada 2020 yılında 4 milyon dolar kefaletle serbest bırakılmıştı.

AGİT gözlemcileri Ermenistan seçimlerindeki ihlalleri açıkladı

Seçim sonuçları tartışma yaratmıştı

Ermenistan’da 7 Haziran’da yapılan parlamento seçimlerinin ardından Başbakan Nikol Paşinyan’ın zaferini ilan etmesi üzerine Koçaryan, yaşananları iktidarı ele geçirme girişimi olarak nitelendirmişti.

Koçaryan, “Seçim sonuçları açıklanmadan önce yaptığınız açıklamalar, Merkezi Seçim Komisyonuna baskı yapma ve iktidarı gasp etme adımlarından ibarettir” demişti.

Başbakan Paşinyan, lideri olduğu partinin parlamento seçimlerini kazandığını ve Merkezi Seçim Komisyonu oyların yüzde 20’sini işlemeden önce tek başına hükümet kurma niyetinde olduğunu açıklamıştı.

Ermenistan Merkezi Seçim Komisyonu, 14 Haziran’da ülkede yapılan parlamento seçimlerinin nihai sonuçlarını açıkladı. Buna göre Paşinyan’ın Sivil Sözleşme partisi yüzde 49,74 oy alarak 64 milletvekilliği kazandı.

Güçlü Ermenistan yüzde 23,27 ile 29 milletvekilliği elde ederken, Ermenistan ittifakı yüzde 9,92 oy oranıyla parlamentoda 12 sandalye kazandı.

Merkezi Seçim Komisyonu, seçimlere katılım oranının yüzde 58,97 olduğunu ve 1 milyon 476 bin 697 seçmenin oy kullandığını bildirdi.

Rusya Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Mariya Zaharova da konuya ilişkin yaptığı açıklamada, Ermenistan makamlarının özgür seçimlerin yapılmasına yönelik demokratik usulleri ağır şekilde ihlal ettiğini belirtmişti.

İsrail’in Batı Şeria’da uluslararası hukuku ihlal etmesi nedeniyle, AB’nin 2017 yılında bile “Horizon Europe” bilim hibe programı ve “Erasmus” öğrenci değişim programı gibi İsrail ile olan işbirliğini askıya alma konusunda yasal yetkisi olduğu ortaya çıktı.

EUobserver’ın elde ettiği, Avrupa Komisyonu’nun o dönemki baş hukuk müşavirine ait tarihi bir memorandumda, AB’nin gümrüksüz ticareti düzenleyen AB-İsrail Ortaklık Anlaşmasının tamamını dondurma hakkına bile sahip olduğu belirtildi.

Bu, AB’nin İsrail’in ihlallerinden, bunların giderek kötüleştiğinden, İsrail ile diyaloğun etkisiz olduğundan ve Filistinlilerin yasal bir çözüm yoluna sahip olmadığından tam olarak haberdar olduğunu gösteriyordu.

AB hukuk görüşünde ayrıca, 2016 tarihli BM Güvenlik Konseyi’nin 2334 sayılı kararının, BM üyelerinden Batı Şeria’daki yıkım eylemlerini önlemek için tedbirler almalarını açıkça talep ettiği belirtildi.

Memorandumda, AB-İsrail ticaret anlaşmasının tamamen veya kısmen askıya alınmasının “uluslararası teamül hukukuna uygun olacağı” ifade edildi.

5 Ekim 2017 tarihli yedi sayfalık belge, o dönem Komisyon Hukuk Servisi Genel Müdürü olan Luis Romero Requena tarafından imzalanmış ve “kesinlikle gizli” ibaresi ile işaretlenmiş.

Romero Requena bu arada emekli oldu ama yasa değişmedi; İsrail’in ihlalleri ise rekor seviyelere tırmandı.

Gazze’de, Lahey’deki Uluslararası Adalet Divanı (UAD), 2024 yılında İsrail’in ciddi bir “soykırım” işleme riski altında olduğunu belirtti.

Bu da, 27 üye devletin tamamının imzaladığı 1948 tarihli BM Soykırım Sözleşmesi uyarınca AB’nin bunu “önleme yükümlülüğü” olduğu anlamına geliyordu.

Bir BM Soruşturma Komisyonu, 2025 yılında İsrail güçlerinin “soykırım işlediğini ve işlemeye devam ettiğini” belirtti.

Batı Şeria’da ise, EUobserver tarafından derlenen Avrupa Dış Eylem Servisi (EEAS) verilerine göre, İsrail 2015 yılından bu yana 1.000’den fazla AB ve AB üye devletleri tarafından finanse edilen yapıyı tahrip etti veya ele geçirdi; bu da milyonlarca avroluk mali kayba yol açtı.

UAD de 2024 yılında İsrail’in işgal altındaki topraklardaki varlığının yasadışı olduğunu belirtmiş ve bunun sona erdirilmesine yardımcı olmak için AB’nin daha fazla yükümlülük üstlenmesine yol açmıştı.

İnsan Hakları İzleme Örgütü’nden (HRW) Claudio Francavilla, “2017 yılında zaten meşru bir seçenek olan şey, bugün yasal bir yükümlülük haline gelmiştir: AB, İsrail ile olan ortaklık anlaşmasını askıya almalıdır,” demişti.