Dünya Basını
Foreign Affairs: Washington’un Ukrayna’da sona ihtiyacı var
Çevirmenin notu: Savaşın maliyetli bir süreç olduğu aşikâr. Şimdilik sahası Ukrayna olan ve son bir buçuk yıldır tırmanan NATO-Rusya çatışması da benzer şekilde tarafların sırtına ağır yükler bindiriyor. Ukrayna, Batı’dan kontrolsüz ve koşulsuz bir şekilde ciddi miktarda askeri ve mali yardım aldı ve almaya devam ediyor, fakat bu sürdürülebilir bir durum değil. Bir son gerekiyor ama tarafların tutumları birbiriyle taban tabana zıt. ABD dış politikasında söz sahibi olduğu bilinen düşünce kuruluşu RAND Corporation’ın üst düzey araştırmacılarından Samuel Charap’ın Foreign Affairs’ta yayımlanan makalesinde Ukrayna ihtilafında Kore Savaşı ya da Arap-İsrail Savaşlarındakine benzer çözüm formülleri öneriliyor. Benzer öneriler şimdiye dek fazlaca odaktan gelmiş olsa da bu önerilerin geldiği yer makaleyi dikkat çekici kılıyor.
Kazanılamayacak savaş: Washington’un Ukrayna’da sona ihtiyacı var
Samuel Charap
5 Haziran 2023
Rusya’nın 2022’nin şubat ayında Ukrayna’yı işgal etmesi ABD ve müttefikleri açısından dönüm noktası oldu. Önlerinde acil bir görev vardı, o da Rus saldırganlığına karşı koyan Ukrayna’ya yardım etmek ve Moskova’yı ihlalleri nedeniyle cezalandırmak. Batı’nın reaksiyonu başından beri açık olsa da hedef —savaşın sonu— belirsizdi.
Bu belirsizlik ABD’nin yürüttüğü politikanın bir marazı olmaktan çok niteliği oldu. Ulusal Güvenlik Danışmanı Jake Sullivan’ın 2022’nin haziran ayında ifade ettiği üzere, “Esasında oyunun sonu olarak gördüğümüz şeye zemin hazırlamaktan imtina ettik. […] Ukraynalıların elini önce savaş alanında, sonra da müzakere masasında mümkün olan en üst düzeyde güçlendirmek için bugün, yarın, gelecek hafta neler yapabileceğimize odaklandık.” Bu yaklaşım ihtilafın ilk aylarında anlamlıydı. O dönemde savaşın gidişatı netlikten uzaktı. Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelensky, hala Rus mevkidaşı Vladimir Putin ile görüşmeye hazır olduğunu söylüyordu ve Batı, Kiev’e bugünden farklı olarak bırakın tankları ve uzun menzilli füzeleri, henüz sofistike kara tabanlı roket sistemleri bile tedarik etmemişti. Ayrıca, ABD’nin kendi kuvvetlerinin yer almadığı bir savaşın hedefi hakkındaki görüşlerini dile getirmesi her zaman zordu. Ülkeleri için can veren Ukraynalılar, bu yüzden Washington ne isterse istesin ne zaman duracaklarına nihayetinde onlar karar verecek.
Ancak ABD’nin artık savaşın nasıl sona ereceğine dair bir vizyon geliştirmesinin zamanı geldi. On beş aydır süren çatışmalar, her iki tarafın da —dış yardımla bile olsa— diğerine karşı mutlak bir askeri zafer elde etme kapasitesine sahip olmadığını açıkça ortaya koydu. Ukrayna kuvvetleri ne kadar toprak kurtarabilirse kurtarsın Rusya, Ukrayna için kalıcı bir tehdit oluşturma kapasitesini muhafaza edecektir. Ukrayna ordusu da ülkenin Rus kuvvetleri tarafından işgal edilen bölgelerini risk altında tutma ve Rusya’nın kendi içindeki askeri ve sivil hedeflere zarar verme kapasitesine sahip olacaktır.
Bu faktörler, net bir sonuç vermeyen, yıkıcı ve yıllar sürecek bir çatışmaya yol açabilir. Dolayısıyla Amerika Birleşik Devletleri ve müttefikleri gelecekteki stratejileri konusunda bir seçim yapmak durumunda. Önümüzdeki aylarda savaşı üzerinde müzakere edilmiş bir sona doğru yönlendirmeye çalışabilirler. Ya da bunu yıllar sonra da yapabilirler. Bekleme kararı alırlarsa çatışmanın temelleri muhtemelen aynı kalacak, fakat savaşın maliyetleri —insani, mali ve diğer— katlanmış olacak. Bu nedenle, en azından bir neslin en önemli uluslararası krizi haline gelen bu durum için etkili stratejilerden biri, ABD ve müttefiklerinin odak noktalarını değiştirmelerini ve oyunun sonunu kolaylaştırmaya başlamalarını gerektiriyor.
Kazanmak ne anlama gelmiyor?
Mayıs sonu itibariyle Ukrayna ordusu önemli bir karşı taarruz gerçekleştirmenin eşiğindeydi. Kiev’in 2022 sonbaharında daha önceki iki harekatta elde ettiği başarıların ardından ve bu çatışmanın genel manada öngörülemeyen tabiatı göz önüne alındığında, karşı taarruzun anlamlı kazanımlar üretmesi kesinlikle mümkün.
Batılı karar alıcıların dikkati öncelikle bunun gerçekleşmesi için lazım olan askeri teçhizat, istihbarat ve eğitimi sağlamaya yönelmiş durumda. Savaş alanında görünürde bu kadar çok şey değişirken, bazıları Batı’nın oyunun sonunu tartışmaya başlamasının zamanı olmadığını iddia edebilir. Ne de olsa Ukraynalılara başarılı bir taarruz harekâtı için şans verme görevi Batılı hükümetlerin kaynaklarını halihazırda zorluyor. Ancak iyi gitse bile karşı taarruz askerî açıdan belirleyici bir sonuç doğurmayacaktır. Hakikaten de cephe hattının büyük ölçüde hareketlenmesi bile çatışmayı mutlak anlamda sona erdirmeyecektir.
Daha geniş anlamda, ülkeler arası savaşlar genelde bir tarafın kuvvetleri haritada belirli bir noktanın ötesine itildiğinde sona ermez. Başka bir deyişle, toprak fethi —ya da yeniden fethi— kendi başına bir savaş sonlandırma biçimi değil. Muhtemelen Ukrayna’da da aynı şey geçerli olacak: Kiev tüm beklentilerin ötesinde başarılı olsa ve Rus birliklerini uluslararası kabul gören sınırın ötesine çekilmeye zorlasa bile Moskova’nın savaşmayı bırakması mümkün olmayacak. Fakat bunun yakın vadede gerçekleşmesi şöyle dursun, pek çok kişi için bir noktada gerçekleşmesi bile imkânsız. Önümüzdeki aylar için iyimser beklenti, bundan ziyade Ukraynalıların güneyde bazı kazanımlar elde edeceği, belki de Zaporijya ve Herson oblastlarının bazı kısımlarını geri alacağı ve Rusya’nın doğudaki saldırısını püskürteceği yönünde.
Bu muhtemel kazanımlar önemli olacaktır ve arzu edilir olması haklı. Bundan sonra Rus işgalinin tarifsiz dehşetine daha az Ukraynalı maruz kalacaktır. Kiev, Avrupa’nın en büyüğü olan Zaporijya Nükleer Enerji Santrali gibi önemli ekonomik varlıkların kontrolünü yeniden ele geçirebilir. Rusya ise askeri kabiliyetlerine ve küresel prestijine bir darbe daha indirerek bu durumun maliyetini daha da artırmış olur, nitekim bu Moskova adına stratejik bir felaket anlamına gelir.
Batı başkentlerindeki umut, Kiev’in savaş alanındaki kazanımlarının Putin’i müzakere masasına oturmaya zorlayacağı yönünde. Bir başka taktiksel gerilemenin Moskova’nın savaşa devam etme konusundaki iyimserliğini azaltması da mümkün. Ancak nasıl ki toprak kontrolünü kaybetmek savaşı kaybetmek anlamına gelmiyorsa bu, siyasi tavizleri de beraberinde getirmeyecektir. Putin yeni bir seferberlik ilan edebilir, Ukrayna kentlerine dönük bombardıman harekâtını yoğunlaştırabilir ya da zamanın kendisi için ve Ukrayna’nın aleyhine işleyeceğine inanarak mevcut çizgiyi koruyabilir. Kaybedeceğini düşünse bile savaşmaya devam edebilir. Diğer ülkeler de yenilginin kaçınılmaz olduğunu kabul etmelerine rağmen savaşmaya devam etmeyi seçmişlerdi; mesela I. Dünya Savaşı’ndaki Almanya’yı aklınıza getirin. Kısacası, savaş alanındaki kazanımlar tek başlarına savaşın sonunu getirmeyecektir.
İmkânsız görev mi?
Bir yılı aşkın süredir devam eden çatışmaların ardından, bu savaşın gideceği muhtemel istikamet netleşmeye başladı. Cephe hattının konumu bu bulmacanın önemli bir parçası, fakat en önemlisi olmaktan çok uzak. Aslında bu çatışmanın kilit yönleri iki yönlü: Her iki tarafın da birbirlerine karşı oluşturacağı daimî tehdit ve Rusya’nın ilhak ettiğini iddia ettiği Ukrayna toprakları üzerindeki huzursuz anlaşmazlık. Bunlar muhtemelen önümüzdeki uzun yıllar boyunca sabit kalacaktır.
Ukrayna, Batı’dan aldığı on milyarlarca dolarlık yardım, kapsamlı eğitim ve istihbarat desteğiyle etkileyici bir savaş gücü oluşturdu. Ukrayna Silahlı Kuvvetleri, Rus işgali altındaki tüm bölgeleri risk altında tutabilecektir. Dahası Kiev, geçtiğimiz yıl tekrar tekrar gösterdiği üzere Rusya’yı bizzat vurma kabiliyetini de koruyacaktır.
Elbette Rus ordusu da Ukrayna’nın güvenliğini tehdit etme kapasitesine sahip olacaktır. Silahlı kuvvetleri, telafisi yıllar sürecek ciddi kayıplar ve teçhizat kayıpları yaşamış olsa da hala çok güçlüler. Ve her gün birer kez daha gösterdikleri üzere, şu anki üzücü durumlarında bile, Ukrayna askeri kuvvetleri ve siviller için ciddi ölçüde ölüm ve yıkıma neden olabilirler. Ukrayna’nın elektrik şebekesini yok etme harekâtı başarısız olmuş olabilir ama Moskova hava gücü, kara unsurları ve denizden fırlatılan silahlarla Ukrayna’nın kentlerini her an vurabilme kabiliyetini koruyacaktır.
Başka bir deyişle cephe hattı her nerede olursa olsun, Rusya ve Ukrayna birbirlerine karşı kalıcı bir tehdit oluşturacak kapasiteye sahip olacaktır. Ancak geçtiğimiz yılın gösterdikleri, Rusya’nın kitle imha silahlarına başvurmadığını varsayarsak (ki bu bile zaferi garantilemeyebilir), her ikisinin de mutlak bir zafer elde etme kapasitesine sahip olmadığını ya da olmayacağına işaret ediyor. 2022’nin başlarında, kuvvetleri çok daha iyi durumdayken Rusya, Kiev’i kontrol altına alamadı ya da demokratik olarak seçilmiş Ukrayna hükümetini deviremedi. Bu aşamada Rus ordusu, Moskova’nın Ukrayna’da kendisine ait olduğunu iddia ettiği tüm bölgeleri ele geçiremeyecek gibi görünüyor. Geçtiğimiz kasım ayında Ukraynalılar, Rusları Herson oblastındaki Dinyeper Nehri’nin doğu yakasına çekilmeye zorladı. Bugün Rus ordusu Herson ve Zaporijya oblastlarının geri kalanını ele geçirmek için nehrin karşısına geçecek durumda değil. Ocak ayında Donetsk oblastının Vuhledar civarındaki düzlüklerinde kuzeye doğru ilerleme teşebbüsü —nehir geçişinden çok daha az yorucu bir saldırı—Ruslar için kan gölüyle sonuçlandı.
Bu arada Ukrayna ordusu beklentilere meydan okudu ve okumaya da devam edebilir. Fakat sahada daha fazla ilerleme sağlanmasının önünde büyük engeller var. Rus kuvvetleri güneydeki en muhtemel ilerleme eksenine yoğun bir şekilde konuşlanmış halde. Açık kaynaklı uydu görüntüleri, cephe hattı boyunca aşılması zor olacak çok katmanlı fiziksel savunmalar —yeni siperler, araç önleyici bariyerler, teçhizat ve malzeme için engeller ve setler— oluşturduklarını gösteriyor. Putin’in geçen sonbaharda ilan ettiği seferberlik, daha önce Ukrayna’nın, Rusya’nın zayıf savunma hatlarının sürpriz bir saldırıya karşı savunmasız olduğu Harkov bölgesinde ilerlemesine imkân veren insan gücü sorunlarını telafi etti. Ve Ukrayna ordusu, çeşitli kabiliyetlerin entegre edilmesini gerektiren taarruz harekatlarıyla pek sınanmamış durumda. Ayrıca savaş sırasında, en son Donetsk oblastındaki küçük bir kent olan Bahmut’ta yaşanan savaşta kayda değer kayıplar verdi. Kiev, ayrıca topçu ve hava savunması da dahil olmak üzere kritik mühimmatlarda sıkıntı yaşıyor ve Batı’dan aldığı teçhizatın karmakarışık olması bakım ve eğitim kaynaklarını zorluyor.
Her iki tarafta da söz konusu olan bu kısıtlar, önümüzdeki aylarda hatta yıllarda iki tarafın da askeri yollarla belirtilen toprak hedeflerine ulaşamayacağını güçlü bir şekilde gösteriyor. Ukrayna için hedef son derece net: Kiev, Kırım ve Donbass’ın Rusya tarafından 2014’ten bu yana işgal edilen kısımlarını da içeren, uluslararası alanda tanınan tüm toprakları üzerinde kontrol sahibi olmak istiyor. Rusya’nın tutumu ise o kadar net değil, zira Moskova ilhak ettiğini iddia ettiği beş Ukrayna bölgesinden ikisinin —Zaporijya ve Herson— sınırları konusunda müphemiyetini koruyor. Bu ne olursa olsun, nihayetinde ne Ukrayna ne de Rusya kendi toprakları olarak gördükleri yerler üzerinde kontrol kuracak gibi görünmüyor (Bu, her iki tarafın da hak iddialarına eşit meşruiyet tanınması gerektiği anlamına gelmiyor. Ancak Rusya’nın tutumunun açıkça gayri meşru olması Moskova’yı bu tutumu korumaktan alıkoyacak gibi de görünmüyor). Başka bir deyişle, savaş toprak anlaşmazlığına bir çözüm bulunmadan sona erecektir. Ya Rusya ya da Ukrayna ya da daha büyük olasılıkla her ikisi de uluslararası sınır olarak tanımadığı fiili bir kontrol hattına razı olmak zorunda kalacak.
Sonsuz savaş başlıyor
Büyük ölçüde sabit olan bu faktörler Rusya ile Ukrayna arasında uzun süreli bir sıcak savaşa yol açabilir. Nitekim tarih de bunun en muhtemel netice olduğunu gösteriyor. Stratejik ve Uluslararası Çalışmalar Merkezi’nin, Uppsala Üniversitesi tarafından derlenen ve 1946-2021 yılları arasındaki verileri kullanarak yaptığı çalışma, ülkeler arası savaşların yüzde 26’sının bir aydan kısa bir sürede, yüzde 25’inin ise bir yıl içinde sona erdiğini ortaya koydu. Fakat çalışma aynı zamanda “ülkeler arası savaşlar bir yıldan uzun sürdüğünde, ortalama on yıldan fazla sürdüğü” sonucuna da vardı. On yıldan az sürenler bile son derece yıkıcı olabiliyor. Mesela İran-Irak savaşı 1980’den 1988’e kadar yaklaşık sekiz yıl sürmüş ve neredeyse yarım milyon insanın ölümüne ve bir o kadarının da yaralanmasına yol açmıştı. Ukrayna yaptığı onca fedakarlıktan sonra böyle bir akıbetten kaçınmayı hak ediyor.
Siyaset bilimci Miranda Priebe ile birlikte yazdığım yakın tarihli bir RAND çalışmasının da gösterdiği üzere Rusya ve Ukrayna arasında uzun sürecek bir savaş, ABD ve müttefikleri açısından da son derece sorunlu olacaktır. Uzun sürecek bir çatışma, Rusya’nın nükleer silah kullanması ya da Rusya-NATO savaşı gibi olası bir tırmanma riskini mevcut yüksek seviyede tutacaktır. Ukrayna, Batı’dan neredeyse tamamen iktisadi ve askeri yaşam desteği almak zorunda kalacak ve bu da eninde sonunda Batılı ülkeler için bütçe sıkıntılarına ve orduları için hazırlık sorunlarına neden olacaktır. Tahıl ve enerji fiyatlarındaki dalgalanma da dahil olmak üzere savaşın küresel iktisadi etkileri devam edecektir. ABD, kaynaklarını başka önceliklere odaklayamayacak ve Rusya’nın Çin’e olan bağımlılığı derinleşecektir. Uzun bir savaş Rusya’yı daha da zayıflatacak olsa da bu fayda bu maliyetlerden daha ağır basmayacak.
Batılı hükümetler Ukrayna’nın karşı taarruza hazırlanmasına yardımcı olmak için ellerinden geleni yapmaya devam ederken, aynı zamanda savaşın sona erdirilmesine yönelik bir strateji benimsemeli; bu ideal olmaktan uzak koşullar altında makul olan bir oyun sonu vizyonu. Mutlak bir askeri zafer pek mümkün olmadığından, belirli oyun sonları artık makul değil. Moskova ile Kiev arasında sınırlar gibi temel konulardaki görüş ayrılıklarının devam ettiği ve bunca can kaybı ve sivil ölümden sonra yaşanan yoğun mağduriyetler göz önüne alındığında, Rusya ile Ukrayna arasındaki ilişkileri normalleştirecek bir barış anlaşması veya kapsamlı bir siyasi çözüm de imkânsız görünüyor. İki ülke sıcak savaş sona erdikten çok sonra da düşman olmaya devam edecek.
Savaşı herhangi bir müzakere olmaksızın sona erdirmek Batılı hükümetler ve Kiev için kışkırtılmamış bir saldırı eylemi ve korkunç savaş suçları işlemiş bir hükümetin temsilcileriyle görüşmeye tercih edilebilir görünebilir. Ancak bu yoğunluk seviyesine ulaşan ülkeler arası savaşlar, müzakere olmaksızın kolayca sona erme eğiliminde olmaz. Savaş devam ederse, 2014’ten 2022’ye kadar Donbass’ta olduğu gibi düşük yoğunluklu lokal bir çatışmaya dönüştürmek de son derece zor olacaktır. Bu dönemde savaşın Ukrayna’daki çatışma bölgesi dışındaki yaşam üzerinde nispeten az bir etkisi oldu. Mevcut cephe hattının uzunluğu (600 milden fazla), hattın çok ötesindeki kentlere ve diğer hedeflere yapılan saldırılar ve her iki ülkede de devam eden seferberlik (Rusya’da kısmi, Ukrayna’da tam) iki savaşan taraf üzerinde sistemik —belki de neredeyse varoluşsal— etkilere sahip olacaktır. Mesela, hava sahası kapalı, limanları büyük ölçüde abluka altında, kentleri ateş altında, çalışma çağındaki erkekleri cephede savaşırken ve milyonlarca sığınmacı ülkeye dönmek istemezken Ukrayna ekonomisinin nasıl toparlanabileceğini tahayyül etmek zor. Bu savaşın etkilerinin belirli bir coğrafya ile sınırlandırılabileceği noktayı çoktan geçtik.
Müzakereler gerekli olacağından ancak bir çözüm söz konusu olmadığından, en makul olanı nihai bir ateşkes anlaşmasıdır. Ateşkes —esasen siyasi ayrışmalar arasında köprü kurmayan kalıcı bir ateşkes anlaşması— Rusya ile Ukrayna arasındaki sıcak savaşı sona erdirecek ama daha geniş çaplı çatışmayı sona erdirmeyecektir. Bunun en iyi örneği 1953 Kore ateşkesidir; bu ateşkes sadece ateşkesin sürdürülmesinin mekaniği ile ilgilenmiş ve tüm siyasi meseleleri masanın dışında bırakmıştı. Her ne kadar Kuzey ile Güney Kore teknik olarak hala savaş halinde olsalar ve her ikisi de yarımadanın tamamının kendi egemenlik alanları olduğunu iddia etseler de, ateşkes büyük ölçüde geçerli oldu. Böyle tatmin edici olmayan bir netice, savaşın sona ermesinin en muhtemel yolu.
Kore örneğinin aksine ABD ve müttefikleri Ukrayna’da savaşmıyor. Kiev ile Moskova’da alınacak kararlar Berlin, Brüksel ya da Washington’da alınacak kararlardan çok daha belirleyici olacaktır. Batılı hükümetler isteseler bile Ukrayna’ya ya da Rusya’ya şartları dikte edemezler. Yine de Kiev’in nihayetinde kendi kararlarını vereceğini kabul etmekle birlikte ABD ve müttefikleri, Ukrayna ile yakın istişare içinde, oyunun sonuna ilişkin vizyonlarını tartışmaya ve ortaya koymaya başlayabilirler. Bir ölçüde halihazırda aylardır bunu yapıyorlar: ABD Başkanı Joe Biden’ın 2022’nin mayıs The New York Times’ta yayımlanan köşe yazısı, yönetiminin bu savaşın müzakere masasında sona ereceğini düşündüğünü açıkça ortaya koydu. Üst düzey yetkilileri o zamandan beri bu görüşü düzenli olarak yinelediler, ancak Ukrayna’ya “gerektiği kadar” yardım etme dili genellikle daha fazla dikkat çekiyor. Fakat Washington daha fazla ayrıntı vermekten ısrarla kaçındı. Dahası ne ABD hükümeti içinde ne de Washington, müttefikleri ve Kiev arasında nihai müzakerelerin pratikleri ve muhtevası üzerine düşünme üzerine devam eden herhangi bir çaba var gibi görünmüyor. Karşı taarruz için kaynak sağlama çabalarıyla karşılaştırıldığında, bundan sonra ne olacağını şekillendirmek için neredeyse hiçbir şey yapılmıyor. Biden yönetimi bu boşluğu doldurmaya başlamalı.
Beklemenin maliyeti
Diplomasinin rayına oturtulması için atılacak adımların Ukrayna’ya askeri yardım sağlama ya da Rusya’ya maliyet yükleme çabalarını etkilemesi gerekmiyor. Tarihsel olarak, savaşlarda aynı anda hem savaşıp hem de müzakere etmek yaygın bir uygulama olmuştur. Kore Savaşı sırasında en yoğun çatışmalardan bazıları, ABD’nin kayıplarının yüzde 45’inin yaşandığı iki yıllık ateşkes müzakereleri sırasında gerçekleşmişti. Kaçınılmaz diplomasi için plan yapmaya başlamak, ABD politikasının diğer mevcut unsurlarına ve devam etmekte olan savaşa paralel olarak gerçekleşebilir ve gerçekleşmelidir.
Kısa vadede bu, hem karşı taarruzda Kiev’e yardım etmeye devam etmek hem de müttefikler ve Ukrayna ile oyunun sonu hakkında paralel müzakerelere başlamak anlamına geliyor. Prensipte Rusya ile müzakere yolunun açılması savaş alanındaki ilerlemeyle çelişmemeli, aksine onu tamamlamalı. Ukrayna’nın kazanımları Kremlin’i uzlaşmaya daha istekli hale getirmişse, bunu öğrenmenin tek yolu işleyen bir diplomatik kanal olacaktır. Böyle bir kanalın kurulması ne Ukrayna’nın ne de Batılı ortaklarının Rusya üzerindeki baskıyı azalttığının göstergesi olarak görülmemeli. Etkili bir strateji hem zorlama hem de diplomasi gerektirecektir. Biri diğerinin zararına olamaz.
Müzakerelere zemin hazırlamak konusunda beklemenin de bir maliyeti var. Müttefikler ve Ukrayna, diplomatik bir strateji geliştirmeden ne kadar uzun süre beklerse, bunu yapmak o kadar zorlaşacaktır. Aylar geçtikçe ilk adımı atmanın siyasi bedeli de artacaktır. Şimdiden, ABD ve müttefiklerinin diplomatik yolu açmak için yapacakları herhangi bir hamlenin —Ukrayna’nın desteğiyle bile olsa— politikadan geri dönüş ya da Batı’nın Kiev’e verdiği destekten vazgeçmesi olarak algılanmaması için hassas bir şekilde yönetilmesi gerekecek.
Hazırlıklara şimdi başlamak da mantıklı zira çatışma diplomasisi bir gecede sonuç vermeyecektir. Sahiden de müttefikler ve Ukrayna’nın müzakere stratejisine dair aynı noktada buluşması haftalar, belki de aylar alacaktır; müzakereler başladığında Rusya ile anlaşmaya varmak ise daha da uzun sürecektir. Kore ateşkesi örneğinde, yaklaşık 40 sayfalık anlaşmaya son şeklini vermek için iki yıl boyunca 575 toplantı yapılması gerekmişti. Diğer bir deyişle, yarın bir müzakere platformu kurulsa bile, silahların susması için aylar geçmesi gerekecektir (eğer müzakereler başarıya ulaşırsa, ki bu da kesin değil).
Ateşkesi kalıcı hale getirecek tedbirlerin tasarlanması çetrefilli ama kritik bir görev olacaktır ve Washington, bu çabada Kiev’e yardımcı olmaya hazır olup olmadığından emin olmalı. Zelenskiy de dahil olmak üzere Ukraynalı yetkililerin alaycı bir şekilde “Minsk 3” olarak tanımladıkları ve Rusya’nın daha önceki işgallerinin ardından 2014 ve 2015 yıllarında Belarus’un başkentinde yapılan iki başarısız ateşkes anlaşmasına atıfta bulunan durumdan nasıl kaçınılacağı konusunda ciddi bir çalışma başlatılmalı. Bu anlaşmalar şiddeti kalıcı olarak sona erdirememiş ve tarafların uymasını sağlayacak etkili mekanizmalar içermemişti.
Siyaset bilimci Virginia Page Fortna, 1946 ve 1997 yılları arasındaki çatışmalardan elde edilen verilere başvurarak askerden arındırılmış bölgeler, üçüncü taraf garantileri, barış gücü veya anlaşmazlıkların çözümüne dönük ortak komisyonlar düzenleyen ve spesifik (belirsizliğe karşı) bir dil içeren güçlü anlaşmaların daha kalıcı ateşkesler sunduğunu göstermişti. Bu mekanizmalar, ezeli düşmanların temel farklılıklarını çözmeden barışa ulaşmalarını sağlayan karşılıklılık ve caydırıcılık ilkelerini güçlendirir. Bu mekanizmaların Ukrayna savaşına uyarlanması zor olacağından, hükümetlerin şimdiden bunları geliştirme konusunda çalışması gerekiyor.
Bu savaşı sona erdirecek bir ateşkes iki taraflı bir anlaşma olacak olsa da ABD ve müttefikleri Ukrayna’ya müzakere stratejisinde yardımcı olabilir ve olmalıdır. Buna ek olarak, tarafları masaya oturmaya teşvik etmek ve muhtemel ateşkesin çökme ihtimalini en aza indirmek adına, paralel olarak ne gibi tedbirler alabileceklerini düşünmeliler. Fortna’nın araştırmasının da ortaya koyduğu gibi, Ukrayna’ya yönelik güvenlik garantileri —Moskova’nın yeniden saldırması halinde Kiev’in Rusya ile tek başına yüzleşmeyeceğine dair güvence— bu denklemin bir parçası olmalı. Güvenlik garantileri tartışması çoğu zaman Ukrayna’nın NATO üyeliği meselesine indirgeniyor. Bir üye olarak Ukrayna, NATO’nun kurucu anlaşmasının, üyelerin aralarından birine karşı silahlı bir saldırıyı hepsine karşı yapılmış olarak kabul etmelerini gerektiren 5. Maddesinden faydalanacaktır. Fakat NATO üyeliği 5. Maddeden daha fazlası. Moskova’nın bakış açısına göre ittifaka üyelik, Ukrayna’yı ABD’nin kendi güç ve imkanlarını konuşlandıracağı bir hazırlık sahasına dönüştürecektir. Dolayısıyla, müttefikler arasında Kiev’e üyelik teklif etme konusunda bir fikir birliği olsa bile (ki yok), Ukrayna’ya NATO üyeliği yoluyla bir güvenlik garantisi verilmesi barışı Rusya için cazip olmaktan çıkarabilir ki Putin de savaşı sürdürmeye karar verebilir.
Bu çemberin içini doldurmak zor ve siyasi açıdan sıkıntılı olacaktır. Muhtemel modellerden biri, İsrail’in Mısır ile barışı kabul etmesinin temel ön koşullarından biri olan 1975 tarihli ABD-İsrail mutabakat zaptı. Belgede “ABD’nin İsrail’in bekası ve güvenliğine dönük uzun süredir var olan taahhüdü ışığında, ABD hükümetinin İsrail’in güvenliğine veya egemenliğine bir dünya gücü tarafından yapılacak tehditleri özel bir ciddiyetle değerlendireceği” belirtiliyor. Belge, böyle bir tehdit durumunda ABD hükümetinin “anayasal uygulamalarına uygun olarak İsrail’e verebileceği diplomatik ya da başka türlü destek ya da yardım konusunda” İsrail ile istişarede bulunacağını ifade ediyor. Belgede ayrıca Mısır’ın ateşkesi ihlal etmesi durumunda “ABD’nin düzeltici eylemde bulunacağı” da açıkça taahhüt ediliyor. Bu, İsrail’i hedef alan bir saldırının ABD’yi hedef almış bir saldırı olarak görüleceğine dair açık bir taahhüt değil, ancak buna yaklaşıyor.
Ukrayna’ya verilecek benzer bir güvence Kiev’e daha fazla güvenlik hissi kazandıracak, Ukrayna ekonomisine özel sektör yatırımını teşvik edecek ve gelecekteki Rus saldırganlığına karşı caydırıcılığı artıracaktır. Bugün Moskova, Ukrayna’ya saldırması halinde ABD’nin askeri müdahalede bulunmayacağından emin olsa da bu tür bir açıklama Kremlin’in iki kez daha düşünmesine neden olacaktır; fakat Rusya’nın sınırlarında yeni Amerikan üsleri kurulması olasılığını artırmayacaktır. Elbette Washington’un ateşkesin kalıcılığına güvenmesi gerekir ki taahhüdün sınanma olasılığı düşük kalsın. Rusya ile savaştan kaçınmak bir öncelik olmaya devam etmeli.
Zamanı geldiğinde Ukrayna, Kiev’in inandırıcı bir caydırıcı güç oluşturmasına yardımcı olmak için yeniden inşa yardımı, Rusya için hesap verebilirlik tedbirleri ve barış döneminde daimî askeri yardım gibi başka teşviklere ihtiyaç duyacaktır. Buna ek olarak, ABD ve müttefikleri Rusya’ya uygulanan zorlayıcı baskıyı, barışı daha cazip bir alternatif haline getirme çabalarıyla desteklemeli; örneğin yaptırımların koşullu olarak hafifletilmesi —uyulmaması halinde geri adım atılması— uzlaşmayı teşvik edebilir. Batı ayrıca ileride Rusya ile benzer bir krizin patlak verme ihtimalini en aza indirmek için Avrupa’nın daha geniş güvenlik meseleleri konusunda diyaloğa açık olmalı.
Müzakereler başlasın
Önümüzdeki aylarda bu vizyonu gerçeğe dönüştürmeye yönelik ilk adım, ABD hükümetinde diplomatik yolu geliştirmeye yönelik çabanın başlatılması olabilir. ABD’nin yeni bir askeri komuta unsuru olan Ukrayna Güvenlik Yardımı Girişimine üç yıldızlı bir general tarafından yönetilen ve 300 kişilik bir kadroya sahip olan yardım ve eğitim misyonu tahsis edildi. Yine de ABD hükümetinde tam zamanlı işi çatışma diplomasisi olan tek bir yetkili yok. Biden, neredeyse tüm ilgili başkentlerde bu krizde kenara itilmiş olan dışişleri bakanlıklarının ötesine geçebilecek bir şahsiyet, belki de özel bir başkanlık elçisi atamalı. Daha sonra ABD, Ukrayna ile ve G7 ve NATO’daki müttefikleri arasında oyunun sonu hakkında gayrı resmi müzakerelere başlamalı.
Buna paralel olarak ABD, savaşla ilgili olarak Ukrayna, müttefikleri ve Rusya’yı kapsayan düzenli bir iletişim kanalı kurmayı düşünmeli. Bu kanal başlangıçta ateşkes sağlamayı amaçlamayacaktır. Bundan ziyade kilit devletler ve uluslararası kurumların temsilcilerinden oluşan gayrı resmi bir grubun düzenli olarak bir araya geldiği, Balkan savaşları sırasında kullanılan temas grubu modeline benzer şekilde, katılımcıların tek seferlik karşılaşmalar yerine sürekli olarak etkileşimde bulunmalarına olanak sağlayacaktır. Bu tür tartışmalar, ABD’nin İran ile 2015 yılında imzalanan nükleer anlaşmayla ilgili ilk temaslarında olduğu gibi, kamuoyunun gözü önünde başlamalı.
Bu çabalar anlaşmayla sonuçlanmayabilir. Başarı ihtimali düşük ve müzakerelerden bir anlaşma çıksa bile kimse tam anlamıyla tatmin olmuş olarak ayrılmayacaktır. Kore ateşkesi, imzalandığı dönemde hiçbir şekilde ABD dış politikasının bir zaferi olarak görülmüyordu; ne de olsa Amerikan halkı net bir çözümü olmayan kanlı savaşlara değil, mutlak zaferlere alışmıştı. Ancak aradan geçen yaklaşık 70 yıl boyunca yarımadada yeni bir savaş patlak vermedi. Bu arada Güney Kore, 1950’lerin yıkımından çıkarak bir ekonomik güç merkezi ve nihayetinde gelişen bir demokrasi haline geldi. Savaş sonrası Ukrayna’nın da benzer şekilde müreffeh, demokratik ve Batı’nın güvenliğine güçlü bir şekilde bağlı olduğu bir ülke olması gerçek bir stratejik zafer anlamına gelecektir.
Ateşkese dayalı bir oyun sonu, Ukrayna’yı —en azından geçici olarak— tüm topraklarından yoksun bırakacaktır. Fakat ülke ekonomik olarak toparlanma fırsatına sahip olacak ve ölüm ve yıkım sona erecektir. Ülke, Moskova’nın işgal ettiği bölgeler üzerinde Rusya ile çatışma içinde kalmaya devam edecek ama bu çatışma Batı’nın desteğiyle Ukrayna’nın avantajlı olacağı siyasi, kültürel ve iktisadi alanlarda yaşanacaktır. Barış şartlarıyla bölünmüş bir başka ülke olan Almanya’nın 1990’da başarılı bir şekilde yeniden birleşmesi, çekişmenin askeri olmayan unsurlarına odaklanmanın sonuç verebileceğini gösteriyor. Bu arada, Rusya ile Ukrayna arasındaki bir ateşkes de Batı’nın Rusya ile çatışmasını sona erdirmeyecektir, fakat doğrudan bir askeri çatışma riski ciddi ölçüde azalacak ve savaşın küresel sonuçları hafifleyecektir.
Pek çok yorumcu bu savaşın sadece muharebe alanında karara bağlanması gerektiği konusunda ısrar etmeye devam edecektir. Ancak bu görüş, cephe değişse bile savaşın yapısal gerçeklerinin değişme ihtimalinin ne kadar düşük olduğunu ortaya koyuyor ki bu da garanti olmaktan uzak bir sonuç. ABD ve müttefikleri, Ukrayna’ya aynı anda hem savaş alanında hem de müzakere masasında yardım edebilmeli. Şimdi başlamanın tam vakti.
Dünya Basını
Prof. Pape: Gelişmiş demokrasilerde siyaseti radikalleştiren büyük değişimlerle karşı karşıyayız
Chicago Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Robert A. Pape, gelişmiş demokrasilerde tırmanan şiddet yanlısı popülizmin kurumları sarstığını belirtti. ABD’de beyaz nüfus oranının yüzde 57 seviyesine gerilediğine ve servet adaletsizliğine dikkat çeken Pape, Basra Körfezi’nde bölgesel dengeleme ve Ukrayna’da 1953 Kore modeline benzer bir ateşkes kurulması çağrısında bulundu.
Uluslararası güvenlik, terörizm ve siyasal şiddet alanında çalışan Chicago Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Robert A. Pape, Norveçli siyaset bilimci Glenn Diesen’ın programında küresel krizler, ABD iç siyasetindeki kırılmalar ve bölgesel savaşlara dair değerlendirmelerde bulundu.
On bir Eylül saldırılarından bu yana Beyaz Saray yönetimlerine danışmanlık yapan Prof. Pape, ABD’nin ve gelişmiş demokrasilerin eş zamanlı ve son derece tehlikeli süreçlerden geçtiğini belirtti.
Diesen’ın ABD iç siyasetindeki aşırı kutuplaşma, toplumsal istikrarsızlık, beklenen ekonomik sarsıntılar ve Washington yönetiminin hem İran hem de Rusya ile eş zamanlı yürüttüğü gerilimlere ilişkin sorusunu yanıtlayan Pape, mevcut tablonun üç temel kriz kuşağı içerdiğini kaydetti.
Pape, gelişmiş demokrasilerin kurumsal yapılarını sarsan siyasal şiddet olgusuna dikkati çekerek, “Karşı karşıya olduğumuz değişkenlerin tümü aynı anda ve son derece tehlikeli yönlere işaret ediyor” dedi.
İlk temel meselenin şiddet yanlısı popülizm olduğunu belirten Pape, “Şiddet yanlısı popülizmin Fransa’da ve genel olarak Avrupa’da sahaya indiğini görüyoruz. Bu, farazi bir sorun değil; yerleşik ve gelişmiş demokrasileri doğrudan vuran somut bir gerçekliktir. Brezilya ya da Venezuela gibi ülkelerin sorunlarıyla değil, yerleşik demokrasilerde siyaseti radikalleştiren büyük toplumsal değişimlerle karşı karşıyayız. Bu radikalleşme yıllar süren şiddetli protestolara, suikast dizilerine ve suikast girişimlerine zemin hazırlıyor” ifadelerini kullandı.
Pape, ABD’deki başkanlık yetki devri sürecine değinerek, tehlikenin seçim gününde değil, devir tarihine yaklaşıldığında tırmandığını ve 6 Ocak Kongre baskınında da benzer bir sürecin yaşandığını hatırlattı.
“Gelişmiş demokrasilerde siyaseti radikalleştiren büyük değişimlerle karşı karşıyayız”
Avrupa’nın son yılların en soğuk kışına hazırlandığını ve dört buçuk yılı geride bırakan Rusya-Ukrayna savaşıyla boğuştuğunu aktaran Pape, Moskova yönetiminin Kiev üzerindeki baskıyı artırırken Avrupa’yı da tehdit ettiğini söyledi.
Pape, üçüncü kriz dinamiğinin İran savaşı olduğunu kaydederek, “Dokuzuncu ayına giren bu çatışmada ABD’nin İran’a uyguladığı kapsamlı bir abluka söz konusu. İran, ne savaş ne barış olarak nitelenen bu ara durumun sona erdirileceğini ilan etti. JD Vance barış müzakerelerini yürütmek adına çaba sarf ediyor, ancak Trump açısından gerek kısa vadede gerekse siyasi mirası bağlamında itibarını koruyabileceği bir uzlaşıya varmak son derece zor görünüyor” diye konuştu.
Bu çatışmaların küresel ekonomiyi sarsacağını belirten Pape, halihazırda bocalayan dünya ekonomisinin bu tür gerilimlerle daha büyük şoklarla karşılaşacağını dile getirdi.
Diesen’ın Avrupa ve ABD arasındaki kırılganlık farklarına ilişkin sorusu üzerine Pape, eylül ayında yayımlanan “Kendi Kendimizin En Büyük Düşmanı” başlıklı kitabındaki bulgulara değindi.
Pape, Almanya Başbakanı Olaf Scholz’un davetiyle Eylül 2022’de Berlin’e giderek koalisyon ortakları da dahil olmak üzere Alman hükümet yetkililerine beş gün boyunca brifing verdiğini, benzer danışmanlıkları Kanada ve İngiltere hükümetleriyle de yürüttüğünü aktardı.
ABD’de yaşananların diğer gelişmiş demokrasiler için bir ölçüt oluşturduğunu ifade eden Pape, ülkedeki siyasal şiddetin 1960’lardan bu yana en yüksek seviyeye çıktığını bildirdi.
Pape, “Hem sağ hem de sol kanatta şiddetli protestolar ve siyasi suikast girişimleri zirve noktaya ulaştı. Ben bunu şiddet yanlısı popülizm olarak tanımlıyorum; çünkü siyasi yelpazenin her iki tarafında da kendi saflarının şiddet eylemlerini meşru gören on milyonlarca Amerikalı bulunuyor. On milyonlarca vatandaş siyasal şiddeti benimsediğinde bu durum şiddeti normalleştirir ve ona meşruiyet alanı açar” dedi.
“Şiddet yanlısı popülizmde on milyonlarca vatandaş şiddeti benimsiyor”
Chicago Üniversitesi Güvenlik ve Tehditler Projesi Araştırma Merkezi bünyesinde beş yıl boyunca milyonlarca dolarlık bütçeyle kapsamlı saha çalışmaları yürüttüklerini belirten Pape, ülke genelini temsil eden 20 anket, 70 odak grup çalışması yaptıklarını, Trump ve Harris destekçilerinin mitinglerinde gün boyu anketler düzenlediklerini kaydetti.
Toplumsal değişimlerin hızlanmasının siyaseti radikalleştirdiğini vurgulayan Pape, Samuel Huntington’ın 1960’larda tanımladığı sosyopolitik uçurum kuramına işaret etti.
Pape, ABD’de iki temel toplumsal kırılmanın yaşandığını anlatarak, “İlk kırılma demografik dönüşümdür. ABD, 250 yıllık tarihinde ilk kez beyaz çoğunluklu bir demokrasiden beyaz azınlıklı bir demokrasiye geçiş yaşıyor. 1990 yılında Hispanik olmayan beyaz nüfus oranı yüzde 76 iken bugün bu oran yüzde 57 seviyesine geriledi. Kitlesel sınır dışı uygulamalarının seyrine bağlı olarak önümüzdeki 10 ila 20 yıl içinde bu oranın yüzde 49 seviyesine düşmesi bekleniyor. Bu dönüşüm siyasi partilerin yapısını temelden değiştiriyor ve geleneksel kesimler ile yeni gelenler arasında kaçınılmaz bir sürtüşme yaratıyor” değerlendirmesinde bulundu.
İkinci büyük sarsıntının gelir adaletsizliği olduğunu belirten Pape, demografik dönüşümle eş zamanlı biçimde devasa servetin en zengin yüzde birlik kesime aktarıldığını, toplumun alttaki yüzde doksanlık diliminin ise büyük bir refah kaybına uğradığını söyledi.
Pape, konut edinim krizinin derinleştiğini kaydederek, ortalama konut fiyatlarının ortalama hane halkı gelirinin tamamen ötesine geçtiğini, bir kesimin çok sayıda mülk edinirken diğer kesimin hiçbir zaman ev sahibi olamayacağı kanaatine kapıldığını bildirdi.
Bu iki olgunun birleşmesini kontrol edilemeyen bir orman yangınına benzeten Pape, “Gözlemlenebilir toplumsal öfke ve hoşnutsuzluk yanıcı kuru maddeleri oluşturuyor; ancak yangını başlatan her zaman kestirilemeyen bir kıvılcım veya odak noktası anıdır” diye konuştu.
“Toplumsal öfke kuru maddeleri oluşturuyor, yangını başlatan kestirilemeyen kıvılcımdır”
Avrupa’da küreselleşmenin doğurduğu benzer ekonomik ve demografik dalgalanmaların şiddet yanlısı popülizmi harekete geçirdiğini belirten Pape, Fransa’daki kamuoyu araştırmalarını kendi yayın organında düzenli biçimde incelediğini aktardı.
Ekim ayında Fransa’da yapılan anketlerin ABD’dekine çok benzer bir tablo ortaya koyduğunu söyleyen Pape, Avrupa’daki akaryakıt fiyatlarının ABD’den daha ağır seviyede seyrettiğini ve İran geriliminin bu yangına adeta benzin döktüğünü kaydetti.
Fransa’daki olayların fitilini ateşleyen gelişmeyi aktaran Pape, Lens kentinde 5 Ekim tarihinde düzenlenen okul şartlarına ilişkin protestolarda bir öğrencinin polis el bombası nedeniyle elini kaybetmesinin ve bu anların kaydedilmesinin odak noktası anına dönüştüğünü, ardından 17 Ekim ve sonrasında kitlesel eylemlerin yayıldığını dile getirdi.
ABD’de benzer bir patlamanın ara seçimler sonrası beliren öfkeyle birlikte mayalandığını söyleyen Pape, Trump yönetiminin kabine belirleme sürecinde Pete Hegseth, Robert F. Kennedy Jr., Kristi Noem ve Pam Bondi gibi isimler üzerinden gelişen tartışmalarla benzeri görülmemiş bir baskı altında kalacağını ve bunun Richard Nixon dönemindekine benzer bir sarmala dönüşebileceğini ifade etti.
Diesen’ın siyasi seçkinlerin muhalif kesimleri düşman veya devlet tehdidi olarak kodlamasına ilişkin sorusuna karşılık Pape, seçkinlerin ötekileştirici dilinin kitlesel algılarla birleştiğinde şiddeti tetiklediğini vurguladı.
Pape, siyasi figürlerin hedef gösterilmesinin tehlikesine işaret ederek, “Charlie Kirk’ün suikasta uğramasından üç hafta sonra yaptığımız ankette halkın tam yüzde onu bu suikastı desteklediğini ve iyi bir gelişme olduğunu söyledi. Başka bir yüzde onluk kesim ise Nancy Pelosi’nin evine yapılan ve eşinin ağır yaralandığı saldırıyı olumlu karşıladı. Siyasi seçkinlerin kullandığı tahripkar dil kitlelerin tutumlarıyla kenetlenerek tehlikeli bir geri besleme döngüsü üretiyor ve kontrolsüz bireyleri şiddet eylemlerine sevk ediyor” dedi.
Anketlerde kullanılan beşli tutum ölçeğinde kararsızların oranındaki yükselişin de hayli tedirgin edici olduğunu belirten Pape, toplumun herhangi bir siyasi aktörün öldürülmesi karşısında kararsız kalmasının dahi derin bir krize işaret ettiğini vurguladı.
“Seçkinlerin tahripkar dili tehlikeli bir geri besleme döngüsü üretiyor”
Huntington’ın küreselleşmeyle birlikte elitler ile yerel kimlikleri savunan kitleler arasında çatışma yaşanacağına dair tezlerini değerlendiren Pape, ünlü siyaset bilimcinin 2004 öncesinde pek çok gelişmeyi öngördüğünü ancak meselenin fiziksel bir şiddet sarmalına dönüşebileceği boyutunu eksik bıraktığını aktardı.
Pape, ABD’deki kırılmayı yarışan iki milliyetçilik tasarımı olarak nitelendirerek, “Her iki taraf da gerçek ulusu kendisinin temsil ettiğine inanıyor ve karşı tarafın meşruiyetini reddediyor. Kitabımda bunu meşruiyetin parçalanması olarak kavramsallaştırdım. ABD’de yaşanan durum içsel bir medeniyetler çatışması, daha doğru bir tanımla yarışan milliyetçiliklerin iç çatışmasıdır. Sıcak kültür savaşlarına sürüklenmemizin nedeni demografik dönüşümün eşik noktasına ulaşması ve Biden döneminde sınırların neredeyse tamamen kontrolsüz bırakılmasıdır” görüşünü paylaştı.
Tarihsel örneklere atıfta bulunan Diesen’ın 1870’lerdeki küreselleşme krizini hatırlatması üzerine Pape, dönemin sanayicileri John Rockefeller, Andrew Carnegie ve Henry Clay Frick’in toplumsal infiali önlemek adına kütüphaneler, müzeler ve üniversiteler kurduğunu, ancak asıl dengeleyici unsurun 1913 yılında yürürlüğe giren gelir vergisi olduğunu kaydetti.
Gelir dağılımındaki dengelenmenin 1980’lerin ortasından itibaren tersine döndüğünü ifade eden Pape, “Toplum artık sıfır toplamlı dahi değil, eksi toplamlı bir düzende yaşıyor. İnsanların sürekli kaybettiği bir vasatta akaryakıt fiyatlarının yükselmesi öfkeyi daha da büyütüyor” dedi.
Krizlerin aşılması için somut öneriler sunduğunu belirten Pape, göç alanında Barack Obama dönemindeki politikalara dönülebileceğini, suç işleyenlerin derhal sınır dışı edildiği fakat belirli yasal düzenlemelerin de korunduğu bir denge kurulabileceğini bildirdi.
Vergi sisteminde tek oranlı vergi modelini savunan Pape, yıllık geliri 30 bin doların altında olanlardan hiçbir gelir vergisi alınmamasını, bu eşiğin üzerindeki tüm gelirlerden ise hiçbir kesinti ve muafiyete izin verilmeksizin yüzde 15 ila 18 bandında sabit bir vergi tahsil edilmesini önerdi.
“Toplum artık sıfır toplamlı dahi değil, eksi toplamlı bir düzende yaşıyor”
Söyleşide İran ile yaşanan krize geniş yer ayıran Pape, bölgedeki dengelerin Washington’ın tek taraflı hamleleriyle yönetilemeyeceğini söyledi.
Pape, haziran ayında yayımladığı analizleri hatırlatarak, “Birçok uzman sadece Trump’ın adımlarına odaklanırken İran’ın stratejik manevralarını gözden kaçırdı. Tahran yönetimi taktiksel kazanımların ötesine geçerek ABD güçlerini bölgeden çıkarmayı ve Basra Körfezi’nin bölgesel hegemonu haline gelmeyi hedefliyor. Kızıldeniz cephesinin açılması da bu planın bir parçasıydı. İran sadece misilleme yapmıyor, inisiyatif alarak güç peşinde koşuyor” değerlendirmesinde bulundu.
İran’ın bölgedeki petrol ticaretinde para birimleri ve ulusal varlık fonları üzerinde söz sahibi olmak istediğini kaydeden Pape, Tahran’ın Trump’a prestij kazandıracak bir uzlaşıya yanaşmayacağını dile getirdi.
Pape, İran’ın kriz yönetimini klasik bir realist perspektifle yürüttüğünü vurgulayarak, “İran bir veya iki yıl içinde nükleer silaha ulaşma potansiyeline sahip ve dünyanın dördüncü büyük güç merkezine dönüşme yolunda ilerliyor. Trump yönetiminin önündeki tek seçenek gerilimi tırmandırmak gibi görünse de aslında üçüncü bir çıkış yolu bulunuyor. Bu stratejiyi bölgesel dengeleme olarak adlandırıyorum. Bu yaklaşım bölgeyi tamamen terk etmek ya da askeri rejim değişikliğine girişmek anlamına gelmiyor. Amerikan birliklerinin doğrudan ön saflarda yer almadığı, Körfez ülkelerinin güvenlik yükünü kademeli olarak üstlendiği klasik bir çevreleme politikasıdır” ifadelerini kullandı.
Önerdiği güç mimarisinde Basra Körfezi’nde İran’ın yüzde 40, Körfez ülkelerinin yüzde 40 ve ABD’nin ise yüzde 20 ağırlığa sahip olması gerektiğini belirten Pape, hedefin mutlak Amerikan hegemonyası kurmak veya tecrit politikasına kaçmak değil, bölgesel istikrarı tesis etmek olduğunu kaydetti.
Pape, Körfez bölgesinin ABD açısından kara savaşı verilecek hayati bir alan olmasa da küresel ve ulusal ekonomi üzerindeki doğrudan etkileri sebebiyle stratejik bir çıkar alanı teşkil ettiğini söyledi.
Kendi bölgesel dengeleme yaklaşımı ile diğer realist akademisyenlerin kıyı aşırı dengeleme modelleri arasındaki farklara işaret eden Pape, hedefin Asya’ya kayarken kritik bölgeleri tamamen sahipsiz bırakmak değil, sürdürülebilir bir bölgesel istikrar mimarisi kurmak olduğunu ifade etti.
“İran Basra Körfezi’nin bölgesel hegemonu haline gelmeyi hedefliyor”
Ukrayna savaşı ve Avrupa’nın geleceğine ilişkin başlıkta ise Pape, eylül ayında Avrupa Parlamentosu üyeleriyle gerçekleştirdiği iki saatlik özel oturumu aktardı.
Pape, Avrupa’nın güvenlik hesaplarında gerçekçi olması gerektiğini belirterek, “ABD’nin Ukrayna’yı veya Avrupa’yı askeri olarak kurtarmaya dönmeyeceğini açıkça dile getirdim. Bu artık bir siyasi irade meselesi değil, doğrudan kapasite sorunudur. Avrupalı müttefiklerin mevcut şartlarda Washington’a güvenerek hareket etmesi büyük bir yanılgıdır. Avrupa’nın hedefi Rusya-Ukrayna savaşında bölgesel istikrarı sağlamak olmalıdır” dedi.
Ukrayna’nın tüm topraklarını askeri harekatla geri almasının ya da Rusya’nın tüm Ukrayna topraklarını ilhak etmesinin Avrupa’nın stratejik hedefi olamayacağını vurgulayan Pape, Kore Savaşı’nı fiilen durduran 1953 ateşkesine benzer bir modelin hayata geçirilmesi gerektiğini ifade etti.
Pape, kalıcı bir sınır düzenlemesi yerine temas hattında silahların susturulmasını önererek, “Ukrayna’ya ne Avrupa Birliği ne de NATO üyeliği vadedilmelidir. Pratik açıdan bakıldığında NATO fiilen ömrünü tamamlamıştır; çünkü NATO, ABD ile Avrupa’nın ortak bir güvenlik iradesi yürütmesi anlamına geliyordu ve bu zemin artık ortadan kalktı. Ukrayna’nın Batı kurumlarına entegre edilmesi yönündeki ısrarlar Vladimir Putin ve Sergey Lavrov nezdinde doğrudan tehdit olarak algılanacaktır. NATO’nun doğuya doğru genişlemesinin bu savaşı kışkırttığını kabul etmek gerekir” diye konuştu.
Avrupa’nın tarafgir refleksleri bırakıp kendi çıkarlarına odaklanması gerektiğini belirten Pape, mevcut temas hattında bir ateşkesin esas alınmasını ve tarafların bu sınıra uyması şartıyla desteklenmesini savundu.
Pape, Kiev yönetiminin Moskova’yı bombalaması durumunda cezalandırılması, Rusya’nın ise Kiev’in elektrik şebekelerini tamamen çökertmeye kalkışması halinde dengelenmesi gerektiğini belirterek, “Avrupa ne Ukrayna ne de Rusya takımında yer almalıdır; Avrupa kendi takımında durmalıdır. Noel’e kadar 200 kilometrekarelik toprak parçasını ele geçirmek uğruna bu savaşı tırmandırmak hiç kimsenin çıkarına değildir” ifadelerini kullandı.
Diesen’ın Rus, Amerikan ve Ukraynalı yetkililerin Abu Dabi’de Avrupalılar olmaksızın yürüttüğü temasları hatırlatması üzerine Pape, diplomatik sıralamanın baştan yanlış kurulduğunu belirtti.
Pape, diplomasideki temel hataya işaret ederek, “İnsanlar önce bir anlaşma yapılacağını, ardından istikrarın geleceğini zannediyor. Bu sıralama tamamen ters kurgulanmıştır. Önce güç dengesine dayalı fiili istikrar tesis edilir, anlaşma ise ancak bundan sonra gelebilir veya hiç gelmeyebilir. Nitekim 1953’ten bu yana Kore’de resmi bir barış anlaşması olmamasına rağmen istikrar korunmuştur. Güçler dengesini sahada kurarsınız ve bunu tavizsiz uygularsınız” dedi.
Valday Tartışma Kulübü Araştırma Direktörü Fyodor Lukyanov, Rusya’nın Donbas’ın kontrolü ve Ukrayna’nın tarafsızlık statüsünü içeren barış koşullarının değişmediğini bildirdi. ABD ara seçimlerinin ardından Trump’ın iç siyasi mücadelelere odaklanacağını ve dış politikada topal bir ördeğe dönüşeceğini dile getiren Lukyanov, Avrupa ile güvenlik diyaloğu kurma zemininin tamamen ortadan kalktığını kaydetti.
Norveçli siyaset bilimci Glenn Diesen’ın programına konuk olan Valday Tartışma Kulübü Araştırma Direktörü, Rusya Dış ve Savunma Politikası Konseyi Başkanı ve Küresel İlişkilerde Rusya Dergisi Genel Yayın Yönetmeni Prof. Fyodor Lukyanov, Ukrayna çatışmasının mevcut durumuna, Rusya’nın stratejik yaklaşımına ve küresel düzenin dönüşümüne ilişkin değerlendirmelerde bulundu.
Programın açılışında sahadaki askeri gelişmeler ile diplomatik müzakere ihtimallerinin eş zamanlı olarak gündeme geldiğini belirten Diesen, Ukrayna ve NATO açısından gidişatın olumsuz seyrettiği bir ortamda Moskova yönetiminin mevcut tabloyu nasıl ele aldığını sordu.
Rusya’nın askeri faaliyetler ile diplomasi arayışını birbirine zıt süreçler olarak görmediğini vurgulayan Lukyanov, Kremlin’in barış sürecinin başlatılmasına yönelik temel şartlarının değişmediğini ifade etti.
“Savaş diplomasinin bir parçası ve baskı aracıdır”
Diesen’ın sorusunu yanıtlayan Lukyanov, askeri harekat ile barış diplomasisi arasında bir çelişki bulunmadığını dile getirdi.
Lukyanov, “İster iyi ister kötü sayılsın, diplomasinin önündeki pencere ile devam eden askeri eylemler, hatta askeri tırmanış arasında bir çelişki yoktur” dedi.
Moskova’nın askeri harekatı diplomatik müzakerelerde bir koz olarak kullandığını belirten Lukyanov, bu yaklaşımın çatışmanın başından bu yana açık biçimde uygulandığını aktardı.
Rusya’nın tutumunu detaylandıran Lukyanov, “Rusya askeri seçeneği ve savaşı diplomasinin bir parçası, diplomatik bir baskı aracı olarak görmektedir” ifadelerini kullandı.
Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in yaklaşık iki buçuk yıldır aynı koşulları vurguladığını hatırlatan Lukyanov, temel taleplerin masada kalmayı sürdürdüğünü söyledi.
Lukyanov, “En azından 24 Haziran tarihinden bu yana, yani yaklaşık iki buçuk yıldır Devlet Başkanı Putin, askeri çatışmaların durması ve barış sürecinin başlaması için belirli şartlarımız olduğunu söyledi ve bunu defalarca tekrarladı” diye konuştu.
Bu şartların ana hatlarına değinen Lukyanov, “Bu koşullar o tarihten bu yana özünde hiç değişmedi; Donbas bölgesinin toprak bütünlüğü, yani Ukrayna güçlerinin Donbas’ın kalan kısımlarından çekilmesi, Ukrayna’nın askeri kapasitesine yönelik talepler, tarafsızlık ve herhangi bir askeri bloka katılmama statüsü ile güvenlik garantileri bu çerçevenin içindedir” sözlerini kaydetti.
Sahadaki askeri dengelerin zaman zaman el değiştirdiğine dikkati çeken Lukyanov, tarafların farklı dönemlerde birbirlerine üstünlük kurabildiğini dile getirdi.
Lukyanov, “Durum o günden bu yana iki yönlü olarak pek çok kez değişti; Rusya’nın görece daha zayıf göründüğü dönemler oldu, ardından Ukrayna’nın zayıf taraf olarak görüldüğü sonraki aşamaya geçildi” dedi.
Tüm bu dalgalanmalara rağmen Rusya’nın ulaşmak istediği nihai tablonun sabit kaldığını belirten Lukyanov, ABD ile yürütülen müzakerelerin doruk noktasına işaret etti.
Lukyanov, “Rusya’nın elde etmek istediği hedeflerin tablosu hiçbir zaman değişmedi ve bu sürecin doruk noktası Anchorage kenti ile 25 Ağustos tarihinde Başkan Donald Trump ile yapılan görüşme oldu” değerlendirmesinde bulundu.
Bu zirvenin diplomatik önemini anlatan Lukyanov, “Rus diplomatların, bizzat Devlet Başkanı Putin’in ve Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov’un o görüşmeye sürekli atıfta bulunması tesadüf değildir” dedi.
Görüşmenin niteliğine ilişkin terminoloji farklarına değinen Lukyanov, “Rus tarafı bunlara anlaşmalar, Amerikan tarafı ise mutabakatlar adını veriyor; ancak her halükarda askeri aşamayı sona erdirecek olası karşılıklı tavizlerin belirli bir çerçevesi orada ortaya konmuştu” ifadelerini kullandı.
Bu çerçevenin fiiliyata dökülemediğini belirten Lukyanov, “Başkan Trump’ın Amerikalı müttefikleriyle bir ilerleme sağlayamaması nedeniyle bu çerçeve asla hayata geçirilemedi” diye konuştu.
Barış sürecinin başlangıç parametrelerinin aynı kaldığını vurgulayan Lukyanov, Moskova’nın yaklaşımının değişmediğini yineledi.
Lukyanov, “Temel olarak hiçbir şey değişmedi; bir barış anlaşması olmasa bile barış sürecinin başlangıcını oluşturacak unsurların birleşimi tamamen aynıdır” dedi.
Putin’in konuya dair muhataplarına yönelik açık mesajlar verdiğini söyleyen Lukyanov, Rus liderin tutumunu şu sözlerle aktardı:
Lukyanov, “Putin bu fikir setine sahip olduğumuzu belki on kez, belki daha fazla ifade etti ve ‘Bunu kabul edebilirsiniz ya da etmezsiniz; eğer şimdi kabul etmezseniz, bir dahaki sefere durum sizin için daha kötü olacaktır’ dedi.”
Müzakere sürecinin ertelenmesinin Ukrayna aleyhine sonuçlar doğurduğunu belirten Lukyanov, gecikmelerin Rusya’nın elini güçlendirdiğini ifade etti.
Lukyanov, “Zaman geçtikçe Rus tarafının eli daha da güçlenecek ve Rusya daha fazlasını talep edecektir; şu ana kadar yaşananlar tam olarak bunu gösteriyor” dedi.
Diplomatik girişimlerin yenilendiği her dönemde şartların Kiev aleyhine ağırlaştığını dile getiren Lukyanov, Ukrayna’nın geçmiş teklifleri değerlendiremediğini aktardı.
Lukyanov, “Amerikan yönetiminin ya da Rus tarafının müzakere turlarını yeniden başlatmaya çalıştığı her seferde, Ukrayna’daki durumun bir önceki paketin kabul edilmesi haline kıyasla çok daha kötü olduğu görülüyor” diye konuştu.
ABD’deki iç siyasi dönüşümlere de değinen Lukyanov, ara seçimlerin ardından Washington’daki dengelerin Rusya politikasını etkileyebileceğini söyledi.
Lukyanov, “Siyasi alanda çok fazla değişiklik görüyoruz; ABD’de ara seçimlerin getirdiği sonuçların siyasi ve diplomatik bir etkisi olabilir” ifadelerini kullandı.
Yeni dönemde Beyaz Saray’ın Ukrayna meselesine ayıracağı zamanın belirsiz olduğunu belirten Lukyanov, Trump’ın konumuna dikkat çekti.
Lukyanov, “Başkan Trump’ın ciddi şekilde zayıflamış bir başkanlık tablosu içinde Ukrayna konusuna eskisi kadar zaman ayırmaya istekli ve muktedir olup olmayacağını göreceğiz” dedi.
Siyasi atmosferdeki farklılaşmanın Rusya’nın temel rotasını sarsmadığını belirten Lukyanov, taleplerin korunacağını vurguladı.
Lukyanov, “Siyasi ortamdaki bu değişime karşın Rusya’nın benimsediği çizginin ve ısrarının aynı kaldığını düşünüyorum; bu durum Rusya’nın temel taleplerini değiştirmeyeceği anlamına gelmektedir” değerlendirmesini yaptı.
“Trump Avrupa ve Ukrayna’da topal bir ördek olarak algılanacak”
Program yöneticisi Glenn Diesen, ABD ara seçimlerinin tamamlanmasının ardından Demokratların savaşa daha fazla kaynak ayırma eğiliminde olduğunu ve Trump’ın zayıflayan pozisyonunun diplomasi kapısını kapatıp kapatmayacağını sordu.
ABD siyasi sistemi uzmanlarının görüşlerini aktaran Lukyanov, iç politika ile dış politika yetkileri arasında belirgin bir ayrım olduğuna işaret etti.
Lukyanov, “Amerikan siyasi sistemi uzmanı meslektaşlarımdan duyduğum her şeye göre, dış politika alanı öncelikli olarak başkanlığın yetki alanındadır” dedi.
Trump’ın iç siyasette çok ciddi engellerle karşılaşacağını belirten Lukyanov, yasama organındaki gerilimlere değindi.
Lukyanov, “Trump iç politika kararları alanında ciddi biçimde zayıflayacaktır; Demokratların geçmiş dönemdeki uygulamaların intikamını almak için başlatacağı bir suçlama ve soruşturma fırtınasıyla kesinlikle yüzleşmek zorunda kalacaktır” ifadelerini kullandı.
Buna rağmen dış politikanın seyrinin doğrudan Trump’ın kişisel tercihlerine bağlı kalacağını vurgulayan Lukyanov, odaklanma sorununa işaret etti.
Lukyanov, “Dış politika söz konusu olduğunda mesele Demokratlardan ziyade doğrudan Trump’ın kendisine bağlı kalacaktır; dış meselelere ve bizim durumumuzda Ukrayna meselesine odaklanmayı başarıp başaramayacağı belirleyici olacaktır” dedi.
Trump’ın iç siyasi çekişmelere fazlasıyla gömülebileceğini dile getiren Lukyanov, ABD Başkanının karakter özelliklerini anlattı.
Lukyanov, “Trump’ın tamamen iç mücadeleye kapılması muhtemeldir; onu artık yeterince iyi tanıyoruz, bu tür çekişmelerden keyif alabilir, kavgacı ve gürültülü bir ortamda paradoksal olarak kendini oldukça rahat hissedebilir” diye konuştu.
Ukrayna başlığına yeterli enerjinin ayrılıp ayrılamayacağının henüz netleşmediğini ifade eden Lukyanov, Tahran dosyasının Washington için önceliğine dikkati çekti.
Lukyanov, “Trump’ın Ukrayna için zaman ve enerji ayırıp ayıramayacağını zaman gösterecektir; ancak yine de denemeye devam edeceğini tahmin ediyorum” dedi.
Kongre’nin İran konusundaki baskısına değinen Lukyanov, iki partinin de bu başlıkta ısrarcı olduğunu belirtti.
Lukyanov, “Trump kesinlikle İran konusunda bir şeyler yapmaya zorlanacaktır; Ukrayna bazı Demokratlar için önemli bir mesele olsa da net bir sonuçlanma ihtimali bulunmayan İran meselesi, ABD Kongresi’ndeki hem Demokratlar hem de Cumhuriyetçiler ile Amerikan kamuoyu için son derece kritiktir” ifadelerini kullandı.
Trump’ın uluslararası algısının zayıflayacağını vurgulayan Lukyanov, Avrupa ve Kiev yönetiminin bakış açısına değindi.
Lukyanov, “Özetle Başkan Trump dikkatini bu alana vermeye çalışacaktır; ancak genel olarak bakıldığında özellikle Avrupa’da ve Ukrayna’da fazlasıyla topal bir ördek gibi algılanacaktır” değerlendirmesini yaptı.
Trump’ın geçmişte güce dayalı bir diplomasi yürüttüğünü hatırlatan Lukyanov, eski yöntemin zayıfladığını aktardı.
Lukyanov, “Trump’ın Ukrayna karşısında yapmaya çalıştığı birçok hamle, arkasında Birleşik Devletler gücünün bulunduğu ve herkesin kendi sözünü dinlemek zorunda olduğu şeklindeki otoriter yaklaşımına dayanıyordu” dedi.
Bu tablonun Avrupa ve Ukrayna’daki muhalif aktörlerin işini kolaylaştıracağını söyleyen Lukyanov, direncin artacağını ifade etti.
Lukyanov, “Artık Avrupa’daki ve Ukrayna’daki rakiplerin işi daha kolay olacaktır; geçmişte de Trump’ın dayatmalarından kaçınmakta oldukça becerikliydiler, şimdi ise kendi istedikleri doğrultuda ilerleme konusunda kesinlikle cesaret bulacaklardır” diye konuştu.
“Avrupa ile güven seviyesi sıfırın çok altında”
Avrupa ile Rusya arasındaki güvenlik mimarisinin yeniden ele alınması ihtimalini değerlendiren Diesen, Moskova’nın Avrupalıları yapıcı bir ortak olarak görüp görmediğini sordu.
Ukrayna’daki şartların ağırlaştığını belirten Lukyanov, yaklaşan kış mevsimi ve altyapı hasarlarına dikkat çekti.
Lukyanov, “Ukrayna içindeki ağır kriz tablosu ortadadır; kış mevsimi kapıdadır, oradaki iç durum iyi olmaktan çok uzaktır ve Rusya tüm altyapıyı çok sert şekilde vurmaya devam etmektedir” dedi.
Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy’nin söylemlerinde değişimler görüldüğünü dile getiren Lukyanov, bu ifadelerin bağlayıcılığı olmadığını kaydetti.
Lukyanov, “Zelenskiy’den daha önce duyduklarımızdan farklı tonlar işitiyoruz; ancak bu çok fazla bir anlam ifade etmiyor, çünkü Zelenskiy istediği her şeyi söyleyip sonra bundan vazgeçebilir ve tam tersini dile getirebilir” ifadelerini kullandı.
Moskova ile Avrupa arasındaki diplomatik zeminin mevcut aşamada tıkandığını belirten Lukyanov, yakın zamanda gerçekleştirilen telefon görüşmelerine atıfta bulundu.
Lukyanov, “Rusya ile Avrupa arasındaki durum şu aşamada oldukça umutsuz görünmektedir; Norveç Başbakanı ile Finlandiya Cumhurbaşkanı’nın Putin ile sadece konuşmaya yönelik mütevazı girişimine Avrupa’da verilen tepkiyi gördük” dedi.
Bu temasların yeni bir zemin yaratmadığını vurgulayan Lukyanov, konuşmaların niteliğini aktardı.
Lukyanov, “Putin ile yaptıkları görüşme yeni bir sonuç getirmedi; temelde her iki taraf da önceki görüşlerini dile getirdi, tek fark bunu doğrudan yapmaları ve uzun süredir olduğu gibi birbirlerine bağırmamaları oldu” diye konuştu.
Söz konusu temasın dahi kıtada şüpheyle karşılandığını belirten Lukyanov, Avrupa’nın genel yaklaşımının değişmediğini söyledi.
Lukyanov, “Bu girişim dahi Avrupa’da en hafif tabirle son derece yüksek bir şüpheyle, hatta daha da kötüsüyle karşılandı; bu durum Avrupa’nın ciddi bir sürece hazır olmadığını göstermektedir” dedi.
Avrupa’nın çatışmaya bakışındaki cezalandırma anlayışının sürdüğünü ifade eden Lukyanov, temel tutumu özetledi.
Lukyanov, “Avrupa temel yaklaşımını değiştirmeye hazır değildir; bu yaklaşım her zaman Rusya’nın bu savaştan hiçbir şey kazanamayacağı ve cezalandırılması gerektiği üzerine kurulmuştur” ifadelerini kullandı.
Stratejik yenilgi söyleminin geri plana çekildiğini belirten Lukyanov, hedefin sürdüğünü aktardı.
Lukyanov, “Artık stratejik yenilgi ifadesini duymuyoruz; ancak saldırgan taraf olarak görülen Rusya’nın bu süreçten hiçbir fayda sağlayamaması gerektiği anlayışı varlığını korumaktadır” dedi.
Avrupa’nın kurumsal olarak da ortak bir müzakere yürütemeyeceğini vurgulayan Lukyanov, yapısal sorunlara işaret etti.
Lukyanov, “Avrupa kurumsal açıdan verimli ya da üretken bir tartışmayı organize edebilecek durumda değildir; Avrupa kurumları görüşmelere katılmak istese dahi tüm ülkelerden onaylanmış konsolide ve sağlam bir yetki belgesi çıkarabileceklerine inanmıyorum” değerlendirmesini yaptı.
ABD modelinde özel temsilcilerin en azından doğrudan kanal açabildiğini kaydeden Lukyanov, Avrupa tarafında bunun bulunmadığını söyledi.
İskandinav liderlerin temas yöntemine dikkat çeken Lukyanov, görüşmelerin kapsamını aktardı.
Lukyanov, “Norveç ve Finlandiya örneğinde her iki liderin de Putin’i ulusal sıfatlarıyla aradıklarını vurgulamaları bizim açımızdan son derece dikkat çekiciydi; çok uzun zamandır ilk kez Avrupalı liderler bu görüşmenin Avrupa adına değil, ulusal düzeyde bir temas olduğunu özellikle belirtmek istedi” dedi.
Bu tavrın Avrupa içindeki dengelerden kaynaklandığını belirten Lukyanov, liderlerin olası tepkileri öngördüğünü dile getirdi.
Lukyanov, “Belki de bu iki lider, Avrupa’nın temsilcileri olarak hareket ettikleri takdirde hiçbir şey başaramayacaklarını, Avrupa’nın derhal kendilerini reddedeceğini ve bu görüşmenin tüm sonuçlarını iptal edeceğini biliyordu” diye konuştu.
Taraflar arasındaki güvensizliğin ulaştığı seviyeyi anlatan Lukyanov, karşılıklı anlayışın ortadan kalktığını söyledi.
Lukyanov, “Rusya ile Avrupa arasındaki en büyük sorun güven seviyesinin sıfırın, hatta sıfırın oldukça altında olmasıdır; karşı tarafın mantığını anlamaya yönelik hiçbir çaba bulunmamaktadır” dedi.
Bu tablonun karşılıklı korkuları beslediğini ifade eden Lukyanov, her adımın tehdit algısını tetiklediğini aktardı.
Lukyanov, “Bu durum bizi karşılıklı korkuların girdabına sürüklüyor; karşı tarafın attığı her adım görüşmelere başlama gerekçesi olarak değil, olası bir çatışmaya daha fazla hazırlanma sebebi olarak görülüyor” ifadelerini kullandı.
Polonya’daki iç siyasi gelişmeleri örnek gösteren Lukyanov, dış etkenlerin iç siyasete alet edildiğini dile getirdi.
Lukyanov, “Polonya’da iki büyük siyasi güç arasında klasik bir iç kriz yaşanıyor; her iki tarafın neyi temsil ettiğini biliyoruz ve bu kriz hiç şaşırtıcı değil, ancak hükümet ve Başbakan aniden bu meselenin tamamen Rusya ile ilgili olduğunu öne sürmeye başladı” dedi.
İç sorunların bu yöntemle çözülemeyeceğini vurgulayan Lukyanov, çıkış yolunun tıkandığını söyledi.
Lukyanov, “Polonya’daki iç çekişmeleri yıllardır, hatta on yıllardır biliyoruz; böylesi bir tabloda her güç her aktör iç sorunlarını çözmek için bu korkuyu kullandığı sürece hiçbir çıkış yolu bulunamaz” diye konuştu.
“Soğuk Savaş dönemine ait modeller artık geçerli değil”
Helsinki Nihai Senedi ve Yeni Bir Avrupa İçin Paris Şartı gibi tarihi metinlerdeki ilkeleri hatırlatan Glenn Diesen, bölünmez güvenlik ilkesi ile ülkelerin ittifak seçme özgürlüğü arasındaki çelişkinin nasıl çözülebileceğini sordu.
Tarihsel referansların günümüz dünyasında karşılığı kalmadığını belirten Lukyanov, Soğuk Savaş dinamiklerinin geride kaldığını vurguladı.
Lukyanov, “Her ikisi de temelde Soğuk Savaş’a ait olan bu modellere yapılan tüm atıfların artık hiçbir geçerliliği kalmadığından endişe ediyorum” dedi.
Soğuk Savaş döneminin kendine has kuralları olduğunu dile getiren Lukyanov, geçmişe duyulan özlemin abartılı olduğunu söyledi.
Lukyanov, “Soğuk Savaş uluslararası ilişkilerin çok özel ve kendine has bir dönemiydi; nispeten iyi yapılandırılmış ve organize edilmiş bir süreçti, ancak gerçek Soğuk Savaş’ı incelersek hiç de hoş bir dönem olmadığını görürüz” ifadelerini kullandı.
Rusya’daki tarihçiler ve dış politika uzmanları arasında Helsinki mutabakatlarına dair tartışmalar yürütüldüğünü anlatan Lukyanov, Sovyet yaklaşımını aktardı.
Lukyanov, “Sovyetler Birliği döneminde ve sonrasında geleneksel yaklaşım, bu anlaşmayı birbiriyle yarışan iki blokun karşılıklı kabul edilebilir bir uzlaşıya nasıl varabileceğine dair övgüye değer bir örnek olarak görmekti” dedi.
Buna karşılık anlaşmanın Sovyetler Birliği’nin dağılma sürecini başlattığı yönünde eleştiriler olduğunu da belirten Lukyanov, statükocu yaklaşıma dikkat çekti.
Lukyanov, “Diğer taraftan Helsinki Anlaşması’nın Sovyet liderliği açısından gelecekteki gerileme ve çöküşe doğru atılan ilk adım olduğunu değerlendirenler de bulunmaktadır” diye konuştu.
Sovyet yönetiminin mevcut durumu koruma çabasının riskler barındırdığını dile getiren Lukyanov, siyasi şartların değiştiğini anlattı.
Lukyanov, “Sovyetler Birliği’nin İkinci Dünya Savaşı’nda elde edilen kazanımları korumaya odaklanması ve Avrupa’daki duruma yaratıcı şekilde bakmaması ilk etkendi; statükoyu korumaya çalıştığınız anda birilerinin gelip bunu değiştirmesini beklemek durumunda kalırsınız” dedi.
Anlaşmanın insani boyutuna ve evrensel değerler anlayışına değinen Lukyanov, üçüncü sepet maddelerinin sonuçlarını aktardı.
Lukyanov, “İkinci olarak Sovyetler Birliği’nin üçüncü sepet olarak adlandırılan insan hakları ve demokrasi gibi değerlerin tüm imzacılar nezdinde gözetilmesi gerektiğini kabul etmesi son derece olumlu tınlıyordu; ancak bu durum Sovyetler Birliği’nin dağılmasına katkı sağlayan süreci başlattı” ifadelerini kullandı.
Bu sürecin Soğuk Savaş sonrası dönemde evrenselci küreselleşmeyi doğurduğunu belirten Lukyanov, tek tip bir modelin dayatıldığını kaydetti.
Lukyanov, “Ardından sadece ekonomik değil siyasi birliğe de dayanan Soğuk Savaş sonrası liberal küreselleşme ortaya çıktı; bu durum güç dengesi ve jeopolitik açıdan zaten kötü olan NATO genişlemesini daha da sorunlu kıldı, zira ittifakın genişlemesi dışarıdaki tüm ülkelerin benimsemek zorunda kaldığı belirli bir siyasi ve sosyal modeli beraberinde getirdi” dedi.
Rusya’nın bu süreçteki konumuna işaret eden Lukyanov, ortaya çıkan uyumsuzluğu dile getirdi.
Lukyanov, “NATO’ya katılma arzusu taşımayan ancak bu modeli kabullenmesi beklenen bir diğer eski komünist ülke olarak görülen Rusya ile yaşanan en büyük karmaşa buradan kaynaklandı” değerlendirmesini yaptı.
Mevcut dünya düzeninde ideolojik birlikteliklerin aranamayacağını vurgulayan Lukyanov, güvenlik odaklı bir yaklaşım önerdi.
Lukyanov, “Bugün artık sadece çok kutuplu değil, çok kültürlü ve çoklu değer sistemlerine dayalı bir dünyadayız; temel kabul güvenlik odaklı olmalıdır, ülkelerin içeride nasıl örgütleneceği gibi meseleler bir kenara bırakılmalıdır, çünkü önceki modelde tüm bunlar birbirine karıştırılmıştı” diye konuştu.
“Dünya derinden bölünmüş olmasına rağmen birbirine bağlı”
Uluslararası sistemdeki çok kutuplu yapıyı ve Çin Devlet Başkanı Xi Jinping’in medeniyetlerin birbirine model dayatmaması gerektiği yönündeki mesajlarını hatırlatan Glenn Diesen, yeni küreselleşme denkleminin nasıl işleyeceğini sordu.
Tarihsel açıdan parçalanmış dünyaların yeni bir olgu olmadığını belirten Lukyanov, geçmiş dönemlere atıfta bulundu.
Lukyanov, “Farklı kültürel, siyasi ve ideolojik sistemlere sahip parçalanmış bir dünya yeni değildir; insanlık tarihinin büyük bölümünde 17’nci, 19’uncu ya da 20’nci yüzyıllarda zaten bu şartlar altında yaşadı” dedi.
Son döneme damga vuran liberal küreselleşmenin ise merkezi kurallara dayandığını anlatan Lukyanov, iki farklı sistemin tecrübe edildiğini aktardı.
Lukyanov, “Çok iyi hatırladığımız liberal küreselleşme modeli ise ekonomiden siyasete kadar her alanda ortak kuralların ve ilkelerin var olduğunu varsayan merkezi bir sistemdi; biz bu iki modeli de biliyoruz” ifadelerini kullandı.
Günümüzdeki tablonun bu iki yapının eş zamanlı bir birleşimi olduğunu vurgulayan Lukyanov, benzersiz bir döneme girildiğini belirtti.
Lukyanov, “Şu anda elimizde olan tam olarak bir karışımdır; bir tarafta farklı düzeylerde rekabetin sertleştiği son derece parçalanmış bir dünya var, aynı zamanda herkes birbiriyle bağlantılıdır ve bu bağlantı sadece artmakla kalmayıp bir zorunluluk haline gelmiştir” dedi.
Ekonomik bağlar olmadan hiçbir ülkenin kalkınamayacağını dile getiren Lukyanov, çatışma ile bağımlılığın bir arada yürüdüğünü söyledi.
Lukyanov, “Birlikte çalışmadan ve karşılıklı bağlantı kurmadan hiç kimse gelişme gösteremez; son derece çatışmalı ancak birbirinden ayrılamaz biçimde birbirine bağlı bu tür sistemlerde daha önce hiç yaşamadık” diye konuştu.
Geleneksel düzenlere geri dönüşün mümkün olmadığını belirten Lukyanov, yeni yapının anlaşılması için zamana ihtiyaç duyulduğunu aktardı.
Lukyanov, “Gerek çatışmalı parçalanmış dünyaya gerekse salt küreselleşmiş eski dünyaya tek başına geri dönemeyeceğimizi anlamak için zamana ihtiyacımız olacak; her ikisine birden aynı anda sahip olacağız” ifadelerini kullandı.
Siyasi çatışmalara rağmen küresel ekonomik mekanizmaların işleyişini sürdürdüğünü kaydeden Lukyanov, piyasa şartlarının direncine işaret etti.
Lukyanov, “Ukrayna’daki savaş ya da Ortadoğu’daki durum gibi son derece şiddetli ve kanlı çatışmalara, ekonomiye yönelik ağır siyasi müdahalelere ve piyasa ilkelerinin tahrip edilmesine rağmen, ekonomik dünyanın dağılmadan hayatta kalmanın yollarını bulduğunu görüyoruz” dedi.
Mevcut sistemin çelişkilerini Mart ayında yaşanan bir örnekle açıklayan Lukyanov, Washington’ın petrol politikasını hatırlattı.
Lukyanov, “Sistemin barındırdığı tuhaflığın ve belki de rasyonelliğin en çarpıcı örneği bu yılın Mart ayında yaşandı; Birleşik Devletler İran’a yönelik adımlar attığında Trump İran medeniyetinin yok edilmesi gerektiğini ilan etmişti, ancak aynı dönemde ABD Hazine Bakanlığı küresel piyasada İran petrolüne ihtiyaç duyulduğu ve fiyatların düşük tutulması istendiği için bu petrole yönelik yaptırımları bir süreliğine kaldırdı” diye konuştu.
Ekonomik çıkarların siyasi kararların önüne geçtiğini vurgulayan Lukyanov, kendi yaklaşımının kaynaklarını anlattı.
Lukyanov, “Bu tamamen çelişkili bir durumdu ama gerçekleşti; gelecekte buna benzer tabloları çok daha sık göreceğiz, ben de eğitimime Sovyetler Birliği’nde başlamış ve Marksizm çalışmış biri olarak ekonomiye siyasetten daha fazla inanıyorum” değerlendirmesini yaptı.
“ABD ideolojik hedefler yerine çıkarlarına odaklanan bir güce dönüşüyor”
Gelecek dönemde Rusya, ABD ve Çin liderleri arasında olası bir temas ihtimalini ve iki ülke ilişkilerinin kökten değişme potansiyelini soran Diesen’a yanıt veren Lukyanov, hızlı bir dönüşüm beklemediğini ifade etti.
Moskova ile Washington arasındaki ilişkilerde devrim niteliğinde bir değişim öngörmediğini belirten Lukyanov, ekonomik zeminin darlığına değindi.
Lukyanov, “Rusya ile Birleşik Devletler arasındaki ilişkilerde köklü bir değişim ihtimali konusunda oldukça şüpheciyim; Trump göreve geldiğinde bazı kesimlerin beslediği umutlar onun iş odaklı kişiliğiyle ilgiliydi, ancak Rusya-ABD hattında somut ekonomik kazanım sağlayacak alanlar oldukça sınırlıdır” dedi.
Enerji sektörü dışında geniş bir ticaret hacmi bulunmadığını kaydeden Lukyanov, ilişkilerin ekonomik boyutunu aktardı.
Lukyanov, “Enerji gibi işbirliği yapabileceğimiz belirli alanlar mevcuttur; fakat genel olarak Rusya hiçbir zaman Birleşik Devletler için büyük bir ticaret ve ekonomi ortağı olmadı, dolayısıyla Trump dahil Amerikan tarafı bu ilişkiden elde edilebilecek somut bir kazanç görmedi” diye konuştu.
İki ülke ilişkilerinden ziyade ABD’nin içsel dönüşümünün daha kritik olduğunu vurgulayan Lukyanov, Amerikan siyasetindeki yeni eğilimlere dikkati çekti.
Lukyanov, “Benim açımdan daha umut verici olan husus Rusya ile ABD arasındaki yeni ilişki beklentisi değil, bir ülke ve siyasi yapı olarak Birleşik Devletler’in kendi içindeki dönüşüm ihtimalidir” ifadelerini kullandı.
Demokrat Parti içerisinde de benzer eğilimlerin yükseldiğini belirten Lukyanov, siyasi odak noktasının içeriye kaydığını söyledi.
Lukyanov, “Demokratlar tarafında öne çıkan yeni isimlere baktığımızda farklı görüşlere sahip olsalar da dış dünyayla ilgili meseleler yerine Birleşik Devletler’in ve Amerikan halkının ihtiyaçlarıyla ilgilenilmesi gerektiği noktasında Trump ile aynı çizgide buluşuyorlar” dedi.
Bu yönelimin küresel ittifakları da etkileyeceğini dile getiren Lukyanov, Amerikan kimliğindeki değişimi anlattı.
Lukyanov, “Amerikan siyasi kimliğinin kendi çıkarlarına odaklanan bir yapıya evrilmesi orta ve uzun vadede tüm ikili ilişkilerden daha önemlidir; Trump’tan sonra gelecek başkan ister Cumhuriyetçi ister Demokrat olsun, değişmeyen ittifakları koruma konusunda çok daha az istekli bir profil ortaya çıkacaktır” değerlendirmesinde bulundu.
Al-satçı ve faydacı diplomasi yaklaşımının küresel bir eğilim haline geldiğini belirten Lukyanov, ülkelerin zorunluluklarına işaret etti.
Lukyanov, “Trump’ın ticari mantığa dayalı yaklaşımı ağır şekilde eleştirildi; ancak gerçekte bunun küresel bir eğilim olduğunu görüyoruz, büyük ya da küçük fark etmeksizin tüm ülkeler kalkınma imkanlarını kullanabilmek adına pragmatik adımlar atıyor” dedi.
Moskova açısından Amerikan dış politikasındaki pragmatizmin müzakere zemini yarattığını vurgulayan Lukyanov, beklentisini özetledi.
Lukyanov, “Rusya açısından önemli olan husus, ABD’nin aşırı ideolojik bir güçten az çok normal bir güce dönüşmesidir; Amerikalılar sahip oldukları güçle herkese dikte etmeyi elbette sürdüreceklerdir, ancak ideolojik dogmalar yerine somut çıkarlara dayalı bir dikte söz konusu olduğunda en azından müzakere ve pazarlık yapılabilecek bir zemin bulunur” diye konuştu.
“Kış şartları her iki taraf için de belirleyici ve zorlu geçecek”
Diesen’ın cephe hattındaki son durumu, enerji ve lojistik altyapıya yönelik saldırıları sorması üzerine Lukyanov, çatışmanın mevcut gidişatını askeri mantık çerçevesinde değerlendirdi.
Sahadaki yıkımın ulaştığı boyutlara dikkati çeken Lukyanov, durumun vahametini ifade etti.
Lukyanov, “Genel durum son derece ağırdır; askeri mantığı anlıyorum, diplomasinin tıkandığı ve Ukrayna tarafının diplomatik fırsatları reddettiği mevcut tabloda başka bir seçenek görünmüyor, ancak genel manada gurur duyulacak bir durum ortada yoktur” dedi.
Savaşın niteliğinin zaman içinde değiştiğini belirten Lukyanov, önceki aşamalara değindi.
Lukyanov, “Geçen yaza kadar Rusya bu tarz bir savaş yürütmedi; Devlet Başkanı Putin başından itibaren kiminle savaştığımız konusunda son derece netti, hedef Ukrayna halkı ya da şehirleri değil, doğrudan askeri güçlerdi” diye konuştu.
Ukrayna’nın Rusya topraklarındaki altyapıya saldırmasının tırmanışı tetiklediğini dile getiren Lukyanov, çatışmanın boyut değiştirdiğini söyledi.
Lukyanov, “Ukrayna tarafı Rusya’daki altyapıyı yoğun şekilde hedef almaya başladıktan sonra savaş farklı bir düzeye evrildi ve tırmandı” ifadelerini kullandı.
Önümüzdeki kış aylarının çatışmanın seyri açısından kritik olacağını vurgulayan Lukyanov, karşılıklı zorluklara işaret etti.
Lukyanov, “Bu kışın kesinlikle belirleyici olacağını tahmin ediyorum; Ukrayna için çok zor geçecektir, aynı zamanda Rusya için de oldukça çetin olacaktır, çünkü Ukrayna güçlerinin hassas vuruşlar yapabildiğini görüyoruz ve bu potansiyellerinin tamamen tükendiğine inanmıyorum” dedi.
Sağduyunun hakim olabilmesi için yıkımın sürebileceğini belirten Lukyanov, Ukrayna liderliğinin durumunu aktardı.
Lukyanov, “Sağduyunun özellikle Ukrayna tarafında hakim olmasından önce ne yazık ki daha fazla yıkıma tanıklık etmek zorunda kalacağız” değerlendirmesini yaptı.
Zelenskiy’nin geri adım atamayacak bir konuma geldiğini dile getiren Lukyanov, siyasi geleceğin savaşa bağlandığını vurguladı.
Lukyanov, “Zelenskiy geri adım atamayacağı bir tablonun içindedir; kendi kaderinin savaşın sürmesine, hatta ucu açık bir çatışma ortamına bağlı olduğunu anlamaktadır ve bu son derece olumsuz bir durumdur” dedi.
Washington’daki yönetim değişikliğinin ve iç krizlerin savaşı uzatabileceğini söyleyen Lukyanov, sürece dair öngörüsünü aktardı.
Lukyanov, “Zelenskiy’i daha makul bir tutuma yöneltmenin tek yolu Birleşik Devletler’den ve Trump’ın yakın çevresinden gelecek doğrudan baskıydı; ancak Trump’ın iç meselelerle meşgul olması nedeniyle savaşın bu aşaması ne yazık ki uzayacaktır” ifadelerini kullandı.
Uluslararası ilişkiler uzmanı Prof. David Gibbs, ABD yönetiminin İran politikasının rasyonel temellere dayanmadığını belirterek Washington’ın attığı adımların küresel çatışma riskini artırdığını vurguladı. Demokratların ve Cumhuriyetçilerin savaşı sürdürme konusunda ortak hareket ettiğine işaret eden Gibbs, bölgesel çatışmaların dünya ekonomisinde 1930’lar benzeri büyük bir çöküşe yol açabileceği uyarısında bulundu.
Arizona Üniversitesi ABD Dış Politikası Uzmanı ve “Zenginlerin İsyanı” kitabının yazarı Profesör David Gibbs, analist Brandon Weichert’in sunduğu programda ABD yönetiminin dış politika kararlarını ve tırmanan bölgesel çatışmaları değerlendirdi.
ABD Başkanı Donald Trump’ın dış politika kararlarının öngörülemez olduğunu belirten Gibbs, askeri adımların rasyonel temellere dayanmadığını kaydetti.
Gibbs, yönetim içindeki dengesizliğe dikkati çekerek şunları kaydetti:
“Geleceği gösteren sihirli bir kürem yok ve Trump fazlasıyla öngörülemez, dürüst olmak gerekirse akıl dışı davranıyor. Bütün bu savaş görebildiğim kadarıyla akıl dışı bir temelde yürütüldü. Trump’ın o günden bu yana sergilediği davranışların büyük kısmı mantıksızdı. Önce bir mutabakat zaptı oluşturup gerilimi düşürmek, ardından aniden bu zaptı yırtıp atarak bir tür kesintili savaşa geri dönmek bana mantıklı gelmedi. Bu da tamamen duygularla ve fevrilikle hareket ettiğini gösteriyor.”
Bu tablonun yönetim açısından oluşturduğu tehlikelere işaret eden Gibbs, “Bana öyle geliyor ki bu durum onu tahmin edilmesi çok zor ve son derece tehlikeli biri haline getiriyor; karşımızda rasyonel düşünmeyen biri var. Bunun nedeni dış politikada son derece deneyimsiz olması mıdır, yaradılışı gereği fevri davranması mıdır, yoksa bilişsel gerileme yaşaması mıdır bilmiyorum. Bu bir ihtimal ama nörolog değilim, kesin bir şey söyleyemem. Bazılarının iddia ettiği gibi Netanyahu’nun elinde ona karşı kullanabileceği şantaj malzemesi niteliğinde bilgiler bulunması ihtimal dahilinde midir? Kim bilir? Bunu da göz ardı etmem ama elimde bir bilgi yok. Dolayısıyla burada tamamen karanlıkta hareket ediyoruz. Onun için akılcı olan şey pılı pırtıyı toplayıp gitmek, henüz vakit varken kayıplarını kabullenmek, bu sürecin kendi başkanlığına ve dünya ekonomisine verdiği muazzam zararla yüzleşip başka bir konuya geçmektir” ifadelerini kullandı.
Gibbs, Washington yönetimindeki farklı hiziplerin karar mekanizmasını etkilediğini vurgulayarak, “Farklı kanatlar onu farklı yönlere çekiyor. Görebildiğim kadarıyla en berrak düşünen isim Başkan Yardımcısı JD Vance gibi görünüyor çünkü savaşa baştan beri hep şüpheyle yaklaştı. Benim izlenimim savaşı hiçbir zaman desteklemediği yönündedir. Vance’in hayranı değilim, fazlasıyla fırsatçı bir figür ama aptal değil. Bunun aptalca bir adım olduğunu açıkça görebiliyor ve gerilimin düşürülmesini savunuyor gibi duruyor; umarım bu yaklaşım hakim olur” dedi.
Hazine Bakanı Scott Bessent ve Dışişleri Bakanı Marco Rubio gibi isimlerin ekonomik yaptırımları öne çıkaran grupta yer almasına değinen Gibbs, “Ekonomik savaşı uzatıp askeri hamleyle sonuç alma hevesi tehlikelidir. İran’a yönelik ekonomik savaşı vurgulayan Bessent stratejisini benimsemesi mümkündür ancak bu stratejinin askeri adımlarla birleştirilme tehlikesi her zaman vardır. Ekonomik savaş uzadıkça ve sonuç vermedikçe meseleyi askeri yoldan kesin olarak çözme eğilimi her daim ortaya çıkacaktır” uyarısında bulundu.
Gibbs, İran’ın çatışmadaki konumuna ve bölgesel dinamiklere işaret ederek, “İran sabırsızlanabilir ve kendisi kapsamlı bir askeri taarruz başlatabilir. Avrupa’daki gıda depolarının siber saldırıyla tahrip edilmesi gibi hadiseler yaşandı; bunu kimin yaptığını bilmiyorum ama İran yaptıysa şaşırmam. Savaşta yalnızca düşmanınıza değil düşmanınızın müttefiklerine de saldırmak mantıklıdır. Savaş Sanatı kitabında bu temel ilke yer alır ve İranlılar bunu okumuştur. Dolayısıyla siber harp yoluyla Avrupa’yı hedef almak bu stratejiye tamamen uygundur” değerlendirmesini yaptı.
“Bu savaş ABD’nin başlattığı bir saldırı savaşıdır”
Uluslararası hukukun ihlal edildiğini ve askeri harekatın yasal zemini bulunmadığını belirten Gibbs, çatışmanın başlangıcına dair şu ifadeleri kullandı:
“Bu konuda çok net olalım: Bu savaşı başlatan İranlılar değildi. Bu savaş ABD’nin başlattığı bir saldırı savaşıdır; bunu başka türlü tanımlamanın yolu yoktur. Uluslararası hukukun açık bir ihlalidir ve birden çok düzeyde kesinlikle anayasaya aykırıdır.”
ABD Anayasası’ndaki bağlayıcı hükümleri hatırlatan Gibbs, “İnsanlar bunu unutuyor ama anayasanın altıncı maddesinde antlaşmaların ülkenin en üstün hukuku olduğu yazar. Mahkemeler uygulamamayı seçse bile bu metin herkesin görebileceği şekilde oradadır. Başından beri çok kirli bir savaş yürütülüyor. Bu sözlerim İslam Cumhuriyeti’ni aklama amacı taşımıyor; rejimde hoşlanmadığım pek çok şey var ama savaşı onlar başlatmadı. Askeri saldırganlığı başlatan karşı taraftır” dedi.
İran’ın anlaşmalara uyma kapasitesine ilişkin tartışmalara da değinen Gibbs, “İran’ın anlaşma yapmaktan aciz olduğu söyleniyor; oysa Ortak Kapsamlı Eylem Planı’nı kabul etmişlerdi ve bu gayet geçerli bir stratejiydi. Mutabakat zaptını da kabul ettiler. İranlılar anlaşmaya varmaktan aciz değil; anlaşmaya varmaktan veya en azından varılan anlaşmayı uygulamaktan ve ona sadık kalmaktan aciz olan taraf ABD’dir. Burada açık konuşmak, eğriye eğri doğruya doğru demek gerekir. Trump’ın tam anlamıyla geri çekilmek dışındaki tüm hamleleri, başta Amerikan halkı olmak üzere İran ve tüm dünya için devasa riskler ve maliyetler barındırıyor” görüşünü dile getirdi.
ABD Kongresindeki siyasi dengeleri ve Demokrat Partinin savaşa yaklaşımını ele alan Gibbs, “Demokratların açıkça gereken şeyi yapmaya, yani savaşın tüm finansmanını kesmeye cesaretleri olup olmadığı meselesi önemlidir. Muhtemelen bunu yapmayacaklar çünkü savaş karşıtı değiller. Trump’ı her fırsatta zor durumda bırakmaya çalışacaklar. Thomas Massie’nin girişimine destek vereceklerini tahmin ediyorum. Massie savaş karşıtı bir Cumhuriyetçi ve ilkeli duruşunu takdir ettiğim, seçim kampanyasına bağış yaptığım ender isimlerdendir” dedi.
Savunma Bakanı Pete Hegseth hakkındaki görevden alma girişimine işaret eden Gibbs, şunları kaydetti:
“Massie görev süresi ocak ayında dolacak olmasına rağmen Savunma Bakanı Pete Hegseth’i görevden azletmek için bir karar tasarısı sundu. Hegseth yönetimdeki en şahin figürlerden biridir. Bu tür ifadeleri kullanmaktan hoşlanmam ama Hegseth gibi birini tanımlamak için şiddet yanlısı psikopat ifadesi yerinde olur. Onu yönetimden uzaklaştırmak iyi bir fikir olacaktır. Demokratlar bunu destekleyecektir ancak görevden alma Senatoda mahkumiyet gerektirir. Cumhuriyetçi Parti Trump’ı bu derece utandıracak bir adıma yanaşmayacaktır; bu nedenle girişimin içi boş bir jest olarak kalacağını düşünüyorum.”
Kongrenin bütçe gücünü kullanmaktan kaçındığını belirten Gibbs, “Demokratların yapmayacağı şey finansmanı kesmektir. Kesme yetkisi ellerindedir ve bütçeyi tahsis etme ya da geri çekme gücüne sahiptirler. İsteseler finansmanı kesebilirler ama istemiyorlar çünkü temelde Demokratlar da Cumhuriyetçiler kadar savaş yanlısıdır. Michigan Temsilcisi Rashida Tlaib gibi İsrail’e yardımları kesmek isteyen figürler bulunsa da partinin ana akımı henüz buna hazır değildir” tespitinde bulundu.
Gibbs, dış politikadaki odak kaymasına dikkati çekerek, “Demokratların yapmak istediği ve büyük olasılıkla yapacağı şey Ukrayna’daki savaşı daha da tırmandırmaktır. İran Trump’ın savaşıysa Ukrayna da Biden’ın ve Demokratların savaşıdır. Demokratlar bu savaşa son derece olumlu bakıyor ve odağı İran’dan Ukrayna’ya kaydırmak isteyeceklerdir. Trump’ın Ukrayna’ya desteği ılımlı kaldı fakat savaşı tırmandırması için üzerinde büyük bir baskı kurulacaktır. Bu durum en az Basra Körfezi’ndeki gelişmeler kadar tehlikelidir çünkü dünyanın en büyük nükleer cephaneliğine sahip olan Rusya’dan bahsediyoruz” uyarısını yaptı.
Rusya’nın askeri kapasitesine değinen Gibbs, “Aktif olarak konuşlandırılmış yaklaşık 1700 nükleer savaş başlığına sahip bir ülkeyi neden kışkırtmak istediğimizi anlamıyorum. Nükleer savaş riskine rağmen askeri çabaları tırmandırma yönünde bir çaba görülüyor. Dürüst olmak gerekirse Demokratların Cumhuriyetçilerden daha az pervasız olduğunu düşünmüyorum” dedi.
“Yaptırımlar dünya genelinde 1930’lar tarzı bir çöküşe yol açabilir”
ABD yönetiminin İsrail politikalarını değerlendiren Gibbs, finansmanın yasal boşluklar üzerinden sürdürülebileceğini ifade etti:
“Başkan Trump’ın İsrail’e yardımı tamamen keseceğine inanmak çok güç. Quincy Sorumlu Devlet Yönetimi Enstitüsü bünyesindeki yayında yer alan bir makalede belirtildiği gibi ABD ordusunu İsrail ordusuyla her düzeyde entegre edebilirler. Bu sayede resmi olmayan para transferlerini yaratıcı muhasebe yöntemleriyle ve yasal gri alanları kullanarak bütçe dışı yollardan yapabilirler. Sanıyorum 219. maddenin amacı da budur; Kongre ne yaparsa yapsın İsrail’e yapılan ABD yardımını kalıcı hale getirmeyi hedefliyorlar. Resmi yardımları kesiyormuş gibi görünürken aynı seviyedeki yardımı bütçe dışı yollardan sürdürme ihtimali araştırılıyor.”
İsrail’e yapılan transferlerin geri istenmesini gerçekçi bulmadığını söyleyen Gibbs, “Trump’ın İsrail’in parayı geri ödemesi gerektiği yönündeki sözleri kendi reklamını yapma çabasından ibarettir; tıpkı ilk döneminde duvarın parasını Meksika’ya ödeteceğini vaat etmesi gibidir” ifadelerini kullandı.
İran’ın diplomasiye açık kapı bırakmasını değerlendiren Gibbs, “İran’ın müzakerelere bu kadar istekli olmasına şaşırıyorum çünkü savaşı başlatan taraf ABD oldu. Savaşın başladığı günlerde İranlılar ABD ile aktif olarak müzakere yürütüyordu ve ABD bu durumu yönetim kademesini ortadan kaldırmak için bir bahane olarak kullandı; bu son derece haince ve kan dökücü bir adımdı. Obama nükleer anlaşmayı müzakere etmişti ancak Trump anlaşmadan çekildikten sonra Biden bunu yeniden tesis etmedi. Yani bu iki partinin ortaklaşa gerçekleştirdiği bir geri çekilme oldu. İran beklediğimden çok daha hoşgörülü davrandı” dedi.
ABD ablukasının etkilerine ve bölgesel risklere değinen Gibbs, şu değerlendirmeyi yaptı:
“Uygulanan abluka İran üzerinde şüphesiz olumsuz etkiler yaratıyor fakat İran’ın elinde klasik terör eylemleri ve siber harp gibi başka kozlar bulunuyor. ABD’nin İran altyapısını yok etmesi meşru sayılırken İran bizim altyapımızı hedef aldığında bu durum şoke edici ve kabul edilemez bulunuyor. Henüz bunu yapmamış olmaları şaşırtıcıdır; ABD’de ve Avrupa’da son çare olarak harekete geçmeye hazır hücrelerinin bulunmadığını düşünmek saflık olur. Körfez’deki tuzdan arındırma tesisleri dahil pek çok altyapıyı imha ederek bölgeyi yaşanamaz hale getirebilirler. İran savaşı bu noktaya taşımak istemediği için müzakereye açık duruyor.”
Washington’ın temel amacının rejim değişikliği olduğunu belirten Gibbs, ekonomik kriz ihtimaline dikkati çekti:
“ABD’nin temel pozisyonu her zaman İran’da rejim değişikliği olmuştur. Nükleer silah üretilmemesi için garanti istediklerini söylüyorlar fakat nükleer anlaşma zaten tam olarak bunu sağlıyordu ve yıllar süren müzakerelerle kurulmuştu. Bu krizden en yumuşak çıkış yolu ne yazık ki dünya ekonomisinde yaşanacak çok daha yıkıcı bir çöküş olabilir. 1930’lar tarzı bir ekonomik çöküş ihtimal dışı değildir ve Trump’ı geri çekilmeye zorlayacak düzeyde bir baskı yaratabilir.”
Amerikan askeri komuta kademesinin tutumunu da eleştiren Gibbs, sözlerini şöyle tamamladı:
“Seçimlerin ardından yönetim içinde saçma fikirlere karşı çıkma eğilimi artabilir. Hegseth’in tasfiyelerine rağmen ordunun nükleer silah kullanımı emrine direnme ihtimali doğabilir. Anayasa nükleer silah kullanma yetkisini başkana vermiştir ancak ordunun bu durumda anayasayı bir kenara bırakıp Trump’a ‘Bunu yapmanıza izin vermeyeceğiz’ demesine kesinlikle karşı çıkmam. Kıdemli generaller siyasi rüzgarları koklamayı iyi bilirler; Mark Milley örneğinde olduğu gibi geçmişte bu tür siyasi roller oynadıklarını gördük.”
Ortadoğu’daki vekalet savaşlarının Yemen’e ve Afrika Boynuzu’na sıçrama riskini de değerlendiren Gibbs, Ukrayna savaşında ise Rusya’nın askeri üstünlüğü ele geçirdiğini, Batı’nın mühimmat sıkıntısı çektiğini ve Moskova ekonomisinin çöktüğüne dair iddiaların gerçeği yansıtmadığını sözlerine ekledi.
JD Vance, Maduro kaçırılmadan önce Venezuela’da “iş bağlamış”
“Hollanda, UCM’nin feshedilmesi konusunda müzakereler yürütüyor”
RAND raporu: Avrupa 2030’a kadar olası Rusya savaşına hazır değil
Karadeniz, İHA saldırıları nedeniyle en ölümcül deniz rotası oldu
AIIB ile Türkiye arasında 1,6 milyar dolarlık rekor anlaşma
Amerika6 gün önceMavi dalga, Demokratik Sosyalizm veya laciverdin tonları
Asya1 hafta önceÇin Komünist Partisi’nden ‘demir şapkalı prenslere’ tasfiye uyarısı
Dünya Basını2 hafta önceTarihçi Emmanuel Todd: Fransa’da asıl tehdit Rusya değil Macron yönetimidir
Dünya Basını2 hafta önceABD’ye “gözünü Türk dünyasına dikme” çağrısı
Ortadoğu2 hafta önceBAE, Hürmüz’ü baypas eden yeni hattan petrol ihracatına başlayacak
Asya1 hafta önceBangladeş’te konfeksiyon işçilerinin ücret isyanı
Asya2 hafta önce6,3 milyar dolarlık Binance vurgunundan “Kuzey Koreli hackerlar” sorumlu iddiası
Dünya Basını2 hafta önceDemokrasi namına: AB’nin iç düşmana karşı savaşı
