Körfez İşbirliği Konseyi (KİK) üye ülkeleri, pazar günü Bahreyn’de Körfez Demiryolu Projesi Genel Anlaşması’nı imzaladı.

2009 yılında onaylanan proje, Suudi Arabistan, Katar, Bahreyn, BAE, Kuveyt ve Umman’ı ortak bir demiryolu ağıyla birbirine bağlamayı ve tüm ağın 2030 yılı sonuna kadar faaliyete geçmesini hedefliyor.

İmza töreni, Körfez İşbirliği Konseyi Ulaştırma ve İletişim Bakanları Komitesi’nin 30. toplantısı kapsamında Bahreyn’deki Al Riffa Al Zaher Sarayı’nda gerçekleştirildi.

Anlaşma, Körfez İşbirliği Konseyi Genel Sekreteri Casim Elbudayvi ve üye ülkelerin ulaştırma bakanlarının huzurunda imzalandı.

Yapılan açıklamaya göre Elbudayvi, Körfez Demiryolu Projesi Genel Anlaşması’nın, ulaştırma sektöründe Körfez entegrasyonunu güçlendirme ve KİK ülkeleri genelinde demiryolu taşımacılığını düzenleme yolunda önemli bir adım olduğunu belirtti.

Sekreter, anlaşmanın, tüm üye devletleri birbiriyle uyumlu çalışabilen tek ve entegre bir bölgesel ağ aracılığıyla birbirine bağlayacak Körfez Demiryolu projesinin işleyişini destekleyeceğini de sözlerine ekledi.

Anlaşma ayrıca Körfez ülkeleri arasındaki bağlantıyı güçlendirecek ve ulaşımı kolaylaştıracak.

Elbudayvi, Körfez Demiryolu projesini “Körfez entegrasyonunu destekleyen stratejik projelerden biri” olarak nitelendirdi.

Projenin üye ülkeler arasında yolcu ve yük taşımacılığını kolaylaştıracağını, kara ulaşım ağlarını limanlara ve lojistik merkezlerine bağlayacağını ve Körfez ulaşım sektörünün verimliliğini ve rekabet gücünü artıracağını açıkladı.

Elbudayvi, “bölgede ve dünyada yaşanan hızlı dönüşümlerin, deniz yollarındaki aksaklıklar ve artan nakliye ve sigorta maliyetleriyle birleşerek, ulaşım ve lojistik sektörünün piyasa istikrarını destekleme ve ticaretin ile temel hizmetlerin kesintisiz akışını sağlama konusundaki stratejik önemini vurguladığını” belirtti.

KİK Genel Sekreteri, İran saldırıları olarak nitelendirdiği olaylar sırasında BAE, Suudi Arabistan ve Umman’ın gösterdiği çabaları övdü ve bu çabaların mal ve emtia hareketi için alternatif güzergâhlar sağlanmasına yardımcı olduğunu ve diğer KİK ülkelerine yönelik tedarik zincirlerinin sürekliliğini garanti altına aldığını söyledi.

KİK ülkelerindeki ulaştırma ve depolama sektörünün 2025 yılında %5,7’lik reel büyüme kaydettiğini ve bu sayede petrol dışı iktisadi faaliyetler arasında en hızlı büyüyenlerden biri haline geldiğini açıkladı.

Anlaşma, engellerin aşılması ve Körfez demiryolu ağının teknik ve operasyonel entegrasyonunun sağlanması amacıyla üye devletler ile Körfez Demiryolu Otoritesi arasında bir koordinasyon çerçevesi oluşturuyor.

Anlaşma, bölgedeki deniz seyrüseferinde, özellikle Hürmüz Boğazı’ndaki aksaklıklar ve bunların ticaret ile mal hareketine getirdiği zorluklar nedeniyle daha da önem kazandı.

Son gelişmeler, sınırlı sayıda deniz yoluna bağımlı olmanın tedarik zincirlerini bölgesel krizlere karşı savunmasız bıraktığını ve bu durumun daha çeşitlendirilmiş ve esnek ulaşım alternatiflerine olan ihtiyacı artırdığını ortaya koyuyor.

Bu yılın Mayıs ayında, Körfez Demiryolu İdaresi Genel Müdürü Muhammed el Şabrami, projenin genel tamamlanma oranının %50’yi aştığını ve çalışmaların, kararlaştırılan takvime göre tamamlanmasını sağlamak üzere devam ettiğini duyurmuştu.

Körfez Demiryolu İdaresi’ne göre, ağ saatte 200 kilometreye kadar hızlarda seyreden yolcu trenlerini barındıracak şekilde tasarlanmış olup, yük trenleri ise saatte 80 ila 120 kilometre arasında değişen hızlarda çalışacak.

KİK demiryolu projesinin temel altyapısı için tahmini toplam maliyet yaklaşık 15,4 milyar ila 16 milyar dolar arasında.

Demiryolu ağı için önerilen güzergâh, Kuveyt’ten başlayarak Suudi Arabistan üzerinden Bahreyn’e uzanıyor. Bir başka bölüm ise Dammam’ı Salva sınır kapısı üzerinden Katar’a bağlayacak.

Doha, iki ülke arasında planlanan bir köprü vasıtasıyla Bahreyn’e bağlanacak.

Ağ ayrıca Suudi Arabistan’dan Abu Dabi’ye ve BAE’nin El Ayn kentine uzanacak, ardından Suhar üzerinden Muskat’a devam edecek.

AFP ve Reuters, Suriye hükümetinin Suudilerin isteği doğrultusunda Yemen’e birlikte gönderdiğini iddia ederken Şam iddiayı yalanladı.

Cumartesi günü Suudi destekli Yemen yönetiminden yetkililer AFP’ye verdikleri demeçte, binlerce Suriye askerinin Suudi Arabistan ve Yemen’e konuşlanmasını beklediklerini söylemişti.

Aynı yetkililer, bazı Suriyeli personelinin halihazırda Riyad’da bulunduğunu kaydetmişlerdi.

İsimlerinin açıklanmaması kaydıyla konuşan üç askeri kaynak ve bir savunma yetkilisine dayandırdığı haberinde AFP, yüzlerce Suriye askerinin Suudi-Yemen sınırının her iki tarafında konuşlandırıldığını bildirdi.

Yemen Başkanlık Liderlik Konseyi ve Savunma Bakanlığı bünyesindeki yetkililer ajansa, Husilere karşı yürütülen muharebe operasyonlarına destek vermek üzere ek Suriye güçlerinin gönderileceğini de ifade etti.

Bu iddialar, Reuters’ın Suriyeli askeri kaynakların yanı sıra Suudi ve ABD’li yetkililere dayandırdığı ve son haftalarda onlarca Suriyeli personelin danışmanlık rollerini, eğitimi ve askeri uzmanlık değişimini kapsayan ikili işbirliği anlaşması kapsamında Suudi Arabistan’a ulaştığını belirten haberinin ardından geldi.

Reuters’ın aktardığı Suriyeli kaynaklara göre, görev tanımları genişleyebilirse de söz konusu personel şu anda Krallık bünyesinde danışmanlık ve eğitim görevleri yürütüyor.

Üst düzey bir Suudi yetkili ajansa yaptığı açıklamada, uzmanlık paylaşımının Suriye silahlı kuvvetlerinin yeniden yapılandırılmasını desteklemeyi amaçladığını söyledi.

Daha geniş kapsamlı güvenlik çerçevesi, Suriye geçici Cumhurbaşkanı Ahmed Şara ve Savunma Bakanı Murhaf Ebu Kasra’nın Riyad ziyareti sırasında bir savunma anlaşmasının imzalanmasının ardından geldi.

Bu ziyaret, Şara’nın Veliaht Prens Muhammed bin Selman ile bir aydan kısa bir süre içinde gerçekleştirdiği ikinci görüşme oldu.

Öte yandan Suriye makamları, Suudi Arabistan ile devam eden askeri işbirliğinin ana hatlarını belirleyerek, mevcut temasların eğitim, kapasite geliştirme ve uzmanlık paylaşımı ile sınırlı olduğunu vurguladı.

Şam’daki kaynaklar, Suriye birliklerinin Yemen’e konuşlandırıldığına dair haberleri ise kesin bir dille reddetti.

Suriyeli bir diplomatik kaynak cumartesi günü devlet haber ajansı SANA’ya yaptığı açıklamada, Riyad ile mevcut askeri anlaşmaların her iki ülkenin ulusal çıkarlarına hizmet etmesi amaçlanan eğitim programları, teknik destek ve askeri danışmanlıklar çerçevesinde yer aldığını söyledi.

Kaynak, anlaşmanın özellikle Suriye askeri birliklerinin kapasitelerinin güçlendirilmesine vurgu yaptığını ve Suudi yetkililerin Şam’a gerçekleştireceği koordinasyon ziyaretlerinin önümüzdeki ay başlamasının planlandığını kaydetti.

Kaynağa göre, Şam ve Riyad arasındaki iş birliği zamanla, ortak çıkarların seyrine bağlı olarak, karşılıklı bir savunma düzenlemesine dönüşebilir veya Suriye’nin “Mekke İttifakı”na katılmasının önünü açabilir.

Kaynak ayrıca Suriye güçlerinin Yemen’e sevk edildiğini öne süren haberleri yalanlayarak, Suriye’nin öncelikli hedeflerinin iç güvenliği pekiştirmek, altyapıyı yeniden inşa etmek ve iktisadi toparlanmayı ilerletmek üzerinde yoğunlaşmaya devam ettiğini vurguladı.

Süveyş Kanalı trafiği Kızıldeniz krizi başladığından bu yana en yoğun seviyesine ulaştı ama artan tanker hareketleri, çatışmalar ve yaptırımların şekillendirdiği dengesiz bir toparlanmayı gölgeliyor.

AGBI’nin denizcilik haber kaynağı Lloyd’s List’ten aktardığına göre, ham petrol tanker tonajı Ekim ayında 2023 yılı aylık ortalamasını aştı.

Hürmüz Boğazı’ndaki saldırılardan kaçınmak için Yanbu üzerinden yön değiştiren Suudi ihracatı ile Hindistan’a giden Rus petrolü, ham petrol tanker tonajının üç yıl önce Ensarullah saldırılarının başlamasından önceki seviyelerin üzerine çıkmasına katkıda bulundu.

Lloyd’s List’in genel yayın yönetmeni Richard Meade, o ay kanal üzerinden geçen büyük ham petrol tankerlerinin yaklaşık onda dördünün yaptırım uygulanan gemiler olduğunu belirtti.

Tonaj rakamları, taşınan petrol miktarından ziyade gemilerin taşıma kapasitesini ölçer ve balastla seyreden gemileri de içerir.

Sektör kaynaklarına göre, yeniden faaliyete geçen konteyner seferleri de trafiği artırıyor. Fakat tüm gemi türlerine ait toplam tonaj, isyancıların saldırıları nedeniyle nakliye şirketlerinin rotalarını Güney Afrika’nın güneyinden geçecek şekilde değiştirmeye başlamasından önceki Ekim 2023 seviyelerinin yaklaşık üçte biri altında kaldı.

Lloyd’s List’in denizcilik istihbarat ve araştırma direktörü Bridget Diakun, brifingde “Süveyş Kanalı, Husi milislerinin Kızıldeniz’de gemilere saldırmaya başladığından bu yana en yoğun dönemini yaşıyor. Özellikle konteyner gemileri arasında bir toparlanma görüyoruz,” dedi.

Diakun, tonaj açısından tanker trafiğinin kriz öncesi seviyelerin bile üzerine çıktığını da sözlerine ekledi.

Kanal, Eylül ayındaki 1.228 ve bir yıl önceki 998 geçiş sayısından artış göstererek Ekim ayında 1.338 geçiş kaydetti.

Toplam gemi tonajı, bir önceki aya göre yüzde 18, bir önceki yıla göre ise yüzde 63 artışla 126 milyon detveyt ton seviyesine ulaştı.

Ekim ayında ham petrol tankerlerinin tonajı 47 milyon detveyt ton olarak gerçekleşti. Bu rakam, 2023 yılının Ocak ile Kasım ayları arasındaki aylık ortalama 44 milyon detveyt ton ile karşılaştırıldığında daha yüksek.

Suudi Arabistan, Doğu-Batı boru hattını kullanarak ham petrolü Hürmüz Boğazı’nı atlayarak Kızıldeniz’deki Yanbu’ya yönlendiriyor.

1.200 km uzunluğundaki bu hat, o ayın başlarında meydana gelen bir drone saldırısının ardından Eylül ayında yeniden faaliyete geçti ve tanker yüklemeleri de kısa süre sonra yeniden başladı.

Suudi Arabistan’ın Yanbu’dan yaptığı ihracat, Süveyş Kanalı üzerinden kuzeye doğru ilerliyor.

Rus ham petrolü ise ters yönde, Hindistan’a doğru sevk ediliyor. Süveyş Kanalı, Rusya’nın Karadeniz ve Baltık limanlarından Güney Afrika’nın etrafından dolaşmaya kıyasla daha kısa bir rota sunuyor.

Hürmüz Boğazı ve çevresinde ticari gemilere yönelik saldırılar ise yoğunlaştı. Diakun, saldırılardaki artışın boğazdan geçen trafiği bir miktar yavaşlattığını ama tanker seferlerini durdurmadığını belirtti.

Lloyd’s List Intelligence’a göre, İran ile bağlantısı olmayan gemilerin boğazdan geçiş sayısı, 19-25 Ekim haftasında önceki haftaki 122’den 110’a düştü. Eylül ayındaki haftalık ortalama ise 115 idi.

Daha önce yaptırım uygulanan ticarete dahil olmuş 50’den fazla yaptırım dışı tanker ve gaz gemisi, Körfez’den kurallara uygun yük taşımaya yönelerek, bölgeden uzak duran ana akım gemi sahipleri ve işletmecilerinin bıraktığı boşluğu doldurdu.

Diakun, “Bu aslında normal bir durum değil. Bunun nedeni jeopolitik aksaklıklar,” dedi.

Meade, yaptırım uygulanan tankerlerin çoğunlukla Aframax ve Suezmax sınıfında (yani çok büyük ham petrol tankerlerinden daha küçük sınıfta) olduğunu belirtti.

Konuşmacıya göre, Kızıldeniz’in güney girişi olan Bab el-Mendeb’de büyümenin ana itici gücü, konteyner seferlerinin yeniden başlaması oldu.

Uluslararası Denizcilik Örgütü Genel Sekreteri Arsenio Domínguez bu hafta, Suudi Arabistan’a bağlı gemilerin bu boğazda hâlâ tek başına hedef alınmaya devam ettiğini söyledi.

Fakat Diakun, toparlanmanın ne kadar daha ilerleyebileceğini, bunun konteyner gemilerinin geri dönüşüne ve Süveyş Kanalı üzerinden ham petrol tankerlerinin hareketlerine bağlı olduğunu göz önünde bulundurarak sorguladı.

Asıl soru, trafiğin Husi saldırıları öncesindeki seviyelerini koruyup koruyamayacağı ya da toparlanmanın durup durmayacağıydı. “Şu anda Süveyş ve Bab el-Mendeb’e ne kadar geminin geri dönebileceğine dair bir sınır olmalı,” dedi.