Mali’nin başkenti Bamako’ya düzenlenen koordineli saldırılar ve kuzeydeki stratejik bölgelerin isyancıların kontrolüne geçmesi Batı Afrika’da derin bir sarsıntı yarattı. Savunma Bakanı’nın ölümü ve Rus güçlerinin Kidal’den çekilmesiyle sonuçlanan süreç, 2020’de darbeyle göreve gelen askeri hükümetin geleceğine dair belirsizlikleri artırdı.

Mali’de isyancı grupların ve militanların gerçekleştirdiği koordineli saldırıların, başkent Bamako’ya sızarak Savunma Bakanı’nı öldürmesi ve ülkenin kuzey bölgelerinde kontrolü ele geçirmesinin Batı Afrika’yı sarstı.

Mali’nin çeşitli şehirlerinde yaşayanlar cumartesi sabahı silah sesleri ve patlamalarla uyandı. Saldırıların sorumluluğunu, ayrılıkçı Azawad Kurtuluş Cephesi (FLA) ile El Kaide bağlantılı JNIM gruplarının oluşturduğu bir ittifak üstlendi.

Taarruzun kapsamı ve FLA’nın kontrolüne geçen kuzeydeki Kidal şehrinden Mali ve Rus birliklerinin çekilmesi, 2020 yılındaki askeri darbeyle iktidara gelen hükümetin dayanıklılığına dair şüpheleri güçlendirdi.

Mali hükümetine liderlik eden Albay Assimi Goita, saldırıların başlamasının ardından birkaç gün boyunca kamuoyu önüne çıkmadı.

Bu durum, askeri yönetimin geleceğinin yanı sıra güvenlik tehditleriyle mücadele amacıyla Mali ve komşu ülkelerde konuşlandırılan Rus birliklerinin rolü hakkında da soruları beraberinde getirdi.

Gelişmeler ışığında bölge için üç muhtemel senaryo öngörülüyor.

Birinci senaryo: Askeri yönetim iktidarda kalarak karşı saldırıya geçecek

Pek çok analist, ordunun büyük şehirlerin, kasabaların ve devlet kurumlarının çoğunu kontrol etmeye devam etmesi nedeniyle bunun kısa vadede en muhtemel sonuç olduğunu değerlendiriyor.

Ancak uzmanlar, ordunun JNIM ve FLA’ya karşı başlatacağı karşı taarruzun önümüzdeki günlerinin belirleyici olabileceğini ifade ediyor.

Global danışmanlık şirketi Control Risks’in kıdemli analisti Beverly Ochieng, böyle bir operasyonun başarısının veya başarısızlığının askeri yönetimin ömrünü tayin edeceğini belirtti.

Taarruzun başlamasından üç gün sonra ulusa seslenen Albay Goita, durumun kontrol altında olduğunu dile getirerek saldırıların sorumlularını etkisiz hale getirme sözü verdi.

Bu konuşma öncesinde sosyal medyada Goita’nın Rusya’nın Bamako Büyükelçisi İgor Gromyko ile görüştüğü fotoğrafların paylaşılması, askeri yönetimin Moskova ile ittifakı hala önemli gördüğü şeklinde yorumlandı.

Ayrıca askeri liderin, saldırıda yaralananların tedavi gördüğü hastaneyi ziyaretine dair görüntüler de kamuoyuna yansıdı.

Buna karşın analistler, Savunma Bakanı Sadio Camara’nın ölümünün olası bir karşı taarruzda birliklerin koordinasyonunu zayıflatabileceğini kaydediyor.

Konrad Adenauer Vakfı Sahel Programı Başkanı Ulf Laessing, Camara’nın ölümünün Rusya ile ilişkilere de olumsuz yansıyabileceğini ifade etti.

Laessing, Camara’nın güç yapısındaki en etkili isimlerden biri olduğunu, Moskova için ana aracı ve Rus paralı askerlerinin Sahel’e konuşlandırılmasının fikir babası olduğunu ekledi.

Hükümet güçleri, ülkenin kilit bölgelerinde kontrolü sağlamak için mücadele ettiklerini bildiriyor. FLA’nın Kidal’den güneye doğru ilerleme niyetini açıklaması nedeniyle bu görevin zorlu olacağı öngörülüyor.

İsyancıların sözcüsü Mohamed Elmaouloud Ramadane, Gao şehrini kontrol altına almak istediklerini belirterek, şehrin girişlerinin düştüğünü ancak askeri kampların henüz ele geçirilmediğini söyledi.

Ramadane, tarihi Timbuktu şehrinin de hedefleri arasında olduğunu ve Gao ile Kidal’in tam kontrolü sağlandığında burayı ele geçirmenin kolay olacağını ifade etti.

Askeri yönetim, yaklaşık altı yıl önce iktidarı ele aldığında halk desteğine sahipti ve güvenlik sorunlarını çözme vaadinde bulunmuştu.

Fakat son bir yılda, JNIM’in başkente yönelik yakıt ablukası ve yürüttüğü ekonomik savaş nedeniyle savunma pozisyonuna geçmek zorunda kaldı. Silahlı grupların ilerleyişi sürerse Mali, askeri yönetimin geleceğini etkileyecek uzun süreli bir çatışma süreciyle yüzleşebilir.

İkinci senaryo: Askeri yönetim Rusya’dan destek alsa da yeni ortaklar arayacak

Ochieng, hafta sonu gerçekleşen saldırıların Rusya’nın Mali’deki güvenilir güvenlik ortağı imajını zedelediğini vurguladı.

Mali’de on yılın başında yaşanan darbenin ardından orduyu destekleyen Fransız güçlerine çekilme talimatı verilmiş, yerlerine isyanın bastırılmasına yardımcı olmaları için Rus askeri personeli gelmişti.

Laessing, Rusya’nın Afrika Kolordusu’nun büyük şehirleri koruyamaması ve Kidal’in düşmesiyle Rusya’nın itibarının büyük bir darbe aldığını belirtti. Mali’nin Rusya’nın desteğinden vazgeçmeyeceği ancak başka ortaklar aramaya başlayabileceği değerlendiriliyor.

Muhtemel seçeneklerden birinin, Afrika’daki nüfuzunu genişletmek isteyen Türkiye ile bağların güçlendirilmesi olabileceği ifade ediliyor.

Ochieng’e göre, Mali’de başkanlık muhafızlarını eğitmek üzere bir Türk güvenlik temsilcisinin görevlendirildiğine dair raporlar bulunuyor.

Savunma alanında halihazırda bağları bulunan Türkiye’nin tedarik ettiği insansız hava araçlarının, 2024 yılında Kidal’in isyancılardan geri alınmasında kilit rol oynadığı bildirilmişti.

Mali’nin, uzun yıllardır gergin olan ilişkilerine rağmen ABD ile yeniden temas kurduğuna dair işaretler de mevcut. Bu yıl ABD Dışişleri Bakanlığı Afrika İşleri Sorumlusu Nick Cheker, Bamako’yu ziyaret ederek ABD’nin Mali’nin egemenliğine saygı duyduğunu ifade etti ve politikadaki hataları aşmayı hedefleyen yeni bir rota çizdi.

Cheker ayrıca, ABD’nin güvenlik ve ekonomi alanındaki ortak öncelikler konusunda Mali’nin komşuları Burkina Faso ve Nijer ile daha yakın çalışma niyetinde olduğunu söyledi.

Bamako yönetiminin, tamamı askerler tarafından yönetilen Mali, Nijer ve Burkina Faso’dan oluşan Sahel Devletleri İttifakı’na daha fazla dayanabileceği de öngörülüyor. Bu blok Mali’ye destek sözü vermiş olsa da henüz büyük ve birleşik bir askeri güç olarak harekete geçmedi.

Rusya için temel soru, Mali’nin güvenlik bağlarını çeşitlendirmesi durumunda nüfuzunu koruyup koruyamayacağı noktasında toplanıyor.

Bu kriz, askeri ortaklıklar yoluyla Afrika’da etkisini artıran Rusya’nın genel stratejisi için bir dayanıklılık testi niteliği taşıyor. Rus destekli güçlerin kilit müttefikleri koruyamaması halinde bölgedeki diğer hükümetlerin de Moskova’ya ne kadar güvenilebileceği konusundaki yaklaşımlarını gözden geçirebileceği belirtiliyor.

Üçüncü senaryo: Askeri yönetim devrilecek, ancak yerine kimin geçeceği belirsiz

Cumartesi günkü saldırılar, askeri yönetime karşı son yılların en ciddi meydan okumasını oluşturdu. Artan toplumsal hoşnutsuzlukla birlikte yeni saldırıların askeri yönetim üzerindeki baskıyı artırabileceği kaydediliyor.

Olası senaryolardan biri, başka bir subay grubunun yönetime el koyacağı yeni bir askeri darbe olarak görülüyor.

Diğer taraftan, FLA ve JNIM ittifakının mevcut hükümetin yerini alması ihtimali üzerinde durulsa da bu durumda grubun ciddi iç fikir ayrılıklarıyla karşılaşacağı öngörülüyor.

FLA kendisini siyasi ve milliyetçi bir hareket olarak tanımlarken, JNIM silahlı bir İslamcı örgüt yapılanması taşıyor.

Mali’deki ayrılıkçılar ve İslamcı gruplar, Tuareg isyanının İslamcı militanlarca devralındığı 2012 yılından bu yana dönemsel olarak yakınlaşıp uzaklaştılar.

Daha önce bir FLA temsilcisi, JNIM militanlarını kuzenleri olarak nitelendirmiş ve ortak düşmana karşı tek bayrak altında hareket etmeleri gerektiğini söylemişti. Ancak FLA lideri Sayed ben Bella daha sonra yaptığı açıklamada bir birleşmenin söz konusu olmadığını ifade etti.

Ben Bella, göndere çekilen tüm bayrakların El Kaide’ye değil kendilerine ait olduğunu vurgulayarak, JNIM’in kendileriyle birleşmek istemesi durumunda küresel El Kaide organizasyonundan ayrılması gerektiğini belirtti.

Uzmanlar, bu ideolojik farklılıkların gelecekteki olası bir güç paylaşımı anlaşmasını karmaşıklaştırabileceğini düşünüyor.

Ochieng, JNIM’in son yıllarda El Kaide ile ilişkilendirilen radikal söylemlerden büyük ölçüde kaçındığına dikkat çekti. Analist, geçmişte El Kaide ile bağlantısı olan bir grubun iktidara geldiği Suriye modeline benzer bir durumun yaşanabileceğini değerlendiriyor.

Suriye’deki yeni liderliğin bazı radikal gruplarca fazla seküler bulunarak eleştirildiği, JNIM’in de FLA ile ittifakı nedeniyle benzer suçlamalarla karşılaştığı aktarılıyor.

Gelecekte, ayrılıkçıların kuzeyde tam kontrol sağlayamaması ve ülkenin geri kalanındaki olaylardan uzaklaşamaması durumunda, JNIM ve FLA arasındaki ideolojik kopuşun yeni bir gerilim kaynağı olabileceği ifade ediliyor.