Suudi Arabistan, Irak Başbakanı Ali ez-Zeydi’den, İran ile çatışmanın başlamasından bu yana krallığı hedef alan “Şii milisler” aleyhine cezai önlemler almasını istedi.

Riyad, geçen ay ABD ile birlikte Irak’ta misilleme amaçlı hava saldırıları düzenlediğini kamuoyuna açıklamıştı.

Fakat Al-Monitor’a göre krallık, çeşitli cephelerdeki tehditlere karşı koymak için savunma anlaşmaları imzalarken, aynı zamanda gerginliği azaltmayı amaçlayan İran ile ayrı gizli görüşmeler de yürütüyor.

Savaşın başlangıcından bu yana Suudi Arabistan’a yönelik saldırıların büyük bir kısmı Irak’tan kaynaklanıyor.

bölge yetkililerinden biri şöyle dedi:

“Suudiler, Suudi Arabistan’a saldırı düzenleyenlerin tutuklanıp cezalandırılmasını istiyor. Tetiği çekenler değil, emri verenler. Milis liderlerinin hesap vermesini istiyorlar. Sorumluların cezalandırılmasını istiyorlar.”

Irak Yüksek Yargı Konseyi Başkanı Faik Zeydan, ülkesinin komşusuyla gerginliği azaltmak amacıyla Suudi yetkililerle görüşmek üzere bu hafta Riyad’a gitti.

Sık sık “Irak kralı” olarak anılan Zeydan, Irak’taki en güçlü isimlerden biri olarak kabul ediliyor ve bazı gözlemcilere göre etkisi başbakanınkini bile aşıyor.

Mayıs ayında göreve geldiğinden beri Zeydan, Tahran ve Şii müttefiklerini kışkırtmadan İran’ın Irak üzerindeki etkisini azaltmak için çalışıyor.

Zeydi’nin, ABD’nin desteğiyle Trump yönetiminin Körfez müttefikleriyle ve Türkiye ile daha yakın ilişkiler kurma çabalarının bir parçası olarak, 30 Temmuz’da Suudi Arabistan Veliaht Prensi ve fiili hükümdar Muhammed bin Selman ile görüşmek üzere Riyad’a gitmesi planlanıyordu.

Fakat 28 Temmuz’da ABD ve Suudi uçaklarının sekiz ildeki milis karargahlarını hedef alan çok sayıda hava saldırısı düzenlemesi üzerine gezi iptal oldu.

Riyad, bu saldırıların “İran destekli terörist milisler” tarafından krallığın enerji altyapısına yönelik gerçekleştirilen bir dizi insansız hava aracı saldırısına misilleme niteliğinde olduğunu açıkladı.

ABD Merkez Komutanlığı, İran’ı doğrudan suçlayarak Devrim Muhafızları’nın Suudi petrol tesislerine ve krallık içindeki ABD güçlerine yönelik saldırıları yönettiğini belirtti.

13 Ağustos’ta, hasarı telafi etmek amacıyla üst düzey bir Irak askeri ve istihbarat heyeti Suudi Arabistan’ı ziyaret etti.

Bir hafta önce, 7 Ağustos’ta Zeydi, Bağdat’ta Suudi istihbarat şefi Halid el-Humaydan ile bir araya gelmişti.

27 Temmuz’dan bu yana Irak topraklarından Suudi Arabistan’a yönelik herhangi bir saldırı bildirilmedi.

Tahminler farklılık gösterse de, Halk Seferberlik Güçleri (Haşd eş-Şabi) genel komutanlığına göre 28 Temmuz’daki saldırılarda en az 20 kişi öldü, 32 kişi yaralandı. 

Haşd eş-Şabi, 2014 yılında IŞİD ile mücadele etmek üzere kurulan milis gruplarının çatı örgütü.

Associated Press, Iraklı askeri yetkililere atıfta bulunarak, saldırılarda altı İranlı askeri danışmanın öldürüldüğünü bildirdi.

Bu kişilerin Haşd eş-Şabi tarafından teyit edilen 20 ölü arasında olup olmadığı hâlâ belirsiz.

Bölgesel yetkililerden birine göre belli olan şey ise, bu ölümlerin milislerin “Selefi Sünniler, Amerika’nın yardımıyla Şii kanı akıtıyor ve Zeydi de buna suç ortağı” şeklindeki söylemini beslediği.

Tüm devlet dışı silahlı grupların silahlarını teslim etmeleri ya da yasal sonuçlarla karşı karşıya kalmaları için belirlenen 30 Eylül son tarihi yaklaşırken, ortam giderek daha da gerginleşiyor.

Tahran ve Trump yönetiminin ortak desteğiyle başbakan olan Zeydi, bu son tarihin yerine getirileceğine söz verdi.

Başbakan, yolsuzluk yapan yetkililere karşı eşi görülmemiş bir baskı kampanyası başlatırken, milislerin üslerine de baskınlar düzenlemesini emretti.

En sert çizgideki gruplardan biri olan Nuceba Hareketi, yakın zamanda bir baskın girişimi sırasında Irak hükümet güçlerini geri püskürttü.

Bu hafta Zeydi’yi zor durumda bırakan bir başka gelişme daha yaşandı. Çarşamba günü, Bağdat’taki bir mahkeme, sadece birkaç gün önce gözaltına alınan Nuceba’ya bağlı istihbarat görevlisi Abbas Yakubi’yi beraat ettirdi.

Nuceba Hareketi, 28 Temmuz’daki hava saldırılarının ardından hükümeti tüm ABD güçlerini ülkeden çıkarmaya ve Suudi Arabistan ile ilişkilerini kesmeye çağırmış, bunun ABD ve Suudi çıkarlarına ağır bir bedel ödeteceğini söylemişti.

30 Eylül, tüm ABD güçlerinin Irak’tan çekilmesi için son tarih. Suudiler ve Zeydi için ek bir sorun ise Irak’ın, Trump yönetiminin öncelikler listesinde çok gerilere düşmüş olması.

Bu arka plan karşısında, Suudiler de dahil olmak üzere çok az kişi, başbakanın milisleri kontrol altına alabileceğine inanıyor.

“Suudilerin değerlendirmesi, Irak hükümetinin milisleri dizginleyemeyeceği yönünde,” diyen kaynaklardan biri, Zeydi’nin konumunu İran’a farklı derecelerde yakınlık gösteren Şii partiler koalisyonuna borçlu olduğunu belirtti. Fakat çıkarları örtüştüğünde İran’ın etkisi onun lehine işleyebilir.

Görünüşe bakılırsa, işaretler pek de umut verici değil. Pazartesi günü, Ketaib Hizbullah, Zeydi’yi ABD ile kurduğu yakın bağlar nedeniyle sert bir şekilde eleştiren bir açıklama yayınladı.

Açıklamada, silah bırakmayı ancak üç koşulun yerine getirilmesi halinde değerlendirecekleri belirtildi.

Bunlardan biri, tüm ABD güçlerinin Irak’tan ayrılması ve bir daha geri dönmemesi. Bir diğeri, Türk güçlerinin Kuzey Irak’tan çekilmesi. Son olarak da Kürdistan Bölgesi’ndeki Peşmerge güçlerinin lağvedilmesi.

Ketaib Hizbullah’ın tutumu, Suudi Arabistan için özellikle önemli. BM Güvenlik Konseyi’nin Yemen uzmanlar heyeti, 2024 yılında en az 80 Husi savaşçısının, Ketaib Hizbullah’ın önemli bir kalesi olan Curf es-Sahr bölgesinde Iraklı silahlı gruplardan eğitim aldığını bildirmişti.

Washington merkezli Savaş Araştırmaları Enstitüsü (Institute for the Study of War) geçen ay, Husilerin JCurf es-Sahr’da bir operasyon karargahı kurduğunu bildirdi.

Bağdat, Anbar ve Necef’in kesiştiği noktada yer alan ve Fırat Nehri’ne yakın olan bu bölge, muazzam bir stratejik ve tarımsal değere sahip.

Operasyonlar hakkında bilgi sahibi üç kaynak, Al-Monitor’a verdikleri bilgide, Suudilerin 28 Temmuz’daki operasyonlar sırasında Curf es-Sahr’a saldırmayı planladıklarını fakat Zeydi’nin bölgeyi kendisinin halletmek için zaman talep etmesi ve Irak ordusunun bu işi halledeceğini söylemesi üzerine saldırıları iptal ettiklerini aktardı.

Olaylar hakkında doğrudan bilgi sahibi olan bu kaynaklardan biri, kararın “bölgesel ortaklar arasında yapılan istişarenin ardından” alındığını söyledi. Kaynak, konuyla ilgili daha fazla ayrıntıya girmekten kaçındı.

Bir Batılı diplomata göre Irak ordusu Curf es-Sahr’a girmeye kalkışırsa, bu muhtemelen Zeydi’nin düşüşünü hızlandıracaktır.

Öte yandan milisler, Ağustos başında Suudi Arabistan’a karşı bir dizi karşı saldırı için hazırlık yaparken, Kudüs Gücü Başkanı İsmail Kaani, 10 Ağustos’ta önceden haber vermeden Bağdat’a gitti.

Çeşitli haber kaynaklarına göre Kaani, milis liderlerine kapalı kapılar ardında henüz silahlarını bırakmamalarını, bunun yerine hükümetle silahlı çatışmaya sürüklenmek yerine 30 Eylül’den önce barışçıl bir uzlaşma sağlamalarını söyledi.

Fakat Al-Monitor’a bilgi veren bölgesel yetkililerden biri, haberlerde yer almayan bir noktaya dikkat çekti: Kaani’nin milisleri Suudi Arabistan’a yönelik yeni saldırılardan kaçınmaları konusunda uyardığını belirtti.

Kaynak, bunun sadece ABD’nin daha fazla müdahalesini beraberinde getirebilecek daha geniş çaplı bir çatışmadan duyulan endişeden kaynaklanmadığını, aynı zamanda “Suudi Arabistan’ı Türkiye’nin kucağına daha da itmek istemedikleri” için de böyle bir uyarıda bulunulduğunu kaydetti.

30 Temmuz’da Suudi Arabistan, Türkiye ve Pakistan, Mekke’de bir üyeye yönelik saldırının tüm üyelere yönelik saldırı olarak kabul edileceğini belirten bir savunma anlaşması imzaladı.

Anlaşma henüz sınanmadı, fakat NATO üyesi Türkiye, nükleer silaha sahip Pakistan ve Arap dünyasının önde gelen gücü Suudi Arabistan’ı bir araya getiren bu anlaşma, Başkan Donald Trump tarafından desteklendi.

Birkaç gün önce duyurulan, Kızıldeniz’de deniz güvenliği için Suudi Arabistan öncülüğünde kurulan bir başka ittifakın da açıkça Husileri caydırmayı amaçladığı görülüyor.

Fakat bu anlaşmalar dizisi, 20 Temmuz’da Bab el-Mandeb’de deniz ambargosu ilan eden Husiler üzerinde pek bir etki yaratmadı.

Bazı analistler Mekke anlaşmasının esas olarak İran’a yönelik olduğunu söylese de, Tahran bu tehdidi önemsiz göstermeye çalışıyor.

Johns Hopkins Üniversitesi İleri Uluslararası Çalışmalar Okulu’nda uluslararası ilişkiler profesörü olan İran asıllı Amerikalı Vali Nasr, Al-Monitor’a “İran, Mekke anlaşmasının çoğunlukla göstermelik olduğuna inanıyor” dedi.

Anlaşma imzalanmadan önce bile, BAE-İsrail ekseni karşısında İran ve Suudi Arabistan’ın tutumları birbirine yaklaşıyordu.

Nasr, “İslam Cumhuriyeti bunu kendisine yönelik bir tehdit olarak görmek yerine, daha çok İsrail-BAE-Hindistan bloğuna karşı dengeyi sağlayacak yararlı bir yanıt olarak değerlendiriyor,” diye belirtti.

Değişen ittifaklar, Irak’ta da Suudi-Irak gerilimini hafifletebilecek şekilde sonuçlanabilir.

Birleşik Arap Emirlikleri, Bağdat’ı dışlayan ülkeler arasında yer alıyor. 18 Ağustos’ta BAE, kendi topraklarına yakın deniz alanlarından fırlatılan iki balistik füze tespit ettiğini açıkladı. İran ise saldırıyla ilgisi olduğunu reddetti.

ABD Başkanı Donald Trump’ın yönetimi, Kongre’ye, Gazze barış gücü için 206 milyon dolardan fazla bir meblağ ayırdığını bildirdi.

Reuters’ın eline geçen 30 Temmuz tarihli iki bildirimde, Dışişleri Bakanlığı Kongre’ye, Uluslararası İstikrar Gücü’nün (ISF) teçhizatı, altyapısı, araçları ve operasyonel masrafları için 200 milyon dolarlık bir kaynak sağlayacağını bildirdi.

Ek olarak 6 milyon dolarlık bir kaynak ise, bu gücü desteklemek üzere ABD zırhlı araçlarının yeniden tahsis edilmesine ayrılacak.

Kongre’deki önemli bütçe ve dışişleri komitelerine hitaben hazırlanan bu bildirimler, daha önce basında yer almamıştı.

Bu fon, barış gücü için ABD tarafından yapılan ilk somut harcama ve hem İsrail hem de Hamas’ın planın ilerlemesi için gerekli koşulları kabul etmemelerine rağmen, yönetimin Trump’ın Gazze yol haritasını uygulamaya devam etme kararlılığını gösteriyor.

Bildirimlerden birinde, “ISF, güvenlik operasyonlarına öncülük edecek, kapsamlı bir silahsızlandırma sürecini destekleyecek ve Gazze’ye insani yardım ile yeniden inşa malzemelerinin güvenli bir şekilde ulaştırılmasını sağlayacak” denilirken, gücün nihai yapısının hâlâ müzakere aşamasında olduğu belirtildi.

Yönetim, bu gücün finansmanı için nihai olarak ne kadar paraya ihtiyaç duyulacağına dair bir açıklama yapmadı.

Trump, İsrail’in Gazze’deki savaşını sona erdirmek ve harap olmuş bölgeyi yeniden inşa etmek için hazırladığı iddialı planı denetlemek üzere bir “Barış Kurulu” kurdu.

Planına göre, barış gücü, İsrail güçlerinin çekilmesinin ardından bölgeleri güvenli hale getirmek üzere Gazze’ye konuşlandırılacak, yeni Filistin polis güçlerini eğitecek ve yardım sevkiyatlarını destekleyecekti.

Trump’ın özel temsilcisi ve damadı Jared Kushner, pazar günü Hamas yetkilileriyle, pazartesi günü ise İsrailli liderlerle Kudüs’te görüşmeler gerçekleştirdi.

Fakat her iki tarafın da temel taleplerinde ısrarcı olması nedeniyle bir ilerleme sağlanamadan ayrıldı.

Barış Kurulu’ndan bir yetkili, son iki haftayı “önemli ilerlemelerin” yaşandığı bir dönem olarak nitelendirdi ve kurulun bunun sonucunda ek finansman taahhütleri talep ettiğini belirtti.

Medya ile serbestçe konuşabilmesi için isminin açıklanmaması şartıyla konuşan yetkili, fonun diğer yeniden inşa projelerinin yanı sıra Gazze’deki güçler için bir üs inşa edilmesi amacıyla gerekli olduğunu belirtti.

Üye ülkeler başlangıçta Gazze’deki yeniden inşa çalışmaları için 17 milyar dolarlık taahhütte bulunmuştu fakat Reuters, nisan ayında fonların sadece çok küçük bir kısmının ulaştığını bildirmişti. Barış Kurulu, şu ana kadar aldığı tutarı kamuoyuna açıklamadı.

Şu ana kadar beş ülke ISF’ye asker gönderme taahhüdünde bulundu: Endonezya, Fas, Kazakistan, Kosova ve Arnavutluk.

Mısır ve Ürdün ise polis eğitimi verme taahhüdünde bulundu. Askerlerin ne zaman konuşlandırılabileceği ise hâlâ belirsizliğini koruyor.

Kongreye gönderilen iki bildirimden ilki, 200 milyon dolarlık finansmanı ele alıyordu. Aynı tarihte gönderilen ve yaklaşık 6,3 milyon dolar tutarındaki ikinci bildirimde ise, ABD’nin daha önce Nepal’e gönderilmesi planlanan dokuz zırhlı personel taşıyıcısını ISF’yi desteklemek üzere yeniden tahsis ettiği ve Arnavutluk ile Kosova’nın ISF’deki rollerinin bir parçası olarak bu teçhizatın ilk alıcıları olacağı belirtildi.

Filistin Yönetimi’nden üst düzey bir yetkili, ABD’nin İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’nun “Filistin Yönetimi’ni feda ederek Hamas’ı güçlendirme stratejisini tekrar ettiğini” savunarak “endişesini” dile getirdi.

Times of Israel gazetesine yapılan bu açıklamalar, ABD özel temsilcisi Jared Kushner’ın Mısır’da Hamas lideri Halil el-Hayye ile yüz yüze görüşme gerçekleştirip ardından Kudüs’e geçerek Netanyahu ile bir toplantı yapmasından iki gün sonra geldi.

Kushner, Trump yönetiminin büyük ölçüde kenara ittiği Filistin Yönetimi’nden birileriyle görüşmek üzere Ramallah’ta durmadı.

Filistinli yetkili, “Filistin Yönetimi, Gazze ve Batı Şeria’daki durumu istikrara kavuşturmada kritik bir rol oynayabilir ve göz ardı edilmemelidir,” dedi.

Yetkili, Netanyahu’nun ardışık hükümetlerinin, Tel Aviv’in iki devletli çözümü destekleyen daha “ılımlı” Filistin Yönetimi’nden kademeli olarak uzaklaşarak onu meşruiyetinden mahrum bırakmaya yönelik adımlar atarken bile, Katar’ın Hamas’a yaptığı ödemelere izin verdiğini ve bunun da örgütün güçlenmesine yol açtığını söyledi.

Kushner ve Blair, Hamas ile görüştü

Yetkili, Trump yönetimini açıkça eleştirmekten kaçındı. ToI’ye göre Ramallah şu anda elinde sınırlı bir etki gücü olduğunu kabul ediyor gibi görünüyor.

Salı günü yayınlanan bir Fox News röportajında Kushner’a, ABD’nin bir Filistin devletini tanıma olasılığı soruldu; o ise bu fikri şimdilik reddederken Filistin Yönetimi’ni de eleştirmişti:

“Bir devletin siyasi niteliğinden bahsetmeden önce, Filistinlilerin kendi kendilerini yönetebildiğini görmek istiyoruz. Filistin Yönetimi söz konusu olduğunda, bir devletin varlığı için gerekli olan standartların çok, çok gerisinde kalıyorlar. Gerçekleştirmeleri gereken pek çok reform var; Suudiler, Fransızlar ve herkes bu konuda bizimle aynı görüşte. Hükümetler, doğru reform paketinin ne olacağı üzerinde çalışıyor. Bunu gerçekten yapıp yapmayacakları ise başka bir konu. On yıldır reform yapmakla tehdit ediyorlar.”

ABD’nin savaş sonrası Gazze’yi Hamas’ın yerine yönetmek üzere teknokratik bir heyet kurduğunu hatırlatan Kushner, yeni komitenin bu kıyı bölgesini etkin bir şekilde yönetebileceğini kanıtlaması halinde “belki ileride siyasi bir ufuktan söz edebileceklerini” söylemişti.

ABD’nin Gazze Şeridi için hazırladığı plan, Filistin Yönetimi bir dizi reformu tamamladıktan sonra, “Gazze’nin Yönetimi Ulusal Komitesi” adlı bu kurumun bölgenin kontrolünü Filistin Yönetimi’ne devretmesini öngörüyor.

Filistinli yetkili, Ramallah’ın bu adımları hayata geçirmek için çalıştığını vurguladı. Fakat Netanyahu hükümeti tarafından alınan ve Batı Şeria ekonomisini çöküşün eşiğine getiren cezai önlemlerin giderek artan listesi nedeniyle bu çabaların önemli ölçüde engellendiğini belirtti.

Örneğin, söz konusu yetkili, Filistin Yönetimi’nin ders kitaplarını, İsrail’in bu kitapların uzun süredir Yahudilere karşı kışkırtma içerdiği yönündeki suçlamaları üzerine revize ettiğini belirtti.

Yetkili, müfredatın çevrimiçi olarak güncellendiğini fakat İsrail’in milyarlarca dolarlık fonu hâlâ kesintiye uğratmaya devam etmesi nedeniyle Filistin Yönetimi Eğitim Bakanlığı’nın şu anda ders kitaplarını toplu olarak basacak maddi imkânlara sahip olmadığını ifade etti.