Kamuoyu Görüşü Vakfı (FOM) tarafından yapılan anket çalışması, Rusya’da maddi durumunun bir yıl içinde kötüleşeceğini düşünenlerin oranının yüzde 22’ye ulaştığını ortaya koydu. Fiyat artışları ve yakıt kriziyle derinleşen ekonomik sorunlar, halkın refah beklentilerini son 11 yılın en düşük seviyesine geriletti. Ülkede tasarruf eğilimi artarken, tüketici güven endeksleri de seferberlik döneminden bu yana görülen en düşük seviyelere yakın seyrediyor.

Rusya’da artan fiyatlar ve yakıt krizinin derinleştirdiği diğer ekonomik sorunlar, önümüzdeki bir yıl içinde maddi durumunun kötüleşeceğini düşünen Rus vatandaşlarının oranını keskin bir şekilde artırdı.

Kamuoyu Görüşü Vakfı (FOM) tarafından 10-12 Temmuz tarihlerinde gerçekleştirilen anketin sonuçlarına göre, maddi durumunda kötüleşme bekleyenlerin oranı bir ay içinde yüzde 16’dan yüzde 22’ye yükseldi. Bu oran, 2015 yılından bu yana kaydedilen en yüksek seviye olarak kayıtlara geçti.

Aynı dönemde, refah düzeyinin iyileşmesini bekleyen Rusların oranı da gerileyerek kötümserlerle eşitlendi. Haziran ayında yüzde 23 seviyesinde olan iyimserlerin oranı da yüzde 22’ye düştü.

Genellikle geleceğe daha umutla bakma eğiliminde olan Rus kamuoyunda, kötümserler ile iyimserlerin oranının eşitlendiği son dönem Haziran 2021 olmuştu.

Son dönemde Rusya vatandaşlarının refah düzeylerine yönelik endişelerini artıran çok sayıda gelişme yaşandı. Belirginleşen ekonomik sorunlar, yakıt krizinin de eklenmesiyle daha karmaşık bir hal aldı.

Geçen yılın sonundan bu yana Rus halkı kitlesel olarak tasarruf moduna geçiş yaptı. Beyaz eşya, elektronik, giyim ve ayakkabı gibi gıda dışı birçok ürünün satışlarında düşüş yaşanırken, tüketiciler daha ucuz muadillere ve daha erişilebilir alışveriş formatlarına yöneldi.

Levada Center ve FOM tarafından hesaplanan tüketici güven endeksleri bu yıl kötümserlik bölgesine gerileyerek, kısmi seferberlik ilan edildiği dönemden bu yana en düşük seviyelerin yakınında seyretmeye başladı.

Makroekonomik Analiz ve Kısa Vadeli Tahmin Merkezi (TsMAKP) verilerine göre, Rusların zorunlu ödemeler düşüldükten ve enflasyona göre düzeltildikten sonra ellerinde kalan reel harcanabilir gelirleri son üç yılda ilk kez azaldı. Mevsimsel etkilerden arındırılmış verilere göre, ilk çeyrekteki reel gelirler bir önceki çeyreğe kıyasla yüzde 1 daha düşük gerçekleşti.

Tarihi kötümserlik verileri

İlkbahar aylarında yayımlanan yıllık Gallup anketi de Rusların son 20 yılda görmediği düzeyde bir kötümserlik içinde olduğunu ortaya koymuştu. 2006 yılından bu yana ilk kez katılımcıların çoğunluğu, kendi bölgelerindeki ekonomik durumun kötüleştiğini beyan etti.

Küresel finans krizinin yaşandığı ve gayri safi yurtiçi hasılanın (GSYH) yüzde 7,9 oranında çöktüğü 2009 yılında durumun kötüleştiğini söyleyenlerin oranı yüzde 40 düzeyindeydi.

Pandemi döneminde ise bu oran 2020’de yüzde 45, 2021’de yüzde 50 olarak ölçülmüştü. Güncel verilerde ise bu oran yüzde 60’a ulaştı. Mevcut yaşam standardının kötüleştiğini bildirenlerin oranı ise yüzde 56 ile anket tarihinin en yüksek seviyesine çıktı.

Yakıt krizi ülkede enflasyonu da hızlandırdı. Rusya Federal Devlet İstatistik Servisi (Rosstat) verilerine göre, mayıs ayında yüzde 0,17 olan aylık enflasyon haziranda yüzde 0,87’ye yükseldi; temmuz ayının ilk iki haftasında ise fiyatlar yüzde 0,43 daha arttı.

Yıl başından bu yana benzin fiyatları yüzde 16,4, dizel yakıt fiyatları ise yüzde 18 oranında zamlandı. Rusların yarısı yakın gelecekte fiyat artışlarının daha da hızlanmasını bekliyor.

Savaşın mali yükü hissediliyor

Akaryakıt istasyonlarındaki kuyruklar ve fiyat etiketleri, halka ekonomideki gidişatın kötü olduğunu düzenli olarak hatırlatıyor.

Yılın ilk beş ayında Rusya GSYH’si, ağırlıklı olarak savunma sanayiinin etkisiyle sadece yüzde 0,2 oranında büyüme kaydetti.

Sivil sanayi kollarında ise ikinci kez daralma yaşandı. Rusya Merkez Bankası tarafından gerçekleştirilen işletme anketleri, haziran ayında iş dünyasındaki faaliyetlerin derin bir gerileme içinde olduğunu gösterdi.

Stratejik ve Uluslararası Çalışmalar Merkezi (CSIS) analizlerine göre, Rusya halkının ruh hali, savaşın sonuçlarını doğrudan hissettikçe ve kendilerine yönelik maddi maliyetler arttıkça kötüleşiyor.

CSIS Kıdemli Uzmanı Maria Snegovaya, anketlerin genel olarak güvenilir olduğunu ve mevcut eğilimleri net bir şekilde yansıttığını ifade etti.

FOM tarafından yapılan bir diğer araştırma ise maddi duruma yönelik iyimserliğin yaş ilerledikçe ve eğitim seviyesi yükseldikçe azaldığını gösterdi.

Geleceğe dair en yüksek beklenti en genç yaş grubunda gözlendi. 30 yaş altı grupta iyimserlik baskınken, 31-45 yaş grubunda da bu eğilim ağırlığını koruyor. Ancak 46-60 yaş grubunda durum kötümserliğe dönerken, daha ileri yaştakiler arasında kötümserlik tamamen hakim hale geliyor.

Yükseköğrenim mezunları arasında kötümser beklentiler ağırlık kazanırken, orta öğretim mezunlarında nötr bir yaklaşım, orta öğretim altı grupta ise belirgin bir iyimserlik eğilimi öne çıkıyor.

İtalyan Girişimciler Derneği GIM Unimpresa Başkanı Vittorio Torrembini, lüks giyim markası Prada dahil çok sayıda İtalyan firmasının Rusya pazarına geri dönmek istediğini açıkladı. Batı yaptırımlarının uygulandığı dört yıllık süreçte İtalyan iş dünyasının Rusya’da 40 milyar euronun üzerinde kayıp yaşadığını belirten Torrembini, buna rağmen 250’den fazla İtalyan şirketinin ülkedeki faaliyetlerini sürdürdüğünü kaydetti.

Rusya’daki İtalyan Girişimciler Derneği (GIM Unimpresa) Başkanı Vittorio Torrembini, İtalyan lüks giyim markası Prada’nın büyük ve gelecek vadeden bir pazar olarak görülen Rusya’ya geri dönmekle ilgilendiğini bildirdi.

Derneğin genel kurul toplantısı marjında RIA Novosti haber ajansına açıklamalarda bulunan Torrembini, Batı yaptırımlarının yürürlükte olduğu dört yıllık süreçte İtalyan iş dünyasının Rusya pazarında 40 milyar euronun üzerinde kayba uğradığını belirtti. Torrembini, bu kayıplara rağmen 250’den fazla İtalyan firmasının Rusya’daki faaliyetlerine devam ettiğini aktardı.

Rusya’ya geri dönmeye ya da ülkede faaliyete başlamaya hazır olan çok sayıda sektörden firmanın ismini saymanın zor olduğunu ifade eden Torrembini, bu şirketler arasında Prada gibi dünyaca tanınmış moda devlerinin de yer aldığını doğruladı.

Savaş sonrası askıya alma kararı

Ukrayna’da başlayan askeri operasyonun ardından, Mart 2022’de Dior, Prada, Miu Miu ve diğer bazı uluslararası lüks markaların butik sahipleri Rusya’daki mağazalarının faaliyetlerini askıya alma kararı almıştı.

Avrupa Birliği’nin (AB) aynı dönemde kabul ettiği dördüncü yaptırım paketi kapsamında Rusya’ya değeri 300 euronun üzerindeki lüks tüketim ürünlerinin gönderilmesi yasaklanmıştı.

Bu gelişmeler öncesinde, 2021 yılında Dior’un Rusya iştiraki ülkede bir önceki yıla göre yüzde 61 artışla 8,5 milyar ruble ciro elde etmiş ve net kârını 2,5 kat artırarak 1,4 milyar rubleye çıkarmıştı.

Aynı dönemde Prada’nın Rusya iştiraki “Prada Rus” ise cirosunu yüzde 75 artışla 6,9 milyar rubleye, net kârını ise yüzde 47 artışla 171 milyon rubleye yükseltmişti.

Üç yıl önce Rusya’daki butiklerinin faaliyetlerini askıya alan Fransız moda evi Christian Dior ile bünyesinde Prada ve Miu Miu markalarını barındıran İtalyan Prada Group, 2025 yılında Moskova ve St. Petersburg’daki bazı mağazalarını tamamen kapatma kararı aldı.

Sektör temsilcileri ise nisan ayında yaptıkları değerlendirmelerde, Rusya’dan ayrılan bazı yabancı lüks markaların ülkedeki ofislerini ve kadrolarını koruduğunu, bu sayede pazara geri dönüş opsiyonlarının açık kaldığını belirtti.

Eni CEO’su Descalzi’den Avrupa’ya gaz uyarısı

Markaların geçmişi

İtalyan moda evi Prada, 1913 yılında Mario Prada ve kardeşi Martino tarafından kuruldu. Başlangıçta bavul, çanta gibi deri ürünlerin ithalatını yapan şirket, daha sonra kendi üretimine başladı.

Markanın gelişiminde, kurucunun torunu olan ve kendi adına Miu Miu markasını kuran tasarımcı Miuccia Prada belirleyici rol oynadı. Miuccia Prada, uzun yıllar markanın baş tasarımcılığını ve eşi Patrizio Bertelli ile birlikte şirketin ortak yöneticiliğini üstlendi.

GIM Unimpresa’nın işaret ettiği İtalyan lüks tüketim sektörünün bir diğer markası Versace ise 1978 yılında tasarımcı Gianni Versace tarafından kuruldu.

Giyim, parfüm, saat ve aksesuar üreten şirketin kurucusu Gianni Versace, 1997 yılında ABD’nin Miami Beach kentindeki evinin önünde seri katil Andrew Cunanan tarafından öldürüldü. Modacının ölümünün ardından şirketin yönetimi kız kardeşi Donatella Versace’ye geçti.

Donatella Versace, 2018 yılında şirketi 2 milyar dolar karşılığında ABD merkezli Michael Kors’a (şimdiki adıyla Capri) satarken, kendisi Versace’nin baş tasarımcısı olarak çalışmaya devam etti.

Rusya hükümeti, Belarus, Kazakistan ve Hindistan’dan tedarik edilen benzinin ardından motorin ithalatına da olanak tanıyacak yasal altyapıyı hazırladı. Enerji Bakanlığı, ithalatçı şirketlerin yurt dışı ile iç piyasa fiyatları arasındaki farkını bütçe sübvansiyonuyla kapatacak motorin ithalat sönümleyici mekanizmasını devreye alıyor.

Rusya hükümeti, Belarus, Kazakistan ve Hindistan’dan satın alınan benzinin ardından motorin ithalatına da imkan tanıyacak yasal düzenlemeyi tamamladı.

Rusya Enerji Bakanlığı basın servisinden RBK gazetesine yapılan açıklamada, yabancı motorin ithalatı için “ithalat sönümleyici” mekanizmasının devreye alınacağı bildirildi.

Yabancı benzin için halihazırda uygulanan bu sistem kapsamında, akaryakıt ithal eden petrol şirketlerine bütçeden sübvansiyon sağlanacak.

Devlet, ithalatçıların dünya piyasalarındaki yüksek fiyatlar ile Rusya iç pazarındaki fiyatlar arasında maruz kaldığı farkı bütçeden tazmin edecek.

Rusya Enerji Bakanı Sergey Tsivilev konuya ilişkin yaptığı açıklamada, bu adımın ithalatçılar açısından sevkiyatların ekonomik cazibesini koruyacağını, yurt dışından hızlı bir şekilde akaryakıt tedarik edilmesini kolaylaştıracağını ve Rus tüketicilerin ihtiyaçlarını güvence altına alacağını ifade etti.

Tarihsel olarak Rusya, ürettiği motorinin yaklaşık yüzde 40 ila 50’sini ihraç eden dünyanın en büyük tedarikçilerinden biri konumunda bulunuyordu.

Ekonomist Kirill Rodionov, 2023 yılında Rusya’da iç motorin tüketiminin 52,2 milyon ton seviyesinde gerçekleştiğini, buna karşın 35,7 milyon ton motorinin ihraç edildiğini hatırlattı.

Buna rağmen, petrol rafinerilerine yönelik gerçekleştirilen ve Rusya’daki petrol işleme hacmini son 20 yılın en düşük seviyelerine gerileten saldırılar, motorin üretiminde yaklaşık yüzde 40’lık bir düşüşe yol açtı. Bu oran, üretimi dörtte bir oranında azalan benzindeki gerilemeyi de geride bıraktı.

Ülkenin güney bölgelerinde hasat dönemine başlayan çiftçiler, motorin tedarikinde ciddi sorunlar bildirmeye başladı.

Akaryakıt istasyonlarında araç başına 100 ila 200 litrelik sınırlandırmalar uygulanırken, tarım sektöründe tek bir biçerdöverin bir iş gününde ortalama 300 litre yakıt tükettiği aktarılıyor.

Rusya Federal İstatistik Servisi (Rosstat) verilerine göre, motorin fiyatları haziran ayı sonu itibarıyla yıllık bazda yüzde 18,1 oranında artarak son 15 yılın rekor seviyesine ulaştı.

Güney Federal Bölgesi’nde, 2023 yılından bu yana ilk kez motorin ihracatının tamamen yasaklanmış olmasına rağmen, ortalama litre fiyatı 110 rubleye kadar yükseldi.

Reuters ajansına konuşan ve duruma aşina olan kaynaklar, Rusya için olası motorin tedarikçisinin Hindistan olacağını öne sürdü. Kaynaklar, akaryakıt piyasasındaki durumun daha da kötüleşmesi halinde Rus petrol şirketlerinin Hindistan’daki rafinerilere yöneleceğini kaydetti.

Hindistan şimdiye kadar Rusya’ya yalnızca iki parti halinde yaklaşık 100 bin ton benzin sevk etti.

Energy Intelligence analistleri ise Rusya’daki petrol ürünleri açığının aylık 400 bin ila 600 bin ton seviyesinde olduğunu tahmin ediyor.