Ruanda destekli M23 isyancılarının, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nin saldırıya son verilmesi çağrısına rağmen şehri ele geçirdiklerini açıklamasından saatler sonra, Demokratik Kongo Cumhuriyeti’nin (DKC) doğusundaki en büyük şehir olan Goma’nın bazı bölgelerinden silah sesleri yükseldi.

Haber, Demokratik Kongo Cumhuriyeti ve Ruanda birliklerinin pazartesi günü ortak sınır boyunca ateş teatisinde bulundukları ve M23 savaşçılarının ilerleyişiyle birlikte çatışmanın hızla tırmanma riskinin ortaya çıktığı haberleriyle birlikte geldi.

Demokratik Kongo Cumhuriyeti hükümet sözcüsü Patrick Muyaya, X üzerinden yaptığı açıklamada Ruanda ordusunun Goma’daki varlığını doğruladı.

“Hükümet, Ruanda’nın açık niyetlerini göz önünde bulundurarak katliamdan ve insan hayatı kaybından kaçınmak için çalışmaya devam ediyor” diyen Muyaya, bölge sakinlerine evlerinde kalmalarını ve vandalizm ve yağmacılık yapmaktan kaçınmalarını söyledi.

Pazartesi günü erken saatlerde M23, DRC hükümetinin Ruanda tarafından bir “savaş ilanı” olarak nitelendirdiği Goma’yı ele geçirdiğini duyurdu. BM, ele geçirmenin Goma’nın iki milyon sakini arasında “kitlesel paniğe” neden olduğunu söyledi.

M23’ün iddiası, Kongolu birliklere silahlarını teslim etmeleri için verdiği 48 saatlik sürenin dolmasına dakikalar kala geldi. Örgütün savaşçıları ayrıca Goma sakinlerini sakin olmaya ve Kongo Demokratik Cumhuriyeti ordusu mensuplarını merkezdeki stadyumda toplanmaya çağırdı.

İki görgü tanığı Reuters haber ajansına isyancıların Goma’nın merkezine girdiğini söyledi. Ajansın bildirdiğine göre, bunlardan biri ağır silahlı adamların sokaklarda yürüdüğünü gösteren kısa bir video paylaştı.

Mineral zengini bölge

M23 isyancı ittifakının ilerleyişi, Demokratik Kongo Cumhuriyeti’nin mineral zengini doğusunda binlerce kişiyi evlerini terk etmeye zorladı ve onlarca yıldır devam eden çatışmanın daha geniş çaplı bir bölgesel savaşı yeniden alevlendirme riski taşıdığı korkularını tetikledi.

M23 savaşçıları birkaç gündür Goma’nın dış mahallelerinde Kongo ordusu ve BM barış gücü askerleriyle çatışıyor.

Kilit şehir için verilen savaş, otuz yılı aşkın bir süredir bölgesel rekabetler, etnik anlaşmazlıklar ve silahlı milis çatışmalarıyla mücadele eden ve dünyanın en kötü insani krizlerinden birini tetikleyen istikrarsız bir bölge olan Doğu Kongo Demokratik Cumhuriyeti’ndeki çatışmaların sonuncusu.

BM yaptırımları çağrısı

M23’ün Goma’daki ilerleyişine öfkelenen Demokratik Kongo Cumhuriyeti cumartesi günü Ruanda ile ilişkilerini kesti ve komşusuna BM yaptırımları uygulanması çağrısında bulundu.

Kenya Devlet Başkanı William Ruto pazartesi günü yaptığı açıklamada, Goma savaşının sona ermesi için uluslararası baskının artmasıyla birlikte Demokratik Kongo Cumhuriyeti Devlet Başkanı Felix Tshisekedi ve Ruanda Devlet Başkanı Paul Kagame’nin çarşamba günü krizi görüşmek üzere bir toplantıya katılmayı kabul ettiklerini söyledi.

Krize cevaben pazar günü BMGK’da yapılan acil toplantıda Kinşasa’nın en üst düzey diplomatı, daha fazla Ruanda askerinin egemenliği “açık ve kasıtlı bir şekilde ihlal ederek” sınırı geçtiği uyarısında bulundu.

Demokratik Kongo Cumhuriyeti Dışişleri Bakanı Therese Kayikwamba Wagner, “Bu cepheden bir saldırı, artık diplomatik kurnazlıkların arkasına saklanmayan bir savaş ilanıdır” dedi.

Kigali “herhangi bir çözüm sunmayan” açıklamaları reddetti ve Kinşasa’yı son tırmanışı tetiklemekle suçladı.

Ruanda Dışişleri Bakanlığı’ndan yapılan açıklamada “Ruanda sınırı yakınlarındaki çatışmalar Ruanda’nın güvenliği ve toprak bütünlüğü için ciddi bir tehdit oluşturmaya devam etmekte ve Ruanda’nın savunma pozisyonunu sürdürmesini gerektirmektedir” denildi.

BM uzmanları Ruanda’nın Demokratik Kongo Cumhuriyeti’ndeki çatışmalarda M23’ü desteklemek üzere 3,000-4,000 asker konuşlandırdığını ve füzeler ve keskin nişancılar da dahil olmak üzere önemli bir ateş gücü sağladığını söylüyor.

Pazar günü geç saatlerde yapılan bir açıklamada BMGK, bölgedeki saldırgan “dış güçlerin” geri çekilmesi çağrısında bulundu ancak açıkça isim vermekten kaçındı.

Açıklama, BM Başkanı Antonio Guterres’in Ruanda’ya silahlı kuvvetlerini Demokratik Kongo Cumhuriyeti’nden çekmesi çağrısında bulunmasının ardından geldi ve bu çağrı Kigali tarafından reddedildi.

Tırmanan çatışmalarda yaklaşık bir düzine yabancı barış gücü askeri öldürüldü.

Türkiye’nin arabuluculuk teklifi reddedildi

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Ruanda Devlet Başkanı Paul Kagame ile geçen gün yaptığı görüşmede, Türkiye’nin iki ülke arasında arabuluculuk yapmaya hazır olduğunu belirtti. Erdoğan, “Büyük Göller bölgesinde istikrar ve barışa katkı sağlayacak bu meselenin çözümü konusunda her iki tarafın da arzu etmeleri halinde biz de Türkiye olarak her türlü desteği vermeye hazırız” ifadelerini kullanmıştı.

Ancak, KDC hükümetinin, Türkiye’nin arabuluculuk teklifini reddettiği ve “Afrika sorunlarına Afrika çözümleri” yaklaşımını benimsediklerini ifade ettikleri iddia edildi.

İsyancılar kim ve ne istiyorlar?

M23 isyancıları – ya da 23 Mart Hareketi – Kongo’nun doğusunda on yıllardır süren çatışmalarda mineral zengini bölgede yer edinmek için mücadele eden yaklaşık 100 silahlı gruptan biri. İsyancılar son haftalarda önemli toprak kazanımları elde ederek kasaba ve köyleri ele geçirdi ve Goma’yı kuşattı.

Grup 2012 yılında Kongo ordusundan kopan etnik Tutsilerin başarısız entegrasyonunun ardından kuruldu. Grup, Tutsileri ayrımcılığa karşı savunduğunu ve 1994’te Ruanda’da Tutsilere yönelik soykırımla bağlantılı olan etnik Hutu milislerine karşı Tutsilerin çıkarlarını savunduğunu iddia ediyor. Ancak eleştirmenler bunun Ruanda’nın Doğu Kongo üzerinde ekonomik ve siyasi nüfuz elde etmek için bir bahane olduğunu söylüyor. Tutsiler Kongo nüfusunun %1-2’sini oluşturuyor.

Kongolu yetkililer Ruanda’yı giderek artan bir şekilde bölgenin kaynakları üzerinde kontrol sağlamak ve Kongo’nun bazı bölgelerini ilhak etmeyi amaçlamakla suçluyor.

M23, kontrolü altındaki bölgelerde kendi vergi sistemini uyguluyor, yerel bir hükümet yönetiyor ve doğal kaynakları kontrol ediyor.

Goma, ticaret, güvenlik ve insani yardım çabaları için bölgesel bir merkez ve havaalanı malzeme naklinde kilit öneme sahip. 2012 yılında isyancılar Goma’yı ele geçirmiş ve yaklaşık bir hafta boyunca kontrol etmişlerdi ancak Ruanda üzerinde artan uluslararası baskının ardından – ABD ve İngiltere’den gelen yardımların askıya alınması da dahil – M23 şehri teslim etti.

2021’den bu yana Kongo hükümeti ve Burundi birlikleri ve BM askerleri de dahil olmak üzere müttefik güçler isyancıları Goma’dan uzak tutuyor.

Batı’nın suç ortaklığı

Analistler tarafından, Kongo’daki krizin, İngiltere, ABD ve Fransa dahil olmak üzere Batı’nın rolü ve 1994 yılında Ruanda’da Tutsilere karşı gerçekleştirilen soykırımdaki suç ortaklığı ile doğrudan bağlantılı olduğu değerlendiriliyor.

Fransa, 1994’teki Fransız Turkuaz Operasyonu sırasında Ruanda soykırımını organize eden ve uygulayan Hutu üstünlükçüleri için Kongo’da bir kaçış yolu ve güvenli bir sığınak yaratılmasını sağlamıştı. Bu sayede Kongo’da yeniden toplanıp Kongo ve Ruanda’da Tutsileri katletmeye ve her iki ülkede de kendi soykırım ideolojilerini paylaşmayan Hutulara saldırıp onları öldürmeye devam edebildiler.

Bazı analistler ise, çatışmaların, jeopolitik etkilerini sürdürmek ve bölgenin maden zenginliklerinin çıkarılmasından kar elde etmek isteyen yabancı ülkeler tarafından körüklendiğini söylüyor.

Demokratik Kongo Cumhuriyeti koltan, altın, elmas ve kobalt gibi doğal kaynaklar bakımından oldukça zengindir. Bu madenlerin işletilmesi, gruplar arasında uzun süreli çatışmaların önemli bir nedenidir. Bazı silahlı gruplar bu kaynaklar üzerindeki kontrolleri sayesinde finanse edilmektedir.