İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, Filistin devletine atıf içermeyen ve İsrail ordusunun Gazze’den çekilmesine dair süreci belirsiz bırakan Trump’ın planına onay verdi. Duyurunun hemen ardından İbranice basına konuşan Netanyahu, İsrail ordusunun Gazze’den çekilmesi hakkında “Asla, böyle bir şey olmayacak” ifadesini kullandı.

ABD Başkanı Trump, aralarında Türkiye’nin de olduğu sekiz ülke lideriyle yaptığı temasların ardından hazırlanan metni Netanyahu ile birlikte açıkladı. “Arap ve Müslüman ülkelerin bu sürece yazılı taahhüt verdiğini” belirten Trump, bu ülkelere “Hamas’ın silahsızlandırılması” görevini işaret etti. Netanyahu ise planı “savaş hedeflerimize ulaşıyoruz” sözleriyle onayladığını bildirdi.

21 değil 20 madde

Taslak, Hamas’ın silahsızlandırılmasını ve Gazze’nin ABD öncülüğünde uluslararası bir kurulun gözetimine verilmesini öngörüyor. Önce 21 madde olarak anılan teklif, nihai halinde 20 madde şeklinde sunuldu. Zirve sırasında İsrail’in Katar’a yönelik saldırısı nedeniyle özür dilediği; bu çerçevede Katar’ın plana destek vereceği bilgisi paylaşıldı.

Basın toplantısında Trump, Netanyahu’nun planı kabul ettiğini açıkladı. Netanyahu da bunu teyit ederek, Hamas’ın teklifi reddetmesi halinde İsrail’in “işi kendi başına bitireceği” uyarısında bulundu. Trump, “Hamas reddederse, İsrail’in Hamas’ı yok etmesi için tam desteğim var” dedi.

Çekilme takvimi: “Eşikler” ve haritalı aşamalar

İsrail tarafı, ABD’nin ilk taslağındaki çekilme maddelerini kendi lehine revize ettirdi. İlk versiyonda “İsrail güçleri, [ABD özel elçisi Steve] Witkoff’un rehinelerin serbest bırakılması için hazırladığı önerinin sunulduğu tarihten itibaren savaş hatlarına çekilecek” deniyordu. Kabul edilen metinde ise “üzerinde mutabık kalınan hat” ifadesi benimsendi ve eklenen haritayla üç aşamalı bir çekilme takvimi sunuldu.

Beyaz Saray’ın yayınladığı İsrail güçlerinin Gazze’den üç aşamada çekilmesini öngören harita.

Buna göre ilk geri çekilme sonrası dahi İsrail ordusu Gazze’nin büyük bölümünde varlığını koruyabilecek. Arap ve Müslüman ülkelerden oluşacak Uluslararası İstikrar Gücü (ISF) sahaya inip Hamas’ı etkili biçimde silahsızlandırana kadar mevcut mevziler tutulacak. İkinci aşamada bile ordunun Gazze’nin üçte birinden fazlasında kalması öngörülüyor. Üçüncü aşama tamamlandığında son birlikler ayrılırken, Gazze’nin tüm çevresinde bir güvenlik tamponu inşa edilecek.

Güncellenen metin çekilmeyi İsrail lehine şöyle çerçeveliyor: Ordu, ISF, garantörler ve ABD ile uzlaşmaya bağlanacak “silahsızlandırma standartları, kilometre taşları ve zaman çizelgeleri” doğrultusunda çekilecek. Pratikte, tam çekilme gerçekleşene kadar kontrol ettiği bölgeleri geçiş otoritesiyle birlikte ISF’e kademeli devredecek; yeniden canlanan terör tehdidine karşı “güvenlik çevresi” varlığı sürecek.

Silahsızlandırmaya ilişkin şartlar

Netanyahu’nun Steve Witkoff ve Trump’ın damadı, eski başdanışman Jared Kushner’la yaptığı uzun görüşmelerin ardından silahsızlandırma başlıklarında da değişiklik yapıldığı bildirildi. Önceki versiyonda “barışçıl birlikte yaşamı taahhüt eden Hamas üyelerine af” öngörülürken, yeni metin bu kişilerin silahlarını “kullanım dışı bırakmasını” şart koşuyor.

Plan ayrıca “tüneller ve silah üretim tesisleri dahil tüm askeri, terör ve saldırı altyapısının yok edilmesi ve yeniden tesis edilmemesi” hükmünü içeriyor. Silahsızlandırma, bağımsız denetçilerin gözetiminde yürütülecek; silahların kalıcı olarak devre dışı bırakılması üzerinde uzlaşılan bir tasfiye süreciyle yapılacak, uluslararası fonlu geri satın alma ve topluma kazandırma programlarıyla desteklenecek ve denetçilerce doğrulanacak.

Kademeli çekilme vurgusu

Trump, plan kapsamında İsrail’in Gazze’den “kademeli olarak” çekileceğini belirterek “Hamas’la Arap ve Müslüman ülkeler ilgilenecek” dedi. Gazze ve çevresindeki yerel güvenlik unsurlarının eğitimine bu ülkelerin destek vereceğini aktaran Trump, “Geçiş yönetimiyle birlikte taraflar, İsrail güçlerinin kademeli çekilmesi için bir takvimde uzlaşacak. İsrail aşamalı olarak çekilecek, artık ateş açmayacaklar” ifadesini kullandı.

“Savaş hedeflerine yaklaşıyoruz”

Netanyahu, planın İsrail’i hedeflerine yaklaştırdığını savundu. Gazze’nin “silahsızlandırılması” oranında bölgenin askerden arındırılacağını, ordunun ise belirsiz bir süre güvenlik çeperi içinde bulunacağını söyledi: “Gazze’de barışçıl, sivil bir idare olacak; bu idare Filistin Yönetimi ya da Hamas tarafından yönetilmeyecek.”

“Asla böyle bir şey olmayacak”

Ancak Netanyahu zirveden sonra İbranice yaptığı açıklamada, İsrail askerlerini Gazze’den çekmeye niyeti olmadığını söyledi:

“Bu tarihi bir ziyaret. Hamas’ın bizi tecrit edecekti, işi tersine çevirdik ve Hamas’ı tecrit ettik. Şimdi Arap ve Müslüman dünyası da dahil tüm dünya, Başkan Trump’la birlikte belirlediğimiz koşulları kabul etmesi için Hamas’a baskı yapıyor: Rehinelerimizin hepsinin, hayatta olanların da hayatını kaybedenlerin de serbest bırakılması; bu sırada İsrail ordusunun Gazze Şeridi’nin büyük bölümünde kalması. Buna kim inanırdı? Sonuçta insanlar sürekli ‘Ordu çekilmeli’ diyor… Asla, böyle bir şey olmayacak.”

“Filistin devletine razı oldunuz mu” sorusu üzerine de şunları söyledi: “Kesinlikle hayır. Anlaşmada da böyle bir şey yazmıyor, ama bir şeyi söyledik: Filistin devletine kesin biçimde karşı duracağımızı. Bunu Başkan Trump da söyledi. Anladığını ifade etti. BM’de bunun teröre büyük bir ödül olacağını ve İsrail devleti için bir tehlike teşkil ettiğini de belirtti; doğal olarak buna razı olmayacağız.”

Hamas, savaşın başından beri rehineler karşılığında İsrail’in Gazze’den tamamen çekilmesini talep ediyor. Gazze’de yönetimden çekilmeye istekli olabileceğini belirtse de silah bırakma kırmızı çizgisi olmaya devam ediyor; zira silahların örgütün şeritte etkisini koruması için hayati olduğunu düşünüyor.

Yönetim mimarisi: “Barış Kurulu” ve geçiş otoritesi

Trump, planın kabulü halinde Gazze’de bir geçiş otoritesi kurulacağını; eski İngiltere Başbakanı Tony Blair’in de aralarında bulunduğu isimlerin görev alabileceğini söyledi. Uluslararası denetim organının adının “Barış Kurulu” olacağını ve bu kurula kendisinin başkanlık edeceğini açıkladı.

Bölgesel taahhütler ve beklentiler

Trump, Hamas’ın teklifi kabul etmesi halinde İsrailli rehinelerin en geç 72 saat içinde serbest bırakılacağını belirtti: “Bu plan savaşın derhal bitmesi demek. Arap ve Müslüman ülkeler yazılı taahhütte bulundu; Gazze’yi askerden arındırma sözlerine güveniyorum.”

BM Genel Kurulu kapsamındaki temaslarda Suudi Arabistan, Katar, BAE, Ürdün, Türkiye, Mısır, Pakistan ve Endonezya liderlerine övgüde bulunan Trump, Hamas’ın sürece dahil olmayacağını; reddetmesi halinde İsrail’e “tam destek” vereceğini söyledi. Konuşmasında İbrahim Anlaşmalarının sürmesi gerektiğini ve hatta İran’ın bile bu çerçeveye dahil olabileceğini ileri sürdü.

Katar’la kriz başlığında özür ve devam

Beyaz Saray’daki zirve sırasında Netanyahu’nun, Doha’daki saldırı nedeniyle Katar Başbakanı Şeyh Muhammed bin Abdurrahman Al Sani’den özür dilediği açıklandı. Beyaz Saray, İsrail ve Katar tarafından doğrulanan bilgiye göre üçlü telefon görüşmesinde Netanyahu, bir Katarlı askerin ölümüne yol açan saldırı için üzüntüsünü iletti, Katar’ın egemenliğinin ihlali nedeniyle özür diledi ve benzer bir saldırının tekrarlanmayacağını taahhüt etti. Katar, bu özrün ardından Trump’ın girişimi çerçevesinde Gazze’deki savaşı sonlandırmaya yönelik çalışmalara katılmaya hazır olduğunu bildirdi.