Çin Devlet Başkanı Xi Jinping, diplomatik ilişkilerin 70’inci yılında iki günlük resmi ziyaret kapsamında Mısır’a gitti. Kahire Uluslararası Havalimanı’nda Cumhurbaşkanı Abdulfettah es-Sisi tarafından karşılanan Xi, iki ülke arasındaki kapsamlı stratejik ortaklığı derinleştirmeyi hedefliyor. Taraflar, ticaretin yanı sıra savunma, uzay ve bilgi teknolojileri alanlarındaki işbirliğini hızlandırmayı planlıyor.

Çin Devlet Başkanı Xi Jinping, diplomatik ilişkilerin kurulmasının 70’inci yılı dolayısıyla iki günlük resmi ziyaret için Mısır’ın başkenti Kahire’ye gitti.

Xi’yi Kahire Uluslararası Havalimanı’nda Mısır Cumhurbaşkanı Abdulfettah es-Sisi karşıladı. Xi, Kırgızistan’ın başkenti Bişkek’te düzenlenen Şanghay İşbirliği Örgütünün 26’ncı zirvesinin ardından Mısır’a geçti.

İki günlük temaslar kapsamında liderlerin, ikili ilişkilerin geliştirilmesini, 2014 yılında kurulan kapsamlı stratejik ortaklığın uygulanmasını ve bölgesel ile küresel meseleleri ele almaları öngörülüyor.

Mısır ile Çin arasındaki ilişkiler Aralık 2014’te kapsamlı stratejik ortaklık düzeyine yükseltilmiş, Xi Mısır’ı son olarak Ocak 2016’da ziyaret etmişti. İki lider en son mayıs ayında Çin-Arap Devletleri İşbirliği Forumu çerçevesinde görüşmüştü.

Liderlerden stratejik ortaklığı güçlendirme mesajı

Xi, ziyareti öncesinde Mısır’ın El-Ahram, El-Ahbar ve El-Cumhuriyye gazetelerinde yayımlanan makalesinde, 70 yıllık diplomatik ilişkilerin ardından bağların “tarihinin en iyi döneminde” olduğunu belirtti. İki ülkenin güvenilir ortaklar olduğunu kaydeden Xi, “Çin ve Mısır bugün eşitlik ve karşılıklı saygı temelinde uluslararası düzenin istikrarı için birlikte çalışmaya kararlıdır” ifadesini kullandı.

Xi, siyasi güvenin güçlendirilmesi, temel çıkarlarda karşılıklı destek ve Kuşak ve Yol Girişimi kapsamında somut işbirliğinin genişletilmesi çağrısında bulundu.

Cumhurbaşkanı Sisi ise El-Ahram Weekly’de yayımlanan makalesinde, Mısır’ın 1956’da Çin ile diplomatik ilişki kuran ilk Arap ve Afrika ülkesi olduğunu hatırlattı.

Ortak mirasın teknolojik ilerlemeye eşit katılım arzusunu beslediğini vurgulayan Sisi, teknolojik işbirliğinin halkların kalkınmasına katkı sağlayacağını ifade etti.

Sisi ayrıca Kahire ile Pekin’in, silahlı çatışmaların yayılmasının hiçbir bölgesel ya da uluslararası aktörün çıkarına olmadığı görüşünü paylaştığını kaydetti.

Çin’in resmi yayın organlarından Global Times ise başyazısında ziyareti “Çin-Mısır dostluk bayrağının kuşaktan kuşağa devredilmesi” olarak tanımladı. Yazıda, iki ülkenin ilişkilerinin temeli 1955 Bandung Konferansı’na ve Pekin’in Mısır’ın Süveyş Kanalı üzerindeki egemenlik mücadelesine verdiği desteğe dayandırıldı.

Teknoloji ve savunma işbirliğinde yeni eksen

Kahire merkezli Avrupalı bir diplomat, El-Ahram Weekly’ye yaptığı değerlendirmede işbirliğinde bilgi teknolojileri ve savunma alanlarının öne çıkacağını belirtti.

Diplomat, Kahire’nin bilgi teknolojilerine öncelik verdiğini ve askeri tedarikini geleneksel ABD merkezli yapının dışına taşımayı amaçladığını ifade etti.

Bazı yabancı diplomatlar ise Pekin ile artan savunma ve teknoloji işbirliğinin Washington ve Moskova’da rahatsızlık yaratabileceğine dikkat çekiyor.

Mısırlı bir hükümet yetkilisi ise Çin ile ilişkilerin pragmatik ve koşulsuz olduğunu, Kahire’nin Sudan, Afrika Boynuzu, İran, Filistin-İsrail meselesi ve Babülmendep konularında bölgesel istikrar hedefinde Pekin ile mutabık kaldığını vurguladı.

Ticaret, enerji ve uzay projeleri genişliyor

Mısır’daki toplam yatırımları 10 milyar dolara ulaşan Çin’in yatırımlarının bir iki yıl içinde 15 milyar dolara çıkabileceği öngörülüyor.

Pekin yönetimi mayıs ayında Mısır’dan yapılan ithalata tam gümrük vergisi muafiyeti getirdi; bu muafiyetten yararlanan ilk ürün portakal oldu.

Yenilenebilir enerji, elektrikli araçlar, güneş paneli camı, tekstil ve alüminyum üretimi yatırımların yoğunlaştığı sektörler arasında yer alıyor.

Süveyş Kanalı Ekonomik Bölgesi Başkanı Velid Cemaleddin, bölgedeki Çin yatırımlarının 3 milyar doları aştığını duyurdu.

Mali alanda ise Mısır, Ekim 2023’te Afrika Kalkınma Bankası ve Asya Altyapı Yatırım Bankasının desteğiyle 500 milyon dolar karşılığı yuan cinsinden sürdürülebilir Panda tahvili ihraç etti.

İki ülke askeri alanda 22 Ağustos’ta “Medeniyet Kartalları 2026” tatbikatını başlattı.

Uzay alanında ise Çin’in 2018 ve 2019 yıllarında sağladığı toplam 117 milyon dolarlık hibe ile inşa edilen ve 2024’te Mısır’a devredilen Uydu Montaj, Entegrasyon ve Test Merkezi, Kahire’ye kendi uydularını test etme ve birleştirme kapasitesi sağladı.

Brüksel, Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan arasında yakın zamanda imzalanan Mekke savunma anlaşmasını olumlu değerlendiriyor.

7 Ağustos’ta imzalanan pakt, NATO’nun en büyük ikinci ordusuna sahip Türkiye’yi, nükleer silaha sahip tek Müslüman devlet olan Pakistan’ı ve Körfez’in finansal açıdan en güçlü ülkesi Suudi Arabistan’ı bir araya getiriyor.

Avrupa Komisyonu sözcüsü Euractiv’e yaptığı açıklamada, “Uluslararası hukuka ve BM Şartı ilkelerine tam saygı çerçevesinde, kapsayıcı ve işbirliğine dayalı bir güvenlik ortamına katkıda bulunan bölgesel girişimler, bölgesel istikrara olumlu katkı sağlayabilir ve bölgesel ortaklar arasında güvenin tesis edilmesine yardımcı olabilir,” dedi.

Anlaşma, imzacı ülkelerden birine yönelik silahlı bir saldırı durumunda askeri destek sağlanmasını öngören bir karşılıklı savunma maddesi içeriyor.

Bir başka mesele de anlaşmanın ortak savunma sanayi projelerini ilerletmeye yönelik hükümler içermesi. Bu durum, Pakistan’ın Çin ile savunma ilişkileri nedeniyle askeri çevrelerde Çin’in olası niyetleri konusunda endişeleri artırıyor.

Yunanistan eski Kara Kuvvetleri Genelkurmay Başkanı Georgios Kampas, Euractiv’e verdiği demeçte, “Mekke anlaşmasının önemli bir kısmı savunma sanayi işbirliğini içerdiğinden, Pakistan AB ve NATO içinde bir Truva atı görevi görebilir. Türkiye, NATO standartlarındaki sistemlere güveniyor ve ağırlıklı olarak Çin askeri teknolojisine dayanan Pakistan ile bu kadar yakın işbirliği yapmak, endüstriyel casusluk riskini artırıyor,” iddiasında bulundu.

Stockholm Uluslararası Barış Araştırmaları Enstitüsü’nün raporuna göre, Çin 2025 yılında Pakistan’ın başlıca silah tedarikçisiydi.

Kampas ayrıca, Çin’in NATO’yu ve Yunanistan’ı hedef alan askeri casusluk girişimleri olduğunu iddia etti.

Ayrıca, Mayıs 2025’te Hindistan ile Pakistan arasında yaşanan çatışma sırasında, Hindistan’ın Fransız yapımı Rafale savaş uçaklarının Pakistan tarafından Çin füzeleriyle vurulduğu bildirilen bir olaya da değindi.

Komisyon sözcüsü, üç ülkeden hiçbiri AB’nin “Avrupa için Güvenlik Eylemi” (SAFE) savunma programının parçası olmadığı sürece, olası Çin casusluğu konusunda spekülasyon yapılmaması gerektiğini belirtti.

Türkiye, kısmen iki ülke arasındaki deniz anlaşmazlıklarına bağlı Yunanistan’ın itirazları nedeniyle, resmi olarak SAFE’nin bir parçası değildir. 

Fakat Türk şirketleri, SAFE tarafından finanse edilen bir projenin %35’ine kadarını oluşturan bileşenleri tedarik etmeye devam edebilir.

İkili düzeyde Türkiye, İspanya ve İtalya dahil olmak üzere AB ülkeleriyle çok sayıda savunma sanayi anlaşması imzaladı.

En sonuncusu, mayıs ayında düzenlenen bir iktisadi heyet ziyareti sırasında Belçika ile imzalanmıştır.

Ayrıca Ankara, İtalyan Piaggio Aerospace şirketini satın alması ve Leonardo ile insansız sistemlerin ortak üretimini gerçekleştirmesi yoluyla SAFE’de bir yer edindi.

AB yetkilileri, Türkiye’nin Mekke Anlaşması’nı imzalamadan önce Brüksel’e bildirimde bulunmadığını belirtti.

Türk diplomatik kaynaklar Euractiv’e, 23’ü AB ülkesi olmak üzere tüm NATO müttefiklerine bildirimde bulunulduğunu ve Mekke Anlaşması’nın “NATO ve AB’nin çabalarını tamamlayıcı” bir unsur olarak görülmesi gerektiğini söyledi.

Kaynaklar, “Anlaşma, Orta Doğu’da istikrar, öngörülebilirlik ve barışa katkıda bulunmayı amaçlıyor,” dedi.

Ayrıca kaynaklar, anlaşmanın Türkiye’nin NATO kapsamındaki yükümlülüklerinin hiçbirini ortadan kaldırmadığını veya yerine geçmediğini savunuyor:

“Türkiye, son kullanıcı düzenlemeleri de dahil olmak üzere yasal sorumluluklarını ve taahhütlerini tam olarak yerine getirerek tüm muhataplarıyla savunma sanayi işbirliğini yürütmektedir.”

Bu arada Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, ilk toplantının yapıldığı İstanbul’da, “ittifakın hiçbir devlete karşı yönelik olmadığını” vurguladı.

Türk diplomatik kaynaklar da bu görüşe katılarak Euractiv’e, girişimin tamamen savunma amaçlı olduğunu ve “bölgesel sahiplenme anlayışını benimseyen” her ülkenin katılımına açık olduğunu belirttiler.

Kaynaklar, paktın “bölge genelinde işbirliğine dayalı bir güvenlik anlayışını teşvik etmeyi amaçladığını” eklediler.

Anlaşmanın imzalandığı aynı gün, Yunanistan ve İsrail, Ege Denizi üzerinde bir hava savunma şemsiyesi oluşturarak ve iki ülke arasındaki askeri bağları önemli ölçüde derinleştiren, tarihi öneme sahip “Aşil Kalkanı” hava savunma anlaşmasını imzaladılar.

Atina, Mekke anlaşması konusunda temkinli bir tutum sergiliyor. Resmi olarak, Riyad’ın yakın bir müttefik olduğunu ve Suudi Arabistan’da konuşlandırılmış Yunan Patriot füzelerinin son aylarda İran’ın füze saldırılarını engellediğini vurguluyor. 

Fakat gayri resmi olarak, Yunan diplomatik çevreleri Suudi Arabistan’ın tutumundan duydukları memnuniyetsizliği dile getirdiler ve hatta Patriot füzelerinin geri çekilmesini talep ettiler.

Komisyon yetkilisi ise, Körfez’in ve daha geniş bölgenin güvenliği ile istikrarının Avrupa’nın güvenliğiyle yakından bağlantılı olduğunu belirtti.

AB yetkilisi, “Bu nedenle bunlar Avrupa Birliği için stratejik öneme sahiptir. Güvenlik ve savunma dahil olmak üzere Körfez’deki ortaklarımızla işbirliğimizi daha da derinleştirmek istiyoruz,” dedi.

AB yetkilisi, 24 Ekim’de yapılması planlanan ikinci AB-Körfez İşbirliği Konseyi Zirvesi’nin bölgeyle ilişkileri daha da derinleştirmesinin beklendiğini belirtti.

Bir AB diplomatı, Suudi Arabistan gibi Körfez devletlerinin İran saldırılarının ardından artık Washington’a güvenemeyeceklerini fark etmeleri nedeniyle Mekke anlaşmasının bölgede alternatif bir savunma yapısı oluşturmayı amaçladığını belirtti.

AB diplomatı, “Bu durum, Amerikan güvenlik garantilerine duyulan güven eksikliğini gösterirken, İsrail’in ortaya çıkan askeri hegemonyası karşısında potansiyel bir caydırıcılık unsuru da oluşturabilir,” yorumunda bulundu.

Fakat başka bir AB diplomatı, Mısır’ın anlaşmaya katılması halinde durumun daha da karmaşık hale gelebileceğini belirtti.

Hindistan Başbakanı Narendra Modi, Kırgızistan’da bir araya geldiği Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’e Ukrayna’daki savaşı sonlandırma çağrısında bulundu. Bişkek’teki Şanghay İşbirliği Örgütü Zirvesi öncesinde konuşan Modi, sonu gelmeyen bir savaştan çatışmaların durdurulmasına geçilmesi gerektiğini vurguladı.

Hindistan Başbakanı Narendra Modi, Kırgızistan’ın başkenti Bişkek’te Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile gerçekleştirdiği görüşmede Ukrayna’daki savaşın sona erdirilmesi çağrısında bulundu.

Şanghay İşbirliği Örgütü (ŞİÖ) Zirvesi öncesinde düzenlenen basın toplantısında konuşan Modi, Moskova yönetiminin “sonu gelmeyen bir savaştan savaşın sonuna” doğru adım atması gerektiğini belirtti.

Modi, Putin’in yere baktığı ve ayaklarıyla tempo tuttuğu görüşmede, “Savaşın sürdüğü her gün insanlık fiilen bir adım geriye gidiyor; barışa doğru atılan her adım ise tüm insanlığa gerçek bir barış umudu veriyor” dedi.

Çatışmaların durdurulması gerektiğini vurgulayan Hindistan Başbakanı, “Sonu gelmeyen bir savaştan savaşın sonuna, düşmanlıkların durdurulmasına geçmemiz gerekiyor. Tam olarak bu yönde ilerlemeliyiz” ifadelerini kullandı.

İngiliz The Telegraph gazetesinin aktardığına göre Putin ise Modi’ye “Çok teşekkür ederim Sayın Başbakan. Bu yolda ilerliyoruz” sözleriyle yanıt verdi.

Moskova, Rusya’nın savaşı yalnızca kendi şartları doğrultusunda sonlandırmaya hazır olduğunu defalarca dile getirirken, Kiev yönetimi bu şartları kabul edilemez bularak reddediyor.

Modi görüşmede Putin’e “dostum” diye hitap etti ve iki ülke arasında Yeni Delhi yönetiminin resmi olarak “Özel ve Ayrıcalıklı Stratejik Ortaklık” şeklinde adlandırdığı büyüyen ekonomik ilişkilerden övgüyle söz etti.

Hindistan, kilit bir ticaret ortağı olmasına rağmen Putin’in yüzüne savaşı bitirmesi gerektiğini doğrudan söyleyen az sayıdaki müttefikten biri olarak öne çıkıyor.

Hindistan, Ukrayna’daki savaşın başlamasından bu yana Rusya’dan büyük miktarlarda indirimli petrol satın alarak Moskova ile yakınlaşmasını sürdürdü.

Yeni Delhi yönetimi ayrıca Ukrayna’nın rafinerilere düzenlediği saldırıların ardından Moskova’ya benzin temin etmek üzere devreye girdi. İki ülke arasındaki ilişkiler savunma, enerji, uzay ve mobilite alanlarındaki bağları da kapsıyor.

Soğuk Savaş’ın sona ermesi ve Sovyetler Birliği’nin dağılmasının ardından ülkeler arasındaki sınır ihtilaflarını çözmek amacıyla 1996 yılında kurulan Şanghay İşbirliği Örgütü’nün yıllık liderler zirvesi pazartesi günü Kırgızistan’da başladı.

Avrasya ülkelerinin katıldığı konferans; siyasi, ekonomik ve uluslararası güvenlik işbirliğine odaklanıyor.

Bişkek’teki zirvede Rusya ve Hindistan liderlerinin yanı sıra Çin Devlet Başkanı Xi Jinping, İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ile Pakistan, Özbekistan, Belarus ve Kazakistan liderleri de yer alıyor.

Zirveye ayrıca Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri Antonio Guterres ve Güneydoğu Asya Uluslar Birliği (ASEAN) Genel Sekreteri Kao Kim Hourn’un katılması öngörülüyor.