Ukrayna, Macaristan ve Slovakya’ya Rus petrolünü taşıyan hasarlı Drujba boru hattının denetlenmesine izin vermesi için AB’nin baskısı altında.

Kiev, Rus hava saldırısı nedeniyle önemli hasar olduğunu iddia ederken, Macaristan ve Slovakya Ukrayna’yı kasıtlı olarak engel olmakla suçluyor.

Financial Times’ta (FT) yer alan habere göre, bu gelişme, iki ülkenin, Ukrayna yetkililerinin yaygın yıkımın kanıtı olduğunu söylediklerine rağmen, Moskova’nın saldırısının sonuçlarını abartmakla suçlamasıyla ortaya çıktı.

FT, “Ukrayna, Drujba boru hattını onarmak için zamana ihtiyacı olduğunu söylüyor ve ocak ayında Rus hava saldırısının yol açtığı hasarın kanıtlarını sunuyor, fakat Macaristan ve Slovakya, Kiev’in boru hattını kasıtlı olarak kapattığını iddia ediyor,” diye yazıyor.

Macaristan, boru hattı onarılana kadar Ukrayna’ya verilecek AB kredisinin onayını erteledi ve Slovakya ile birlikte Ukrayna’ya bir araştırma heyeti göndermeyi teklif etti.

Beş AB diplomatı ve yetkilisine göre, bazı Ukrayna yanlısı AB hükümetleri ve Avrupa Komisyonu da şimdi Kiev’den, petrol akışını yeniden başlatmaya çalıştığını kanıtlamak için bir ziyaret izni vermesini istiyor.

İki kaynak, Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen ve Avrupa Konseyi Başkanı António Costa’nın, savaşın yıldönümünde Kiev’i ziyaretleri sırasında “Ukrayna liderlerinden, hasarın bağımsız bir şekilde değerlendirilmesi için Druzhba boru hattına erişim izni vermelerini özellikle talep ettiklerini, fakat reddedildiklerini” belirtti.

ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırılarının küresel petrol ve doğalgaz arzını kesintiye uğratmasıyla enerji fiyatlarının yükselmesi, bu anlaşmazlığı daha da acil hale getirdi.

FT şöyle yazdı:

“Kiev, Avrupalı müfettişlerin erişimini reddetmeye devam ettikçe, anlaşmazlık daha da tırmandı. Üst düzey bir AB diplomatı, Kiev’in Macaristan’a krediyi engellemek için bir bahane vererek ‘kendi kalesine gol attığını’ söyledi.”

Aynı diplomat, “Hasar olup olmadığını söyleyemeyiz. Bunu belgelemek ve sorunu çözmek için çok çalıştıklarını göstermek için çok basit yollar var. Fakat bunu yapmadılar,” dedi.

Ukrayna, Drujba boru hattının hasarlı olduğunu öne sürüyor

Volodimir Zelenskiy’e yakın üst düzey bir Ukrayna yetkilisi, Kiev’in teftişi geciktirdiği yönündeki iddiaları yalanlayarak, Ukrayna’nın devlet enerji şirketi Naftogaz’ın teknisyenlerinin, Drujba’nın ciddi hasar gördüğüne dair kanıtları Avrupalı meslektaşlarına sunduğunu savundu.

Naftogaz’ın başkanı Serhiy Koretsky, FT’ye yaptığı açıklamada, “Rusya’nın saldırısı, 75.000 metreküp petrol depolayan bir tankta yangına neden oldu ve yangını söndürmek 10 gün sürdü,” dedi ve şöyle devam etti:

“Çok sayıda ekipman, güç kablosu, transformatör ve boru hatlarını sızdırmaz hale getiren sızıntı tespit sistemi hasar gördü. Hava saldırısı, futbol sahası büyüklüğündeki Avrupa’nın en büyük petrol depolama tesisinde yangına neden oldu.”

Hasarın boyutu göz önüne alındığında, tam bir değerlendirme zaman alacağını ve bunun yakında yapılması beklendiğini söyledi.

Ukrayna’nın devlet şirketi Ukrtransnafta, saldırı sırasında “acil onarım çalışmaları”nın sürdüğünü, fakat Rusya’nın aralıksız saldırılarının güvenli çalışmayı zorlaştırdığını söyledi.

Ukraynalı bir yetkili, onarım için potansiyel olarak tehlikeli bölgelere onarım ekipleri gönderilmesi ve sınırlı kaynakların yeniden yönlendirilmesi gerektiğini söyledi.

Yetkili, “Savaş sırasında ve ateşkes olmadan, Rusya’dan Rusya’nın dostlarına petrol sağlayan bir boru hattını neden onarmalıyız?” diye sordu.

AB, boru hattını teftiş etmek istedi, Kiev reddetti

Macaristan Başbakanı Viktor Orban, bu anlaşmazlık nedeniyle Ukrayna’ya yönelik 90 milyar avroluk AB yardım paketinin onayını erteledi ve anketlere göre kaybedebileceği seçimler öncesinde Ukrayna karşıtı tutumunu sertleştirdi.

Zelenskiy, Orban’ı bu konuyu seçim kampanyasını güçlendirmek için kullanmakla suçladı ve pazartesi günü FT’ye verdiği röportajda, Macar mevkidaşı için işleri kolaylaştırmaya niyetli olmadığını söyledi.

Ukrayna Cumhurbaşkanı, “Şu anda 90 milyar avroyu bloke ediyorsunuz… silahlar ve hayatta kalmak için ihtiyacımız olan parayı,” dedi.

FT’ye göre gerginlik arttıkça, AB’nin Ukrayna Büyükelçisi Katarina Mathernova, Zelenskiy’in ofisi aracılığıyla hasarlı boru hattını incelemek veya diğer AB diplomatlarını göndermek için çağrıda bulundu.

Konuya yakın iki kişiye göre, kaynaklara göre, talep güvenlik nedenleriyle reddedildi.

Pazartesi günü Orban, Drujba boru hattının çalışamaz hale gelmesine neden olacak kadar hasar görmediğini gösteren uydu verilerine sahip olduğunu söyledi ve Ukrayna petrol tedarikini yeniden başlatana kadar “karşı önlemler” almaya devam edeceğini belirtti.

Slovakya Başbakanı Robert Fico, hasarın boyutunu belirlemek için “gerçekleri araştırma misyonu” düzenleme önerisinin Orban ile birlikte reddedildiğini söyledi.

Ukraynalı bir yetkili, Zelenskiy’in Fico’yu bu konuyu doğrudan Kiev’de görüşmek üzere davet ettiğini, fakat davetin reddedildiğini vurguladı.

Hürmüz Boğazı’nın kapanması işleri zora sokabilir

ABD-İsrail’in İran’a yönelik saldırıları ile başlayan savaş, AB için de kritik bir dönemin başladığına işaret ediyor.

EUobserver’da yer alan habere göre Avrupa için hayati önem taşıyan bir nokta, Katar ve Birleşik Arap Emirlikleri’nden (BAE) yapılan tüm sıvılaştırılmış doğalgaz (LNG) ihracatının, şu anda İran’ın kapattığı Hürmüz Boğazı’ndan taşınması.

İran kıyılarında, Devrim Muhafızları çok sayıda füze ve insansız hava aracını kontrol ediyor ve bunları Dubai, Bahreyn, bölgedeki ABD üsleri ve bildirildiğine göre üç kargo gemisini vurmak için kullandı.

Uydu görüntüleri, ilk saldırılardan bu yana petrol ve gaz sevkiyatlarının neredeyse durma noktasına geldiğini gösteriyor.

Pazartesi günü enerji piyasalarında fiyat hareketleri önemliydi, fakat henüz tam anlamıyla bir şok yaratmadı.

Petrol fiyatları saldırılardan önceye göre yaklaşık yüzde 8 arttı, fakat Avrupa gaz piyasaları daha keskin tepki gösterdi ve Katar’ın pazartesi günü LNG üretimini durdurmasının ardından yaklaşık yüzde 40 artış gösterdi.

Savaşın devam etmesi AB’nin esas sınavı olacak

Nobel ödüllü iktisatçı Paul Krugman pazartesi günü yayınladığı bülteninde, “Şu ana kadar piyasalar kısa süreli ve çok fazla aksaklığa yol açmayacak bir savaşa bahis oynuyorlar, fakat bu durum değişebilir,” diye yazdı.

Bundan sonra ne olacağı, büyük ölçüde çatışmanın ne kadar süreceğine ve Hürmüz Boğazı’ndan geçen gemilerin trafiğinin engellenmeye devam edip etmeyeceğine bağlı olacak.

Uzun süreli bir çatışma, küresel stokları eritecek ve petrol ve gaz piyasalarını daraltacak.

Ayrıca Enerji Ekonomisi ve Finansal Analiz Enstitüsü (IEEFA) baş enerji analisti Ana Maria Jaller-Makarewicz, “Avrupa’nın ABD sıvı gazına bağımlılığını daha da artıracak ve ABD enerji ithalatına bağımlılık 2024’te yüzde 58’den 2025’te yüzde 65’e yükselecek,” dedi.

AB’nin LNG kırılganlığı ortaya çıkabilir

Avrupa, Çin, Hindistan, Japonya veya Güney Kore’ye kıyasla Körfez petrol ve gazına daha az bağımlı ama AB merkezli düşünce kuruluşu Bruegel’den Simone Tagliapietra’nın belirttiği gibi, kıtanın ana zayıflığı sıvılaştırılmış doğalgazda yatıyor.

Boğazdan sıvı gaz akışı engellenmeye devam ederse, Avrupa, küresel spot piyasalarda esnek kargolar için Asyalı alıcılarla rekabet etmek zorunda kalacak ki bu durum en son 2021-2023 enerji krizinde görülmüştü.

Bu rekabet, AB gaz fiyatlarını daha da yukarı çekecek. Avrupa ayrıca bu krize gaz tamponları tükenmiş olarak giriyor. Depolama kapasitesi, 2025’te 60 milyar metreküp (bcm) ve 2024’te 77 bcm iken, 2026 Şubat sonu itibarıyla 46 bcm’ye geriledi.

Breugel, “Düşük stoklar, önümüzdeki kış öncesinde yeniden doldurmayı zorlaştırabilir ve kesintiler devam ederse endüstriyel enerji maliyetlerine baskı ekleyebilir,” diyor.

Avrupa, bir ayın ötesine geçen savaşa dayanabilir mi?

Bloomberg’e göre önümüzdeki dört hafta, Avrupa ekonomisinin yeni bir krizle mi yoksa sadece toparlanma sürecinde geçici bir engelle mi karşı karşıya olduğunu belirleyecek.

Daha uzun süreli bir kampanya, Avro bölgesinin yeni başlayan canlanmasını sabote etme riski taşırken, Avrupa Merkez Bankası’nın (ECB) kontrol altına almak için büyük çaba sarf ettiği enflasyonist güçleri yeniden uyandırma riski de taşıyor.

ING’den Carsten Brzeski, bölgedeki petrol ve gaza bağımlılık nedeniyle bloğun İran’ın yayılma etkilerine “en fazla maruz kalan büyük ekonomi” olduğunu düşünüyor.

Bloomberg Economics’ten Antonio Barroso ve Simona Delle Chiaie, “Çatışma kısa sürerse ve enerji fiyatları sadece kısa bir süre yükselirse, hasar sınırlı kalacaktır. Fakat petrol ve gaz fiyatlarını yüksek tutan uzun süreli bir savaş, hükümetleri seçmenleri artan maliyetlerden korumak için daha fazla harcama yapmaya zorlayabilir ve görevdeki liderleri baskı altına alabilir,” dedi.

Avro bölgesinin rotasından sapacağına dair henüz paniğe kapılmak için erken. Berenberg’in baş ekonomisti Holger Schmieding, Brent petrol fiyatlarının pazartesi günü 80 doları aşmasına rağmen, muhtemelen “kısa vadeli bir artış” olarak nitelendirdiği bu durumun ardından, öngörülerini varil başına ortalama 65-70 dolarlık Brent fiyatlarına dayandırmaya devam edeceğini söyledi.

Schmieding, “Trump’ın, ülkesinde kendisine zarar verebilecek enerji fiyatlarındaki kalıcı artışları önlemek için büyük çaba sarf edeceğini düşünüyorum. ABD’li seçmenler, İran’a yönelik saldırılardan önce de yüksek tüketici fiyatları için onu suçluyorlardı,” dedi.

İran da, dünya deniz yoluyla taşınan petrol ve gazın yaklaşık beşte birinin geçtiği Hormuz Boğazı’nda aşırı gerginliklerin yaşanmasını önlemek için güçlü nedenlere sahip.

UniCredit ekonomisti Edoardo Campanella, “Rusya ile birlikte İran’ı destekleyen tek büyük güç olan Çin, petrol ithalatı için bu deniz yoluna büyük ölçüde bağımlı ve Tahran’a bu yolu tehlikeye atmaması için baskı uygulayacak,” dedi.

Avrupa ekonomisine olası darbeye rağmen, emtia maliyetlerindeki artış yine de net enflasyonist bir etki yaratacak.

Nitekim, günün erken saatlerinde tüccarlar, ECB’nin bu yıl faiz oranlarında ek indirim yapacağına dair tahminlerini revize ettiler.

İran’ın misillemesinin ardından Katar’ın dünyanın en büyük ihracat tesisinde üretimi durdurmasıyla %54’e kadar yükselen Avrupa gaz fiyatlarını yakından takip edecekler.