Diplomasi
ABD ile İran bir aydan uzun süre sonra ilk kez karşılıklı saldırı düzenledi

ABD ordusunun Hürmüz Boğazı’ndaki bir adayı vurması ve Tahran’ın Ürdün’de misilleme yapmasının ardından petrol fiyatları yükseldi.
ABD ordusu, Hürmüz Boğazı’ndaki bir adada bulunan İran’a ait iki roketatarı vurdu. Bu, bir aydan uzun süredir ABD’nin Tahran güçlerine yönelik gerçekleştirdiği ilk saldırı oldu.
İran ise kısa süre içinde Ürdün’e füzeler fırlatarak misillemede bulundu.
ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM) Sözcüsü Yüzbaşı Tim Hawkins pazar günü yaptığı açıklamada, “İslam Devrim Muhafızları Ordusu (DMO) güçlerinin Hürmüz Boğazı’na deniz mayınları taşıyan roketler fırlatmaya hazırlandığının gözlemlendiğini” ve bunun üzerine Amerikan güçlerinin Larak Adası’ndaki iki fırlatıcıyı vurduğunu söyledi. CENTCOM, Washington’ın Ortadoğu’daki askeri operasyonlarını yönetiyor.
Konu hakkında bilgi sahibi bir kişiye göre Tahran, misilleme olarak Ürdün’e “birkaç füze” fırlattı ancak bunlar Amerikan güçleri tarafından önlendi.
Saldırılar, yatırımcıların çatışmaların yeniden başlamasının Ortadoğu’dan enerji akışına ilave risk oluşturup oluşturmayacağını değerlendirmesiyle petrol fiyatlarının kısa süreliğine varil başına 90 doların üzerine çıkmasına neden oldu.
Enerji ve sanayi sektörlerine odaklanan hedge fon Gallo Partners’ın yatırım direktörü Michael Alfaro, “Bu gece İran’a yönelik saldırıların yeniden başlaması, gerilimi düşürme sürecinin ne kadar kırılgan olduğunu ortaya koymakla kalmıyor, DMO’nun Hürmüz Boğazı’ndaki serbest geçişi zorlaştırma konusundaki kararlılığını da gösteriyor,” dedi.
Financial Times’a konuşan Alfaro, “Bu durum, fiyatlara sürekli bir risk primi ekleyen, sonu gelmeyen bir barut fıçısını andırıyor,” ifadelerini kullandı.
ABD’nin saldırısı, Amerikan güçlerinin iki saat süren bombardıman dalgasında “düzinelerce” hedefi vurduğu 29 Temmuz’daki bilinen son saldırılara kıyasla daha küçük çaplı ve daha sınırlı oldu.
Geçen ay ABD ile İran arasında yaklaşık üç hafta boyunca karşılıklı saldırılar yaşanmış, bu durum topyekûn savaşa dönüş tehdidi yaratmış ancak Hürmüz Boğazı’nın tamamen yeniden açılmasını ve ABD’nin hedeflerine ulaşmasını sağlayamamıştı.
Sıcak savaşta başarısız olan ABD o tarihten bu yana ekonomik savaşa öncelik vermeye yöneldi.
ABD Hazine Bakanı Scott Bessent pazartesi günü Washington’ın İran’a yönelik ikincil yaptırımları genişlettiğini açıklamış ve küresel finans sistemini “havaya uçurabilecek” önlemler alınabileceği tehdidinde bulunmuştu.
Ancak Bessent, daha önce tehdit ettiği “ekonomik D-Day” adımını atmaktan kaçındı ve Tahran’ın ticaret ortaklarının yaptırımlara uyması için herhangi bir son tarih vermedi.
Washington şu ana kadar yalnızca bir Mısır bankasının Birleşik Arap Emirlikleri’ndeki şubelerinin ABD finans sistemine erişimini iptal etti.
Bessent’ın attığı ilk adımın sınırlı kalması, Washington’ın küresel ekonomi ve finans piyasalarını daha fazla istikrarsızlaştırma endişesiyle, Çin’deki büyük bankalar ve devlet destekli kuruluşlar dahil İran yönetiminin finansmanına yardımcı olan daha büyük finansal hedeflerin üzerine gitmekte tereddüt ettiğini gösterdi.
Bessent pazar günü Associated Press’e (AP), ABD’nin önümüzdeki günlerde başka bir bankaya karşı alınacak bir önlemi açıklayacağını söyledi.
ABD ile İran arasındaki altı aylık savaş bir çıkmaza dönüşürken, Washington ile Tahran arasındaki görüşmeler de çöktü.
ABD Başkanı Donald Trump, enflasyonu körükleyen ve kasım ayındaki kritik ara seçimler öncesinde Amerikalı seçmenler arasında destek görmeyen çatışmayı sona erdirmekte zorlandı.
Tahran’da DMO, pazar günü yaptığı açıklamada, hava-uzay kuvvetlerinin Ürdün’deki iki Amerikan hava üssünde teknik ve bakım altyapısının yanı sıra savaş uçaklarının konuşlandığı noktaları balistik füzeler ve insansız hava araçlarıyla hedef alan bir misilleme saldırısı gerçekleştirdiğini bildirdi.
DMO ayrıca ABD’nin “saldırganlık yoluyla İran’ın Hürmüz Boğazı üzerindeki kontrolünü zayıflatamayacağını” belirterek her saldırıya “güçlü şekilde karşılık verme” tehdidinde bulundu.
DMO, ABD saldırılarında bazı askerlerin ve sivillerin de hayatını kaybettiğini açıkladı.
DMO Sözcüsü Hüseyin Mohebbi ise saldırıyı “stratejik ve ölümcül bir hata” olarak nitelendirerek bunun “dengeyi saldırıyı planlayanların aleyhine çevireceğini” söyledi.
ABD saldırısının görünürde sınırlı olmasına rağmen Washington ile Tahran arasındaki karşılıklı saldırılar, gerilimin tırmanması ve iki hasım arasındaki çatışmaların yeniden şiddetlenmesi riskini beraberinde getiriyor.
Hawkins, ABD ordusunun geçen hafta Hürmüz Boğazı’ndaki uluslararası deniz taşımacılığı güzergâhlarını mayınlardan temizleme çalışmalarını tamamladığını söyledi.
ABD ve İsrail’in şubat ayında İran’a karşı savaşı başlatmasından önce dünyadaki petrol ve doğal gazın yaklaşık beşte biri bu stratejik su yolundan taşınıyordu.
Diplomasi
Ermenistan, yeni Anayasa taslağına AB üyeliği hükmünü eklemedi

Ermenistan Güvenlik Konseyi Sekreteri Alen Simonyan, hazırlanan yeni Anayasa taslağında Avrupa Birliği’ne (AB) katılım hükmünün yer almadığını ve Avrupa entegrasyonunu anayasal yükümlülüğe dönüştürmek istemediklerini açıkladı.
Ermenistan yönetimi, hazırlanan yeni Anayasa taslağında Avrupa Birliği’ne (AB) katılım hükmüne yer vermedi.
Ermenistan Güvenlik Konseyi Sekreteri Alen Simonyan, bazı siyasi güçlerin böyle bir düzenleme önerdiğini ancak Avrupa entegrasyonunu anayasal yükümlülüğe dönüştürmek istemediklerini açıkladı.
Petros Kazaryan’a verdiği röportajda konuyu değerlendiren Simonyan, “Böyle bir hüküm yok ve şu anda böyle bir normu anayasaya koymaya gerek olmadığını düşünüyorum. Anayasa reformlarının amacı bu değil” dedi.
Simonyan, Ermenistan’ın ortaklarıyla ilişkilerini bağımsız biçimde kurmayı hedeflediğini ve “Moskova’yı Brüksel, Washington ya da Paris ile değiştirmeyeceğini” kaydetti.
Grigoryan, AB sürecinin Rusya pazarına erişimi riske atacağını yazdı
Simonyan’ın açıklamaları, selefi Armen Grigoryan’ın “AB Üyeliği İllüzyonu” başlıklı makalesine yanıt niteliği taşıyor.
Grigoryan, bu makalede Anayasa Konseyi’nin, Cumhuriyet Partisi’nin Ermenistan’ın AB üyeliğini temel yasaya ekleme önerisini tartıştığını yazmıştı.
Üyelik perspektifini gerçekçi görmeyen Grigoryan, AB ile uzun süreli yakınlaşma sürecinin Rusya pazarına ve ucuz enerji kaynaklarına erişimi tehlikeye atabileceği uyarısını yaptı.
Grigoryan’ın değerlendirmesine göre, yaşanabilecek aksaklıkların sonunda Erivan’ın Moskova’ya bağımlılığı daha da artabilir.
Erivan ile Brüksel arasındaki süreç ayrı yasayla ilerliyor
Ermenistan’da AB’ye katılım sürecinin başlatılmasını öngören ayrı bir yasa halihazırda yürürlükte.
Parlamentonun 26 Mart 2025’te kabul ettiği ve Cumhurbaşkanı Vahagn Haçaturyan’ın 4 Nisan’da imzaladığı yasa, Erivan’ın bu süreci başlatma kararını kayda geçiriyor.
Adaylık statüsünün verilmesi ve üyelik müzakerelerinin açılması ise AB’nin alacağı ayrı kararları gerektiriyor.
Ermenistan ile AB arasındaki pratik işbirliği, 2021’den bu yana yürürlükteki Kapsamlı ve Genişletilmiş Ortaklık Anlaşması’na dayanıyor.
Taraflar Aralık 2025’te ekonomik kalkınma ve güvenliği kapsayan yeni stratejik gündem üzerinde uzlaşırken Mayıs 2026’da Erivan’da ilk Ermenistan-AB Zirvesi düzenlendi.
Yeni Anayasa taslağı gelecek hafta yayımlanıyor
Başbakan Nikol Paşinyan, Adalet Bakanlığı’nın hazırladığı yeni Anayasa taslağının ön metninin gelecek hafta yayımlanacağını duyurdu.
Yetkililer, metni yayımladıktan sonra kamuoyunun tartışmasına açmayı ve gelecek önerileri değerlendirmeyi planlıyor.
Hükümet son hali verilen taslağı parlamentoya sunacak; Paşinyan kasım ayı başında yeni Anayasanın referanduma götürüleceğini de ifade etmişti.
Diplomasi
Bakan Bolat’tan “Made in Europe” çağrısı

Ticaret Bakanı Ömer Bolat, Türkiye’yi “Made in Europe” kuralları dışında tutmanın Avrupa otomotiv endüstrisine zarar vereceğini savundu.
Avrupa Birliği, rekabet gücünü artırmak ve yerel sanayiyi düşük maliyetli ithalatlardan korumak amacıyla bir dizi sanayi önlemi paketi hazırlıyor.
Bu önlemler, bölgenin elektrikli araçlara geçişiyle birlikte popülerliği artan Çin yapımı otomobilleri de kapsıyor.
AB’nin üçüncü büyük araç ihracat pazarı ve Ford gibi otomobil üreticileri için önemli bir üretim merkezi olan Türkiye, Fransa ve Almanya’nın 27 AB üye devletini kapsayan ve İngiltere’ye özel statü tanıyan bir “Made in Europe” tanımını benimsemesi nedeniyle dışarıda bırakılma riskiyle karşı karşıya.
Bolat, Berlin’de düzenlenen bir sektör etkinliğinde şunları söyledi:
“Türkiye’yi ‘Made in EU’ çerçevesinin dışında bırakan bir senaryo, Türkiye’ye yapılacak yeni yatırımların azalması, Avrupalı tedarikçiler ve otomobil üreticileri için pazarın daralması ve son otuz yılda geliştirilen entegre değer zincirlerinin kademeli olarak zayıflaması anlamına gelir.”
Bolat, AB’yi, Türkiye’nin blokla uzun süredir devam eden gümrük birliği de dahil olmak üzere, bir ticaret ortağı olarak “benzersiz konumunu” tanımaya çağırdı.
Otomotiv Endüstrisi İhracatçıları Birliği (OİB) yönetim kurulu üyesi Zeki Şafak Ozan, hedefin yıl sonuna kadar AB müzakerelerini sonuçlandırmak olduğunu ama bunun gerçekçi görünmediğini belirterek, bunun yerine önümüzdeki yılın başlarını işaret etti.
Taşıt Araçları Tedarik Sanayicileri Derneği (TAYSAD) Başkanı Yakup Birinci de Reuters’a verdiği demeçte, “Elimizden gelen hemen hemen her kapıyı çalıyoruz,” dedi.
Diplomasi
Pentagon stratejisti Colby Brüksel’deki Ukrayna zirvesini terk etti

ABD Savaş Bakanlığı yetkilisi Elbridge Colby, Brüksel’deki Ramstein görüşmelerinden Ukrayna Savunma Bakanı Yevhen Hmara’nın konuşması başlamadan önce ayrıldı.
ABD Savaş Bakanlığının (Pentagon) politikadan sorumlu müsteşar yardımcısı Elbridge Colby, Brüksel’de 17 Kasım Salı günü düzenlenen Ukrayna Savunma Temas Grubu (Ramstein formatı) görüşmelerinden Ukrayna Savunma Bakanı Yevhen Hmara’nın konuşması başlamadan önce ayrıldı.
İngiliz The Telegraph gazetesinin haberine göre mevcut ABD Ulusal Savunma Stratejisi’nin yazarı olan Colby, görüşmeler sırasında Rusya’nın iç kesimlerine yönelik saldırı taktiğine karşı çıktı.
Kapalı oturumda mevkidaşlarına rapor sunan Ukrayna Savunma Bakanı Hmara’nın hitabı öncesinde salondan çıkan Colby’nin ayrılışını ABD tarafı resmi olarak uçağa yetişme zorunluluğuyla açıkladı.
Toplantıda ABD’yi temsilen ülkenin NATO Daimi Temsilcisi Matthew Whitaker kaldı.
The Telegraph’a konuşan Almanya hükümeti kaynakları, Ukrayna’nın Rusya topraklarının derinliklerine düzenlediği saldırıları eleştiren ABD’li yetkilinin açıklamalarından “endişe” duyduklarını söyledi.
Alman kaynakların aktardığına göre Colby, bu taktiği “askeri değeri düşük” ve çatışmanın sonunu “yaklaştırmayan” bir yöntem diye nitelendirdi.
Gazeteye konuşan muhataplar, bu gelişme üzerine Donald Trump yönetiminin “Rusya’nın tarafına geçmesi” ihtimaline dair kaygılarını dile getirdi.
İngiliz gazetesine bilgi veren bir kaynak da sürece dair şu ifadeleri kullandı:
“Colby, Ramstein toplantısının halka açık bölümünde ABD’nin derinliklere yönelik saldırılara karşı olduğunu ve bunlarda hiçbir askeri fayda görmediğini söyledi. Toplantıya katılanların çoğu bu yorumlar karşısında şaşkınlık yaşadı.”
Elbridge Colby kimdir?
Cumhuriyetçi siyasetçi Colby, Nisan 2025’ten bu yana Pentagon’da politikadan sorumlu müsteşar yardımcılığı görevini yürütüyor ve Trump’ın ilk başkanlık döneminde de benzer bir görev üstlenmişti.
Kariyerinin başında ABD Dışişleri Bakanlığı ile ABD Ulusal İstihbarat Direktörlüğü Ofisinde çalışan Colby, 1970’li yıllarda Merkezi Haberalma Teşkilatına (CIA) başkanlık eden William Colby’nin torunu.
Pentagon’un bu yılın ocak ayında açıkladığı ve 46 yaşındaki Colby’nin başyazarı olduğu Ulusal Savunma Stratejisi, Rusya’yı “yönetilebilir bir tehdit” olarak tanımlarken ülkenin “büyük askeri ve endüstriyel güç rezervlerini” koruduğunu ve “ulusal kararlılık sergilediğini” öngörüyordu.
ABD’nin bu stratejisinin yazarları Ukrayna ile Avrupa’nın savunulması sorumluluğunu Avrupalı ortaklara yüklüyordu.
Pentagon’un temel çalışma alanları arasında Çin’in dizginlenmesini gösteren Colby’nin, geçmişte de ABD’nin bu ülkeyle rekabetini Ukrayna ve Ortadoğu hatlarına kıyasla öncelikli gördüğü biliniyor.
Mart ayında Kongre’de yeni stratejiye ilişkin düzenlenen oturumlarda konuşan Colby, belgenin “esnek realizm” ilkelerine yanıt verdiğini savunmuştu.
ABD’li yetkili o oturumda şöyle konuşmuştu:
“Bu, sıradan Amerikalıların somut çıkarlarını pratik ve gerçekçi bir şekilde ilerletme ve koruma girişimidir. Bu stratejinin merkezinde, belgede de açıkça ifade edildiği üzere ‘değerlendirme, ayıklama ve önceliklendirme’ yer almaktadır.”
Dünya Basını2 hafta önceŞam’da bir okul: Modern Suriye tarihi silinirken
Görüş2 hafta önceEl koy, sil, inkâr et: İsrail’in kendi kayıtlarıyla savaşı, Mavi Marmara’dan Gazze’ye – 2
Asya2 hafta önceBangladeş’te işçi temsilcileri asgari ücret teklifini sundu
Görüş4 gün önceAPEC Zirvesi: Çin, Trump’la ilişkilerinde “duygusal değer” sanatını nasıl kullanıyor?
Avrupa2 hafta önceBerlin Sol Parti, Vanessa Emde’nin istifasını istedi
Dünya Basını2 hafta önceProf. Lukyanov: Avrupa ile Rusya arasındaki diplomatik güven sıfıra indi
Görüş1 hafta önceDoğu Akdeniz’de kablo krizi aşıldı mı?
Ortadoğu1 hafta önceTom Barrack, KYB temsilcileriyle görüştü











