Diplomasi
Cumhuriyetçiler bölündü: Trump’ın İran çıkışı parti içinde tartışma yarattı
ABD Başkanı Donald Trump, İran’da hükümet karşıtı protestocuların şiddet görmesi halinde askeri müdahalede bulunacaklarını belirterek “Silahlarımız dolu ve ateşe hazırız” mesajını paylaştı. Bu açıklama, Tahran’dan sert tepkiler alırken, Cumhuriyetçi Parti içinde “Önce Amerika” ideolojisine ters düştüğü gerekçesiyle derin görüş ayrılıklarına neden oldu.
ABD Başkanı Donald Trump, İran para biriminin değer kaybetmesiyle başlayan ve hükümet karşıtı gösterilere dönüşen olaylarda protestocuların hedef alınması durumunda Amerikan ordusunun devreye gireceğini duyurdu.
Trump, pazartesi günü sabaha karşı Truth Social platformunda yaptığı paylaşımda, “Eğer İran, her zaman yaptığı gibi barışçıl protestocuları vurur ve şiddet kullanarak öldürürse, Amerika Birleşik Devletleri onların yardımına koşacaktır. Silahlarımız dolu ve ateşe hazırız” ifadelerini kullandı.
Cumhuriyetçiler arasında İran çatlağı büyüyor
Başkanın bu sert çıkışı, Cumhuriyetçi Parti içinde görüş ayrılıklarına yol açtı. Bazı isimler Trump’ın sert tonunu desteklerken, diğerleri bu yaklaşımın Trump’ın seçim kampanyasının merkezinde yer alan “Önce Amerika” ideolojisine aykırı olduğunu savundu.
Trump’ın parti içindeki önde gelen muhaliflerinden Kentucky Temsilcisi Thomas Massie, sosyal medya platformu X üzerinden yaptığı açıklamada, “Bu tehdit İran’daki ifade özgürlüğüyle ilgili değil; dolar, petrol ve İsrail ile ilgili” değerlendirmesinde bulundu.
Massie ayrıca, ABD’nin askeri müdahale tehdidini Amerikan kaynaklarının başka bir ülkenin iç işleri için israf edilmesi olarak niteledi ve olası saldırıların Kongre onayı gerektireceğini vurguladı.
Trump’a sadakatiyle bilinen ancak son dönemde eleştirel bir tutum takınan Georgia Temsilcisi Marjorie Taylor Greene ise Trump’ın İran’a asker gönderme tehditlerinin “2024’te karşı oy kullandıkları her şeyi temsil ettiğini” belirtti.
Trump’ın eski danışmanı ve MAGA hareketinin etkili isimlerinden Steve Bannon da ABD’nin “daha büyük ve uzun süreli bir karmaşaya” sürüklenmemesi konusunda uyardı. Bannon, War Room adlı podcast yayınında Trump’ın mesajını eski Dışişleri Bakanı Hillary Clinton’ın geçmişteki tehditlerine benzeterek şunları söyledi:
“Bırakın bu işi Pers halkı halletsin. Bu meseleye müdahil olamazsınız. Siz ne kadar müdahil olursanız, Mollalar o kadar siper kazıp ‘Bunu yapan Büyük Şeytan’dır’ diyecekler ve baş edemeyeceğinizden daha büyük ve uzun bir karmaşayla karşı karşıya kalacaksınız.”
Trump’a tam destek mesajları
Parti içindeki itirazlara rağmen bazı Cumhuriyetçiler Trump’ın şahin politikasına destek verdi.
Arkansas Senatörü Tom Cotton, X hesabından yaptığı paylaşımda, “Başkan Trump’ın, 47 yıldır Amerikalıları öldürdükleri gibi kendi halkına da eziyet eden Ayetullahlara karşı sergilediği güçlü duruşu destekliyorum” ifadelerini kullandı.
Trump’ın eski Dışişleri Bakanı Mike Pompeo da Başkanın tehdidini memnuniyetle karşıladı. Pompeo, X paylaşımında “Başkan Trump’tan çok ihtiyaç duyulan ahlaki ve stratejik netlik. Amerika, İran halkının yanında ve onların özgürlük taleplerini destekliyor” dedi.
İran’dan karşı tehdit: Bölge istikrarsızlaşır
Üst düzey İranlı yetkililer, Trump’ın açıklamalarına Orta Doğu’daki Amerikan askerlerini ve varlıklarını hedef alma tehdidiyle yanıt verdi.
İran Yüksek Ulusal Güvenlik Konseyi Başkanı Ali Laricani, X üzerinden yaptığı açıklamada, “Trump, ABD’nin bu iç meseleye müdahalesinin tüm bölgeyi istikrarsızlaştıracağını ve Amerikan çıkarlarını yok edeceğini anlamalıdır” uyarısında bulundu.
Laricani ayrıca, “Amerikan halkı, bu macerayı başlatanın Trump olduğunu bilmeli ve askerlerinin güvenliğine dikkat etmelidir” dedi.
İran’dan Trump’ın müdahale tehdidine sert yanıt: ‘Uzanan el kesilir’
Netanyahu ile görüşme
Trump’ın tehditleri, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ile pazartesi günü Florida’daki Mar-a-Lago malikanesinde gerçekleştirdiği görüşmenin hemen ardından geldi. Her iki lider de İran’ı balistik füze programına geri dönmemesi ve nükleer faaliyetleri yeniden başlatmaması konusunda kamuoyu önünde uyardı.
Protestolar bu görüşmeden bir gün önce başlamış olmasına rağmen, iki liderin halka açık açıklamalarında bu konuya değinilmemesi dikkat çekti.
Trump, Netanyahu ile birlikte yaptığı açıklamada, “Umarım yeniden bir yapılanma içine girmeye çalışmıyorlardır, çünkü eğer öylelerse, bu yapılanmayı çok hızlı bir şekilde yok etmekten başka çaremiz kalmayacak” dedi.
Pentagon, haziran ayında İsrail ile İran arasındaki 12 günlük savaşın bir parçası olarak İran nükleer tesislerine düzenlenen ABD saldırılarının, Tahran’ın nükleer silah kapasitesini en az iki yıl gerilettiğini açıklamıştı. Ancak Netanyahu, İran’ın yeniden yapılanmaya çalıştığı yönündeki uyarılarını artırdı.
Netanyahu, salı günü Fox News’a verdiği röportajda, “Üretime [balistik füzeler] geri dönüyorlar. Nükleer programa gelince, bunu yapmaya çalıştıklarını düşünüyorum” dedi. İsrail Başbakanı sözlerine şöyle devam etti:
“Çizgiyi geçmeye karar verdiklerinden emin değilim çünkü Başkan Trump’ın uyarılarını dikkate aldıklarını ve bir yıldan kısa bir süre önce bir şeyler yaşadıklarını düşünüyorum. Bunun neye mal olduğunu gördüler ve bir seçim yapmak zorundalar.”
Batı taraftarı muhaliflerden Trump’a destek
Batı taraftarı İran muhalefetinin önde gelen isimlerinden Mesih Alinejad, sosyal medyada yaptığı paylaşımda, Trump’ın açıklamalarının, ilk döneminde İranlı general Kasım Süleymani’yi hedef alma kararıyla benzerlik gösterdiğini belirtti. Yönetim o dönemde Süleymani’nin ABD güçlerine yönelik yakın bir saldırı planladığına dair istihbarat aldığını açıklamıştı.
Alinejad, İran’daki protestocuların Süleymani’nin heykelini yaktığını iddia eden bir videoyla birlikte paylaştığı mesajında, “Teröristlere karşı hedefe yönelik eylemleri açıkça ve defalarca destekledim. Cevap ne oldu? Karalamalar. ‘Savaş kışkırtıcısı’. Tekrar söyleyelim: Teröristleri ortadan kaldırmak hayat kurtarır” dedi.
İran’ın sürgündeki veliaht prensi Rıza Pehlevi de hükümetin devrilmesi durumunda devreye girip İran’a liderlik etme teklifini yineledi.
Babası, 1979 devrimiyle devrilen İran’ın son şahı olan Pehlevi, Trump’a hitaben yazdığı açık mesajda, “İran için istikrarlı bir geçiş planım ve bunu başarmak için halkımın desteği var. Hür dünyanın liderliğinizle, kalıcı bir barış mirası bırakabiliriz” ifadelerini kullandı.
Uzmanlar askeri müdahale ihtimalini sorguluyor
Öte yanan Amerika Ulusal Güvenliği Yahudi Enstitüsü (JINSA) Başkanı ve CEO’su Michael Makovsky, Başkanın göstericiler lehine “bir şeyler söylemesini” takdir etti ancak Trump’ın protestocular adına İran’ı vurma tehditlerinin çok inandırıcı olmadığını belirtti.
Makovsky, “İsrailliler rejimin çöktüğünü görmeyi çok ister, ABD de istemeli, politikamız bu olmalı… Ancak Trump’ın tweetinde yazdığı şekliyle değil; ABD güçlerinin burada nasıl bir rolü olacağını göremiyorum” değerlendirmesinde bulundu.
Makovsky, Trump’ın bunun yerine İran’ın petrol ihracatına yönelik yaptırımları uygulaması gerektiğini savundu. İran’ın petrol ihracatı, Trump’ın ilk döneminin sonunda günlük 400 bin varille tarihi düşük seviyeye gerilemişti.
Ancak bu rakamlar, ABD merkezli politika kuruluşu Nükleer İran’a Karşı Birlik’in analizine göre, Biden yönetimi sırasındaki diplomatik girişimler nedeniyle arttı ve Trump ikinci döneminde henüz anlamlı bir baskı uygulamadı. Kasım ayında İran günlük 2,2 milyon varil petrol ihraç etti.
Avrupa futbolunun yönetim organı olan UEFA, FIFA’nın ticari faaliyetlerinin bir kısmını özelleştirmeye yönelik öneriyi kabul etmesi halinde, oybirliğiyle Dünya Kupası’nı boykot etme kararı aldı.
FIFA salı günü, ticari faaliyetlerini özel bir kuruluşa devretmeyi öngören bir öneri yayınladı.
Bu öneride, ABD Başkanı Donald Trump’ın damadı Jared Kushner’ın kardeşi Josh Kushner’ın CEO’su olduğu Thrive Capital’in baş yatırımcı olarak adı geçti.
UEFA, yaptığı açıklamada, “Dünya Kupası bir yatırım ürünü olarak değerlendirilemez. Hiçbir kısmı asla özel yatırımcılara devredilmemelidir. Dünya Kupası satılık değildir,” demişti.
Teklifin kabul edilmesi için FIFA’nın 211 üye federasyonunun çoğunluğunun desteği gerekiyor.
Fakat teklif Avrupa genelinde yoğun eleştirilere maruz kaldı. UEFA, yalnızca 55 üye federasyondan oluşuyor.
Açıklamada, “FIFA Dünya Kupası futbola aittir. Her zaman da öyle kalacaktır. Avrupa’nın söz hakkı olduğu sürece, Dünya Kupası asla satılık olmayacaktır,” denildi.
Avrupa Birliği Spor Komiseri Glenn Micallef, X’te yaptığı açıklamada, “UEFA’nın bu açıklamasını memnuniyetle karşılıyorum ve tutumunu tam olarak destekliyorum,” dedi ve “Avrupa futbol federasyonlarının yönetişim konusunda öncülük etmesinden gurur duyduğunu” ekledi.
Çarşamba günü komisyon üyesi, “rekabet hukuku hususları” gerekçesiyle FIFA’nın önerisini soruşturma tehdidinde bulunmuştu.
Kadınlar U-20 Dünya Kupası eylül ayında düzenlenecek ve FIFA planlarından vazgeçmezse, bu turnuva Avrupa futbol federasyonlarının boykotu sonuna kadar sürdürme kararlılığının ilk sınavı olabilir.
Kadınlar ve erkekler U-17 Dünya Kupaları da 2026’nın ilerleyen aylarında düzenlenecek.
En son 2023’te İspanya’nın kazandığı tam kadro Kadınlar Dünya Kupası ise 2027’de Brezilya’da gerçekleştirilecek.
POLITICO Çarşamba günü yayınladığı haberde, Avrupa futbolunun yönetim organındaki bir dizi üst düzey yetkilinin, mevcut görev süresi gelecek yıl sona erecek olan FIFA Başkanı Gianni Infantino’ya karşı Katarlı Nasır el-Halifi’yi aday çıkarmayı planladığını bildirmişti.
GlobalFoundries, ABD hükümetinin daha verimli yapay zeka veri merkezlerini desteklemek amacıyla silikon fotonik teknolojisinin araştırma ve geliştirme çalışmalarını güçlendirmek üzere çip üreticisine 300 milyon dolarlık bir hibe vereceğini duyurdu.
Bu hibe, Washington’un Çin ile arasındaki küresel rekabette konumunu güçlendirmeye çalıştığı bir dönemde, ABD Başkanı Donald Trump’ın CHIPS Yasası kapsamındaki araştırma fonlarını kritik yarı iletken teknolojilerine yöneltme çabasının bir parçası.
Yönetim daha önce yarı iletken üretim ekipmanları için 150 milyon dolar ve kuantum bilişim için 2 milyar dolar tahsis etmişti.
Silikon fotonik, çipler arasında veri aktarımı için elektrik sinyalleri yerine ışığı kullanır ve bu sayede yapay zeka sistemleri için daha yüksek bant genişliği ve daha düşük güç tüketimi sağlar.
ABD Ticaret Bakanlığı’ndan sağlanan bu fon, veri aktarım hızlarını ve enerji verimliliğini daha da artırmak amacıyla silikon fotoniği yapay zeka işlemcileriyle doğrudan entegre eden bir teknoloji olan “ortak paketlenmiş optik” alanındaki gelişmeleri desteklemeyi de amaçlıyor.
Silikon fotoniği ve gelişmiş optik paketleme tedarik zincirinin büyük bir kısmı şu anda ABD dışında yoğunlaşmış durumda.
Bu alandaki başlıca üreticiler arasında Tayvanlı TSMC ve İsrailli Tower Semiconductor yer alıyor.
Çarşamba günü açıklanan 300 milyon dolarlık fon, GlobalFoundries’e 2024 yılında Malta (New York) ve Burlington’da (Vermont) fabrikalar kurması için tahsis edilen 1,5 milyar dolarlık önceki fonu tamamlayacak.
Teknoloji Direktörü Gregg Bartlett, Reuters’a verdiği demeçte yeni fonun, GlobalFoundries’in halihazırda ürettiği çiplerin yanı sıra optik bileşenlerin üretimi ve paketlenmesi için bu tesislerde kullanılacak yeni malzemeler ve teknikler üzerine yapılacak araştırmalara destek olacağını söyledi.
Bartlett, “Çıplak silikon yonga plakasından başlayarak, ABD’de kalitesi kanıtlanmış ve test edilmiş bir optik modül sevk edebilme yeteneğine sahip, uçtan uca hizmet sunan tek bir şirketin olması, bizim için benzersiz bir yetkinlik olduğunu düşünüyoruz,” dedi.
GlobalFoundries, veri aktarım hızlarını saniyede 400 gigabite çıkarmayı ve mevcut nesil uygulamalara kıyasla enerji verimliliğini beş katına çıkarmayı hedeflediğini açıkladı.
Abu Dabi varlık fonu Mubadala, GlobalFoundries’in yaklaşık %73’üne sahip. ABD Ticaret Bakanlığı ise ayrı bir anlaşma kapsamında bu çip üreticisinin yaklaşık %1’lik hissesini alacak.
Rusya’nın Kiev’de imha ettiğini açıkladığı insansız hava aracı fabrikasının ABD’nin Delaware eyaletinde kayıtlı bir şirkete ait olduğu bildirildi. The Guardian gazetesi, Terminal Autonomy adlı firmanın Rusya topraklarının derinliklerine saldırı düzenlemek amacıyla yüksek hassasiyetli İHA’lar ürettiğini aktardı. Şirket, yapay zeka kontrollü mühimmatların cephede aktif olarak kullanıldığını belirtiyor.
Rusya ordusunun Ukrayna’nın başkenti Kiev’de düzenlediği hava saldırılarında imha edilen insansız hava aracı (İHA) fabrikasının, ABD’nin Delaware eyaletinde kayıtlı bir Amerikan şirketine ait olduğu bildirildi.
The Guardian gazetesinin kaynaklara dayandırdığı haberine göre, Terminal Autonomy adlı şirket, yönlendirme sistemleri parazit ve sinyal kesicilere karşı korumalı olan ve Rusya topraklarının derinliklerine saldırı düzenlemek amacıyla tasarlanan yüksek hassasiyetli İHA’lar üretiyor.
ABD’de 2023 yılında tescil edilen Terminal Autonomy şirketinin internet sitesinde, firmanın yapay zeka ile kontrol edilen dolanan mühimmatlar ve yüksek hassasiyetli mühimmatlar kullandığı, bunların “ön cephede düşman kuvvetlerine karşı halihazırda aktif biçimde uygulandığı” bilgisi yer alıyor.
Rusya Savunma Bakanlığı tesisin hedef alındığını duyurmuştu
Rusya Savunma Bakanlığı, 26 Temmuz’a bağlanan gece Kiev’in güneybatısında İHA montaj ve depolama alanının vurulduğunu açıklamıştı. Bakanlık, Ukraynalı ve Amerikalı uzmanların katılımıyla bu tesiste aylık bin adede kadar İHA üretimi yapıldığını bildirdi.
Bakanlığın açıklamasında, bu tesiste AQ-400 Scythe (“Kosa”) ve AQ-100 Bayonet (“Ştık”) tipi saldırı İHA’ları ile RQ-100 Scout (“Skaut”) tipi keşif İHA’larının üretildiği kaydedildi.
Aynı gece Kiev’de İHA ve yedek parça üretimi yapan “Smart Intelligent Systems” (“Smart intellidjent sistem”) işletmesinin de vurulduğu aktarıldı. Rusya Savunma Bakanlığı, Ukrayna başkenti ile Odessa bölgesindeki Çernomorsk liman altyapı tesislerine grup saldırısı düzenlendiğini duyurdu.
Rusya Savunma Bakanlığı, saldırıların yalnızca Ukrayna’nın askeri ve enerji tesisleri ile bunlarla bağlantılı altyapıya yönelik gerçekleştirildiğini vurguluyor.
Öte yandan Financial Times gazetesi, Ukraynalı yetkililere dayandırdığı haberinde, ABD ve Fransa’nın Rusya topraklarına yönelik İHA saldırılarının planlanmasında Ukrayna’ya istihbarat sağladığını yazmıştı.
Rusya’da asimetrik İHA saldırılarının makroekonomik sonuçları
BP, Birtanya’daki Kuzey Denizi faaliyetlerini satışa çıkardı
Ukrayna saldırıları Rusya’yı benzin ithalatına itti
AB yetkilisi: Tüm Avrupa alevler içinde kalabilir
New York eyaleti Kalshi platformuna 36 milyar dolarlık dava açtı
Dünya Basını6 gün önceGlazyev yazdı: Hibrit dünya savaşının devam etmesinin nedenleri üzerine – 1
Diplomasi3 gün öncePaşinyan’dan Moskova’ya demiryolu resti
Avrupa2 hafta önceBurnham resmen Birleşik Krallık Başbakanı oluyor
Dünya Basını6 gün önceGlazyev yazdı: Hibrit dünya savaşının devam etmesinin nedenleri üzerine – 2
Avrupa2 hafta önceAlmanya, silahlanmak için borçlanıyor
Dünya Basını6 gün önceEski NATO yetkilisi Kujat’tan nükleer kış uyarısı
Asya2 hafta önceDeepSeek kullanıcılarının özel sohbetleri Google’a sızdı
Dünya Basını1 hafta önceProf. Pape: İran savaş öncesinden daha güçlü
