Grönland’da petrol sondajı yapmak isteyen bir Teksas enerji şirketi, Arktik adasıyla ilişkileri iyileştirmek amacıyla ABD başkanından, ABD’ye fok ürünlerinin ithalatına getirilen yasağı kaldırmasını talep ediyor.

Greenland Energy’nin başkanı Larry Swets Jr., Donald Trump ve yönetiminin kilit isimleri için 36 sayfalık bir “fok derisi diplomasi” önerisi hazırladı.

Plan, uzak topluluklar için gelir yaratmak ve ABD’nin Danimarka’ya ait özerk bölge üzerinde kontrol kurmak istediğine dair Trump’ın tekrarlanan açıklamaları nedeniyle yerel halkta oluşan öfkeyi yatıştırmayı amaçlıyor.

Greenland Energy, Grönland’ın altında yattığını iddia ettiği “bir trilyon dolarlık” petrol rezervini işletmek için İngiliz madencilik şirketi 80 Mile ile birlikte ilk sondaj çalışmalarına 60 milyon dolar harcamayı planlıyor.

Trump için hazırlanan Swets imzalı “beyaz kitap”ta, “ABD’nin, vergi mükelleflerinin parasını harcamadan, Grönland’ın siyasi statüsüne dokunmadan, avlanan fok sayısını artırmadan ve Grönland’dan hiçbir şey talep etmeden Grönland ile ilişkilerini güçlendirmek için nadir bir fırsatı var,” deniyor.

Greenland Energy’nin Trump yönetimi ile bazı bağlantıları bulunuyor. Şirketin yönetim kurulunda, Trump’ın “Altın Kubbe” füze savunma girişiminin bazı unsurları için sözleşmesi bulunan bir Florida şirketini yöneten Carol Craig yer alıyor.

Trump yönetimi ile yakın işbirliği içinde çalışan ve MAGA politikalarının açık sözlü bir destekçisi olan, “Dr. Phil” olarak bilinen ABD gündüz kuşağı televizyon yıldızı Phil McGraw, Greenland Energy tarafından, şirketin Kuzey Kutbu adasından “13 milyar varil işlenmemiş petrol” çıkarmaya yönelik çabalarını konu alan altı bölümlük bir belgesel çekmesi için işe alındı.

Swets ise, Trump’ın Beyaz Saray balo salonu projesine 10 milyon dolarlık bağış yaptığını açıklayan Paolo Tiramani’nin kurucu ortağı olduğu ABD’li modüler konut üreticisi Boxabl’ın yönetim kurulunda yer alıyor.

ABD, 1972 yılından bu yana fok kürkü ve ilgili ürünlerin ithalatını ve satışını, yalnızca Alaska yerlileri için istisna olmak üzere, sıkı bir şekilde yasakladı.

AB de 2009 yılından bu yana, hayvan refahı endişeleri ve nesli tükenmekte olan türleri korumak amacıyla fok kürkünün ticari satışını ve ithalatını yasakladı.

Fakat son on yıldır Grönland gibi yerlerdeki geleneksel yerli avcılık faaliyetleri için istisnalara izin veriyor.

Swets, FT’ye verdiği demeçte şunları söyledi:

“Madem foklar gıda amacıyla avlanıyor, Grönlandlıların derilerini Amerikalılara satmaları neden engellensin ki? Kardeşlerime, yeğenlerime ve arkadaşlarıma geyik derisi kullanmayı bırakmaları gerektiğini ya da Amerikalılara sığır derisi kullanamayacaklarını söylemem.”

Greenland Energy’nin yerli hakları ve refahına yönelik pragmatik yaklaşımı, Grönland yetkililerinin şirkete sondaj yapma hakkı olmadığını belirtmesi üzerine şirketin petrol arama faaliyetlerini askıya almak zorunda kalmasının ardından ortaya çıktı.

Bundan yılmayan Swets, şu anda Grönland’ın 55.000 sakini için milyonlarca dolarlık gelir yaratmanın bir yolu olarak ABD’deki fok derisi yasağının kaldırılması için Trump nezdinde lobi faaliyetleri yürütüyor.

Danimarka parlamentosundaki adanın iki milletvekilinden biri olan Naaja Nathanielsen, Grönlandlıların bu yasaktan mağdur olduğu için yasağın kaldırılmasının “büyük takdir göreceğini” söyledi.

Fakat vekil, “çoğu insan bu jesti takdir edecek olsa da, bu tutum değişikliğinin 15 yıl geç geldiğini ve açıkça bizim kalplerimizi ve zihinlerimizi kazanmak için yürütülen bir Amerikan kampanyasının parçası olduğunu” belirterek, bunun “karışık tepkilere” yol açacağını da ekledi.

Uluslararası Hayvan Refahı Fonu’nun kampanya direktörü Sheryl Fink, Swets’in önerisinin “fokları jeopolitik pazarlıklarda bir piyon olarak kullanma niyetini açıkça ortaya koyduğunu” söyledi.

Fink, “tehdit altındaki fok türlerinin derilerinin asla uluslararası diplomasinin bir para birimi haline gelmemesi gerektiğini” de ekledi.

Beyaz kitapta, Grönlandlı avcıların çoğunlukla gıda amacıyla yılda yaklaşık 85.000 fok avladığı belirtiliyor.

Gelgelelim uluslararası yasaklar, fok derisi pazarlarını çökertmiş ve satılabilecekleri bir yol bulunmadığı için her yıl 65.000’e kadar derinin israf edilmesine veya atılmasına neden oluyor.

Beyaz kitapta, “Hiç kimse bunu Grönland’ın mali bağımlılığına bir çözüm olarak başkana sunmamalıdır. [Fakat] hane halkı düzeyinde bu hiç de küçük bir mesele değildir,” deniliyor.

Belge, lüks ürünler için Amerika’ya fok derisi ithalatına izin vermek üzere 1972 tarihli ABD Deniz Memelileri Koruma Yasası’nı değiştirecek bir “yasa taslağı” da içeriyor.

Trump’ın Grönland’a olan ilgisine ve bölgenin kaynak potansiyeli hakkındaki spekülasyonlara rağmen, on yıldan fazla bir süre önce, o zamanlar Cairn Energy olarak bilinen İngiliz petrol şirketi Capricorn Energy, petrol aramak için yaklaşık 1 milyar dolar harcadıktan sonra eli boş dönmüştü.

Grönland, altyapısı yetersiz, çoğunlukla buzla kaplı ve çorak bir bölge olduğu için, maden çıkarma konusunda sayısız engeller bulunuyor.

Avrupa Komisyonu, Avrupa Birliği ülkelerinde geçici koruma statüsü almak isteyen tüm Ukraynalı sığınmacıların askerlikten kaçmadıklarını kanıtlama zorunluluğu getirdiğini duyurdu. Yeni düzenleme, askerlik yükümlülüğü bulunan erkeklerin yanı sıra kadınları da kapsıyor. Uygulama kapsamında üye ülkelerin ulusal makamları başvuru sahiplerine yönelik fiili denetimler gerçekleştirecek.

Avrupa Komisyonu Sözcüsü Markus Lammert düzenlediği basın toplantısında, Avrupa Birliği ülkelerinde geçici koruma statüsü almak isteyen tüm Ukraynalı sığınmacıların askerlik hizmetinden kaçmadıklarını kanıtlamakla yükümlü kılındığını açıkladı.

Lammert, söz konusu zorunluluğun askerlik yükümlülüğü bulunan hem erkekleri hem de kadınları kapsadığını belirtti.

Komisyon Sözcüsü Lammert konuya ilişkin açıklamasında şu ifadeleri kullandı:

“AB Konseyinin geçici koruma süresini uzatma kararı ağustos ayı başında yürürlüğe girdi. Bu da münferit vakaların uygulamadaki değerlendirmesinin bundan böyle yetkili ulusal üye devletlerin sorumluluğunda olduğu anlamına geliyor. Dolayısıyla üye devletlerin ulusal makamları yeni kuralları uygulamak ve bu kuralların öngördüğü fiili denetimleri yürütmek durumundadır.”

AB Konseyinin 5 Ağustos’ta yürürlüğe giren kararı uyarınca, askerlik yükümlülüğü bulunan Ukraynalılara birlik ülkelerinde sığınma hakkı tanınmayacak.

Söz konusu yeni kural yalnızca yeni başvuru sahipleri için geçerli olacak; Avrupa Birliği ülkelerinde halihazırda geçici koruma statüsünden yararlanan Ukraynalıları etkilemeyecek. Alınan bu tedbirin gerekçesi, “Ukrayna’nın savunma ihtiyaçlarındaki değişim” olarak açıklandı.

Ukrayna Devlet Başkanı Vladimir Zelenskiy, nisan ayında yaptığı çağrıda, askerlerin rotasyonunun sağlanabilmesi amacıyla ülkeden ayrılmış olan seferberlik çağındaki erkeklerin vatanlarına dönmelerini istemişti. Ukrayna’da seferberlik yaşı halihazırda 25 ila 60 yaş aralığını kapsıyor.

Nordik Baltık Enstitüsü’nün mayıs ayında Grönland’da gerçekleştirdiği saha araştırmasına dayanan yeni rapora göre, Arktik denizciliğinde uydu gözlemleri ile gemilerin önündeki buz tehdidinin gerçek zamanlı olarak tespit edilmesi arasında önemli bir operasyonel boşluk bulunuyor. Raporda, Türkiye’nin savunma sanayisinde geliştirdiği insansız hava aracı, sensör, yapay zekâ ve karar destek teknolojilerinin bu ihtiyaca yönelik sivil bir sistemde bir araya getirilebileceği belirtiliyor.

Nordik Baltık Enstitüsü Kurucu ve Yönetim Kurulu Başkanı Dr. Esra Öztürk tarafından hazırlanan “Buzul Gemileri Göremiyor: Amaca Yönelik Tasarlanmış Bir Arktik Keşif İnsansız Hava Aracı İçin Bir Gerekçe” başlıklı çalışma, Mayıs 2026’da Grönland’da aynı Arktik denizcilik hattında çalışan kaptan ve mühendislerle yapılan görüşmelere dayanıyor. Raporda, denizcilerin temel ihtiyacının daha fazla ham uydu görüntüsü ya da sürekli takip edilmesi gereken yeni kamera sistemleri değil, geminin önündeki tehlikeyi yorumlayarak açık bir uyarı ve rota tavsiyesi sunan bir sistem olduğu vurgulanıyor.

Çalışmaya göre uydular, radarlar, buz haritaları ve gemi sensörleri Arktik’te önemli bilgiler sağlasa da bunların hiçbiri tek başına geminin hemen önündeki buzun düşük gecikmeyle tespit edilmesi, sınıflandırılması ve mürettebatın doğrudan kullanabileceği bir karara dönüştürülmesini sağlayamıyor. Uydu geçişleri arasındaki sürede buzun hareket edebilmesi, buz kalınlığının radar verilerinden doğrudan belirlenememesi, aşırı hava koşulları, etiketli Arktik görüntü verisinin yetersizliği ve gemilerdeki sınırlı personel sayısı başlıca sorunlar arasında gösteriliyor.

Raporun önerdiği model, gemi veya konvoyun önünde uçacak uzun havada kalışlı bir İHA’nın gündüz ve termal kameralar, AIS ve gerektiğinde deniz radarıyla veri toplamasına dayanıyor. Bu verilerin uçakta yapay zekâ ve sensör füzyonuyla işlenmesi, buzun türünün ve hareketinin belirlenmesi ve geçilebilir su koridorlarının tespit edilmesi öngörülüyor. Mürettebata ise sürekli görüntü aktarımı yerine tehlikenin konumu, türü, güven düzeyi ve gerekirse rota değiştirme önerisinin verilmesi hedefleniyor.

Raporda Türkiye’nin avantajının tek bir şirketin hazır bir “Arktik ürünü” bulunmasından değil, ihtiyaç duyulan teknolojilerin farklı Türk savunma şirketlerinde halihazırda geliştirilmiş olmasından kaynaklandığı belirtiliyor. BAYKAR’ın TB3 ve AKINCI, TUSAŞ’ın ANKA ve AKSUNGUR platformları; ASELSAN’ın elektro-optik ve radar sistemleri ile HAVELSAN’ın sensör füzyonu ve karar destek kabiliyetleri bu kapsamda inceleniyor. Çalışma herhangi bir şirket için doğrudan satın alma tavsiyesi vermek yerine, bu teknolojilerin Arktik ortakları ve denizcilik şirketleriyle birlikte saha pilotunda test edilmesini öneriyor.

Raporu teknik açıdan inceleyen BAYKAR uzay mühendisi Bahadır Onur Güdürü ise ilk demonstrasyonda daha düşük maliyetli ve operasyonel olarak daha olgun TB2 ailesi ile TB2T-AI’ın değerlendirilmesini öneriyor. Güdürü, Arktik koşullarına uygunluğun ayrıca buzlanma, düşük sıcaklık, tuz sisi, batarya, motor ve sensör dayanıklılığı gibi alanlarda test edilmesi gerektiğinin altını çiziyor.

Dr. Esra Öztürk, Türk savunma sanayisinin hava platformu, sensör, yapay zekâ için veri üretimi ve karar destek yazılımını aynı ekosistemde bir araya getirebilmesinin önemli bir avantaj oluşturduğunu söyledi. Öztürk’e göre amaç yalnızca Arktik’e ürün satmak değil, buzulların erimesiyle değişen uluslararası deniz ticaret rotalarında giderek büyüyecek güvenlik sorununa Arktik ülkeleriyle birlikte yeni bir hizmet modeli geliştirmek.

Aynı sistemin ileride arama-kurtarma, balıkçılık denetimi, gölge filo takibi, denizaltı kablolarının ve boru hatlarının korunması gibi daha geniş Arktik güvenlik görevlerinde de kullanılabileceği değerlendiriliyor.