Bizi Takip Edin

Asya

Japonya’nın gelecek başbakanı: Eski muhafızlar mı, genç kan mı, yoksa ilk kadın mı?

Yayınlanma

Nikkei Asia / Koya Jibiki

Japonya’da Liberal Demokrat Parti (LDP) iktidarının yeni başbakan arayışı ülke siyasetinin bir sonraki durağını belirleyecek. Ancak bu durum, Liberal Demokrat Parti’nin bir sonraki başkanını seçmek için 27 Eylül’de yapılacak oylamanın önceki liderlik seçimlerinden çok farklı bir şey olduğu gerçeğini gölgeliyor. 67 yaşındaki görevden ayrılan Başbakan Fumio Kishida, partinin 1950’lerin ortalarında kuruluşundan bu yana “en kötü durumda” olduğunu ve bir dizi rüşvet skandalıyla boğuştuğunu açıkladı.

Bu skandallar, parti içerisinde tüm güçlü grupların dağılmasına yol açtı ve sonuç olarak, önceki liderlik oylamalarının aksine, dokuz aday arasında Kishida’nın yerini alacak bir adayın hassasiyetini ortaya çıkarıyor. Bu kadar çok adayın yarıştığı son seçimlerde, 1966’da, Lyndon B. Johnson, Beyaz Saray’da Vietnam’a ABD birlikleri gönderme kararı alıyor ve Mao Zedong, Çin’in Kültür Devrimi’ni başlatıyordu.

Tarihi önemi vurgulayan oylama, nesiller arası bir değişime yol açabilir. 43 yaşındaki eski çevre bakanı Shinjiro Koizumi, öne çıkan bir aday. Shinjiro, Japonya’nın uluslararası alanda en tanınmış başbakanlarından biri olan Junichiro Koizumi’nin oğlu olmasının yanı sıra, 19. yüzyıldan bu yana ülkenin en genç başbakanı olabilir. Ülke, savaş sonrası dönemde 40’lı yaşlarında bir başbakan görmedi.

Ayrıca olası bir ihtimal: Japonya’nın ilk kadın başbakanı olabilir ve Kishida’nın kabinesinde iki kadın üye görevde kalabilir.

Parti sloganı “Japonya için yeni bir geleceğe doğru” anlamına gelen Kishida’nın onay oranlarının, LDP’nin fon skandalları ve Başbakan Şinzo Abe’nin 2022’de suikasta uğramasıyla ortaya çıkan Birlik Kilisesi ile bağı konusundaki belirsizlikler nedeniyle %25’e parti fon desteğinin azalması ardından yarış başladı.

Danışmanlık şirketi Japan Foresight LLC’nin kurucusu ve araştırma müdürü Tobias Harris’e göre, “LDP, her biri kendine özgü güçlü ve zayıf yönleri olan ancak hiçbiri LDP’nin hakimiyetine yönelik zorlukların üstesinden gelemeyeceği garanti olmayan dokuz aday arasında seçim yapmak zorunda olduğu için keşfedilmemiş bir bölgede bulunuyor.”

Harris, Nikkei Asia’ya yaptığı açıklamada, “ABD başkanlık seçimleri kadar önemli bir seçim olmayabilir. Ancak önümüzdeki haftalarda 367 LDP milletvekili ve yaklaşık bir milyon LDP destekçisinin alacağı kararlar, Japonya’nın dünyadaki yeri açısından muazzam sonuçlar doğuracak.” dedi.

Japonya gözlemcileri genel olarak LDP’nin bir sonraki liderinin göreve başladıktan birkaç hafta sonra yapılacak ulusal seçimde yeni bir yetki arayacağını öngörüyor. LDP’nin parçalanmış muhalefet nedeniyle böyle bir oyu kazanması bekleniyor ancak zafer marjı yakından izlenecek.

Dokuz adayın onaylanmasının ardından yapılan ortak bir Nikkei-TV Tokyo anketinde, deneyimli milletvekili ve eski LDP genel sekreteri 67 yaşındaki Shigeru Ishiba, ağustos ayındaki anketlerde zirveye çıkan Koizumi’yi geride bırakarak partiyi yönetmek için en iyi tercih olarak derecelendirildi. En üst göreve birden fazla kez aday olan Ishiba, önceki ankete göre 8 puan artışla %26 puan alırken, Koizumi 3 puan düşüşle %20’ye geriledi.

Kendisini Şinzo Abe’nin varisi olarak gören ve yarıştaki iki kadından biri olan Şahin Ekonomi Güvenlik Bakanı Sanae Takaichi, tüm anket katılımcılarının %16’sının oyuyla üçüncü sırada yer aldı ve önceki ankete göre beş puan arttı.

Kendilerini LDP destekçisi olarak tanımlayan katılımcılar arasında durum farklıydı: Ishiba, dokuz puanlık bir artışla %25’e ulaşarak yine birinci oldu. Takaichi, önceki ankete göre altı puan artarak %22 ile ikinci, Koizumi ise Ağustos anketine göre 11 puan düşerek %21 ile üçüncü oldu.

EG Japan Research analistlerine göre, geçmişteki LDP liderlik seçimlerinde kamuoyunun popülaritesi sıklıkla sonucu belirlemese de “Parti üyelerinin, LDP’nin düşen onay oranları göz önüne alındığında, yaklaşan ulusal seçimlerde partiyi zafere taşıyabilecek güçlü bir kamuoyu profiline sahip bir adayı destekleme olasılığı daha yüksek.”

Dokuz aday, perşembe günü resmi seçim kampanyasını başlatmak için düzenlenen ortak etkinlikte kısa konuşmalar yaparak görüşlerini dile getirdiler. Konuşmaların çoğu iddialı ancak ayrıntılardan uzaktı.

Çin’in güçlenen bölgesel duruşu etkinlikte büyük bir yer kapladı, Tayvan ve Güney Çin Denizi’ndeki tartışmalı bölgeler üzerindeki gerginlikler de öyle. Eski bir savunma bakanı olan Ishiba, Asya’da kolektif güvenlik için bir mekanizma yaratmanın “acil” olduğunu söyledi. Çin’in adını anmadan “Japonya’nın savunma kabiliyetini geliştirmemiz ve savunma harcamalarını artırmamız gerekiyor” dedi.

“Ukrayna neden böyle işgal edildi?” diye sordu Ishiba. “Caydırıcılık neden işe yaramadı? Çünkü NATO orada yok. Peki Doğu Asya’da NATO gibi bir sistem var mı? Yok. Tayvan BM’nin bir üyesi bile değil. Bu bölgede barışı ve güvenliği nasıl koruyabiliriz?” çıkışında bulundu.

Koizumi konuşmasında, partinin siyasi bağış toplama faaliyetlerinde şeffaflığı artırma ve işgücü piyasasını reform etme sözü verdi; ancak bunu nasıl başaracağına dair tam bir açıklama yapmadı.

“Zamanın geride bıraktığı Japon siyasetini değiştireceğim,” dedi Koizumi. “Yıllarca tartışılan ancak henüz cevapları bulunamayan konuları çözeceğim.” ifadelerini kullandı.

Takaichi ise LDP’yi yeniden düzenleyerek halkın güvenini yeniden kazanmanın ilk önceliği olacağını ve partinin siyasi fonlamayı nasıl ele aldığını düzelteceğini söyledi. “LDP gelecek yıl 70. yıl dönümünü kutlayacak, yeniden doğalım.” dedi.

LDP’ye liderlik etmeyi hedefleyen diğer isimler: Eski Ekonomi Güvenlik Bakanı Takayuki Kobayashi, Dışişleri Bakanı Yoko Kamikawa ve yarıştaki diğer kadın; Dijital Dönüşüm Bakanı Taro Kono, LDP Genel Sekreteri Toshimitsu Motegi, Baş Kabine Sekreteri Yoshimasa Hayashi ve eski baş kabine sekreteri Katsunobu Kato. Toplamda, dokuz adaydan dördü dışişleri bakanı olarak görev yaptı, üçü ise savunma bakanlığı görevini yürüttü.

Kim kazanırsa kazansın, bilindik zorluklarla karşılaşacak. Dış politikada, bunlar arasında ABD ile bağları yönetmek ve güçlendirmek Japonya’nın güvenlik garantörü ve en kritik ilişkisi. Önemli bir seçimin eşiğinde, ABD’nin gelecekteki dış politikası, Donald Trump’ın mı yoksa Kamala Harris’in mi başkan olacağına bağlı olarak büyük ölçüde değişebilir.

Kazanan aynı zamanda bölgesel endişelerle de başa çıkmak zorunda: Çin’in giderek daha iddialı manevraları, Kuzey Kore’nin sürekli oluşturduğu nükleer tehdit ve Kishida’nın gözetiminde başlayan Güney Kore ile ilişkilerdeki yükselişin güvence altına alınması gibi.

Yurt içinde, uzun süredir devam eden sorunlarla karşı karşıya kalacak. Bunlar arasında hızla yaşlanan bir toplumun zorluklarını yönetmek ve ödemek, azalan doğurganlık oranını yavaşlatmak veya tersine çevirmek, nihayet onlarca yıllık deflasyondan kurtulmak, kurumsal yönetimi ve Japonya’nın işletmelerine yatırımı artırma çabalarını sürdürmek ve ekonomiyi sağlam bir büyüme yörüngesine oturtmak yer alıyor.

1989’da, Japonya’nın şişirilmiş balon ekonomisinin patlamasından hemen önce, piyasa değerine göre dünyanın en büyük 50 şirketi arasında Japonya’dan 32 şirket vardı. Şimdi sadece Toyota Motor kaldı.

Göç politikası ve yabancı işçilerin kabulünün nasıl artırılacağı, Japonya’da artan işgücü sıkıntısı ve azalan nüfus nedeniyle hassas konular olacak.

Goldman Sachs analistleri bir ekonomik araştırma notunda “Adaylar arasındaki politika farklılıkları önemsiz görünüyor. Özellikle, para politikasının normalleşme yolunda olması nedeniyle faiz oranlarının artırılmasına karşı çok az tepki var.” diye yazdı.

Öte yandan analistler, bu yılın ilerleyen dönemlerinde genel seçimlerin yapılmasının beklendiğini belirterek, “Bu durum, mali teşvik paketinin oluşturulması olasılığını da gündeme getirebilir” dedi.

LDP, parti gruplarını birbirine karşı ustaca kullanan politikacıların liderliğinde onlarca yıl boyunca sayısız skandalı atlattı. Ancak partinin altı ana grubundan beşi, Kishida’nın popülaritesini düşüren ve başbakanın parti başkanı olarak yeniden seçilmeme kararında etkili olan siyasi bağış toplama skandalları nedeniyle çıkan kargaşayı yatıştırmak için dağıtıldı.

LDP milletvekillerinin liderlerini seçerken teorik olarak artık bu grupların arasından seçim yapmasına gerek yok, ancak onlar da “politika grupları” olarak varlıklarını sürdürüyorlar ve bir miktar etki yaratabiliyorlar.

Liderlik seçiminde toplam 734 oy var. LDP Diet üyelerinin 367 oyu varken, 367 oy da sıradan üyelere ayrılmış durumda (partinin 2023 sonunda 1,09 milyon üyesi vardı). Dokuz adaydan hiçbiri ilk turda çoğunluğu elde edemezse, ilk iki aday arasında ikinci tur yapılacak.

LDP’nin kıdemli bir üyesi olmasına rağmen, Ishiba’nın zaferi muhtemelen değişime yönelik bir iştahın göstergesi olacaktır. Ishiba parti tabanı arasında popüler, ancak daha önce diğer milletvekillerinin desteğinin eksikliği nedeniyle başarısız olmuştu.

Adaylar arasındaki en büyük farklar, sermaye kazançlarının nasıl vergilendirileceği, çalışan nesillerin emeklilik maaşlarını ve yaşlıların bakımını desteklemek için ne kadar yük taşıması gerektiği ve nükleer enerjiye bağımlılık gibi iç politikalarda ortaya çıkıyor. Adayların farklılaştığı bir diğer sıcak konu ise Japonya’nın evli çiftlerin ayrı soyadlarına sahip olmasına izin verip vermemesi gerektiği: 1898’den beri yürürlükte olan mevcut yasa çiftler için tek bir aile soyadı kullanılmasını gerektirmekte.

Bazıları, LDP’nin belirli sektörlerle sıkı bağlarını sürdürmesine son verilmesi ve kurumsal sektörde ve daha geniş ekonomide yeni büyümeyi kolaylaştırmak için çıkar gruplarının korunmaması çağrısında bulunuyor.

Koizumi ve eski dışişleri bakanları Kono ve Motegi gibi adaylar, Japonya’nın ekonomik büyümesini engelleyen düzenlemelerin revize edilmesi gerektiğini vurguluyor

Dış politikada, Çin, Kuzey Kore ve Rusya’nın askeri kışkırtmaları karşısında adaylar arasında geniş bir fikir birliği var. Bir sonraki başbakan muhtemelen Japonya’nın ABD ile ittifakını derinleştirmeye ve Asya ve Avrupa’daki benzer düşünen ülkelerle iş birliğini genişletmeye devam edecek. Bir sonraki liderin ayrıca Japonya’nın savunma harcamalarını gayri safi yurtiçi hasılanın %2’sine keskin bir şekilde yükseltme politikasına uyması bekleniyor.

Hassas alanlardan biri de komşu Güney Kore ve Japonya’nın yarımadadaki sömürge mirasıdır. Ülkeyle ilişkiler, Başkan Yoon Suk Yeol’un eski sömürge yönetimiyle ilgili on yıllar süren gerginliğin ardından daha “ileriye dönük” bir ilişki arayışına olumlu yanıt veren Kishida döneminde belirgin şekilde iyileşti.

Yoon, ilişkilerdeki yeni gücün “geri döndürülemez” olduğundan emin olsa da, farklı bir LDP lideri gemiyi sarsabilir. Ekonomik Güvenlik Bakanı Takaichi ve selefi Kobayashi şahin sağ eğilimli destekçilere güvenirken, tarihi konularla ilgili yorumlara ve Japonya’nın geçmişteki askeri saldırganlığının bir sembolü olarak görülen Tokyo’daki Yasukuni Tapınağı’nı ziyaret etme gibi eylemlere bağlı olarak Seul ve diğer komşularla sürtüşmeler ortaya çıkabilir.

Nagoya Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nden Profesör Hiroko Takeda, Koizumi veya Takaichi kazansa bile LDP’nin temellerinin değişime direnebileceğine değinerek “40’lı yaşlarındaki bir aday veya başkanlık pozisyonu için yarışan bir kadın aday, Japonya’da sembolik olarak farklı bir dinamik yaratabilir. Gençlerin ve kadınların, bu kişiyi olumlu bir değişime yol açabilecek bir rol modeli olarak görme olasılığı var. Ancak, adayların çoğunun eski LDP yapısı içinde terfi ettirildiği unutulmamalıdır. Toplum üzerinde sembolik bir etkileri olsa bile, LDP’nin yeni bir başkan altında kendini değiştirmeye istekli olup olmayacağını görmeliyiz.” dedi.

Etiketler:
Okumaya Devam Et

Asya

Japonya Merkez Bankası gelecek hafta politika faizini yüzde 1,25’e yükseltmeye hazırlanıyor

Yayınlanma

19 saat önce

11/09/2026

Yazar

Enflasyon ve ABD baskısıyla karşı karşıya kalan Japonya Merkez Bankası, faiz artışlarının hızını artırıyor.

Nikkei Asia’nın edindiği bilgilere göre Japonya Merkez Bankası (BOJ), artan ham petrol fiyatları ve yenin değer kaybetmesi nedeniyle yükselen enflasyon baskısını kontrol altına almak amacıyla 17-18 Eylül tarihlerinde gerçekleştirilecek Para Politikası Kurulu toplantısında temel faiz oranını mevcut yüzde 1 seviyesinden yüzde 1,25’e yükseltmeyi planlıyor.

Faizin en son haziran ayında artırıldığı dikkate alındığında, olası yeni artış Mart 2024’te başlayan mevcut faiz artırımı sürecindeki en kısa zaman aralığına işaret edecek.

ABD, yenin değerini desteklemek için Japonya’nın çabalarına katıldığında bunu karşılıksız yapmamıştı. Geçtiğimiz haftalarda ABD Hazine Bakanı Scott Bessent Tokyo’ya baskı yaparak, “Faiz artırımlarına hız verin ve büyük ekonomik teşviklere ilişkin modası geçmiş fikirleri terk edin” demişti.

Bessent, Japonya Merkez Bankası Başkanı Kazuo Ueda’nın zayıf yenle mücadele etmek amacıyla para politikasında “doğru olanı yapacağını” umduğunu söylemişti.

BOJ Başkanı Kazuo Ueda ve diğer üst düzey yöneticiler faiz artışını kurulun gündemine getirecek ve dokuz üyeli Para Politikası Kurulu’nda çoğunluğun onayını almaya çalışacak.

Öngörülen yüzde 1,25’lik politika faizi, 1995’ten bu yana görülen en yüksek seviye olacak. Merkez bankası şimdiye kadar faiz oranlarını yaklaşık altı ayda bir artırıyordu. Ancak BOJ’un bu tempoyu üç ayda bire, başka bir ifadeyle iki politika toplantısında bir faiz artışına hızlandırmaya hazırlandığı değerlendiriliyor.

BOJ yetkilileri, temel ekonomik faktörlerden kaynaklanan fiyat artışlarının bankanın yüzde 2’lik enflasyon hedefini aşması konusunda giderek daha dikkatli davranıyor.

Ueda, temmuz ayı sonunda gerçekleştirilen bir önceki toplantının ardından düzenlenen basın toplantısında enflasyon baskısının artmasına katkıda bulunan üç faktöre dikkat çekmişti: Orta Doğu’daki gerilimin yükselmesi nedeniyle artan ham petrol fiyatları, yapay zekâyla (AI) bağlantılı talepteki yükseliş ve yenin değer kaybetmesi.

ABD ile İran arasındaki silahlı saldırıların yeniden başlaması nedeniyle petrol fiyatları tekrar yükselişe geçti. West Texas Intermediate (WTI) türü ham petrol vadeli işlemlerinin fiyatı perşembe günü varil başına 100 doların üzerine çıkarak son üç buçuk ayın en yüksek seviyesine ulaştı.

Petrol fiyatlarındaki artış, çok çeşitli ürünlerin fiyatlarını ve ulaşım maliyetlerini yukarı çekiyor.

Okumaya Devam Et

Asya

Güney Kore, Trump’la yaptığı 350 milyar dolarlık anlaşmanın gereğini yerine getirecek mi?

Yayınlanma

2 gün önce

10/09/2026

Yazar

Güney Kore ve ABD arasındaki anlaşmanın imzalanmasının üzerinden neredeyse bir yıl geçerken Washington’da rahatsızlık büyüyor.

Güney Kore’nin ABD Başkanı Donald Trump’la ABD’ye 350 milyar dolar yatırım yapma konusunda anlaşmasının üzerinden neredeyse bir yıl geçti. Ancak bugüne kadar henüz hiçbir yatırım için para taahhüdünde bulunulmadı. Bu durum Washington’da rahatsızlığı artırırken Seul’de de endişeye yol açıyor.

Güney Kore medyasında Teksas’ta doğalgazla çalışan bir elektrik santrali ve nükleer enerji santralleri de dahil olmak üzere çeşitli projelerin gündemde olduğuna ilişkin spekülasyonlar çıktı. Ancak Seul yönetimi bu iddiaları hızla yatıştırmaya çalıştı.

Seul bu hafta yaptığı açıklamada, “ABD yatırımları konusunda ne belirli yatırım alanları ve bunların açıklanacağı tarihler ne de ilk para transferinin miktarı ve zamanı kesinleşmiş durumda” dedi.

Konu hakkında bilgi sahibi bir ABD’li kaynak, Financial Times’a, Seul’ün “artık harekete geçmesi” gerektiğini, aksi halde Trump’ın sert tepki gösterme riskiyle karşı karşıya kalacağını söyledi. Bir başka kaynak ise yatırım sürecindeki gecikmelere ilişkin duyulan rahatsızlığın, Trump’ın geçen ay ABD’nin İran’a karşı yürüttüğü kampanyaya yeterince destek vermediği gerekçesiyle Güney Kore’yi özellikle hedef almasının nedenlerinden biri olduğunu öne sürdü.

Washington merkezli danışmanlık şirketi The Asia Group’un ortağı Jennifer Lee, “ABD hükümeti içinde ciddi bir rahatsızlık birikiyor. Özellikle de Kore’nin kaydettiği ilerleme, Japonya’nın peş peşe açıkladığı yatırım paketleriyle kıyaslandığında yavaş görünüyor” dedi.

Taahhüt, geçen yıl Trump’ın Güney Kore mallarına uygulamakla tehdit ettiği yüzde 25’lik tarifeleri yüzde 15’e düşürmesini öngören anlaşmanın bir parçasıydı. Seul ayrıca gemi inşasına 150 milyar dolar, stratejik sektörlere ise 200 milyar dolar yatırım yapmayı kabul etti. Yıllık yatırım tutarı 20 milyar dolarla sınırlandırıldı.

Japonya da benzer bir anlaşma kapsamında ABD’ye 550 milyar dolar yatırım yapmayı kabul etti. Ancak Japonya için yıllık bir üst sınır bulunmuyor ve Tokyo daha hızlı hareket etti. Japonya, Ohio’da 33 milyar dolarlık doğalgaz santrali ile Tennessee ve Alabama’da toplam 40 milyar dolara kadar çıkabilecek küçük modüler nükleer reaktör projeleri dahil çeşitli yatırımlar açıkladı.

Trump bu tür yatırım taahhütlerini son derece işlemsel bir çerçevede ele aldı. Daha önce Güney Kore’nin 350 milyar dolarlık taahhüdünü “peşin” ödenecek para olarak tanımlamıştı. Trump’ın ticaret danışmanı Peter Navarro ise Japonya’yla yapılan anlaşmayı “esas itibarıyla açık çek” olarak nitelemişti.

Başkan Lee Jae Myung, geçen kasım ayında anlaşmayı Güney Kore kamuoyuna anlatırken yatırımların “yalnızca ticari olarak uygulanabilir projelere” yapılacağını söylemişti.

Kore Ulusal Diplomasi Akademisi Profesörü Min Jeong-hun da projelerin ekonomik açıdan mantıklı olmadığı durumda şirketlerin yatırım yapmayacağını söyledi.

“Yapmazlar. Kore’nin temkinli davranmaktan başka seçeneği yok” diyen Min, “Başkan Trump hızlı ilerleme görmek istiyor. Tarafların pozisyonları farklı” ifadelerini kullandı.

Koreli şirketler ayrıca geçen eylülde ABD göçmenlik yetkililerinin Georgia’daki Hyundai-LG Energy Solution batarya fabrikasına düzenlediği baskından da ciddi şekilde rahatsız olmuştu. Olayın hemen ardından Başkan Lee, bunun Koreli şirketleri ABD’de yatırım yapmak konusunda “son derece tereddütlü” hale getirebileceği uyarısında bulunmuştu.

The Asia Group’tan Lee de iki hükümet arasında neyin üzerinde anlaşmaya varıldığı konusunda “gerçek bir yorum farkı” bulunduğunu kabul etti. Washington’ın tek tek projelerde daha büyük çaplı yatırımlar ve projelerin seçiminde daha fazla söz hakkı istediğini belirtti.

Washington ayrıca Samsung Electronics ve SK Hynix’in ABD’de gelişmiş bellek çipi üretimine yatırım yapması yönünde baskı uyguluyor. Ancak sektörün stratejik önemi ve çip üreticilerinin Güney Kore’de halihazırda üstlendikleri büyük yatırım taahhütleri nedeniyle bu talepler Seul açısından son derece hassas.

Buna karşılık gemi inşa sektörü, Seul’ün elinde belli ölçüde pazarlık gücü bulunan alanlardan biri.

ABD, küresel ticari gemi tonajının yalnızca yüzde 0,2’sini üretirken Güney Kore, Çin’in ardından dünyanın en büyük ikinci gemi üreticisi konumunda. Trump’ın ABD gemi inşa sektörünü canlandırma planları da Kore teknolojisinin ve uzmanlığının Amerikan tersanelerine taşınmasını öngörüyor.

King’s College London’dan Ramón Pacheco Pardo, “Benim izlenimim, Trump’ın müttefiklerle ilişkilerinde benimsediği işlemsel yaklaşımın bir zaferi olarak sunabileceği büyük ölçekli yatırımlar görmek istediği yönünde” dedi.

Bazı uzmanlar ise Seul’ün bekleyerek kendi işini daha da zorlaştırdığını savunuyor.

Korea Economic Institute of America’dan Troy Stangarone, “Kore’nin ilk yatırım projesini açıklaması kritik önem taşıyor” dedi.

Stangarone, “Kore geciktikçe yönetimde, Güney Kore’nin taahhüdünden sıyrılmaya çalıştığı yönünde bir algı oluşması riski artıyor” ifadelerini kullandı.

Kasım ayında yapılacak ABD ara seçimleri de baskıyı artırabilir.

Ewha Womans Üniversitesi Profesörü Park Won Gon, “Trump açısından bakıldığında, ABD’de yatırımların gerçekleşmesi gerekiyor ki bunu seçim kampanyasında kullanabilsin” dedi.

Yatırım anlaşmazlığı, ABD-Güney Kore ilişkilerinin başka boyutlarıyla da iç içe geçmiş durumda.

Trump 16 Ağustos’ta, Kuzey Kore’yi caydırmayı amaçlayan yıllık Ulchi Freedom Shield askeri tatbikatının kapsamının daraltılması talimatını verdi. Ertesi gün ABD Başkanı, “Sizi Kim Jong Un’dan korumak için orada 39 bin askerimiz var… ve siz İran’daki çok kolay bir askeri operasyonda bize yardım etmeyeceksiniz. Bu garip” dedi.

Bununla birlikte ABD, Güney Kore ve Japonya’nın ortaklaşa düzenlediği beş günlük ayrı bir askeri tatbikat bu hafta planlandığı şekilde başladı. Tatbikatın kapsamı veya süresinde herhangi bir değişiklik yapıldığı bildirilmedi.

Seul, İran konusunda ABD’ye nasıl yardımcı olabileceğine ilişkin seçenekleri değerlendirdiğini söylüyor. Ancak İran Dışişleri Bakanlığı pazartesi günü, Güney Kore’nin Körfez ve Hürmüz Boğazı’ndaki operasyonlara katılmasının “ciddi sonuçları” olabileceği uyarısında bulundu.

Stangarone ise Hürmüz’de olası bir angajmanın Güney Kore’ye yatırım konusunda herhangi bir avantaj sağlamayabileceği görüşünde.

“Bir konuşlanma açıklamasının Kore’ye yatırım meselesinde herhangi bir esneklik sağlayacağını düşünmüyorum” diyen Stangarone, “Bu, kazanımlarını azamiye çıkarmaya çalışan bir [ABD] yönetimi” ifadelerini kullandı.

Pacheco Pardo’ya göre Trump, ilave baskı aracı olarak Washington’ın geçen yıl Seul’ün nükleer enerjili denizaltı edinme planlarını destekleme yönündeki anlaşmasından da “geri adım atabilir” ya da Kore’deki Amerikan askerlerini çekmekle tehdit edebilir.

Pacheco Pardo, ABD-Güney Kore ittifakının “temellerinin” güçlü olduğunu söylese de şu değerlendirmeyi yaptı:

“Trump’ın müttefiklere ilişkin görüşleri dikkate alındığında, Trump görevde kaldığı sürece ilişkiler çalkantılı olmaya devam edecek.”

Okumaya Devam Et

Asya

İran ile Çin arasında milyarlarca dolarlık gizli ticaret ağı

Yayınlanma

2 gün önce

10/09/2026

Yazar

İran, petrol gelirlerini doğrudan nakit almak yerine Çin’den ithal ettiği malların finansmanında kullanarak milyarlarca dolarlık yaptırımları aşıyor. Reuters ajansının haberine göre gizli takas mekanizması üzerinden son bir yılda 2,5 milyar dolarlık işlem gerçekleşirken, bu kaynaklarla ilaç ve araçların yanı sıra askeri teçhizat da temin edildi.

İran, petrol satışlarına yönelik yaptırımları aşmak ve Çin’den askeri teçhizat dahil milyarlarca dolarlık ürün satın almak için takas benzeri gizli bir ticaret mekanizması işletiyor.

Reuters ajansına konuşan iki üst düzey İranlı yetkili ve konuyu yakından izleyen üç kaynak, Tahran yönetiminin Çin’e sattığı petrol karşılığında nakit yerine bu ülkeden ithal edilen mallar için kredi aldığını aktardı.

Adlarının gizli kalmasını isteyen kaynaklar, petrol gelirlerini Çin mallarıyla takas eden bu yöntemin, nükleer programı nedeniyle ABD’nin ekonomik ve askeri baskısını artırdığı son dönemde Tahran yönetimine doğrudan mali can damarı sağladığını vurguluyor.

Dünyanın en büyük ham petrol ithalatçısı konumundaki Çin ise bu sayede indirimli İran petrolüne erişmeyi sürdürürken, bu ülkeye ihracat yapan bankalarını ve şirketlerini uluslararası ceza riskinden koruyor.

Washington yönetimi, İran petrolünün taşınmasını sağlayan bazı küçük ölçekli Çinli kuruluşlara yaptırım uygulasa da, küresel ekonomiyi sarsabilecek kapsamlı adımlardan kaçınıyor.

İki ülke arasındaki savaş sürerken Hürmüz Boğazı’nı yeniden açmaya çalışan ABD, baskının dozunu artırdı.

ABD Hazine Bakanı Scott Bessent geçen ay yaptığı açıklamada, Tahran ile ticari ilişkilerini kesmeyen ülkelerin dolar sisteminden çıkarılma riskiyle karşı karşıya kalacağını belirtmişti.

Altı aydır süren savaş kapsamında ABD’nin İran’a uyguladığı deniz ablukasının bu takas mekanizmasını nasıl etkilediği henüz netleşmedi.

Fakat 14 Temmuz’da ablukanın yeniden yürürlüğe konmasından bu yana Hürmüz Boğazı’ndan geçerek Çin’e ulaşan hiçbir İran petrol sevkiyatı kayıtlara geçmedi.

Batı’nın tek taraflı yaptırımlarını yasa dışı olarak niteleyen Pekin ve Tahran ise ticareti nasıl sürdürdüklerini kamuoyuna açıklamaktan kaçınıyor.

Kaynaklar, Tahran’ın bu sistemi ilaç, araç ve iletişim ekipmanı temin etmek amacıyla devreye soktuğunu aktarıyor. Çinli üreticilerin İran ile doğrudan temas kurmadığı ve yaptırımları deldiklerine dair bir işaret olmadığı belirtiliyor.

Öte yandan mekanizma, geçtiğimiz yıl İran’a milyonlarca dolar değerinde hava savunma ekipmanı sağlayan sözleşmeler kapsamında da en az bir kez kullanıldı. Kaynaklar söz konusu sevkiyatlara dair ayrıntı vermezken, işlemler bağımsız mercilerce doğrulanmadı.

Birleşmiş Milletler’in konvansiyonel silah ambargosu, İran ile küresel güçler arasında 2015’te imzalanan nükleer anlaşmanın çökmesi üzerine Eylül 2025’te diğer yaptırımlarla birlikte yeniden devreye girdi.

Tahran anlaşma hükümlerinden çekilmiş, Avrupalı ülkelerin yaptırımları otomatik olarak geri getirmesini ise Pekin ile Tahran hukuken sakat bir adım olarak tanımlamıştı.

Çin Dışişleri Bakanlığı, Reuters’ın sorularına verdiği yanıtta söz konusu ticaret yapısından haberdar olmadığını belirtti.

Pekin, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi onayı taşımayan ve uluslararası hukuka dayanmayan tek taraflı yaptırımlara karşı durduğunu bildirdi.

İran’ın New York ve Cenevre’deki diplomatik temsilcilikleri ise sorulara sessiz kaldı. Beyaz Saray adına konuşan bir ABD yetkilisi, Tahran’ın nükleer hedeflerine ulaşmasını engellemek için AB dahil uluslararası ortaklarla çalıştıklarını söylemekle yetindi.

Kpler veri analiz şirketine göre, 2025 yılında İran’ın ihraç ettiği ham petrolün yüzde 80’den fazlasını Çin satın aldı. Bu oran günde ortalama 1,4 milyon varile denk geliyor.

İki ülke 2021 yılında enerji ve altyapı alanlarını kapsayan 25 yıllık stratejik ortaklık anlaşması imzalasa da işbirliğinin uygulama detayları büyük ölçüde gizli tutuluyor.

Söz konusu model, İran’ın uluslararası bankacılık kanallarına uğramadan Çin’den mal ve hizmet temin ettiği ağlardan yalnızca birini oluşturuyor.

Batılı bir yetkili ve konuyu izleyen diğer iki kişi, devlete ait Çinli petrol şirketi Zhuhai Zhenrong adına hareket eden bir alıcının, Çin merkezli ChuXin adlı gölge bir finans kuruluşuna bu yıla kadar her ay yüz milyonlarca dolar yatırdığını aktardı.

Bu mevduatların, İran Ulusal Petrol Şirketi (NIOC) ile bağlantılı Hong Kong merkezli bir şirketten alınan petrolün bedelini oluşturduğu belirtiliyor.

ChuXin üzerinden aktarılan petrol gelirlerinin yaklaşık yüzde 70’i İran’daki altyapı projelerine ayrılıyor. Kalan kısım ise İran’a mal sağlayan şirketlere ödeme yapmak üzere kurulan özel amaçlı şirketin (SPV) hesaplarına aktarılıyor.

İran’ın karar alma merkezine yakın kaynaklar, bu finansal mekanizmanın varlığını doğruluyor.

Fonların yönetimini Çin Ticaret Bakanlığı adına hareket eden bir firma ile İran Merkez Bankası ile bağlantılı diğer bir kuruluş paylaşıyor. İran Merkez Bankası ithalatçılara yetki verdiğinde, para transferi tedarikçi firmalara yönlendiriliyor. Resmi kayıtlarda ChuXin adına rastlanmazken, bir kaynak yapının yalnızca muhasebe tablolarında yaşam bulduğunu kaydetti.

Exeter Üniversitesi’nden uluslararası politika uzmanı Andrea Ghiselli, Pekin’in bu dolaylı ağları ABD’nin ikincil yaptırım tehditlerine boyun eğmeyeceğini göstermek için kullandığını ifade etti.

Ghiselli, Çinli liderlerin kendi bankalarını ve firmalarını küresel finansal sistemin dışına itilmekten korumayı amaçladığına dikkat çekerek, “İnkar edilebilir bir zemin oluşturmak istiyorlar” dedi.

Okumaya Devam Et

Çok Okunanlar

English