Bizi Takip Edin

Asya

Japonya’nın gelecek başbakanı: Eski muhafızlar mı, genç kan mı, yoksa ilk kadın mı?

Yayınlanma

Nikkei Asia / Koya Jibiki

Japonya’da Liberal Demokrat Parti (LDP) iktidarının yeni başbakan arayışı ülke siyasetinin bir sonraki durağını belirleyecek. Ancak bu durum, Liberal Demokrat Parti’nin bir sonraki başkanını seçmek için 27 Eylül’de yapılacak oylamanın önceki liderlik seçimlerinden çok farklı bir şey olduğu gerçeğini gölgeliyor. 67 yaşındaki görevden ayrılan Başbakan Fumio Kishida, partinin 1950’lerin ortalarında kuruluşundan bu yana “en kötü durumda” olduğunu ve bir dizi rüşvet skandalıyla boğuştuğunu açıkladı.

Bu skandallar, parti içerisinde tüm güçlü grupların dağılmasına yol açtı ve sonuç olarak, önceki liderlik oylamalarının aksine, dokuz aday arasında Kishida’nın yerini alacak bir adayın hassasiyetini ortaya çıkarıyor. Bu kadar çok adayın yarıştığı son seçimlerde, 1966’da, Lyndon B. Johnson, Beyaz Saray’da Vietnam’a ABD birlikleri gönderme kararı alıyor ve Mao Zedong, Çin’in Kültür Devrimi’ni başlatıyordu.

Tarihi önemi vurgulayan oylama, nesiller arası bir değişime yol açabilir. 43 yaşındaki eski çevre bakanı Shinjiro Koizumi, öne çıkan bir aday. Shinjiro, Japonya’nın uluslararası alanda en tanınmış başbakanlarından biri olan Junichiro Koizumi’nin oğlu olmasının yanı sıra, 19. yüzyıldan bu yana ülkenin en genç başbakanı olabilir. Ülke, savaş sonrası dönemde 40’lı yaşlarında bir başbakan görmedi.

Ayrıca olası bir ihtimal: Japonya’nın ilk kadın başbakanı olabilir ve Kishida’nın kabinesinde iki kadın üye görevde kalabilir.

Parti sloganı “Japonya için yeni bir geleceğe doğru” anlamına gelen Kishida’nın onay oranlarının, LDP’nin fon skandalları ve Başbakan Şinzo Abe’nin 2022’de suikasta uğramasıyla ortaya çıkan Birlik Kilisesi ile bağı konusundaki belirsizlikler nedeniyle %25’e parti fon desteğinin azalması ardından yarış başladı.

Danışmanlık şirketi Japan Foresight LLC’nin kurucusu ve araştırma müdürü Tobias Harris’e göre, “LDP, her biri kendine özgü güçlü ve zayıf yönleri olan ancak hiçbiri LDP’nin hakimiyetine yönelik zorlukların üstesinden gelemeyeceği garanti olmayan dokuz aday arasında seçim yapmak zorunda olduğu için keşfedilmemiş bir bölgede bulunuyor.”

Harris, Nikkei Asia’ya yaptığı açıklamada, “ABD başkanlık seçimleri kadar önemli bir seçim olmayabilir. Ancak önümüzdeki haftalarda 367 LDP milletvekili ve yaklaşık bir milyon LDP destekçisinin alacağı kararlar, Japonya’nın dünyadaki yeri açısından muazzam sonuçlar doğuracak.” dedi.

Japonya gözlemcileri genel olarak LDP’nin bir sonraki liderinin göreve başladıktan birkaç hafta sonra yapılacak ulusal seçimde yeni bir yetki arayacağını öngörüyor. LDP’nin parçalanmış muhalefet nedeniyle böyle bir oyu kazanması bekleniyor ancak zafer marjı yakından izlenecek.

Dokuz adayın onaylanmasının ardından yapılan ortak bir Nikkei-TV Tokyo anketinde, deneyimli milletvekili ve eski LDP genel sekreteri 67 yaşındaki Shigeru Ishiba, ağustos ayındaki anketlerde zirveye çıkan Koizumi’yi geride bırakarak partiyi yönetmek için en iyi tercih olarak derecelendirildi. En üst göreve birden fazla kez aday olan Ishiba, önceki ankete göre 8 puan artışla %26 puan alırken, Koizumi 3 puan düşüşle %20’ye geriledi.

Kendisini Şinzo Abe’nin varisi olarak gören ve yarıştaki iki kadından biri olan Şahin Ekonomi Güvenlik Bakanı Sanae Takaichi, tüm anket katılımcılarının %16’sının oyuyla üçüncü sırada yer aldı ve önceki ankete göre beş puan arttı.

Kendilerini LDP destekçisi olarak tanımlayan katılımcılar arasında durum farklıydı: Ishiba, dokuz puanlık bir artışla %25’e ulaşarak yine birinci oldu. Takaichi, önceki ankete göre altı puan artarak %22 ile ikinci, Koizumi ise Ağustos anketine göre 11 puan düşerek %21 ile üçüncü oldu.

EG Japan Research analistlerine göre, geçmişteki LDP liderlik seçimlerinde kamuoyunun popülaritesi sıklıkla sonucu belirlemese de “Parti üyelerinin, LDP’nin düşen onay oranları göz önüne alındığında, yaklaşan ulusal seçimlerde partiyi zafere taşıyabilecek güçlü bir kamuoyu profiline sahip bir adayı destekleme olasılığı daha yüksek.”

Dokuz aday, perşembe günü resmi seçim kampanyasını başlatmak için düzenlenen ortak etkinlikte kısa konuşmalar yaparak görüşlerini dile getirdiler. Konuşmaların çoğu iddialı ancak ayrıntılardan uzaktı.

Çin’in güçlenen bölgesel duruşu etkinlikte büyük bir yer kapladı, Tayvan ve Güney Çin Denizi’ndeki tartışmalı bölgeler üzerindeki gerginlikler de öyle. Eski bir savunma bakanı olan Ishiba, Asya’da kolektif güvenlik için bir mekanizma yaratmanın “acil” olduğunu söyledi. Çin’in adını anmadan “Japonya’nın savunma kabiliyetini geliştirmemiz ve savunma harcamalarını artırmamız gerekiyor” dedi.

“Ukrayna neden böyle işgal edildi?” diye sordu Ishiba. “Caydırıcılık neden işe yaramadı? Çünkü NATO orada yok. Peki Doğu Asya’da NATO gibi bir sistem var mı? Yok. Tayvan BM’nin bir üyesi bile değil. Bu bölgede barışı ve güvenliği nasıl koruyabiliriz?” çıkışında bulundu.

Koizumi konuşmasında, partinin siyasi bağış toplama faaliyetlerinde şeffaflığı artırma ve işgücü piyasasını reform etme sözü verdi; ancak bunu nasıl başaracağına dair tam bir açıklama yapmadı.

“Zamanın geride bıraktığı Japon siyasetini değiştireceğim,” dedi Koizumi. “Yıllarca tartışılan ancak henüz cevapları bulunamayan konuları çözeceğim.” ifadelerini kullandı.

Takaichi ise LDP’yi yeniden düzenleyerek halkın güvenini yeniden kazanmanın ilk önceliği olacağını ve partinin siyasi fonlamayı nasıl ele aldığını düzelteceğini söyledi. “LDP gelecek yıl 70. yıl dönümünü kutlayacak, yeniden doğalım.” dedi.

LDP’ye liderlik etmeyi hedefleyen diğer isimler: Eski Ekonomi Güvenlik Bakanı Takayuki Kobayashi, Dışişleri Bakanı Yoko Kamikawa ve yarıştaki diğer kadın; Dijital Dönüşüm Bakanı Taro Kono, LDP Genel Sekreteri Toshimitsu Motegi, Baş Kabine Sekreteri Yoshimasa Hayashi ve eski baş kabine sekreteri Katsunobu Kato. Toplamda, dokuz adaydan dördü dışişleri bakanı olarak görev yaptı, üçü ise savunma bakanlığı görevini yürüttü.

Kim kazanırsa kazansın, bilindik zorluklarla karşılaşacak. Dış politikada, bunlar arasında ABD ile bağları yönetmek ve güçlendirmek Japonya’nın güvenlik garantörü ve en kritik ilişkisi. Önemli bir seçimin eşiğinde, ABD’nin gelecekteki dış politikası, Donald Trump’ın mı yoksa Kamala Harris’in mi başkan olacağına bağlı olarak büyük ölçüde değişebilir.

Kazanan aynı zamanda bölgesel endişelerle de başa çıkmak zorunda: Çin’in giderek daha iddialı manevraları, Kuzey Kore’nin sürekli oluşturduğu nükleer tehdit ve Kishida’nın gözetiminde başlayan Güney Kore ile ilişkilerdeki yükselişin güvence altına alınması gibi.

Yurt içinde, uzun süredir devam eden sorunlarla karşı karşıya kalacak. Bunlar arasında hızla yaşlanan bir toplumun zorluklarını yönetmek ve ödemek, azalan doğurganlık oranını yavaşlatmak veya tersine çevirmek, nihayet onlarca yıllık deflasyondan kurtulmak, kurumsal yönetimi ve Japonya’nın işletmelerine yatırımı artırma çabalarını sürdürmek ve ekonomiyi sağlam bir büyüme yörüngesine oturtmak yer alıyor.

1989’da, Japonya’nın şişirilmiş balon ekonomisinin patlamasından hemen önce, piyasa değerine göre dünyanın en büyük 50 şirketi arasında Japonya’dan 32 şirket vardı. Şimdi sadece Toyota Motor kaldı.

Göç politikası ve yabancı işçilerin kabulünün nasıl artırılacağı, Japonya’da artan işgücü sıkıntısı ve azalan nüfus nedeniyle hassas konular olacak.

Goldman Sachs analistleri bir ekonomik araştırma notunda “Adaylar arasındaki politika farklılıkları önemsiz görünüyor. Özellikle, para politikasının normalleşme yolunda olması nedeniyle faiz oranlarının artırılmasına karşı çok az tepki var.” diye yazdı.

Öte yandan analistler, bu yılın ilerleyen dönemlerinde genel seçimlerin yapılmasının beklendiğini belirterek, “Bu durum, mali teşvik paketinin oluşturulması olasılığını da gündeme getirebilir” dedi.

LDP, parti gruplarını birbirine karşı ustaca kullanan politikacıların liderliğinde onlarca yıl boyunca sayısız skandalı atlattı. Ancak partinin altı ana grubundan beşi, Kishida’nın popülaritesini düşüren ve başbakanın parti başkanı olarak yeniden seçilmeme kararında etkili olan siyasi bağış toplama skandalları nedeniyle çıkan kargaşayı yatıştırmak için dağıtıldı.

LDP milletvekillerinin liderlerini seçerken teorik olarak artık bu grupların arasından seçim yapmasına gerek yok, ancak onlar da “politika grupları” olarak varlıklarını sürdürüyorlar ve bir miktar etki yaratabiliyorlar.

Liderlik seçiminde toplam 734 oy var. LDP Diet üyelerinin 367 oyu varken, 367 oy da sıradan üyelere ayrılmış durumda (partinin 2023 sonunda 1,09 milyon üyesi vardı). Dokuz adaydan hiçbiri ilk turda çoğunluğu elde edemezse, ilk iki aday arasında ikinci tur yapılacak.

LDP’nin kıdemli bir üyesi olmasına rağmen, Ishiba’nın zaferi muhtemelen değişime yönelik bir iştahın göstergesi olacaktır. Ishiba parti tabanı arasında popüler, ancak daha önce diğer milletvekillerinin desteğinin eksikliği nedeniyle başarısız olmuştu.

Adaylar arasındaki en büyük farklar, sermaye kazançlarının nasıl vergilendirileceği, çalışan nesillerin emeklilik maaşlarını ve yaşlıların bakımını desteklemek için ne kadar yük taşıması gerektiği ve nükleer enerjiye bağımlılık gibi iç politikalarda ortaya çıkıyor. Adayların farklılaştığı bir diğer sıcak konu ise Japonya’nın evli çiftlerin ayrı soyadlarına sahip olmasına izin verip vermemesi gerektiği: 1898’den beri yürürlükte olan mevcut yasa çiftler için tek bir aile soyadı kullanılmasını gerektirmekte.

Bazıları, LDP’nin belirli sektörlerle sıkı bağlarını sürdürmesine son verilmesi ve kurumsal sektörde ve daha geniş ekonomide yeni büyümeyi kolaylaştırmak için çıkar gruplarının korunmaması çağrısında bulunuyor.

Koizumi ve eski dışişleri bakanları Kono ve Motegi gibi adaylar, Japonya’nın ekonomik büyümesini engelleyen düzenlemelerin revize edilmesi gerektiğini vurguluyor

Dış politikada, Çin, Kuzey Kore ve Rusya’nın askeri kışkırtmaları karşısında adaylar arasında geniş bir fikir birliği var. Bir sonraki başbakan muhtemelen Japonya’nın ABD ile ittifakını derinleştirmeye ve Asya ve Avrupa’daki benzer düşünen ülkelerle iş birliğini genişletmeye devam edecek. Bir sonraki liderin ayrıca Japonya’nın savunma harcamalarını gayri safi yurtiçi hasılanın %2’sine keskin bir şekilde yükseltme politikasına uyması bekleniyor.

Hassas alanlardan biri de komşu Güney Kore ve Japonya’nın yarımadadaki sömürge mirasıdır. Ülkeyle ilişkiler, Başkan Yoon Suk Yeol’un eski sömürge yönetimiyle ilgili on yıllar süren gerginliğin ardından daha “ileriye dönük” bir ilişki arayışına olumlu yanıt veren Kishida döneminde belirgin şekilde iyileşti.

Yoon, ilişkilerdeki yeni gücün “geri döndürülemez” olduğundan emin olsa da, farklı bir LDP lideri gemiyi sarsabilir. Ekonomik Güvenlik Bakanı Takaichi ve selefi Kobayashi şahin sağ eğilimli destekçilere güvenirken, tarihi konularla ilgili yorumlara ve Japonya’nın geçmişteki askeri saldırganlığının bir sembolü olarak görülen Tokyo’daki Yasukuni Tapınağı’nı ziyaret etme gibi eylemlere bağlı olarak Seul ve diğer komşularla sürtüşmeler ortaya çıkabilir.

Nagoya Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nden Profesör Hiroko Takeda, Koizumi veya Takaichi kazansa bile LDP’nin temellerinin değişime direnebileceğine değinerek “40’lı yaşlarındaki bir aday veya başkanlık pozisyonu için yarışan bir kadın aday, Japonya’da sembolik olarak farklı bir dinamik yaratabilir. Gençlerin ve kadınların, bu kişiyi olumlu bir değişime yol açabilecek bir rol modeli olarak görme olasılığı var. Ancak, adayların çoğunun eski LDP yapısı içinde terfi ettirildiği unutulmamalıdır. Toplum üzerinde sembolik bir etkileri olsa bile, LDP’nin yeni bir başkan altında kendini değiştirmeye istekli olup olmayacağını görmeliyiz.” dedi.

Etiketler:
Okumaya Devam Et

Asya

Japonya, nükleer silah tartışmasını tabu olmaktan çıkarıyor

Yayınlanma

1 gün önce

20/07/2026

Yazar

Japonya Savunma Bakanı Şinciro Koizumi, ülkesinin nükleer silah edinme konusundaki tartışma yasağını kaldırması gerektiğini belirterek güvenlik ortamının kötüleştiğini vurguladı. Kyodo News ajansının aktardığına göre Koizumi, ulusal savunma önlemlerini artıran Finlandiya ve Fransa’yı örnek göstererek Tokyo’nun bazı konuları tabu sayan yaklaşımlarını değiştirmesi gerektiğini kaydetti.

Japonya hükümetinde, ülkenin nükleer silah edinmesine yönelik tartışmalar üzerindeki yasağın kaldırılması yönünde çağrı yapıldı.

Kyodo News ajansının aktardığına göre Japonya Savunma Bakanı Şinciro Koizumi, Tokyo’nun nükleer silah konusunu tartışmaktan “kaçınamayacağını” ifade etti.

Bakan Koizumi, nükleer caydırıcılığı güçlendirmek için adımlar atan Fransa ve Finlandiya’yı örnek gösterdi. Finlandiya parlamentosu, haziran ayı ortasında ulusal savunmayı güvence altına almak amacıyla nükleer silahların ülke topraklarına ithalini, transit geçişini ve depolanmasını engelleyen yasağı kaldıran bir kanunu kabul etmiş, düzenleme daha sonra Cumhurbaşkanı Alexander Stubb tarafından imzalanmıştı.

Koizumi, güvenlik durumunun kötüleştiğini ve Tokyo’nun bazı konuların tartışılmasını tabu haline getiren yaklaşımlarını değiştirmesi gerektiğini belirtti. 1945 yılında ABD’nin atom bombası saldırılarına maruz kalan Japonya, günümüzde Amerikan nükleer şemsiyesinin koruması altında yer alıyor ve topraklarında nükleer silah üretmeme, bulundurmama ve girişine izin vermeme şeklindeki üç temel ilkeye bağlı kalıyor.

Japonya Başbakanı Sanae Takaichi, Kasım 2025’te bu ilkelerin değiştirilmesi konusunu gündeme taşımıştı.

Japon yetkililer, ulusal güvenliğe dair üç temel belgenin güncellenmesi sürecinde bu konuyu ele almaya başladı. Takaichi, özellikle nükleer silahların ülkeye girişine yönelik yasağın kaldırılmasını önermiş, mevcut yasağın ABD’nin caydırıcılık potansiyelini zayıflattığını savunmuştu.

Mevcut yasal çerçevede Washington, Japonya’daki askeri üslerine ve buradaki limanlara yanaşan gemilerine bu tür mühimmatları yerleştiremiyor.

Kyodo News ajansına konuşan ve Takaichi hükümetinin güvenlik politikalarının hazırlanmasında yer alan bir kaynak, aralık ayında yaptığı açıklamada Japonya’nın nükleer silaha sahip olması gerektiğini savunmuştu.

Bu çıkış, muhalefet partilerinin ve bazı ülkelerin tepkisine yol açmıştı.

Avrupa’da da benzer güvenlik tartışmaları sürüyor. Litvanya Cumhurbaşkanı Gitanas Nauseda, temmuz ayı başında yaptığı açıklamada, ülkedeki siyasi güçlerin “kötüleşen jeopolitik durum” gerekçesiyle ülkede nükleer silah ve yabancı askeri üslerin konuşlandırılmasını engelleyen anayasal yasağın kaldırılmasına yönelik bir plan üzerinde uzlaştığını bildirmişti.

Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron ise mart ayı başında ülkesinin nükleer stratejisinde değişikliğe gidildiğini ve “Fransız caydırıcılığında yeni bir aşamaya” geçildiğini duyurmuştu.

Mevcut durumda yaklaşık 290 savaş başlığına sahip olan Fransa, nükleer kalkanını ortaklarına da genişletmeyi planlıyor.

Macron; Almanya, Polonya, Yunanistan, Hollanda, Belçika, Danimarka ve İsveç ile yapılacak işbirliğinin, nükleer silahların kullanılacağı ortak askeri tatbikatları ve Fransız savaş uçaklarının bu ülkelerde geçici olarak konuşlandırılmasını kapsayacağını açıklamıştı.

Okumaya Devam Et

Asya

Çin küresel yapay zeka işbirliği için yeni ortaklık kurdu

Yayınlanma

2 gün önce

20/07/2026

Yazar

Çin’in Şanghay kentinde düzenlenen Dünya Yapay Zeka Konferansı kapsamında aralarında Rusya’nın da yer aldığı 29 ülke, yapay zeka alanında yeni bir işbirliği örgütü kurulması için anlaşma imzaladı. Çin Devlet Başkanı Xi Jinping ve yabancı liderlerin katıldığı zirvede, Birleşmiş Milletler merkezli küresel bir yapay zeka yönetişimi ve adil etkileşim mekanizmaları vurgulandı.

Şanghay kentinde düzenlenen kapsamlı Dünya Yapay Zeka Konferansı (WAICO) 20 Temmuz’da tamamlanıyor. Konferansa 2026 yılında ilk kez Çin Halk Cumhuriyeti Devlet Başkanı Xi Jinping’in yanı sıra Kazakistan Cumhurbaşkanı Kasım Cömert Tokayev dahil olmak üzere çok sayıda yabancı lider katılım gösterdi. Zirvenin en önemli pratik adımı ise resmi açılıştan bir gün önce duyuruldu.

Rusya dahil 29 ülkenin temsilcileri, Yapay Zeka Alanında Küresel İşbirliği Örgütünün (WAICO) kurulmasına yönelik bir anlaşmaya imza attı. Kurulan yeni yapının, ülkelerin dijital potansiyellerini artırmak, kendi teknoloji ve çözümlerini geliştirmek amacıyla adil etkileşim mekanizmaları sağlaması hedefleniyor.

Bu organizasyon, yapay zekaya ilişkin küresel tartışmalarda Birleşmiş Milletleri ana mecra olarak kabul edecek.

Rusya adına imza sürecini Dijital Kalkınma, Haberleşme ve Kitle İletişim Bakanı Maksut Şadayev yürütürken, Şanghay’daki Rus delegasyonuna Rusya Devlet Başkanlığı İdaresi Başkan Yardımcısı Maksim Oreşkin liderlik etti.

Çin lideri Xi Jinping, gerçekleştirdiği konuşmaya tarihi bir atıfla başlayarak “yapay zeka” kavramının 70 yıl önce ABD’deki New Hampshire eyaletinde yer alan Dartmouth College’daki bir bilimsel seminerde kabul edildiğini hatırlattı.

Dünyanın hızlı ve köklü değişimlerden geçtiği bu dönemde, yeni bilimsel-teknolojik devrim ve endüstriyel dönüşüm dalgasının yapay zekanın hızlı gelişimiyle doğrudan bağlantılı olduğunu ifade etti.

Bu sürecin yeni fırsatların yanında ciddi sınamaları da beraberinde getirdiğini kaydeden Xi, insanlığın düşünebilen makinelerle nasıl etkileşime gireceği, güvenliğin nasıl garanti altına alınacağı ve etik meselelerin nasıl çözüleceği sorularına ortak yanıtlar vermesi gerektiğini belirtti.

Xi, yapay zekanın olumlu yönde ilerlemesi için dört temel öneri sundu. İlk olarak açık ve karşılıklı faydaya dayalı işbirliğinin desteklenmesini isteyen Xi, benzersiz tarihi fırsatın değerlendirilmesi, açık kaynak kodunun teşvik edilmesi ve yapay zeka teknolojileri ile endüstriyel inovasyonun kapsamlı şekilde desteklenmesi gerektiğini söyledi.

İkinci başlıkta güvenlik konusuna değinen Çin lideri, yapay zekanın yasal çerçevelerle kontrol edilebilir olmasını ve insan denetiminin korunmasını talep etti.

Bununla birlikte, yapay zeka alanında ulusal güvenlik kavramının çok geniş yorumlanmasına karşı çıkılması yönünde çağrıda bulundu. 2023 yılında Çin Siber Alan Yönetimi, üretken yapay zeka modellerinin sosyalizmin temel değerlerini yansıtması gerektiğine dair kararlar almış olsa da Xi, Çin’in kendi içinde gelişme ve güvenliğe eşit derecede önem verdiğini ifade etti.

Xi, üçüncü olarak kapsayıcılığın teşvik edilmesini ve her uygarlığın kendine has güzellikleri olduğu ve birbirini tamamladığı tezinden hareketle medeniyetler arası diyaloğun güçlendirilmesini önerdi.

Yapay zeka değerlerinin ortak insani değerler temelinde şekillenmesi gerektiğini savundu.

Son olarak, BM’nin merkezi bir rol oynadığı küresel yönetişimin iyileştirilmesinde dayanışma ve karşılıklı yardımlaşma çağrısı yaptı. Şi’nin yapay zeka konusundaki bu yaklaşımı, Çin’in benzer alanlardaki dört küresel girişimiyle paralellik gösteriyor.

Konferans kapsamında 18 Temmuz’da Alibaba grubu, pazar dengelerini etkileyebilecek yeni bir hamle gerçekleştirdi.

Şirketin yarı iletken birimi T-Head, Zhenwu serisi yapay zeka çipleri için temel mimari oluşturan SAIL yazılım yığınının açık kaynak kodlu hale getirildiğini duyurdu. Bu adımın, Nvidia’nın pazardaki hakimiyetine yönelik bir hamle olduğu belirtiliyor.

Rus delegasyonu da Şanghay’daki teknoloji fuarında incelemeler yaptı. Rus haber ajansı TASS’ın aktardığına göre, Sberbank Kıdemli Başkan Yardımcısı Andrey Belevtsev’in eşlik ettiği inceleme esnasında bankanın yapay zeka asistanı GigaChat, görsel ve video üretim modelleri Kandinsky ile Kandinsky 3D ve insansı robot Green sergilendi.

Vedomosti gazetesine konuşan Rusya Yüksek Ekonomi Okulu (HSE) Profesörü Sergey Tsıplakov, Çin’de güvenliğin gelişmenin ön koşulu olarak görüldüğünü, son yıllarda hem Çin’de hem de ABD dahil diğer ülkelerde güvenlik faktörünün ön plana çıktığını ifade etti.

Tsıplakov, Çin’in yapay zeka modellerinin kendi koşulları çerçevesinde muhtemelen Küresel Güney ülkelerine yayılacağını, ancak yeni örgütün imzacısı olan ülkeler arasında Hindistan’ın yer almamasının dikkat çekici olduğunu kaydetti.

“BRICS – Rusya” Uzman Konseyi Üyesi Anna Sıtnik ise Çin’deki yapay zeka gelişiminin devlet ile iş dünyası arasındaki bağa dayandığını, hükümetin uzun vadeli hedefler belirleyip altyapı kurduğunu, şirketlerin ise bu stratejiyi ürüne dönüştürdüğünü belirtti.

Sıtnik, Çinli bilim insanlarının makale sayısı bakımından lider olmasının ABD’ye karşı mutlak bir üstünlük anlamına gelmediğini, makale kalitesinin daha belirleyici olduğunu vurguladı.

Çin’in diğer ülkelerdeki yapay zeka gelişimini tekeline alma olasılığına değinen uzman, Pekin’in “Dijital İpek Yolu” programı kapsamında onlarca ülkede telekomünikasyon altyapısına, veri merkezlerine ve akıllı teknolojilere yatırım yaptığını, açık kaynak politikasının da bu sürece katkı sağladığını aktardı.

Sıtnik, Çin’in yapay zeka alanındaki gücünün Rusya’nın teknolojik egemenliği üzerindeki etkisine ilişkin olarak, bu durumun Moskova açısından mevcut durumu değiştirmediğini ifade etti.

Çinli şirketlerle etkileşimin sürdüğünü belirten uzman, Rusya devletinin tek bir ekosisteme bağımlı olmanın getirdiği risklerin farkında olduğunu, bu nedenle Rusya’nın kendi egemen modelleri üzerindeki çalışmalarına devam ettiğini sözlerine ekledi.

Okumaya Devam Et

Asya

Çinli Moonshot AI yeni modeli Kimi K3’ü tanıttı

Yayınlanma

4 gün önce

17/07/2026

Yazar

Çin merkezli yapay zeka girişimi Moonshot AI, ABD’li rakipleriyle yarışabilecek düzeyde olduğu belirtilen yeni açık kaynaklı modeli Kimi K3’ü piyasaya sürdü. Yaklaşık 2,8 trilyon parametreye sahip olan ve yazılım kodlama alanında UC Berkeley araştırmacılarının Arena platformunda zirveye yerleşen model, teknoloji dünyasında yeni bir DeepSeek etkisi yarattı.

Çinli yapay zeka girişimi Moonshot AI tarafından cuma günü yayımlanan yeni model, ülkenin teknolojik gücüne yönelik ilgiyi yeniden canlandırdı.

Sektör uzmanları, bu yeni modelin ABD’li laboratuvarların sunduğu gelişmiş yapay zeka çözümlerine rakip olabileceğini belirtiyor.

Büyük dil modelleri, devasa boyutlardaki dijital verileri işleme yetenekleriyle sohbet robotlarının ve diğer yapay zeka araçlarının temelini oluşturuyor.

Moonshot AI tarafından geliştirilen “Kimi K3”, daha düşük maliyetleri ve programcılar tarafından özelleştirilebilen kaynak kodları sayesinde küresel düzeyde popülaritesi artan Çin menşeli yapay zeka modelleri arasında yer alıyor.

Kimi K3, lansmanının hemen ardından UC Berkeley araştırmacıları tarafından kurulan Arena platformunun yapay zeka kodlama liderlik tablosunda birinci sıraya yerleşti.

Bu gelişme sektör temsilcileri arasında heyecan yaratırken, bazı uzmanlar bu durumu Çinli DeepSeek firmasının 2025’in başlarında gerçekleştirdiği ve ABD’nin yapay zekadaki hakimiyet algısını sarsan çıkışına benzetti.

Pennsylvania Üniversitesi Profesörü ve yapay zeka alanında önde gelen isimlerden Ethan Mollick, X sosyal medya platformunda yaptığı değerlendirmede, “Kimi K3 gerçekten çok iyi görünüyor, şu ana kadar teknoloji sınırına en çok yaklaşan model oldu” ifadesini kullandı.

Mollick, modelin henüz iyi bir cinayet romanı yazamadığını belirterek, “Gerçi bunu başka hiçbir model de yapamıyor. Bu durum yapay zeka gelişiminin en zorlu sınırı olmaya devam ediyor” değerlendirmesinde bulundu.

Teknoloji yazarı ve yatırımcı Kevin Xu ise “Kimi K3’e karşı piyasada DeepSeek anına benzer sert bir reaksiyon hissedildiğini” kaydetti.

Pekin merkezli Moonshot AI, Kimi K3’ün kendi boyutundaki modeller arasında dünyanın ilk açık kaynaklı modeli olduğunu duyurdu.

Bir yapay zeka modelinin sahip olduğu dahili değişkenler, yani parametre sayısı arttıkça karmaşık talepleri yerine getirme kabiliyeti de artış gösteriyor.

Kimi K3 modelinin yaklaşık 2,8 trilyon parametreye sahip olduğu açıklandı. Sektörün ABD’li öncü şirketleri Anthropic ve OpenAI ise en gelişmiş modellerinin parametre sayılarına dair detayları kamuoyuyla paylaşmıyor.

Moonshot AI tarafından yapılan açıklamada, “Kimi K3, değerlendirme testlerimizde sınır seviyesinde bir performans sergiledi ve test edilen diğer modelleri tutarlı bir şekilde geride bıraktı” denildi.

Öte yandan şirket, modelin genel performansının Anthropic ve OpenAI tarafından geliştirilen en güçlü ticari modellerin hala gerisinde kaldığını da kabul etti.

UNSW Canberra bilgisayar bilimleri profesörlerinden Hussein Abbass, Kimi K3’ün kodlama konusunda başarılı göründüğünü aktardı.

AFP’ye konuşan Abbass, “Ancak temel modellerden beklenen tüm görev yelpazesinde ne kadar rekabetçi olabileceği henüz bilinmiyor” dedi.

ABD’li rakiplerin endişelenmesi gerekip gerekmediği yönündeki soruya ise Abbass, “Endişelenmeleri gerektiğini söyleyemem ancak avantajlarını korumak istiyorlarsa yerlerinde de saymamalılar” yanıtını verdi.

Abbass, yapay zeka performansının yalnızca model ile sınırlı olmadığını, modeli çalıştıran donanım, veri merkezleri ve tedarik zincirlerinin de bu süreçte rol oynadığını ekledi.

Arena platformu, Kimi K3 modelini metin sorguları kategorisinde dünya genelinde dokuzuncu sırada konumlandırdı. AFP muhabirlerinin Kimi K3 üzerinde yaptığı denemelerde, modelin teknoloji haberciliği için ürettiği fikirlerin diğer sohbet robotlarının yanıtlarıyla rekabet edebilecek düzeyde olduğu görüldü.

Kimi K3’ün çıkışı, Zhipu AI firmasının GLM-5.2 modeli gibi Çin’de büyük yankı uyandıran diğer yapay zeka modellerinin ardından gerçekleşti.

Lansman, Şanghay’da düzenlenen ve Çin Devlet Başkanı Şi Cinping’in cuma günü yapay zeka yönetişiminde uluslararası işbirliği çağrısı yaptığı büyük bir teknoloji konferansı esnasında yapıldı.

Çin’e yapay zeka eğitimi ve çalıştırılması için gerekli olan güçlü mikroçiplerin ihracatını kısıtlayan ABD, bu yılın başlarında stratejik yapay zeka alanında rakibinin yaklaşık sekiz ay önünde olduğunu açıklamıştı.

Ancak Trump yönetimi yakın zamanda, hackerların çevrimiçi sistemlere sızmasına yardımcı olabileceği endişesiyle Anthropic ve OpenAI’ın en üst düzey modellerinin kamuya açık sürümlerinin yayımlanmasını geciktirdi.

Gelişmeleri yorumlayan Profesör Mollick, “Kimi K3’ün ardından açık kaynaklı modellerin teknoloji sınırına yeniden yaklaşmasıyla birlikte, Anthropic ve OpenAI’ın hükümet tarafından yeni modellerini daha hızlı yayımlamalarına izin verilip verilmeyeceğini merak ediyorum” ifadesini kullandı.

Çin yapay zeka modellerine yabancı erişimini kısıtlayabilir

Okumaya Devam Et

Çok Okunanlar

English