Silikon Vadisi’ndeki yapay zeka girişimleri, maliyet avantajı ve artan performansları nedeniyle OpenAI ve Anthropic gibi ABD devlerinin yerine Çin menşeli açık kaynaklı modelleri tercih etmeye başladı. Çinli DeepSeek ve Alibaba gibi şirketlerin geliştirdiği bu modellerin ABD’li rakipleriyle arasındaki farkı hızla kapatması, teknoloji dünyasında ABD’nin liderliğini kaybedeceği endişesini doğuruyor.

Google’ın en güçlü yapay zeka modellerinden bazılarının geliştirilmesine katkıda bulunan teorik fizikçi ve makine öğrenimi mühendisi Misha Laskin, bu yılın başlarında Amerikan yapay zeka ortamını incelerken endişe verici bir tabloyla karşılaştı.

Laskin, ABD’li yapay zeka şirketleri arasında ücretsiz, özelleştirilebilir ve giderek güçlenen açık kaynak yapay zeka modellerine yönelik artan bir ilgi gözlemledi.

Bu modellerin büyük çoğunluğu Çin’de üretiliyor ve ABD’li rakiplerine karşı hızla zemin kazanıyor.

Laskin, mevcut durumu değerlendirirken, “Bu modeller sınırın (teknolojinin en ileri noktası) çok gerisinde değiller. Aslında sınıra şaşırtıcı derecede yakınlar. Şu an gelenler ise sınıra hissedilir derecede yakın” ifadelerini kullandı.

Bu gelişme üzerine Laskin, Silikon Vadisi’nde ilgi gören Çinli modellere karşı açık kaynaklı bir Amerikan alternatifi sunmak amacıyla Reflection AI adlı bir girişim kurdu.

Yakın zamanda 8 milyar dolar değerlemeye ulaşan şirketin kurucusu, “Çin’deki açık model şirketlerinin aslında zeka sınırını ve genel olarak zeka teknolojisinin sınırlarını zorladığına dair işaretler görmeye başlıyorsunuz” dedi.

Geçtiğimiz yıl boyunca, Amerika’nın en popüler yapay zeka girişimlerinin önemli bir kısmı, Amerikan yapay zeka ürünlerinin temeli olarak pahalı ABD sistemleri yerine, onlarla rekabet eden ve bazen onların yerini alan Çinli açık yapay zeka modellerine yöneldi.

NBC News’a konuşan 15’ten fazla yapay zeka girişimi kurucusu, mühendis ve sektör uzmanı, Amerikan şirketlerinin modellerinin yetenek açısından hala liderliği elinde tuttuğunu belirtti.

Ancak uzmanlar, birçok Çinli sistemin erişiminin daha ucuz, daha özelleştirilebilir olduğunu ve geçtiğimiz yıl içinde birçok kullanım alanı için yeterli yetkinliğe ulaştığını vurguladı.

Maliyet ve hız avantajı tercihleri değiştiriyor

Yatırımcılar, önde gelen Amerikan yapay zeka şirketlerinin dünya pazarını domine edeceği beklentisiyle OpenAI ve Anthropic’e on milyarlarca dolar yatırdı.

Fakat Amerikan şirketlerinin ücretsiz Çin modellerini artan oranda kullanması, bu modellerin ne kadar istisnai olduğu ve Amerika’nın “kapalı model” ısrarının hatalı olup olmadığı sorularını gündeme getiriyor.

Silikon Vadisi’nin köklü yatırımcıları Lightspeed Venture Partners ve Nvidia tarafından desteklenen ve 700 milyon dolar değer biçilen arama şirketi Exa’nın makine öğrenimi başkanı Michael Fine, Çin modellerini kendi donanımlarında çalıştırmanın birçok durumda OpenAI’ın GPT-5’i veya Google’ın Gemini’si gibi büyük modelleri kullanmaktan çok daha hızlı ve ucuz olduğunu söyledi.

Fine, süreci şu sözlerle anlattı:

“Genellikle kapalı bir modelle bir özelliği çalıştırıyoruz, ancak bunun çok pahalı veya çok yavaş olduğunu fark ediyoruz ve ‘Bunu daha hızlı ve ucuz hale getirmek için hangi kozlara sahibiz?’ diye soruyoruz.”

Fine, çözümün genellikle kapalı modeli eşdeğer bir açık modelle değiştirmek ve ardından bunu kendi altyapılarında çalıştırmak olduğunu belirtti.

DeepSeek’in R1 ve Alibaba’nın Qwen modelleri gibi Çin menşeli sistemler, herkesin indirip kopyalayabileceği, değiştirebileceği ve çalıştırabileceği “açık kaynak” veya “açık ağırlıklı” (open-weight) yapıda oldukları için ücretsiz kullanılabiliyor.

Bu sistemler, Anthropic’in Claude veya OpenAI’ın GPT modelleri gibi büyük teknoloji devlerinin kontrolündeki veri merkezleri üzerinden erişilen “kapalı” sistemlerden ayrışıyor.

DeepSeek, GPT-5 ve Gemini ile yarışan açık kaynak modelini duyurdu

Teknolojik makas hızla kapanıyor

Yıllar boyunca OpenAI ve Anthropic’in kapalı kaynaklı modelleri, hem Amerikan hem de Çinli açık alternatiflerden çok daha üstün performans gösterdi.

Bloomberg gibi kaynaklara sahip kurumların kendi finansal verileriyle eğittiği BloombergGPT gibi açık kaynaklı girişimler bile finansal bilgi konusunda OpenAI’ın kapalı modellerinin gerisinde kaldı.

Ancak geçtiğimiz yıl DeepSeek ve Alibaba gibi Çinli şirketler büyük teknolojik ilerlemeler kaydetti. Bağımsız bir yapay zeka kıyaslama şirketi olan Artificial Analysis tarafından izlenen metriklere göre, bu şirketlerin açık kaynaklı ürünleri artık birçok alanda önde gelen kapalı Amerikan modellerinin performansına yaklaşıyor veya onlarla eşleşiyor.

Yapay zeka modellerini eğitmek için kullanılan baskın çerçeve PyTorch’un ortak yaratıcısı ve Fireworks AI CEO’su Lin Qiao, Amerikan kapalı kaynak ve Çin açık kaynak modelleri arasındaki yetenek farkı hakkında, “Makas gerçekten daralıyor” dedi.

Bu performans artışının bir sonucu olarak, OpenRouter gibi kullanıcıların farklı modeller arasında seçim yapmasına olanak tanıyan platformlarda, insanların Çinli açık kaynak modellere yöneldiği görülüyor.

Üretkenlik uygulaması Dayflow’un kurucusu Jerry Liu, kullanıcılarının yaklaşık yüzde 40’ının artık açık kaynaklı modelleri kullanmayı tercih ettiğini tahmin ediyor.

Dayflow, ekran görüntülerini tarama ve kullanıcı etkinliğini özetleme gibi temel görevler üzerine kurulu bir uygulama sunuyor.

Kullanıcılar, Google’ın Gemini modeli ile Alibaba’nın Qwen gibi daha küçük açık kaynaklı seçenekleri arasında tercih yapabiliyor.

Liu, bir kullanıcının ekranını tanımlamak gibi görevlerde Qwen modelinin son derece tutarlı olduğunu belirterek, “Qwen, benim kullanım senaryom için GPT-5 kadar iyi” diye konuştu.

GPT-5 veya Gemini’nin aksine, Qwen’in daha küçük bir versiyonu nispeten düşük bir maliyetle veya ücretsiz olarak çalışabiliyor.

Liu, kullanıcıların kapalı model kullanımı için ödeme yapmanın Dayflow’a kişi başı 1000 dolara kadar mal olabileceğini, bu nedenle daha ucuz açık kaynaklı modellerin uygulamanın sürdürülebilirliği için kritik olduğunu ifade etti.

Gizlilik hassasiyeti yerel işlemeyi teşvik ediyor

Dayflow’un kullandığı açık kaynaklı modeller, tüm işlemleri her kullanıcının kendi bilgisayarında gerçekleştiriyor. Liu, bu durumun verilerini gizlilik nedenleriyle buluta göndermek istemeyen kullanıcılar için cazip olduğunu belirtti.

Kendi cihazında açık kaynaklı modelleri kullanmayı tercih ettiğini vurgulayan Liu, “Tüm ekranımın rastgele bir adamın bulutuna ışınlandığı bir ürünü kullanır mıydım? Asla” dedi.

Artan performans, daha güçlü gizlilik ve düşük maliyetin yanı sıra, açık kaynaklı modeller ekosistem avantajlarıyla da zemin kazanıyor.

Geliştiricilerin benimseme oranındaki artış ve oluşturdukları açık kaynak sistemler, daha fazla yazılımcıyı bu modelleri kullanmaya teşvik ediyor.

Tarayıcı asistanı girişimi Circlemind AI’ın kurucu ortağı Antonio Vespoli, Çin modellerinin artık çevrimiçi geliştirici kaynaklarına hakim olduğunu söyledi.

Bunun pratik bir nedeni var: Airbnb CEO’su Brian Chesky’nin “ağırlıklı olarak” güvendiklerini belirttiği Qwen gibi Çin modelleri, bol miktarda eğitim kılavuzuna ve topluluk desteğine sahip.

Yapay zeka altyapı şirketi Together AI’ın ürün müdürü Charles Zedlewski, geliştiricilerin artık açık modellerden başlayıp bunları kendi verileriyle uyarlamayı daha basit ve verimli bulduklarını belirtti.

Zedlewski, şirketlerin ilk yapay zeka uygulamalarını piyasaya sürdükçe ihtiyaçlarını daha net anladıklarını ifade etti.

Yazılımcıların kod yazmasına yardımcı olan popüler uygulama Kilo Code kullanıcıları arasındaki en iyi 20 modelden yedisi Çin menşeli ve bunlardan altısı açık kaynaklı.

Pekin’in stratejik desteği ve üretim hızı

Amerika’nın yapay zeka geliştirmelerinin çoğu, OpenAI ve Anthropic gibi endüstri devlerinin öncülüğünde özel sektörde ve kapalı model yaklaşımıyla gerçekleşirken, Çin hükümeti ülkenin yapay zeka vizyonunu çizmekte daha aktif bir rol oynuyor.

Çin Devlet Başkanı Xi Jinping, 1 Kasım’daki konuşmasında “açık kaynak teknolojilerinde daha fazla işbirliği” çağrısında bulundu.

Mart ayında ise Çin’in en üst düzey ekonomik planlama otoritesi, açık kaynaklı modellerden oluşan bir ekosistemi destekleme niyetini açıkladı.

Çinli laboratuvarlar modellerini genelde açık bir şekilde yayınlarken, OpenAI gibi Amerikan şirketleri kapalı modellerle erken başarı elde etti ve bu yaklaşıma sadık kaldı.

Bunun yanı sıra birçok Çinli şirket, ürünlerini Amerikan rakiplerinden daha hızlı bir tempoda piyasaya sürüyor.

Alibaba bu yıl kabaca her 20 günde bir yeni bir model yayınlarken, Anthropic’in yayınları arasındaki ortalama süre 47 gün oldu.

Allen Yapay Zeka Enstitüsü’nde kıdemli araştırma bilimcisi ve açık model ekosistemi uzmanı Nathan Lambert, NBC News’a verdiği demeçte Çin modellerinin son dönemdeki ilerlemesinin tesadüf olmadığını söyledi.

Lambert, “Çinliler yapay zekada gerçek yenilikçiler” dedi.

Son 12 ayda güç dengesinin hızla değiştiğini ekleyen Lambert, Substack platformunda Çin’in yapay zeka gelişmeleri hakkında kapsamlı yazılar kaleme alıyor ve Çin’in açık kaynak ekosistemi konusunda uzman kabul ediliyor.

Silikon Vadisi’ndeki bazı isimler, Amerikan modellerinin yapay zeka yeteneklerinin en uç noktasında hala önemli bir avantaja sahip olduğunu ve kapalı Amerikan modellerinin, hantal açık modellerin eşleşemeyeceği bir kullanım kolaylığı sunduğunu belirtiyor.

Menlo Ventures ortağı Tim Tully, kapalı modellerin hala çok daha yetenekli ve genellikle daha kullanışlı olduğunu savundu:

“Araçlar daha iyi, üretkenlik daha iyi, herkes tarafından inşa edilen ve kullanılan ajan çerçeveleri Anthropic ve OpenAI ile daha iyi durumda. Sadece daha iyi çalışıyorlar. Dolayısıyla ekosistem kapalı kaynak ortamında güçlü.”

Bununla birlikte birçok şirket, Çin menşeli bir temel üzerine kurulu bir ürün kullanmanın getirdiği gerçek veya algılanan riskler nedeniyle Çin modellerini kullanmaktan kaçınabiliyor.

Dünyanın önde gelen kapalı model şirketlerinden Anthropic’in yatırımcısı olan Tully, “Alıcıların, özel sektörden veya kamu sektöründen olsun, Çin menşeli açık ağırlıklı bir modele dayanan bir ürünü satın alma konusunda tereddüt ettiği algılanan bir risk var” dedi.

ABD açık kaynak ekosistemi uyanıyor

Amerikan yapay zeka şirketleri ve federal hükümet, Çin modellerinin son dönemdeki yükselişini fark etti. Uzmanlar, Amerika’nın güçlü açık kaynaklı modellerden yoksun olmasını demokrasi için “varoluşsal” bir tehdit olarak nitelendirdi.

Meta’nın yüksek profilli Llama serisi tarihsel olarak Amerikan açık kaynak çabalarına öncülük etse de CEO Mark Zuckerberg, Meta’nın tüm “süper zeka” yapay zeka modellerini açık kaynak yapma niyetinde olmadığının sinyalini verdi.

Llama modellerinin performansının son yıllarda duraklaması da açık kaynak kullanıcılarının daha iyi performans gösteren Çin modellerine kaymasının nedenlerinden biri olarak görülüyor.

Fakat Amerikalı yenilikçilerin rekabet gücünü artırma çabalarıyla birlikte ABD açık kaynak ekosistemi kademeli olarak uyanışa geçiyor olabilir.

Temmuz ayında Beyaz Saray, federal hükümeti “Açık Kaynak ve Açık Ağırlıklı Yapay Zekayı Teşvik Etmeye” çağıran bir Yapay Zeka Eylem Planı yayınladı.

Ağustos ayında ChatGPT’nin üreticisi OpenAI, beş yıl aradan sonra ilk açık kaynaklı modelini yayınladı. OpenAI, modelin lansmanını duyururken Amerikan açık kaynaklı modellerinin önemine atıfta bulunarak, “ABD’de oluşturulan bu yetenekli açık ağırlıklı modellere geniş erişim, demokratik yapay zekanın genişlemesine yardımcı olur” ifadelerini kullandı.

Seattle merkezli Allen Enstitüsü de Kasım ayı sonunda, lansman duyurusuna göre kullanıcıların “araştırma, eğitim veya uygulamalar için güvenilir özellikleri hızla oluşturmalarına” yardımcı olmak üzere tasarlanan Olmo 3 adlı en yeni açık kaynaklı modelini yayınladı.

Allen Enstitüsü’nden Lambert ayrıca “ATOM Projesi”ni (American Truly Open Models – Amerikan Gerçekten Açık Modeller) başlattı.

ATOM Projesi’nin manifestosunda şu ifadeler yer alıyor: “Amerika açık modellerde hem performans hem de benimseme açısından liderliğini kaybetti ve daha da geriye düşme yolunda ilerliyor.”

Lambert, NBC News’a yaptığı açıklamada, “Yapay zeka çağında önde gelen ulus olmak istiyorsak, ekosistemin bu kadar kritik bir parçasını herhangi bir ulusa bırakamayız” değerlendirmesinde bulundu.