ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, yeni bir ateşkes sağlanması ve nükleer müzakerelerin yeniden başlatılması amacıyla İran ile yürütülen dolaylı görüşmelere son iki haftadır bizzat katılıyor.

Axios’a göre Vance’in bu konudaki yoğun ilgisi, bu haftaki seçimlerde Cumhuriyetçi Parti’nin yaşadığı şok edici kayıpların sorumlusu olarak gördüğü bu çatışmadan ABD’yi çıkarmayı kendi üzerine aldığını gösteriyor.

Bu durum, dolaylı görüşmelerin son turunu da yönetimin en üst düzeylerine taşıyor.

ABD’li yetkililer ve bölgedeki kaynaklar, Trump’ın şimdilik diplomatik çabaların sonuçlanmasına izin vermeye istekli olduğunu ve herhangi bir anlaşmanın mümkün olup olmadığını görmek istediğini belirtiyor.

Trump, Cuma günü gazetecilerin İran’a ne mesajı olduğu sorusu üzerine, “Onlarla görüşüyoruz” dedi. 

Doğrudan bilgi sahibi kaynakların aktardığına göre, Vance, İran ile yürütülen müzakereler konusunda Katar Başbakanı Şeyh Muhammed bin Abdurrahman Es-Sani, Pakistan Kara Kuvvetleri Komutanı Mareşal Asım Münir ve diğer arabulucularla neredeyse her gün görüşüyor.

Beyaz Saray temsilcisi Steve Witkoff ile Başkan Trump’ın danışmanı ve damadı Jared Kushner de bu sürece dahil.

Kaynaklara göre, Vance ile Katarlı ve Pakistanlı arabulucular, önümüzdeki günlerde ABD ile İran arasında çalışma düzeyinde bir teknik toplantı düzenlenmesi olasılığını görüşüyorlar ama bu henüz gerçekleşmedi.

Vance, Şubat ayı sonunda savaş başlamadan önce Trump’ın yakın çevresinde bu konuyla ilgili en şüpheci seslerden biriydi ve bunun yerine diplomatik bir çözümü savunuyordu.

Nisan ayında İslamabad’da düzenlenen İran zirvesine ABD müzakere heyetinin başında katıldı ve Haziran ayında ABD ile İran arasında imzalanan mutabakat zaptının (MOU) ortaya çıkmasına yol açan görüşmelere bizzat dahil oldu.

Vance daha sonra İsviçre’de İran ile yapılan bir dizi doğrudan görüşmede ABD heyetine başkanlık etti.

İki hafta önce Vance, İran Yüksek Ulusal Güvenlik Konseyi Sekreteri Muhsin Rezai’ye bir mektup göndererek doğrudan müzakerelerin yeniden başlatılmasını önerdi.

Rezaei, İran’ın dini lideri Mücteba Hamaney’in en yakın danışmanlarından biri.

İranlı yetkililer, Vance’in mektubunun müzakerelerin yeniden başlatılmasına yönelik olumlu bir ivme yarattığını belirtti.

Çarşamba günü Vance, savaşın Cumhuriyetçilerin seçimlerde reddedilmesinin ana nedeni olduğunu söyledi.

Arabuluculuk çabalarına dahil olan kaynaklar, ilerleme kaydedildiğini ama sürecin çok yavaş ilerlediğini belirtiyor.

Katar başbakanı cuma akşamı, “Son birkaç haftadır, durumu kontrol altına almak ve gerilimi azaltmak için samimi bir niyete sahip olan ABD yönetimi’ndeki meslektaşlarımızla birlikte çalıştık. Onlara ve Tahran’daki sağduyulu seslere teşekkürler ki, durumun kontrolden çıkmasını engelledik,” dedi.

Başbakan, ara seçimlerden sonra Trump yönetimi ile görüşmelerin devam ettiğini fakat “başka meseleler olduğu için” önceki günlerdeki kadar aktif olmadığını da sözlerine ekledi.

Bununla birlikte, ABD’nin diplomatik bir çözüm bulma niyetinin “hâlâ devam ettiğini” belirtti ve bir anlaşmanın mümkün olduğunu vurguladı.

Cuma sabahı Trump ve Katar Emiri, bir anlaşma kapsamında ABD ile İran arasındaki uçurumları kapatmaya yönelik Katar’ın çabaları hakkında görüştü.

Şeyh Tamim, ofisinden yapılan açıklamaya göre, “farklılıkları çözmek, bölgenin daha fazla tırmanışa maruz kalmasını önlemek ve deniz seyrüsefer özgürlüğü ile enerji tedarikinin güvenliğini sağlamak için diyaloğu sürdürmenin ve diplomatik yollara başvurmanın” gerekliliğini vurguladı.

Öte yandan Trump, cuma günü ABD ordusunun, bir ABD savaş uçağına füze ateşleyen Hürmüz Boğazı’ndaki Keşm Adası’ndaki bir uçaksavar füze rampasına saldırı düzenlediğini doğruladı.

ABD Senatosu’ndaki Cumhuriyetçiler, ara seçim sonuçlarının kapsamlı biçimde tartışılması gerekçesiyle salı günü yapılması planlanan parti liderliği seçiminin ertelenmesini talep etti. Pensilvanya Senatörü Dave McCormick’in de destek verdiği girişim kapsamında, Senatör Ron Johnson öncülüğünde hazırlanan erteleme mektubu Konferans Başkanı Tom Cotton’a sunulacak.

ABD Senatosundaki ılımlı Cumhuriyetçilerden Dave McCormick, partisinin bugün yapılması planlanan liderlik seçimlerinin ertelenmesi yönünde muhafazakar meslektaşlarınca başlatılan çağrıya destek verdi.

Pensilvanya Senatörü McCormick, pazar gecesi yaptığı açıklamada, “Lider Thune ile paylaştığım üzere, ara seçimlerin derslerini ve nasıl ilerleyeceğimizi etraflıca tartışıp değerlendirmeden liderlik seçimlerine geçmemiz gerektiğine inanmıyorum” ifadelerini kullandı.

McCormick açıklamasını, “Hızlı bir biçimde liderliğin belirlenmesine ihtiyacımız var ancak salı günü çok erken” sözleriyle sürdürdü.

Son yıllarda doğrudan liderlik seçimlerine gitmenin yerleşik bir uygulama haline geldiğini bildiğini kaydeden McCormick, “Ancak acele etmemeliyiz” değerlendirmesini paylaştı.

Pensilvanya Senatörü, geçen haftaki ara seçimleri Cumhuriyetçiler açısından “on yılların en kötü seçim sonucu” olarak tanımladı.

McCormick internet üzerinden yaptığı paylaşımda, “Nelerin ters gittiğine, bunu nasıl düzelteceğimize, neleri savunduğumuza ve gündemimizin Amerikan halkının endişelerine nasıl odaklanması gerektiğine dair bir tartışmaya ihtiyacımız var” dedi.

The Hill gazetesinin haberine göre Senato Bütçe Komisyonu Başkanı Ron Johnson, liderlik seçimlerinin durdurulmasının ele alınacağı bir toplantı talebiyle Senato Cumhuriyetçi Konferansı Başkanı Tom Cotton’a pazartesi günü göndermeyi planladığı mektup için geçen hafta gereken imzaları topladı.

Johnson ve mektubu imzalayan meslektaşları, “2028 yılındaki sonuçları iyileştirmek adına neler yapabileceğimize dair konferansımız bünyesinde ciddi tartışmalar yürütmemiz gerekiyor” ifadelerine yer verdi.

Grup mektupta, “Liderlik için yarışan isimlerin nasıl bir yönetim sergileyeceklerine yönelik kapsamlı bir müzakere ve değerlendirme yürütmeden liderlik seçimlerini düzenlemek siyasi bir görevi ihmal olur” görüşünü dile getirdi.

Senatörler ayrıca, “Dünyanın en müzakereci kurulunda liderlik seçimlerinin yürütülmesi gereken yöntem kesinlikle bu değildir” sözlerini kaydetti.

Senatör Johnson, Cumhuriyetçi konferansın kapsamlı bir tartışma yürütmesini ve benimsenecek işbirliğine dayalı ortak yönetim modeline dair adayların değerlendirmelerini dinleme fırsatı bulana kadar liderlik seçimlerinin ertelenmesini istiyor.

Johnson ayrıca, Cumhuriyetçi senatörlerin cesaretlenen Demokratlara karşı koymak adına bir strateji haritası çıkarmaları gerektiğini belirtti.

Senato Yönlendirme Komitesi Başkanı Rick Scott da Johnson’ın seçimlerin ertelenmesini talep eden mektubuna imza koydu.

Johnson, Scott ve diğer muhafazakarlar, benimsenecek işbirliğine dayalı konferans yönetimi modeline dair adayların vizyonunu tüm Cumhuriyetçi senatörler dinleyene kadar oylamanın ertelenmesi gerektiğini savundu.

Eski Senato Yönlendirme Komitesi Başkanı Utah Senatörü Mike Lee de Cumhuriyetçi liderlik seçiminin ertelenmesi yönünde çağrıda bulunan isimler arasında yer aldı.

Senatör Lee geçen hafta sosyal medya platformu X üzerinden yaptığı paylaşımda, salı günü neler yaşandığını etraflıca tartışma fırsatı bulana ve konferansta kimlerin yer alacağını görene kadar liderlik seçimlerini düzenleme hakları olmadığını kaydetti.

Senatodaki muhafazakar kanat 2022 ara seçimleri ile 2024 başkanlık seçimlerinin ardından da liderlik yarışını ertelemeyi denemiş ancak Cumhuriyetçi senatörlerin çoğunluğunu bu yönde ikna etmeyi başaramamıştı.

Senato Cumhuriyetçi konferansının salı sabahı toplanması planlanırken Johnson, McCormick ve Lee oylamanın durdurulması fikrini toplantıda gruba sunma fırsatı bulacak.

Yeterli desteğe ulaşılamaması halinde senatörler, gelecek Kongre döneminde görev yapacak yeni liderlik kadrosu için sabah saatlerinde oylarını kullanacak.

Mevcut tabloda Senato Çoğunluk Lideri John Thune’un karşısında herhangi bir rakip yer almazken Thune’un liderlik görevine yeniden seçilmesine kesin gözüyle bakılıyor.

Hukukçular ve analistlere göre Nvidia CEO’sunun görevinden ABD’nin ihracat kontrollerine, Çin’le ticaretten şirketin bağımsızlığına kadar pek çok konu tartışmaya açıldı.

Nvidia’nın CEO Jensen Huang’ın evlilik dışı bir ilişki yaşadığını kabul etmesinin ardından hakkında soruşturma başlatılması, yalnızca Huang’ın otuz yılı aşkın süredir sürdürdüğü görevini değil, çip devinin Çin’le yürüttüğü hassas yarı iletken ticaretinin geleceğini de tehdit ediyor. Hukukçular ve analistler, skandalın sonuçlarının çok daha geniş kapsamlı olabileceğini belirtiyor.

Yapay zekâ sistemlerinde kullanılan çiplerin dünyanın önde gelen üreticisi olan Nvidia, 63 yaşındaki CEO’sunun eşini aldattığını çalışanlarına açıklaması ve soruşturmada tam işbirliği yapacağına söz vermesinin ardından benzeri görülmemiş bir kurumsal ve jeopolitik krizle karşı karşıya kaldı.

Huang’ın Çin istihbaratının yürüttüğü bir operasyonun hedefi olduğuna ilişkin iddiaların ardından ABD Kongresi de soruşturma başlatmaya hazırlanıyor. Pekin ise söz konusu iddiayı reddediyor.

Geçen hafta ABD Temsilciler Meclisi’ndeki üç komitenin Cumhuriyetçi başkanları, Huang’a gönderdikleri mektupta, Çinli iş kadını Alice Huang ile ilişkileri hakkında bilgi vermek üzere 18 Kasım’da basına kapalı bir bilgilendirme toplantısına katılmasını istedi.

Şanghay merkezli Co-Effort Hukuk Bürosu’nda mevzuata uyum alanında çalışan avukat Mark Shi’ye göre, düzenleyici makamların ilk baskısı doğrudan Nvidia’nın ihracat kontrol mekanizmalarına yönelecek.

South China Morning Post’a konuşan Shi, “Nvidia açısından en doğrudan etki, şirketin müşteri inceleme süreçlerinin, çiplerin başka alıcılara yönlendirilmesini önlemeye yönelik tedbirlerinin ve hassas bilgileri koruma mekanizmalarının etkinliğini çok daha somut biçimde kanıtlamak zorunda kalması olacak” dedi.

Shi sözlerini şöyle sürdürdü:

“Soruşturma bu alanlarda eksiklikler ortaya çıkarırsa şirket, risklerin mevzuata uyum yoluyla kontrol altında tutulabileceği ve dolayısıyla Çin’e daha fazla satış yapılmasına izin verilmesi gerektiği yönündeki savunmasını yaparken çok daha güçlü bir şüphecilikle karşılaşacaktır.”

Tartışmaların merkezindeki başlıca konulardan biri de Huang’ın şirket içi ve dış soruşturmaların ardından CEO’luk görevini sürdürüp sürdüremeyeceği.

Chicago merkezli yatırım danışmanlığı şirketi The Future Fund’ın yönetici ortağı Gary Black, “Jensen Huang’ın Nvidia CEO’su olarak görevde kalabileceğinden şüpheliyim” dedi. Black ayrıca şirketin CEO’luk görevini devralabilecek “doğal bir halefinin” bulunmadığını belirtti.

Black, “Huang herhangi bir suç veya hukuka aykırı fiil işlemiş olmasa da davranış kuralları ve muhakeme yeteneği sorgulanacaktır. Bunun da Nvidia yönetim kurulu tarafından görevden alınmasıyla sonuçlanması muhtemeldir” değerlendirmesinde bulundu.

Black, belirsizlik nedeniyle çok sayıda portföy yöneticisinin önümüzdeki haftalarda Nvidia hisselerindeki pozisyonlarını azaltabileceğini de sözlerine ekledi.

Nvidia’nın kurumsal yönetim yapısı da şirketin kırılganlığını artıran bir başka unsur.

Haber kuruluşu Semafor’un CEO editörü Andrew Edgecliffe-Johnson, Huang’ın Silikon Vadisi’ndeki pek çok şirket kurucusundan farklı olarak, “Meta Platforms’un kurucusu Mark Zuckerberg gibi teknoloji şirketi kurucularını koruyan” çift sınıflı hisse yapısına sahip olmadığına dikkat çekti.

Edgecliffe-Johnson, krizin “kurumsal dünyada ağırlığı olan isimler bakımından yetersiz” Nvidia yönetim kurulu açısından ciddi bir sınav olacağını belirtti.

Tayvan’dan yarı iletken analisti Andrew Lu’ya göre ise yaşananlar, şirketin hareket serbestisini şimdiden yeniden şekillendirmeye başladı.

Lu, internette yayımladığı son değerlendirmesinde, Washington’ın hedeflerinden birinin “Nvidia’yı ulusal güvenlik tasması altına almak” olduğunu söyledi.

Lu şu ifadeleri kullandı:

“Bundan böyle amaç, Nvidia’nın yüksek performanslı çiplerinin her birinin nihai olarak nereye ulaştığına kadar her şeyin ABD’nin ulusal güvenlik stratejisine sıkı sıkıya uygun olmasını sağlamak. Bu aynı zamanda artık kuralların sınırlarında dolaşmaya veya düzenleyici eşiklere özel olarak uyarlanmış teknik özelliklere sahip çipler piyasaya sürmeye yer kalmadığı anlamına geliyor.”

Şirket yönetiminin ötesinde, Kongre soruşturmasının Çin’e yönelik çip ihracatı sürecinde uygulama açıkları veya teknoloji sızıntıları tespit etmesi halinde bunun ABD politikaları üzerinde zincirleme etkilere yol açabileceği uyarısında bulunan Shi, sürecin daha geniş sonuçlar doğurabileceğini belirtti.

Shi’ye göre, Kongre üyeleri Nvidia’nın gönüllü işbirliğini yetersiz bulursa belge sunulmasını veya ifade verilmesini zorunlu kılan resmî celpler çıkarma yetkisine sahip.

Shi, soruşturma sürecinin bu şekilde tırmanmasının nihayetinde kamuya açık oturumların düzenlenmesine ve yeni yasal düzenleme veya idari tedbir önerilerinin gündeme gelmesine yol açabileceğini de sözlerine ekledi.