Ortadoğu
İran ve ABD arasında barış mutabakatı: Taslak metindeki maddeler neler?

İran ile ABD arasındaki savaşı sona erdirecek mutabakat muhtırasının metni neredeyse tamamlanırken, taslağın Tahran yönetiminin sunduğu 14 maddelik plan temelinde şekillendiği bildirildi. İki ülke arasında 60 günlük bir müzakere takvimi öngören taslak, nükleer programdan yaptırımların kaldırılmasına, el konulan varlıklardan Hürmüz Boğazı’ndaki seyrüsefer güvenliğine kadar kritik başlıkları içeriyor.
İran ile ABD arasındaki savaşı sona erdirecek mutabakat muhtırasının metni büyük ölçüde tamamlandı ve halihazırda İranlı yetkili organların incelemesine sunuldu.
İran resmi haber ajansı IRNA, barışın sağlanması adına Tahran’ın hangi şartlar üzerinde mutabık kaldığını ayrıntılarıyla aktardı.
Savşaı sonlandıracak muhtıranın ana metni, İran’ın sunduğu 14 maddelik plan temelinde ve Tahran’ın “nükleer dosya müzakerelerinin savaşın sona ermesinden sonraya ertelenmesi” önerisi çerçevesinde hazırlandı.
IRNA’nın haberinde, Washington yönetiminin başından beri Tahran’ın önerisindeki ilkeleri kabul ettiği belirtildi.
Mutabakat taslağında yer alan maddeler
İran organlarının incelemesindeki mutabakat muhtırası taslağında şu maddeler öne çıkıyor:
- Nükleer Anlaşma: İran yeni hiçbir taahhüt altına girmiyor ve barışçıl nükleer programının çerçevesi korunuyor. Nükleer programa ilişkin her türlü müzakere, muhtıranın imzalanmasından sonraki 60 gün içinde gerçekleştirilecek. IRNA’ya göre taraflar, İran’ın uranyum zenginleştirme hakkını ve zenginleştirilmiş uranyumu ülke içinde tutmasını ele alacak.
- Hürmüz Boğazı: İran, boğazın yönetiminden feragat etme veya seyrüsefer düzenini savaş öncesi döneme döndürme taahhüdünde bulunmuyor. Belgede yalnızca çatışmanın sona ermesi durumunda seyrüseferin normalleştirilmesi, güvenliğin sağlanması, ablukanın kaldırılması ile ABD ve İsrail kaynaklı tehditlerin bertaraf edilmesi öngörülüyor. IRNA, ABD’nin gelecekte boğazın yönetiminde hiçbir rol oynamayacağını aktardı.
- Savaşın Tüm Cephelerde Sona Ermesi: Muhtıranın imzalanmasındaki temel amaç, Lübnan da dahil olmak üzere tüm cephelerde savaşın durdurulması olarak belirlendi. Mevcut taslağın imzalanması halinde ABD, İsrail’i İran’daki çatışmayı durdurmaya zorlama taahhüdü altına giriyor.
- Bloke Edilen Varlıklar: Tahran, dondurulan varlıklarının serbest bırakılması konusunda, kendi önerdiği somut mekanizmalar temelinde net garantiler aldı. Muhtıranın imzalanması durumunda varlıkların bir kısmı derhal, kalan kısmı ise müzakereler sürecinde kademeli olarak serbest bırakılacak.
- Tazminat: Tahran, çatışma sırasında ülkeye verilen zararlar için üçüncü taraflardan tazminat alınması konusunda belirli garantiler elde etti. Hasar tazmin mekanizması, muhtıranın imzalanmasını takip eden 60 günlük müzakereler sırasında kararlaştırılacak.
- Yaptırımlar: Anlaşmanın imzalanmasından sonraki 60 gün içinde ABD ve uluslararası kuruluşlar tüm yaptırımların kaldırılmasını değerlendirmeyi taahhüt ediyor. Bu hususta İran nükleer dosya konusunda yeni bir garanti vermezken, karşı taraf da yaptırımların tamamen kaldırılacağına dair kesin bir taahhütte bulunmuyor.
- Gelecekteki Müzakereler: Muhtıra kapsamında 60 günlük bir müzakere planı öngörülüyor. Bu süreçte taraflar üç temel konuyu karara bağlayacak: İran’ın barışçıl nükleer programının sürdürülmesi, ABD yaptırımlarının kaldırılması ve zarar tazmin mekanizması. Müzakerelerde bu konuların dışında hiçbir başlık gündeme getirilmeyecek.
Haberde, mesaj alışverişi sürecinde Tahran’ın öngörülen taahhütlerin yerine getirilmesine ilişkin üçüncü ülkelerden ek garantiler aldığı ve bir dizi aracıyla görüşmeler yürüttüğü kaydedildi.
Ancak IRNA, Washington’ın geçmişte ateşkes mutabakatlarını defalarca ihlal ettiğine işaret ederek, anlaşmanın imzalanmasının tarafların maddelere kesin olarak uyacağı anlamına gelmediğini vurguladı.
Daha önce İran’ın Mehr haber ajansı, kaynaklarına dayandırdığı haberinde ABD ile yürütülen mutabakat zaptı taslağındaki 14 maddeyi açıklamıştı.
Bu maddeler arasında yukarıdakilerin yanı sıra ABD’nin bölgedeki asker sayısını artırmama taahhüdü, Washington’ın İran’ın iç işlerine karışmaması ve egemenliğine saygı duyması ile anlaşmanın uygulanmasını denetleyecek bir izleme mekanizmasının kurulması gibi unsurlar da yer alıyordu.
Müzakerelerin diplomatik arka planı
ABD merkezli haber portalı Axios, tarafların taslak metin üzerinde uzlaştığını ancak metnin nihai onay beklediğini aktardı. Haberde, muhtıranın “ABD’nin tüm taleplerini karşıladığı” iddia edildi.
Aynı dönemde Bloomberg ise ABD ve İran’ın çatışmayı çözmek amacıyla kuryeler ve Pakistanlı aracılar üzerinden mesajlaşarak dolaylı diplomatik yollarla müzakereler yürüttüğünü bildirdi.
Axios muhabiri Barak Ravid, bir kaynağa dayandırdığı bilgisinde, 11 Haziran akşamı ABD Hava Kuvvetleri’ne ait uçakların ekipmanlarıyla birlikte imza töreninin hazırlıkları için Cenevre’ye hareket ettiğini yazdı.
Gelişmelerin ardından açıklama yapan İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekai, ABD ile barış anlaşması metninin temel maddeler üzerindeki çalışmalarının neredeyse tamamlandığını doğruladı.
Bekai, “Buradaki sorun, ABD’nin çelişkili pozisyonlarının bu süreçte her zaman dalgalanmalara ve kesintilere yol açmış olmasıdır” ifadelerini kullandı.
Tarafların barış anlaşmasına yakın olduklarını açıklamalarına rağmen, birkaç gün önce karşılıklı askeri saldırılar gerçekleşmişti. ABD Başkanı Donald Trump, Washington’ın İran’a yönelik yeni saldırılar düzenlemeye, İran’ın Hark Adası’nı ele geçirmeye ve Venezuela örneğinde olduğu gibi İran’ın petrol ve doğalgaz piyasalarını kontrol altına almaya hazır olduğunu beyan etmiş, ancak daha sonra bu saldırı planlarını iptal ettiğini açıklamıştı.
İran Dışişleri Bakanlığı ise ABD saldırılarının ateşkes sürecini “pratik olarak anlamsız” hale getirdiğini savunmuştu.
Ortadoğu
Suudi Arabistan varlık fonunun ABD hisse senedi yatırımlarının %80’i SpaceX’te

Suudi Arabistan Kamu Yatırım Fonu’nun (PIF), üçüncü çeyrek sonu itibarıyla raporlanabilir ABD hisse senedi portföyünün yaklaşık yüzde 80’ini SpaceX’e yoğunlaştırdığı ortaya çıktı.
Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonu’na (SEC) sunduğu en son beyannameye göre, PIF’in raporlanabilir ABD hisse senedi portföyünün 30 Eylül itibarıyla 28,99 milyar dolar olduğu ve bu rakamın ikinci çeyrek sonuna kıyasla yüzde 23,5 azaldığı belirtildi.
Bu bildirim, PIF’in yatırımlarını “Vizyon”, “Stratejik” ve “Finansal” olmak üzere üç portföye ayıran 2026-2030 stratejisini uygulamaya koyduğu bir dönemde geldi.
Finansal Portföy, fonun küresel piyasalardaki doğrudan ve dolaylı yatırımlarını denetler ve getirileri en üst düzeye çıkarmak ile daha çeşitlendirilmiş ve dayanıklı bir portföy oluşturmakla görevli.
PIF, 23,25 milyar dolar değerinde SpaceX A Sınıfı adi hisse senedine sahipti; bu, 154,15 milyon hisseye ve bildirilen ABD hisse senedi portföyünün yaklaşık yüzde 80,2’sine tekabül ediyor.
Fonun bildirilen geri kalan ABD hisse senedi pozisyonları ise oldukça daha küçük.
Uber Technologies, 4,99 milyar dolar veya 72,84 milyon hisse ile ikinci en büyük yatırımdı.
Lucid Group, 177,09 milyon hisseyi kapsayan 720,75 milyon dolarlık bir paya sahipken, Claritev Corporation ise 27,12 milyon dolarlık bir paya, yani 1,28 milyon hisseye sahipti.
PIF’in daha önce bildirilen Electronic Arts pozisyonu, şirketin Suudi fonu ve diğer yatırımcıların dahil olduğu bir satın alma işlemiyle özel sektöre geçmesinin ardından üçüncü çeyrek raporunda yer almadı.
SpaceX, hisse başına 135 dolar fiyatla gerçekleştirilen ve şirketin değerini başlangıçta yaklaşık 1,77 trilyon dolar olarak belirleyen halka arzın ardından 12 Haziran’da Nasdaq’ta işlem görmeye başlamıştı.
Şirketin SEC’e sunduğu rapora göre, halka arz sonunda 85,7 milyar dolarlık net gelir elde edildi.
SpaceX, elde edilen gelirlerin yapay zeka hesaplama kapasitesi, fırlatma altyapısı ve araçlarına yapılacak yatırımlar ile uydu ağlarının genişletilmesi dahil olmak üzere büyüme stratejisini destekleyeceğini belirtti.
Ayrı bir gelişme olarak, Ekim ayında yayınlanan Treasury International Capital verilerine göre, Suudi Arabistan Ağustos ayında 141,2 milyar dolarlık ABD Hazine tahvili tutuyordu ki bu rakam bir önceki aya göre yüzde 0,8’lik bir düşüşe işaret ediyor.
Suudi Arabistan, ABD Hazine tahvillerinin en büyük yabancı sahipleri arasında 17. sırada yer aldı.
Suudi Arabistan’ın portföyünde, toplamın yaklaşık yüzde 80’ini oluşturan 112,82 milyar dolarlık uzun vadeli tahviller ile geri kalan yüzde 20’yi temsil eden 28,42 milyar dolarlık kısa vadeli tahviller yer alıyor.
Ortadoğu
Mossad Başkanı Gofman’dan İran’a yeni saldırı için Washington’da temaslar

Mossad Başkanı Roman Gofman, CIA Direktörü John Ratcliffe ve ABD’li yetkililerle görüşerek İran’a yeni bir ortak saldırı düzenlenmesini talep etti. Geçici Başbakan Binyamin Netanyahu ABD Başkanı Donald Trump’ı ikna etmeye çalışırken, İsrail askeri istihbaratı acil askeri harekata gerek olmadığını değerlendiriyor.
Mossad Başkanı Roman Gofman, geçen hafta Washington’da CIA Direktörü John Ratcliffe ve diğer ABD’li yetkililerle bir araya gelerek İran’a yönelik yeni bir ortak saldırı düzenlenmesini talep etti.
Reuters’ın ziyareti bilen iki kaynağa dayandırdığı haberine göre Gofman, görüşmeler sırasında İran hakkında İsrail’in topladığı istihbaratı da ABD’li muhataplarıyla paylaştı.
Kaynaklardan biri, sunulan istihbaratın İran’ın nükleer programına ilişkin veriler içerdiğini aktardı.
İki kaynak, Gofman’ın yürüttüğü bu temasların, geçici Başbakan Binyamin Netanyahu’nun ABD Başkanı Donald Trump’ı yeni bir askeri müdahaleye ikna etmek amacıyla başlattığı daha geniş kapsamlı girişimin parçası olduğunu bildirdi.
Aynı dönemde Netanyahu’nun yakın çalışma arkadaşlarından eski Stratejik İşler Bakanı Ron Dermer de Washington’a giderek İran’a karşı ortak savaş seçeneği konusunda ABD’li yetkililerle görüştü.
Netanyahu saldırı için zamanın daraldığını savunuyor
Reuters’a bilgi veren kaynaklar, Netanyahu’nun İran’a saldırı düzenlemek için mevcut fırsat penceresinin daraldığı görüşünü taşıdığını belirtti.
İsrail yönetimi, Washington’ın yıl sona ermeden Batı Asya’daki yoğun askeri varlığını azaltmaya başlamasından kaygı duyuyor.
İsrail askeri istihbaratının hazırladığı değerlendirmeler ise İran’ın İsrail’e yönelik yakın bir tehdit oluşturmadığına ve acil bir askeri harekata ihtiyaç bulunmadığına işaret ediyor.
İsrail basını, Gofman’ın Miami’ye geçerek Trump’ın özel temsilcisi Steve Witkoff ile de görüştüğünü yazdı.
Witkoff, Trump’ın damadı Jared Kushner ile birlikte Washington’ın İran ve Ukrayna dosyalarındaki diplomatik süreçlerini yürütüyor.
The Times of Israel gazetesinin haberine göre Netanyahu, yeniden savaşa dönülmesi talebini iletmek üzere Trump’ı “her gün” telefonla arıyor.
Muhalefet ve Körfez ülkeleri yeni saldırıya karşı çıkıyor
Axios’un 13 Kasım’da kendi kaynaklarına dayandırdığı haberine göre İsrail’deki muhalefet liderleri, Netanyahu’nun Gadi Eisenkot’un hükümet kurma girişimini engellemek amacıyla İran’a saldırı emri verebileceğinden ya da Tahran’ı ilk saldırıyı başlatmaya kışkırtabileceğinden endişeleniyor.
Topraklarında ABD üsleri ve askeri unsurları bulunduran Körfez ülkelerinin liderleri ise İran’ın olası misillemesinden çekindikleri için Trump’tan yeni saldırılardan uzak durmasını istiyor.
Diplomatik girişimler devam ederken İran Devrim Muhafızları Ordusu, 17 Kasım’da insansız hava araçlarıyla Bahreyn’deki Şeyh İsa Hava Üssü’nde yer alan bir ABD askeri radar sistemine hassas saldırı düzenlediğini duyurdu.
Devrim Muhafızları, bu eylemin ABD insansız hava araçlarının İran hava sahasına tekrarlanan ihlallerine yanıt niteliği taşıdığını açıkladı.
Açıklamada ayrıca, bölgedeki üslerin İran’a karşı yeniden kullanılması durumunda karşılık verileceği uyarısı yer aldı.
The National gazetesinin ABD’li bir yetkiliye dayandırdığı haberine göre Washington yönetimi, Batı Asya’ya üçüncü uçak gemisi görev grubunu sevk etti.
USS Theodore Roosevelt uçak gemisi, halihazırda bölgede görev yapan USS George Washington ve USS George H. W. Bush gemilerine katıldı.
ABD ordusu ise İsrail basınında çıkan İran’a yönelik yeni bir saldırı hazırlığı yapıldığına dair haberleri “tamamen spekülasyon” olarak niteledi.
Ortadoğu
Irak hükümetinden Ketaib Hizbullah’a petrol kaçakçılığı uyarısı

Irak hükümeti, Bağdat’ın güneyindeki Curf es-Sahar’da petrol kaçakçılığı yapıldığı iddiasıyla Ketaib Hizbullah’a karşı askeri güç kullanabileceği uyarısını yaptı. Suçlamaları reddeden Ketaib Hizbullah komutanı Ebu Talib es-Saidi, söz konusu tesisin boru hatlarından beş kilometre uzakta olduğunu savunarak bölgeden ayrılmayacaklarını açıkladı.
Irak hükümeti, Bağdat’ın güneyindeki Curf es-Sahar bölgesinde petrol kaçakçılığı yapıldığı iddiasıyla Ketaib Hizbullah’a karşı askeri güç kullanabileceği uyarısını yaptı.
Hükümet Sözcüsü Haydar el-Abudi, 17 Kasım’daki açıklamasında güvenlik kamerası görüntülerinin, bölgede inceleme yapan resmi komitenin bulgularını doğruladığını savundu.
Abudi, Bağdat yönetiminin “bu stratejik kaynağa müdahale eden her türlü taraf veya grubu Curf es-Sahar’dan çıkaracağını” kaydetti.
Ketaib Hizbullah suçlamaları reddetti
Ketaib Hizbullah’ın üst düzey yetkilisi ve komutanlarından Ebu Talib es-Saidi, aynı gün Curf es-Sahar’da düzenlediği basın toplantısında petrol kaçakçılığı iddialarını reddetti.
Saidi, 13 Kasım’da bölgeye giren ve 17 Kasım’da yeniden inceleme yapan komitenin bulgularına itiraz etti.
Yetkililerin sözünü ettiği petrol tesisinin, bölgedeki boru hatlarından beş kilometre uzakta yer alan terk edilmiş bir alan olduğunu söyledi.
Saidi, Irak’ın iç çatışmanın eşiğinde olduğu uyarısını yaparak “Canımıza mal olsa bile Curf es-Sahar’dan ayrılmayacağız” dedi.
Başbakan Ali Zeydi’yi iç huzursuzluğu ve çatışmayı kışkırtmakla suçlayan Saidi, Zeydi’yi “fitne çıkarmaya yönelen bir maceracı” olarak nitelendirdi.
Saidi, Ketaib Hizbullah’ın soruşturma komitesini taciz ettiği yönünde Irak Haber Ajansına (INA) konuşan kaynakların dile getirdiği iddiaları da reddetti.
Bölgenin devri için 20 Kasım tarihi öne sürüldü
Ketaib Hizbullah’ın 2014’ten bu yana Curf es-Sahar’da faaliyet gösterdiği ve bölgede askeri kampları ile silah üretim tesislerinin yer aldığı ileri sürülüyor.
Irak merkezli Şafak Haber Ajansı, 15 Kasım’da yayımladığı haberde, Ketaib Hizbullah’ın bölgenin güvenlik kontrolünü 20 Kasım’a kadar devlet güçlerine devretmemesi halinde hükümetin askeri müdahale planladığını aktardı.
Haberde, Zeydi’nin bölgeye özel kuvvetler konuşlandırmayı değerlendirdiği bilgisi de yer aldı.
Silahsızlanma takvimi taraflar arasında tartışma yarattı
Söz konusu gelişmeler, Washington’ın Bağdat üzerindeki Iraklı direniş gruplarını silahsızlandırma baskısının arttığı bir dönemde yaşanıyor.
Zeydi yönetimi, silahların yalnızca devletin kontrolünde yer almasını sağlayacağını duyurmuş ve direniş gruplarına silahlarını teslim etmeleri için Haziran 2027’ye kadar süre vermişti.
Ketaib Hizbullah’ın da aralarında yer aldığı gruplar, ABD-İsrail’in İran’a karşı savaşı sırasında Irak’taki ABD askeri unsurlarını hedef aldı.
Bu gruplar ayrıca Gazze’ye destek amacıyla ve İsrail’in Lübnan’daki saldırılarına karşı operasyonlar düzenledi.
Ketaib Hizbullah Güvenlik Sorumlusu Ebu Mücahid el-Assaf, 11 Kasım’daki açıklamasında grubun silahlı direnişi sürdüreceğini belirtti.
“Direnişin silahları inanç, ahlak ve ilke meselesidir” diyen Assaf, silahsızlanma konusunda taviz vermeyeceklerini kaydetti.
Assaf, Zeydi’yi yolsuzlukla da suçlayarak başbakanın “devasa mali imparatorluğu” olarak nitelediği varlıklarının soruşturulmasını talep etti.
Dünya Basını2 hafta önceŞam’da bir okul: Modern Suriye tarihi silinirken
Görüş2 hafta önceEl koy, sil, inkâr et: İsrail’in kendi kayıtlarıyla savaşı, Mavi Marmara’dan Gazze’ye – 2
Asya2 hafta önceBangladeş’te işçi temsilcileri asgari ücret teklifini sundu
Görüş4 gün önceAPEC Zirvesi: Çin, Trump’la ilişkilerinde “duygusal değer” sanatını nasıl kullanıyor?
Avrupa2 hafta önceBerlin Sol Parti, Vanessa Emde’nin istifasını istedi
Dünya Basını2 hafta önceProf. Lukyanov: Avrupa ile Rusya arasındaki diplomatik güven sıfıra indi
Görüş1 hafta önceDoğu Akdeniz’de kablo krizi aşıldı mı?
Ortadoğu2 hafta önceTom Barrack, KYB temsilcileriyle görüştü










